'ଉତ୍କଳ ଭ୍ରମଣଂ'ରେ ଵ୍ୟାସକଵି ଫକୀରମୋହନ ସେନାପତି ପ୍ରଥମେ ଉତ୍କଳକୁ ପଵିତ୍ରଭୂମି ବୋଲି ତଥା ଏଠାକାର କଳା କାରୁକାର୍ଯ୍ୟର ଗୌରଵଗାନ କରିଵା ପରେ ତତ୍କାଳୀନ ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ଅତି ନିଷ୍ଠୁର, ଵାସ୍ତଵ ଓ କାରୁଣ୍ୟଭରା ଚିତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରିଛି। କଵିଙ୍କର ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା-ଆନ୍ଦୋଳନ ସହ ଜଡ଼ିତ ସଂଗ୍ରାମୀ ସ୍ୱର ଏଵ ଓଡ଼ିଶାର ଵିଚ୍ଛିନ୍ନାଞ୍ଚଳକୁ ନେଇ ଥିଵା ଗଭୀର ଆନ୍ତରିକ ଵ୍ୟଥା ଅତି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇଛି।
"ଅଇଲେ ଶିଵାଜୀ ଥରେ ଦେଖିବେ ଉତ୍କଳ !
ଅଛି କିବା ଏହା ପୂର୍ଵ ରୂପ ଅଵିକଳ ॥
କିନ୍ତୁ ଆହା ଏହି ଦେଶ ହୋଇ ଖଣ୍ଡଖଣ୍ଡ ।
ସକଳ ସମ୍ପତ୍ତି ହୋଇଅଛି ଲଣ୍ଡଭଣ୍ଡ ॥"
କୁହାଯାଏ ମରାଠା ଵୀର ଛତ୍ରପତି ଶିଵାଜୀ ଓଡ଼ିଶା ବୁଲିଵାକୁ ଆସିଥିଲେ ଏଵଂ ଭୁବନେଶ୍ୱରଠାରେ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ ଯେ ଏହି ଉତ୍କଳ ଭୂମି ଦେଵତାଙ୍କର ଵାସଯୋଗ୍ୟ, ଉତ୍କଳ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସକାଶେ ନୁହେଁ(ଅଧ୍ୟାପକ ଦେଵେନ୍ଦ୍ର କୁମାର ଦାଶଙ୍କ ସମ୍ପାଦିତ ଉତ୍କଳ ଭ୍ରମଣଂର ୧୧ତମ ପୃଷ୍ଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି) । ତେବେ ଐତିହାସିକମାନେ କୁହନ୍ତି ଯେ ଶିଵାଜୀ ତାଙ୍କ ଜୀବଦ୍ଦଶାରେ କେବେ ହେଲେ ବି ଓଡ଼ିଶା ଆସିନଥିଲେ ।
ତେଣୁ ହୁଏତ ଫକୀରମୋହନ ଶିଵାଜୀଙ୍କ ଓଡ଼ିଶା ଆଗମନ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କିମ୍ବଦନ୍ତୀର ଉଲ୍ଲେଖ ଏଠାରେ କରିଛନ୍ତି କିମ୍ବା କାଳ୍ପନିକ ଭାବରେ ଶିଵାଜୀଙ୍କୁ ତତ୍କାଳୀନ ଓଡ଼ିଶା ମାଟିକୁ ଆଵାହନ କରିଛନ୍ତି। ହୁଏତ ଫକୀରମୋହନ କହିଵାକୁ ଚାହାନ୍ତି ଯେ, ଯଦି ଅତୀତର କୌଣସି ମହାପୁରୁଷ ଵା ଶିଵାଜୀଙ୍କ ଭଳି ଵୀର ଆଜିର ଓଡ଼ିଶାକୁ ଦେଖିଵାକୁ ଆସିବେ, ତେବେ ସେ ଚମକି ପଡ଼ିବେ। ସେ ସେହି ସୂର୍ଯ୍ୟଵଂଶ ଓ ଗଙ୍ଗଵଂଶ ସମୟର "ଗଙ୍ଗାରୁ ଗୋଦାବରୀ" ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଵିସ୍ତୃତ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ପୂର୍ଵ ରୂପ ଆଉ ଅଵିକଳ (ଅକ୍ଷତ) ପାଇବେ ନାହିଁ। ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ କାଳରେ ପ୍ରଶାସନିକ ସୁବିଧା ନାଁରେ ଓଡ଼ିଶାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ "ଖଣ୍ଡଖଣ୍ଡ" କରି ଵିଭିନ୍ନ ପ୍ରଦେଶ ସହ ମିଶାଇ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଯାହାଫଳରେ ଏହାର ଭୌଗୋଳିକ ଓ ଆର୍ଥିକ ସମ୍ପତ୍ତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ "ଲଣ୍ଡଭଣ୍ଡ" ଵା ଛତ୍ରଭଙ୍ଗ ହୋଇଯାଇଛି।
ତତ୍ପରେ ପ୍ରାନ୍ତୀୟ ସୀମାର ଅଵକ୍ଷୟ ଓ ପଡ଼ୋଶୀଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଫକୀରମୋହନ ଲେଖିଛନ୍ତି:
"ଦକ୍ଷିଣଟା କମାମାନେ ବସିଛନ୍ତି ମାଡ଼ି ।
ଉତ୍ତରଟା ଗଲାଣି ତ ବଙ୍ଗାଳୀଙ୍କ ବାଡ଼ି ॥
ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର କଥା କହିଲେ ନ ସରେ ।
ପଡ଼ିଲାଣି ମରହଟ୍ଟା ପଶ୍ଚିମା ଭାଗରେ ||"
ଏହି ପଦଗୁଡ଼ିକରେ ଫକୀରମୋହନ ସେ ସମୟର ଓଡ଼ିଶାର ଚତୁଃସୀମାର ଏକ ଜୀଵନ୍ତ ଭୌଗୋଳିକ ମାନଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କରିଛନ୍ତି, ଯାହା ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାଭାଷୀ ଅଞ୍ଚଳର ଵିଲୁପ୍ତିକୁ ଦର୍ଶାଏ ।
ଦକ୍ଷିଣାଞ୍ଚଳ (ଗଞ୍ଜାମ ଓ ବିଶାଖାପାଟଣା ଏଜେନ୍ସି) ସେତେବେଳେ ମାନ୍ଦ୍ରାଜ ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି ଅଧୀନରେ ଥିଲା, ଯାହାକୁ କଵି "କମାମାନେ" ଵା ତେଲୁଗୁ ପ୍ରଭାଵିତ ପ୍ରଶାସକ/ଲୋକମାନେ ମାଡ଼ି ବସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଵ୍ୟଙ୍ଗ କରିଛନ୍ତି।
ଉତ୍ତରାଞ୍ଚଳ (ବାଲେଶ୍ୱରର କିଛି ଅଂଶ ଓ ମେଦିନୀପୁର) ସେତେବେଳେ ବଙ୍ଗାଳୀ ଜମିଦାର ଓ ଅମଲାମାନଙ୍କ ହାତକୁ ଚାଲିଯାଇଥିଲା, ଯାହାକୁ କବି "ବଙ୍ଗାଳୀଙ୍କ ବାଡ଼ି" (ବଗିଚା ଵା ସାମ୍ରାଜ୍ୟ) ବୋଲି କହିଛନ୍ତି।
ଓଡ଼ିଶାର ଯେଉଁ ପଶ୍ଚିମାଞ୍ଚଳ (ସମ୍ବଲପୁର ଓ ଗଡ଼ଜାତ ସମୂହ) ଅଭିକିଣ୍ଣୟୋ କରକଣ୍ଡୁ, ଶତ୍ରୁଭଞ୍ଜ,ଭୌମକର ଵଂଶ,କେଶରୀ,ଗଙ୍ଗ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଭୋଇ ଵଂଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାୟ ୩୦୦୦ ଵର୍ଷ ଧରି ଅଭିନ୍ନ ଅଙ୍ଗ ଥିଲା ତାହା ସେହି ସମୟରେ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ପ୍ରଦେଶ (Central Provinces) ଅଧୀନରେ ଥିଵାରୁ ସେଠାରେ ହିନ୍ଦୀ ଓ ମରାଠୀ ପ୍ରଭାବ ଖୁବ୍ ବେଶୀ ଥିଲା। କଵିଙ୍କର ଏହି ଆକ୍ଷେପ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରାନ୍ତୀୟ ସୀମାନ୍ତରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ପ୍ରତି ଥିଵା ଵିପଦକୁ ସୂଚାଉଛି। ପରେ ଛତିଶଗଡ଼ର ଅଧା ଅଞ୍ଚଳ ତଥା ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡର ଅଧା ଅଞ୍ଚଳ ସବୁଦିନ ପାଇଁ ଓଡ଼ିଶାରୁ ଵିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଵା ଯୋଗୁଁ ସେଠାରୁ କେମିତି ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଓ ଲିପି ତଥା ଓଡ଼ିଆ ପରିଚୟ ଲୋପ ପାଇଛି ତାହା ଆଜି ଆମେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ହୃଦବୋଧ କରିପାରୁଛନ୍ତି। ତେବେ ଫକୀରମୋହନ ବହୁତ ପୂର୍ଵରୁ ଏହା ଅନୁଭଵ କରିସାରିଥିଲେ ତେଣୁ ସେ "ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର କଥା କହିଲେ ନ ସରେ" ଭଳି ପଦ ଵ୍ୟଵହାର କରିଛନ୍ତି ।
ତହୁଁ ଫକୀରମୋହନ ବାକି ଓଡ଼ିଶାର ଦୀନତା ଓ ଅର୍ଥନୈତିକ ଶୋଷଣ କଥାକୁ ଵର୍ଣ୍ଣନା କରି ଲେଖିଛନ୍ତି
"ବାକି ତିନିଗୋଟି ଜିଲ୍ଲା ଉଡ଼ିଶ୍ୟା ଗୌରଵ ।
ଏଥି ମଧ୍ୟ ସବୁ ସରିଯାଇଛି ଵିଭଵ ॥
ମାରୁଆଡ଼ି କାପୁଡ଼ିଆ ଭୋଜପୁରୀ ମୁଦୀ ।
ଵାଣିଜ୍ୟ ଭଣ୍ଡାର ଦ୍ଵାର ରଖିଛନ୍ତି ମୁଦି ॥
ଉଡି଼ଆ କାଟିବେ ଧାନ ଚଷି ଚଷି ମାଟି ।
ମାତ୍ରକ ଖାଇଵ ରସ ତହୁଁ ଗୁଜରାଟି ॥"
ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନରେ ମୁଖ୍ୟ ଓଡ଼ିଶା କହିଲେ କେଵଳ "କଟକ, ପୁରୀ ଓ ବାଲେଶ୍ୱର" ଏହି "ତିନିଗୋଟି ଜିଲ୍ଲା"କୁ ବୁଝାଉଥିଲା, ଯାହା ବଙ୍ଗ ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି ଅଧୀନରେ ଥିଲା। ଫକୀରମୋହନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖର ସହ ଉତ୍କଳ ଭ୍ରମଣଂର ଉକ୍ତ ପଦଗୁଡ଼ିକରେ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ଓଡ଼ିଶାର ଗୌରଵ କୁହାଯାଉଥିଵା ଏହି ତିନୋଟି ଜିଲ୍ଲାରେ ମଧ୍ୟ ଆଉ ସେହି ଆର୍ଥିକ ଵୈଭଵ ନାହିଁ। ସେ ସମୟର ସାମାଜିକ-ଅର୍ଥନୈତିକ ଶୋଷଣକୁ ପଦାରେ ପକାଇ କଵି ଦର୍ଶାଇଛନ୍ତି ଯେ ଓଡ଼ିଶାର ଵ୍ୟଵସାୟ ଓ ଵାଣିଜ୍ୟ ଉପରେ ଅଣ-ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଥିଲା। ଵସ୍ତ୍ର ଵ୍ୟଵସାୟରେ "ମାରୁଆଡ଼ି", ଗ୍ରୋସରୀ ଵା ତେଜରାତି ଦୋକାନରେ "ଭୋଜପୁରୀ" (ବିହାରୀ) ଏଵଂ ବଡ଼ ବଡ଼ ଵାଣିଜ୍ୟ କାରବାରରେ "ଗୁଜରାଟି"ମାନେ ପ୍ରଭାବ ଵିସ୍ତାର କରି ଓଡ଼ିଶାର ଵାଣିଜ୍ୟ ଦ୍ୱାରକୁ "ମୁଦି" (ବନ୍ଦ) କରି ରଖିଛନ୍ତି। ଓଡ଼ିଆ ଚଷାପୁଅ ଦିନରାତି ରକ୍ତକୁ ପାଣି କରି ମାଟି ଚଷି ଧାନ କାଟିଵ, କିନ୍ତୁ ତାର ଲାଭ ବା ଅସଲ "ରସ" ବାହାରିଆ ଵ୍ୟଵସାୟୀମାନେ ଉପଭୋଗ କରିବେ। ଏହା ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ଚରମ ଅର୍ଥନୈତିକ ଦେବାଳିଆପଣର ଚିତ୍ର।
ଓଡ଼ିଶାର ଅଵସ୍ଥା ଆଜି ବି ଅନେକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ସେହିପରି ହିଁ ହୋଇ ରହିଛି । ଆଜି ବି ଓଡ଼ିଶାର ଵାଣିଜ୍ୟ ଉପରେ ଏକ ବଡ଼ ଭାଗର ଅଧିକାର ବାହାରିଆମାନେ ହିଁ କରି ରଖିଛନ୍ତି । ଓଡ଼ିଶା ନିଜ ପ୍ରାଚୀନ ଉପନିଵେଶଗୁଡ଼ିକ(ଶ୍ରୀଲଙ୍କା,ମାଳଦ୍ଵୀପ,ଵର୍ମା, ଫିଲିପାଇନ୍ସ, ମାଲେସିଆ, ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ, କାମ୍ବୋଡିଆ ଇତ୍ୟାଦି) ଭଳି ଏକ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଦେଶ ହୋଇନପାରିଵା ଯୋଗୁଁ ଆଜି ବି ଓଡ଼ିଶାର ଭାଗ୍ୟ ଅଣଓଡ଼ିଆମାନଙ୍କ ହାତରେ ରହିଛି ।
ପୁଣି ଫକୀରମୋହନ ତାଙ୍କ ସମୟରେ ଓଡ଼ିଆଙ୍କର ପ୍ରଶାସନିକ ପରାଧୀନତା କେମିତି ଥିଲା ତାହା ମଧ୍ୟ ଲେଖିଛନ୍ତି ।
"ହାକିମ ଉକୀଲ ସବୁ ଅଟନ୍ତି ଵିଦେଶୀ ।
ଡାକଘର କିରାଣୀଟୀ ନୁହେଁ ମଧ ଦେଶୀ ॥
ଜମିଦାର ମାନଙ୍କର ଚଳୁଥିଲା ହାତ ।
ଆସୁଅଛି ବନ୍ଦୋବସ୍ତ ସରିଯିଵ ଭାତ ॥"
ଏହି ପଦଗୁଡ଼ିକରେ ଫକୀରମୋହନ ତତ୍କାଳୀନ ଶିକ୍ଷା ଓ ଚାକିରି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ପଛୁଆପଣକୁ ଦେଖାଇଛନ୍ତି। ବଡ଼ ବଡ଼ ସରକାରୀ ଅଫିସର (ହାକିମ), କୋର୍ଟ କଚେରୀର ଓକିଲ (ଉକୀଲ)ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଡାକଘରର ସାଧାରଣ କିରାଣୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତେ "ଵିଦେଶୀ" (ଅର୍ଥାତ୍ ଓଡ଼ିଶା ବାହାରର, ମୁଖ୍ୟତଃ ବଙ୍ଗାଳୀ ଶିକ୍ଷିତ ବାବୁ) ଥିଲେ। ସ୍ଥାନୀୟ ଓଡ଼ିଆଟିଏ ନିଜ ମାଟିରେ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ଚାକିରି ପାଇଵାରୁ ବଞ୍ଚିତ ଥିଲା।
ଅନ୍ୟପଟେ, ଓଡ଼ିଆ ଜମିଦାରମାନେ ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ଵରୁ କିଛି ମାତ୍ରାରେ ପ୍ରତିପତ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ ("ଚଳୁଥିଲା ହାତ"), ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ବ୍ରିଟିଶ ସରକାରଙ୍କ ନୂଆ ନୂଆ ଭୂ-ରାଜସ୍ୱ ବନ୍ଦୋବସ୍ତ (ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ଆଇନ ଇତ୍ୟାଦି) ଖଡ଼୍ଗ ଭଳି ଝୁଲୁଥିଲା। ଅନେକତ୍ର ଓଡ଼ିଆ ଜମିଦାରୀ ନଵାଗତ ବଙ୍ଗାଳୀମାନଙ୍କୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ଆଇନ ବଳରେ ମିଳିଯାଇଥିଲା ।
ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ଆଇନ୍ ବନ୍ଦୋବସ୍ତ ଯୋଗୁଁ ଓଡ଼ିଆ ଜମିଦାରୀମାନ କଲିକତାର ନିଲାମ ବଜାରରେ ବିକ୍ରି ହୋଇଯାଉଥିଲା, ଯାହା ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ମୁହଁରୁ ଶେଷ "ଭାତ" ମୁଠାକ ମଧ୍ୟ ଛଡ଼ାଇ ନେଉଥିଲା।
ଏହି ଅଵସ୍ଥା ଆଜି ବି ଓଡ଼ିଶାରେ ଦେଖାଯାଉଛି । ଆଜି ବି ଓଡ଼ିଶା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଓଡ଼ିଆମାନଙ୍କ ଦ୍ବାରା ପରିଚାଳିତ ହେଉନାହିଁ । ସରକାରଠାରୁ ସରକାରୀ ଅମଲା ଯାଏଁ ପଣ ପଣ ଅଣଓଡି଼ଆ ଓଡ଼ିଶାର ଶାସକ ହୋଇ ବସିଛନ୍ତି । ଏହି ଅଣଓଡି଼ଆ ଶାସକ ଓ ପ୍ରଶାସକମାନେ,ଅମଲାମାନେ ଆଜି ବି ଓଡ଼ିଶାର ଲୋକଙ୍କ ଆଖିରେ ଆଙ୍ଗୁଳି ମାରି ଶୋଷଣ କରୁଛନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ତୋଷାମଦିଆ ଓଡ଼ିଆ ଦେଶଭକ୍ତିର ଗୀତ ଗାଇ ନିଜ ମହାନ ପୂର୍ଵଜଙ୍କୁ ଇଂରେଜ ଏଜେଣ୍ଟ ଓ ଜୋତା ବେପାରୀ ଇତ୍ୟାଦି ଶୋଧି ସମ୍ପିଦେଇ ଚେଇଁ ଶୋଇ ପଡ଼ୁଛନ୍ତି ।
ତଥାପି କାହିଁକି କେଜାଣି ଫକୀରମୋହନ ଭଵଷ୍ୟତ ପାଇଁ ଆଶାଵାଦୀ ହୋଇ ତତ୍ପରେ ଦୁଇ ପଦ ଲେଖିଥିଲେ ଯେ
"ହେଉ ହେଉ ସେଦିନ ତ ଆସିଵ ଅଵଶ୍ୟ ।
ଶିକ୍ଷିତ ଉଡ଼ିଏ କାଲି କରିବେ ନିଜସ୍ଵ ॥"
ଉତ୍କଳ ଭ୍ରମଣଂର ଏହି ଦୁଇଟି ଧାଡ଼ି ଫକୀରମୋହନଙ୍କର କେଵଳ ସମାଲୋଚକ ରୂପକୁ ନୁହେଁ ଵରଂ ଜଣେ ଦୂରଦ୍ରଷ୍ଟା ଓ ଆଶାଵାଦୀ ସଂସ୍କାରକର ରୂପକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ। ସେତେବେଳେ ଓଡ଼ିଶାର ଦୀନହୀନ ଅଵସ୍ଥା ଦେଖି ମଧ୍ୟ କଵି ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିନଥିଲେ। ସେ ଏକ ଦୃଢ଼ ଆତ୍ମଵିଶ୍ୱାସ ପ୍ରକଟ କରି ଲେଖିଥିଲେ ଯେ—"ହେଉ ହେଉ" ଅର୍ଥାତ୍ ଯାହା ବି ପରିସ୍ଥିତି ଥାଉ ନା କାହିଁକି ସେହି ନୂତନ ପ୍ରଭାତ ଅଵଶ୍ୟ ଆସିଵ, ଯେତେବେଳେ ଓଡ଼ିଶାର ନୂଆ ପିଢ଼ିର "ଶିକ୍ଷିତ ଓଡ଼ିଆ" (ଉଡ଼ିଏ) ମାନେ ନିଜର ସ୍ୱାଭିମାନ ଓ ଶିକ୍ଷା ବଳରେ ସମସ୍ତ ଅଧିକାରକୁ ଫେରାଇ ଆଣି ଏହି ମାଟିକୁ ପୁଣି ଥରେ "ନିଜସ୍ୱ" ଵା ଆତ୍ମନିର୍ଭରଶୀଳ କରିବେ। ଏହା ଥିଲା ତତ୍କାଳୀନ ଭାଷା ଓ ଜାତୀୟ ଆନ୍ଦୋଳନର ଯୁଵପିଢ଼ି ପ୍ରତି ଏକ ଆହ୍ୱାନ ଏଵଂ ସଫଳ ଭଵିଷ୍ୟତର ଏକ ଗଭୀର ଭଵିଷ୍ୟଵାଣୀ।
ଯଦ୍ୟପି ଓଡ଼ିଶାର ଶାସନ ଓ ପ୍ରଶାସନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଜୋକ ଭଳି କିଛି ଅଣଓଡି଼ଆ ରହି ଓଡ଼ିଆଙ୍କର ଶୋଷଣ କରି ଚାଲିଛନ୍ତି ତେବେ ଓଡ଼ିଶାର ଲୋକମାନେ ପରାଧୀନ ଭାରତର ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ଭଳି ଆଜି ଆଉ ଏତେ ନିଃସହାୟ ନାହାନ୍ତି । ଓଡ଼ିଆମାନେ ସାମ୍ବିଧାନିକ ହେଉ ଵା ଵିପ୍ଳଵ ଦ୍ଵାରା ହେଉ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ଏହି ଓଡ଼ିଆଦ୍ଵେଷୀ, ଓଡ଼ିଶାଦ୍ଵେଷୀ ଅଣଓଡ଼ିଆ ଶାସକ,ପ୍ରଶାସକ,ଅମଲମାନଙ୍କୁ ଗଳା ଧକ୍କା ଦେଇ ନିଜ ମାଟିରୁ ତଡ଼ି ପାରିବେ ।
ଵ୍ୟାସକଵିଙ୍କ ଭଵିଷ୍ୟଵାଣୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଭୁଲ୍ ନଥିଲା; ଓଡ଼ିଆ ପୁଅ ଶିକ୍ଷିତ ହେଲା, ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଦେଶ ଗଠନ ହେଲା ଏଵଂ ଓଡ଼ିଶାର ନିଜସ୍ୱ ସଚିଵାଳୟଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କୋର୍ଟ-କଚେରୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁଠି ଓଡ଼ିଆ ବସିଲେ। କିନ୍ତୁ ଵିଡ଼ମ୍ବନା ହେଉଛି, ଯେଉଁ ଶିକ୍ଷା ବଳରେ ଓଡ଼ିଆ ନିଜର ସ୍ୱାଭିମାନ ଫେରାଇ ଆଣିଵା କଥା, ସେହି ଆଧୁନିକ ଶିକ୍ଷା ଓଡ଼ିଆକୁ ନିଜ ଭାଷା, ସଂସ୍କୃତି ଓ ମାଟି ପ୍ରତି ଅଧିକ ଉଦାସୀନ କରିଦେଲା। ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା ଇଂରାଜୀ ଆଉ ହିନ୍ଦୀରେ ହେଵାରୁ, ଚାକିରି କ୍ଷେତ୍ରରେ ହିନ୍ଦୀ ଓ ଇଂରାଜୀର ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଥିଵାରୁ ଶିକ୍ଷିତ ଓଡ଼ିଆମାନେ ନିଜର ମାତୃଭାଷା "ଓଡ଼ିଆ"କୁ ହିଁ ହେୟଜ୍ଞାନ କରିଵାକୁ ଲାଗିଲେ । ପରିଣାମସ୍ୱରୂପ, ଶାସନ ଗାଦିରେ ଓଡ଼ିଆ ବସିଲେ ମଧ୍ୟ, ମାନସିକତା ସେହି ପୁରୁଣା "ଵିଦେଶୀ" ଅମଲାତନ୍ତ୍ରର ଗୋଲାମ ହୋଇ ରହିଗଲା, ଯାହାର ସୁଯୋଗ ନେଇ ଆଜି ପୁଣି ଥରେ ପରୋକ୍ଷରେ ଅଣଓଡ଼ିଆମାନେ ଓଡ଼ିଶାର ସର୍ଵେସର୍ଵା ସାଜିବାକୁ ସାହସ କରୁଛନ୍ତି।
ଆଜି ଅଣଓଡି଼ଆମାନେ ଓଡ଼ିଶା ଵିଭାଜନ ପାଇଁ ଧନ ଜନ ବୁଦ୍ଧି ଖଟାଉଛନ୍ତି । ଓଡ଼ିଶାର ସୀମାନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଖଣ୍ଡେ ଖଣ୍ଡେ କାଟି ନେଇ ଯିଵାକୁ ଅଣଓଡି଼ଆମାନେ ପୁଣି ଥରେ ଚେଷ୍ଟା ଚଳାଇଛନ୍ତି । ଏଥିପାଇଁ ସୀମାନ୍ତ ଓଡ଼ିଶାର ଲୋକଙ୍କୁ ପ୍ରଲୋଭିତ କରାଯାଉଛି, ଧର୍ମାନ୍ତରୀକରଣ କରାଯାଉଛି ଏଵଂ ଆଞ୍ଚଳିକଵାଦର ଵିଷ ତାଙ୍କ ମନରେ ପୂରେଇ ଓଡ଼ିଆଦ୍ଵେଷୀ କରାଯାଉଛି । ଓଡ଼ିଶାର ସାଂସ୍କୃତିକ ଵିଭଵଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଚୋରି କରିଵାକୁ ଅଣଓଡି଼ଆ ପଡ଼ୋଶୀମାନେ ପଛାଉ ନାହାନ୍ତି । ଜାତୀୟ ଓ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ଓଡ଼ିଆ ଵ୍ୟକ୍ତି ଵିଶେଷ,ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଏଵଂ ଓଡ଼ିଶାର ସମସ୍ୟାକୁ ଜାଣିଶୁଣି ଅଣଓଡି଼ଆମାନେ କମ୍ ମହତ୍ତ୍ଵ ଦେଉଛନ୍ତି କିମ୍ବା ମହତ୍ତ୍ଵ ନଦେଵାକୁ ଆନକୁ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତାଉଛନ୍ତି । ଵ୍ୟାପାର ଵାଣିଜ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ତାହା ହିଁ ଦେଖାଯାଉଛି ।
ଫକୀରମୋହନ ତାଙ୍କ କାଵ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଅଣଓଡ଼ିଆ ଵ୍ୟଵସାୟୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଵାଣିଜ୍ୟ ଦ୍ୱାର "ମୁଦି" ହେଵା କଥା କହିଥିଲେ, ତାହାର ରୂପ ଆଜି ବଦଳିଯାଇଛି। ସେ ସମୟର ମାରୁଆଡ଼ି, କାପୁଡ଼ିଆ କିମ୍ବା ଗୁଜରାଟିମାନେ କେଵଳ ହାଟ-ବଜାର କିମ୍ବା ଲୁଗାପଟା ଵ୍ୟଵସାୟରେ ସୀମିତ ଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଆଜି ସେମାନେ ଓଡ଼ିଶାର ବଡ଼ ବଡ଼ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ, ଖଣି, ଶିଳ୍ପାଞ୍ଚଳ,ବନ୍ଦର ଏଵଂ ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଛି ଓଡ଼ିଶାର ରାଜନୀତିକୁ ନିଜ ପକେଟରେ ରଖିଛନ୍ତି। ଓଡ଼ିଶାର ଜଳ, ଜଙ୍ଗଲ,ଲୁଣ, ସମୁଦ୍ର ଓ ଜମିର ଅସଲ "ରସ" ଆଜି କର୍ପୋରେଟ୍ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ଜରିଆରେ ବାହାର ରାଜ୍ୟକୁ ଚାଲିଯାଉଛି, ଯେଉଁଥିରେ ସ୍ଥାନୀୟ ଓଡ଼ିଆ କେଵଳ ସେହିମାନଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଦିନମଜୁରିଆ କିମ୍ବା କିରାଣୀଟିଏ ହୋଇ ଜୀଵନ ବିତାଉଛି।
ଏହି ଚରମ ଦୀନତା ଭିତରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଦୁଃଖର ଵିଷୟ ହେଉଛି ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ମାନସିକ ପରାଜୟ। ନିଜକୁ ପ୍ରଗତିଶୀଳ ଦେଖାଇଵା ଆଳରେ ଆଜିର ଓଡ଼ିଆ ନିଜ ଭାଷାରେ କଥା ହେଵାକୁ ଲାଜ ଅନୁଭଵ କରୁଛି, ନିଜ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଓଡ଼ିଆ ଶିଖାଇଵାକୁ ହୀନମନ୍ୟତା ମଣୁଛି। ଯେଉଁ ଭାଷା ସୁରକ୍ଷା ଆନ୍ଦୋଳନ ପାଇଁ ଫକୀରମୋହନ ବାଲେଶ୍ୱରରେ "ଉତ୍କଳ ପ୍ରେସ" ସ୍ଥାପନ କରି ନିଜ ଜୀଵନକୁ ବାଜି ଲଗାଇ ଦେଇଥିଲେ, ଆଜି ସେହି ଭାଷା ନିଜ ମାଟିରେ ଅନାଥ। ସରକାରୀ ସ୍ତରରେ ପ୍ରଶାସନିକ କାର୍ଯ୍ୟ ଓଡ଼ିଆରେ କରିଵା ପାଇଁ ଆଇନ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ତାହା କେଵଳ କାଗଜପତ୍ରରେ ସୀମିତ, କାରଣ ଶାସନର ମଙ୍ଗ ଧରିଥିଵା ଅଣଓଡ଼ିଆ ଅମଲାମାନଙ୍କୁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଗୁରୁତ୍ୱ ବୁଝାପଡ଼େ ନାହିଁ ଏଵଂ ସେମାନଙ୍କ ତୋଷାମଦ କରୁଥିବା ଓଡ଼ିଆ ନେତା ଓ ଚେଲାମାନଙ୍କର ସେତିକି ସ୍ୱାଭିମାନ ନାହିଁ।
ତେଣୁ ‘ଉତ୍କଳ ଭ୍ରମଣଂ’ରେ ଵ୍ୟାସକବି ଯେଉଁ ଆକ୍ଷେପ କରିଥିଲେ, ତାହା କେଵଳ ଉନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଭାଗର ଏକ ଚିତ୍ର ନୁହେଁ ଵରଂ ଏହା ଆଜିର ଓଡ଼ିଆ ସମାଜ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏକ କଠୋର ଚେତାଵନୀ। ଯଦି ଆଜିର ଓଡ଼ିଆ ଯୁଵପିଢ଼ି କେଵଳ ଅତୀତର ଗୋଦାଵରୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଅହଂକାରରେ ବୁଡ଼ି ରହିବେ ଏଵଂ ଵର୍ତ୍ତମାନର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅର୍ଥନୈତିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ଗୋଲାମୀକୁ ଚିହ୍ନି ନପାରିବେ, ତେବେ ଇତିହାସ ପୁଣି ଥରେ ନିଜକୁ ଦୋହରାଇଵ। ଓଡ଼ିଶାର ସୀମା ଭିତରେ ଓଡ଼ିଆ ସଂଖ୍ୟାଲଘୁ ପାଲଟିଯିଵ ଏଵଂ ଭୌଗୋଳିକ ଭାବେ ଓଡ଼ିଶାର ମାନଚିତ୍ର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଭାବଗତ ଓ ଅଧିକାରଗତ ଭାବେ ଏହା ପୁଣି ଥରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର "ବାଡ଼ି" କିମ୍ବା ଚରାଭୂଇଁରେ ପରିଣତ ହୋଇଯିଵ।
