ଚାଆଖଟି

ଗାଁ ମୁଣ୍ଡ ବରଗଛ ମୂଳେ ରଘୁଆର ‘ଚାଆଖଟି’ରେ ସଞ୍ଜ ବେଳର ଭିଡ଼ ଜମିଲାଣି। ଚୁଲିରେ ଗରମ ଚା’ ଫୁଟୁଛି, ଆଉ ତା’ ସାଙ୍ଗକୁ ଫୁଟୁଛି ରାଜନୈତିକ ତର୍କ। ଟେବୁଲ ଉପରେ ପଡ଼ିଥିଵା ଖବରକାଗଜର ଏକ ଖବର ହିଁ ଆଜିର ଆଲୋଚନାର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ—କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ଖଣି ଆଇନ, ଅର୍ଥାତ୍ ଏମ୍.ଏମ୍.ଡି.ଆର୍ ଆକ୍ଟ (MMDR Act)ର ନୂଆ ସଂଶୋଧନ ଏଵଂ ଏହାର ଓଡ଼ିଶା ଉପରେ ସମ୍ଭାଵ୍ୟ ପ୍ରଭାଵ।

କାନ୍ଧରେ ଲାଲ୍ ଗାମୁଛା ପକାଇଥିଵା ଶକ୍ତିଭୂଷଣ ମିଶ୍ର ଖବରକାଗଜଟାକୁ ଟେବୁଲ ଉପରେ ଜୋର୍‌ରେ ଥୋଇଦେଇ କହିଲେ, “ଦେଖୁଛ କମ୍ରେଡ୍! ଦେଶର ଜଳ, ଜଙ୍ଗଲ, ଜମିକୁ କେମିତି କର୍ପୋରେଟ୍ ହାତରେ ଟେକି ଦିଆଯାଉଛି। କ୍ରିଟିକାଲ୍ ଖଣିଜର ଆଳ ଦେଖାଇ ଦିଲ୍ଲୀବାଲା ଏବେ ରାଜ୍ୟର ସମ୍ପତ୍ତି ଉପରେ କବଜା କରୁଛନ୍ତି। ଘରୋଇ ପୁଞ୍ଜିପତି ଆଉ କମ୍ପାନୀ ମାଲିକଙ୍କ ପାଇଁ ଏବେ ଖୋଲା ଲୁଟ୍ ଚାଲିଛି!”

ଏତିକିବେଳେ ଖଦଡ଼ ପଞ୍ଜାବୀ ପିନ୍ଧିଥିଵା ପ୍ରେମାନନ୍ଦ ପରିଡ଼ା ନିଜ ଚା’ କପ୍‌ଟା ତଳେ ରଖି ଏକ ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିଲେ। “ଆରେ, ଗତ ସତୁରି ଵର୍ଷରେ ତିଆରି ହୋଇଥିଵା ଦେଶଟାକୁ ତ ଏମାନେ ଧୀରେ ଧୀରେ ବିକି ଦେଲେଣି। ଆଉ ବାକି କ’ଣ ଥିଲା କି? ଏବେ ନୂଆ ଆଇନ କରି ଓଡ଼ିଶାର ହକ୍ ମାରି ଦିଲ୍ଲୀ ନିଜ ପକେଟ୍ ଗରମ କରିଵ। ଆମ ସରକାର ଥିଵା ସମୟରେ ଅନ୍ତତଃ ଏମିତି ଏକଚାଟିଆ ଶାସନ ନଥିଲା। ନେହରୁଙ୍କଠାରୁ ରାଜୀବ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଯାଏଁ ଆମ ଦେଶର ସେଵା କରି ଯାଇଛନ୍ତି । ଯାହା ହେଲେ ବି ଆମ ସରକାର ସମୟରେ ଗୋଟେ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଥିଲା, ରାଜ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପଚରା ଯାଉଥିଲା, ଏବେ ତ ସବୁକିଛି ଉପରୁ ଲଦି ଦିଆଯାଉଛି!”

ପାଖରେ ବସିଥିଵା ହରିହର ପ୍ରଧାନଙ୍କ ମୁହଁ ଟିକେ ଶୁଖିଗଲା ଭଳି ଲାଗୁଥିଲା। ସେ କଥା ଛଡ଼ାଇ ନେଇ କହିଲେ, “ସତ କହିଲ ଭାଇ, ନଵୀନ ବାବୁଙ୍କ ସମୟରେ ଏସବୁ ଆଦୌ ହେଉନଥିଲା! ସେତେବେଳେ କେନ୍ଦ୍ର ଯେତେ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ବି ରାଜ୍ୟର ଅଧିକାରକୁ ଏମିତି ଖୋଲାଖୋଲି ଛଡ଼େଇ ନେଇପାରୁନଥିଲା। ଏବେ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକର କର ଲଗାଇଵା କ୍ଷମତା ସପକ୍ଷରେ ରାୟ ଦେଲା ପରେ ବି, ଏମାନେ ନୂଆ ନିୟମ ଆଣି ଆମ ଓଡ଼ିଶାର ଆର୍ଥିକ ମେରୁଦଣ୍ଡ ଭାଙ୍ଗିଵାକୁ ବସିଲେଣି। ଯେଉଁ ଡି.ଏମ୍.ଏଫ୍ (DMF) ଟଙ୍କାରେ ଆମ ଖଣି ଅଞ୍ଚଳର ଵିକାଶ ହେଉଥିଲା, ତା’ ଉପରେ ବି ଏବେ ଦିଲ୍ଲୀର ହୁକୁମ୍ ଚାଲିଵ। ରାଜ୍ୟର ସ୍ୱାୟତ୍ତତା ବୋଲି ଆଉ କିଛି ରହିଲା କି?”

ଏସବୁ ଶୁଣି ଚୁପ୍‌ଚାପ୍ ଚା’ ପିଉଥିଵା ରାଜୁ ସାହୁ ମୁଣ୍ଡ ଟେକିଲେ। ଯୋଡ଼ା-ବଡ଼ବିଲ୍ ଖଣି ଅଞ୍ଚଳରେ ତାଙ୍କର କଣ୍ଟ୍ରାକ୍ଟର୍ କାମ ଥିଵାରୁ ସେ ଵିଷୟଟିକୁ ଟିକେ ଅଲଗା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଦେଖୁଥିଲେ। ସେ ହସିଦେଇ କହିଲେ, “ଆରେ ଭାଇମାନେ, ସବୁ କଥାରେ ଵିରୋଧ କଲେ ହେଵନି। ଦେଶ ଆତ୍ମନିର୍ଭର ହେଵ କେମିତି? ଆମେ କ’ଣ ସବୁଦିନେ ଚୀନ୍ ଉପରେ ଲିଥିୟମ୍ ଆଉ କୋବାଲ୍ଟ ପାଇଁ ନିର୍ଭର କରି ବସି ରହିଥିଵା କି ? କ୍ରିଟିକାଲ୍ ମିନେରାଲ୍‌ର ଖଣି ନିଲାମରେ କେନ୍ଦ୍ର ହସ୍ତକ୍ଷେପ କରୁଛି ମାନେ ନୁହେଁ ଯେ ସବୁ ରୟାଲଟି ଦିଲ୍ଲୀ ପଳେଇଵ। ଗୋଟେ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଓ ପାରଦର୍ଶୀ ଵ୍ୟଵସ୍ଥା ଆସିଵ, ଆଉ ରାଜସ୍ୱର ବଡ଼ ଅଂଶ ତ ରାଜ୍ୟକୁ ହିଁ ମିଳିଵ ! କେଵଳ ‘ଦିଲ୍ଲୀ ଲୁଟି ନେଵ’ ବୋଲି କହି ମିଛରେ ଲୋକଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରାଯାଉଛି।”

ପ୍ରେମାନନ୍ଦ ଟିକେ ଥମିଗଲେ। ହରିହର ପୁଣି ନିଜ ଯୁକ୍ତି ବାଢ଼ିଲେ, “ହେଲେ ରାଜ୍ୟ ଉପରେ ଜମି ଅଧିଗ୍ରହଣ, ପରିଵେଶ ମଞ୍ଜୁରୀ ଭଳି ଅତିରିକ୍ତ ବୋଝ ପଡ଼ିଵ, ଅଥଚ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଵ କେନ୍ଦ୍ର ! ଏହା କି ପ୍ରକାର ନ୍ୟାୟ?”

ରାଜୁ ସିଧାସଳଖ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଦେଖନ୍ତୁ, ନିଲାମ କିଏ କଲା ସେଇଟା ବଡ଼ କଥା ନୁହେଁ। ବଡ଼ କଥା ହେଉଛି ପ୍ରକ୍ରିୟା ସ୍ୱଚ୍ଛ ହେଉଛି କି ନାହିଁ। ଦୁର୍ନୀତିମୁକ୍ତ ଵ୍ୟଵସ୍ଥାରେ ଉଭୟ ରାଜ୍ୟ ଓ ରାଷ୍ଟ୍ରର ଲାଭ। ଆଉ ବୋଝ କଥା ଯଦି ଉଠୁଛି, ତେବେ ଦେଶର ଵିକାଶ ପାଇଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମିଳିମିଶି କାମ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଵ—ଡବଲ୍ ଇଞ୍ଜିନ୍ ଭଳି କାମ କଲେ ଯାଇ ଉନ୍ନତି ହେବ।”

ଶକ୍ତିଭୂଷଣ ଚା’ କପ୍‌ଟା ହାତରେ ଧରି ତାଚ୍ଛଲ୍ୟରେ ହସିଲେ, “ହଁ, ସେ ଲାଭଟା କେଵଳ ସେଇ ବଡ଼ ବଡ଼ କମ୍ପାନୀ ବାଲାଙ୍କର ହେଵ, ଆଉ ଗରିବ ଖଟିଖିଆ ସେମିତି ମାଟି ତଳେ ଘାଣ୍ଟି ହେଉଥିବେ!”

ଚାଆଖଟିରେ କିଛିକ୍ଷଣ ନୀରବତା ଖେଳିଗଲା। ରାଜୁ ସ୍ମିତ ହାସ୍ୟ ଦେଇ କହିଲେ, “ଆଇନ କେବେ ପୂରା କଳା କି ଧଳା ହୁଏନାହିଁ, ତା’ର ପ୍ରଭାବ ସମୟ ହିଁ କହିଵ।”

ରଘୁଆ ଦୂରରୁ ଚିତ୍କାର କଲା, “ଆଉ କାହାର ଚା’ ଦରକାର?”

ହରିହର ଚା’ କପ୍‌ଟା ଉଠାଇ କହିଲେ, “ମୋର ଦିଅ ଗୋଟେ। ଏ ତର୍କ ଆଉ ଟିକେ ଲମ୍ବିଵ !”

ସମସ୍ତେ ହସିଦେଲେ। କିଛିକ୍ଷଣ ପୂର୍ଵରୁ ଯେଉଁ ଚାଆଖଟିରେ ଚାରିଟି ଭିନ୍ନ ରାଜନୈତିକ ଵିଚାରଧାରାରୁ ଚାରିଟି ଅଲଗା ସତ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏବେ ସେଠାରେ ଏକ ନୂଆ ପ୍ରଶ୍ନ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲା—ଖଣିଜ ସମ୍ପଦର ମାଲିକାନା କାହାର, ତା’ଠାରୁ ବଡ଼ କଥା ହେଉଛି ତା’ର ପ୍ରକୃତ ଲାଭ କାହା ପାଖକୁ ଯାଉଛି? କେହି ନିଜ ଜିଦ୍‌ରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓହରିଲେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତେ ଅନ୍ତତଃ ଏତିକି ବୁଝିସାରିଥିଲେ ଯେ, ଖଣି ଭଳି ଜଟିଳ ଵିଷୟକୁ କେଵଳ ଗୋଟିଏ ରଙ୍ଗର ଚଷମାରେ ଦେଖିଲେ ସତ୍ୟର ଅଧା ହିଁ ଦେଖାଯାଏ।

ବରଗଛ ଉପରେ ବସିଥିଵା କାଉଟିଏ କା’ କା’ କରି ଉଡ଼ିଗଲା। ଚୁଲିରେ ଚା’ ପୁଣି ଫୁଟିଲା। ଆଉ ଚାଆଖଟିର ରାଜନୀତି? ସେଇଟା କାଲି ପୁଣି ଫୁଟିଵ।

ଭାରତୀୟ ଇତିହାସରେ ଆର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ପତ୍ତି ଵିଵାଦ: ଏକ ପରିଵେଶଗତ ଅଧ୍ୟୟନ

ଭାରତୀୟ ଇତିହାସର ସବୁଠାରୁ ଚର୍ଚ୍ଚିତ ଓ ଵିଵାଦୀୟ ଵିଷୟଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଆର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି ଏଵଂ ସେମାନଙ୍କର ମୂଳ ଵାସସ୍ଥାନର ସନ୍ଧାନ ଅନ୍ୟତମ। ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରାମାଣିକ ଓ ପୁରାତନ ଗ୍ରନ୍ଥ ଋଗ୍‌ଵେଦକୁ ଭିତ୍ତି କରି ଇତିହାସକାର, ଭାଷାଵିତ୍ ଓ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱଵିତ୍‌ମାନେ ଦଶନ୍ଧି ଦଶନ୍ଧି ଧରି ଅନେକ ତତ୍ତ୍ୱ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇ ଭାଗରେ ଵିଭକ୍ତ। ପ୍ରଥମଟି ହେଉଛି ଆର୍ଯ୍ୟ ଆକ୍ରମଣ ଵା ଆଗମନ ତତ୍ତ୍ୱ, ଯାହା ଵିଶ୍ୱାସ କରେ ଯେ ଆର୍ଯ୍ୟମାନେ କୌଣସି ଵାହ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ, ଵିଶେଷତଃ ମଧ୍ୟ-ଏସିଆ କିମ୍ଵା ୟୁରେସିଆରୁ ଭାରତକୁ ଆସିଥିଲେ। ଦ୍ୱିତୀୟଟି ହେଉଛି ସ୍ୱଦେଶୀ ଆର୍ଯ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ, ଯାହା ଦୃଢ଼ତାର ସହ ଦାବି କରେ ଯେ ଵୈଦିକ ସଭ୍ୟତାର ନିର୍ମାତାମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶର ମୂଳ ବାସିନ୍ଦା ଥିଲେ। ଏହି ଵିଵାଦକୁ ସମାଧାନ କରିଵା ପାଇଁ କେଵଳ ଭାଷା କିମ୍ଵା ମାଟିତଳରୁ ମିଳୁଥିଵା ହାଣ୍ଡି ମାଠିଆର ପ୍ରମାଣ ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହେଁ। ଏଥିପାଇଁ ଵେଦରେ ଵର୍ଣ୍ଣିତ ପ୍ରାକୃତିକ ପରିଵେଶ, ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ଜୀଵଜନ୍ତୁମାନଙ୍କର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅଧ୍ୟୟନ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଵଶ୍ୟକ। କାରଣ ଏକ ଜନଗୋଷ୍ଠୀର ସାହିତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମଗ୍ରନ୍ଥରେ ସେମାନେ ରହୁଥିଵା ଭୌଗୋଳିକ ପରିଵେଶର ଚିତ୍ର ସ୍ୱତଃପ୍ରଵୃତ୍ତ ଭାବରେ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇଥାଏ। 

ଋଗ୍‌ଵେଦର ରଚନା କାଳକୁ ପ୍ରାଚ୍ୟଵିଦ୍ ତଥା "ଆର୍ଯ୍ୟ ଆଗମନ ତତ୍ତ୍ଵ" ଅଥଵା "ଆର୍ଯ୍ୟ ଆକ୍ରମଣ ତତ୍ତ୍ଵ"କୁ ମାନୁଥିଵା ଲୋକେ ସାଧାରଣତଃ ୧୫୦୦ରୁ ୧୨୦୦ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ଵ ମଧ୍ୟରେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି । 

ଆର୍ଯ୍ୟ ଆଗମନ ତତ୍ତ୍ୱର ସମର୍ଥକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସାଧାରଣତଃ ଅଧିକାଂଶ ଊନଵିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ପ୍ରାଚ୍ୟଵିତ୍ ଏଵଂ କିଛି ଆଧୁନିକ ଇତିହାସକାର ଅଛନ୍ତି । ଏହି ସମର୍ଥକମାନେ ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ଜୀଵଜନ୍ତୁମାନଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତି ତଥା ଅନୁପସ୍ଥିତିକୁ ନିଜ ମତର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରମାଣ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରମୁଖ ଯୁକ୍ତି ଭାବରେ ଵେଦରେ ସିଂହ ଓ ବାଘର ଵର୍ଣ୍ଣନା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଯୁକ୍ତି ଉପସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି । ଋଗ୍‌ଵେଦରେ ସିଂହର ଵର୍ଣ୍ଣନା ଅନେକ ଥର ଦେଖିଵାକୁ ମିଳେ। ସିଂହର ଗର୍ଜନ, ତାହାର ଶକ୍ତି ଓ ପରାକ୍ରମକୁ ଦେଵତାମାନଙ୍କର ଶୌର୍ଯ୍ୟ ସହ ତୁଳନା କରାଯାଇଛି। କିନ୍ତୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଭାବରେ, ସମଗ୍ର ଋଗ୍‌ଵେଦରେ ଵାଘର କୌଣସି ଉଲ୍ଲେଖ ନାହିଁ। ଵାଘର ଵର୍ଣ୍ଣନା ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ପରଵର୍ତ୍ତୀ କାଳର ରଚନା ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଉଥିଵା ଅଥର୍ଵ ଵେଦରେ ଦେଖିଵାକୁ ମିଳେ। ପ୍ରାଚ୍ୟଵିତ୍‌ମାନେ ଏହି କଥାକୁ ଆଧାର କରି ଯୁକ୍ତି କରନ୍ତି ଯେ, ଵୈଦିକ ଜନଗୋଷ୍ଠୀ ପ୍ରଥମେ ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶର ବାସିନ୍ଦା ନଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମତରେ ଆର୍ଯ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ-ଏସିଆରୁ ବାହାରି ଇରାନ ଓ ଆଫଗାନିସ୍ତାନ ଦେଇ ଭାରତର ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ ଅଞ୍ଚଳରେ ପ୍ରଵେଶ କରିଥିଲେ। ସେହି ସମୟରେ ଇରାନ, ଆଫଗାନିସ୍ତାନ ଓ ଭାରତର ପଞ୍ଜାଵ ତଥା ଗୁଜରାଟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏସୀୟ ସିଂହମାନଙ୍କର ବହୁଳ ଵସଵାସ ଥିଲା। ତେଣୁ ସେମାନେ ପ୍ରଥମେ ସିଂହ ସହିତ ପରିଚିତ ହେଲେ ଏଵଂ ନିଜର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଗ୍ରନ୍ଥ ଋଗ୍‌ଵେଦରେ ସିଂହର ଗୁଣଗାନ କଲେ। ପରଵର୍ତ୍ତୀ କାଳରେ, ଯେତେଵେଳେ ସେମାନେ ପଞ୍ଜାଵ ଅଞ୍ଚଳ ଅତିକ୍ରମ କରି ଭାରତର ପୂର୍ଵ ଦିଗକୁ ଅର୍ଥାତ୍ ଗଙ୍ଗା-ଯମୁନା ଉପତ୍ୟକାର ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲ ଆଡ଼କୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ, ସେତେଵେଳେ ସେମାନେ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ବାଘ ସହିତ ପରିଚିତ ହେଲେ। ଗଙ୍ଗା ଉପତ୍ୟକାର ସନ୍ତସନ୍ତିଆ ଓ ଗହଳ ଜଙ୍ଗଲରେ ଵାଘମାନଙ୍କର ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଥିଲା। ଏହି ନୂତନ ପରିଵେଶ ସହିତ ଖାପ ଖୁଆଇଵା ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ହିଁ ଅଥର୍ଵ ଵେଦରେ ଵାଘ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ହିଂସ୍ର ଜନ୍ତୁ ଭାଵରେ ସ୍ଥାନ ପାଇଲା। ଏହି କ୍ରମିକ ପରିଵର୍ତ୍ତନ ହିଁ ସେମାନଙ୍କର ପଶ୍ଚିମରୁ ପୂର୍ଵ ଦିଗକୁ ହୋଇଥିଵା ଯାତ୍ରାର ଏକ ଅକାଟ୍ୟ ପ୍ରମାଣ ବୋଲି ଆଗମନ ତତ୍ତ୍ୱର ସମର୍ଥକମାନେ ଦୃଢ଼ତାର ସହ କହିଥାନ୍ତି।

କେଵଳ ଵାଘ ଏଵଂ ସିଂହ ନୁହେଁ, ଆଗମନ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ସମର୍ଥନ କରିଵା ପାଇଁ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜୀଵଜନ୍ତୁ ଓ ଉଦ୍ଭିଦର ମଧ୍ୟ ଉଦାହରଣ ଦିଆଯାଏ। ଏଥିମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଛି ଅଶ୍ୱ ଵା ଘୋଡ଼ା। ଋଗ୍‌ଵେଦରେ ଅଶ୍ୱର ସ୍ଥାନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଚ୍ଚରେ ରହିଛି। ଆର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କୌଶଳ, ରଥ ଚାଳନା ଏଵଂ ସାମାଜିକ ପ୍ରତିପତ୍ତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଅଶ୍ୱ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ଥିଲା। ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କ ମତରେ ଘୋଡ଼ା ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶର ମୂଳ ଜୀଵ ନୁହେଁ। ଏହାର ଉତ୍ପତ୍ତି ଏଵଂ ଗୃହପାଳିତ ହେଵା ପ୍ରକ୍ରିୟା ୟୁରେସିଆର ଷ୍ଟେପ୍ସ ଅଞ୍ଚଳରେ ହୋଇଥିଲା। ସେହି ଥଣ୍ଡା ଓ ଖୋଲା ତୃଣଭୂମିରୁ ଆସିଥିଵା ଆର୍ଯ୍ୟମାନେ ନିଜ ସହିତ ଉନ୍ନତ ପ୍ରଜାତିର ଘୋଡ଼ା ଆଣିଥିଲେ, ଯାହା ବଳରେ ସେମାନେ ଭାରତର ମୂଳ ଵାସିନ୍ଦାମାନଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରିପାରିଥିଲେ। ତେଣୁ ଋଗ୍‌ଵେଦରେ ଅଶ୍ୱର ଏତେ ଵ୍ୟାପକ ଵର୍ଣ୍ଣନା ଏକ ଵିଦେଶୀ ଆକ୍ରମଣ ଵା ପ୍ରଵ୍ରଜନର ସୂଚନା ଦିଏ। ସେହିପରି ଉଦ୍ଭିଦ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସୋମ ଲତାର ଉଦାହରଣ ଦିଆଯାଏ। ଋଗ୍‌ଵେଦର ନଵମ ମଣ୍ଡଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ସୋମ ଦେଵତା ଏଵଂ ସୋମ ରସ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସମର୍ପିତ। ପ୍ରାଚ୍ୟଵିତ୍‌ମାନେ ଯୁକ୍ତି କରନ୍ତି ଯେ ଏହି ସୋମ ଲତା ମୂଳତଃ ଏକ ପାର୍ଵତ୍ୟ ଉଦ୍ଭିଦ, ଯାହାକି ହିନ୍ଦୁକୁଶ ଓ ଆଫଗାନିସ୍ତାନର ଉଚ୍ଚ ପର୍ଵତମାଳାରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ଯେତେବେଳେ ଆର୍ଯ୍ୟମାନେ ଭାରତର ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଆସିଲେ, ସେମାନେ ଏହି ମୂଳ ଗଛକୁ ହରାଇ ବସିଲେ ଏଵଂ ପରଵର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନୀୟ ଗଛକୁ ସୋମର ଵିକଳ୍ପ ଭାବରେ ଵ୍ୟଵହାର କଲେ। ଏହା ଛଡ଼ା, ମଧ୍ୟ-ଏସିଆର ଥଣ୍ଡା ଜଳଵାୟୁରେ ଦେଖାଯାଉଥିଵା ଭୂର୍ଜପତ୍ର ଗଛର ଵ୍ୟଵହାରକୁ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ଆର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କର ଉତ୍ତରୀୟ ଉତ୍ପତ୍ତିର ପ୍ରମାଣ ଭାଵରେ ଦର୍ଶାନ୍ତି।

କିନ୍ତୁ ଏହି ଆଗମନ ତତ୍ତ୍ୱର ଯୁକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଵିସ୍ତୃତ ଗଵେଷଣା କରିଵା ପରେ ଭାରତୀୟ ସ୍ୱଦେଶୀ ତତ୍ତ୍ୱର ସମର୍ଥକ, ଐତିହାସିକ ଓ ପରିଵେଶଵିତ୍‌ମାନେ ଏହାକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଖଣ୍ଡନ କରିଛନ୍ତି। ସ୍ୱଦେଶୀ ତତ୍ତ୍ୱ ଅନୁଯାୟୀ, ଋଗ୍‌ଵେଦର ରଚୟିତାମାନେ ବାହାରୁ ଆସିନଥିଲେ, ଵରଂ ସେମାନଙ୍କର ସାଂସ୍କୃତିକ ଵିକାଶ ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶରେ, ଵିଶେଷ କରି ସିନ୍ଧୁ ଏଵଂ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀର ଅଵଵାହିକାରେ ହିଁ ହୋଇଥିଲା। ଆଗମନ ତତ୍ତ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଯୁକ୍ତି ଅର୍ଥାତ୍ ସିଂହ ଓ ଵାଘର ଵିଵାଦକୁ ଖଣ୍ଡନ କରି ସ୍ୱଦେଶୀ ତତ୍ତ୍ୱଵାଦୀମାନେ ଅନେକ ଵଳିଷ୍ଠ ପ୍ରମାଣ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି। 

ପ୍ରଥମତଃ, ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପୁସ୍ତକରେ କୌଣସି ଜୀଵର ନାମ ନଥିଵାର ଅର୍ଥ ନୁହେଁ ଯେ ସେହି ଜୀଵଟି ସେହି ସମୟରେ କିମ୍ଵା ସେହି ଅଞ୍ଚଳରେ ନଥିଲା। ଯୁକ୍ତିଵିଦ୍ୟାରେ ଏହାକୁ "ଅନୁପସ୍ଥିତିର ପ୍ରମାଣ - ଅଭାଵର ପ୍ରମାଣ ନୁହେଁ" ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଋଗ୍‌ଵେଦ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀଵିଜ୍ଞାନର ସଂକଳନ ନୁହେଁ, ଏହା ହେଉଛି ଦେଵତାମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଵା ପାଇଁ ରଚିତ ପ୍ରାର୍ଥନା ଏଵଂ ସ୍ତୁତିଗାନର ଏକ ସମାହାର। ସିଂହ ସର୍ଵଦା ଖୋଲା ସ୍ଥାନରେ ରହେ, ଦିନରେ ଶିକାର କରେ ଏଵଂ ଏହାର ଚେହେରା ତଥା ଗର୍ଜନରେ ଏକ ରାଜକୀୟ ଗାମ୍ଭୀର୍ଯ୍ୟ ଥାଏ। ତେଣୁ କଵି ଵା ଋଷିମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ଵା ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପରାକ୍ରମକୁ ଵର୍ଣ୍ଣନା କରିଵା ପାଇଁ ସିଂହକୁ ଏକ ଉପଯୁକ୍ତ ରୂପକ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଵା ଅଧିକ ସମ୍ଭଵ। 

ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ଵାଘ ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲରେ ଲୁଚି ରହେ ଏଵଂ ରାତିରେ ଶିକାର କରେ, ଯାହାକି ଛଳନା ଓ ଭୟର ପ୍ରତୀକ ଭାଵରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇପାରେ, ଯେଉଁଥିପାଇଁ ହୁଏତ ଦେଵତାମାନଙ୍କ ସ୍ତୁତିରେ ତାହାର ଵ୍ୟଵହାରକୁ ଉଚିତ୍ ମନେ କରାଯାଇନଥିଲା।

ଦ୍ୱିତୀୟତଃ, ପ୍ରାଚୀନ କାଳର ଭୌଗୋଳିକ ସ୍ଥିତିକୁ ଦେଖିଲେ ଜଣାଯାଏ ଯେ ଭାରତର ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ ଅଞ୍ଚଳ, ଅର୍ଥାତ୍ ସପ୍ତସିନ୍ଧୁ ଅଞ୍ଚଳରେ ଉଭୟ ସିଂହ ଏଵଂ ଵାଘ ଏକାସାଙ୍ଗରେ ଵାସ କରୁଥିଲେ। ହରପ୍ପା ଓ ମହେଞ୍ଜୋଦାରୋ ସଭ୍ୟତାର ଖନନରୁ (ଯାହାର ସମୟକାଳ ୩୩୦୦ ରୁ ୧୩୦୦ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ଵ ମଧ୍ୟରେ ବୋଲି ଧରାଯାଏ) ଅନେକ ମୋହର ମିଳିଛି, ଯେଉଁଥିରେ ବାଘର ଚିତ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଖୋଦିତ ହୋଇଛି, କିନ୍ତୁ ସେହି ସ୍ଥାନରୁ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୋଟିଏ ହେଲେ ସିଂହର ଚିତ୍ର ଥିଵା ମୋହର ମିଳିନାହିଁ। ଯଦି ଆଗମନ ତତ୍ତ୍ୱର ଯୁକ୍ତିକୁ ସତ ବୋଲି ଧରିନିଆଯାଏ, ତେବେ ଏହା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଵିରୋଧାଭାସ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତାର ଲୋକେ ଯେଉଁ ଅଞ୍ଚଳରେ ରହୁଥିଲେ ସେମାନେ ବାଘକୁ ଜାଣିଥିଲେ କିନ୍ତୁ ସିଂହକୁ ଚିତ୍ରଣ କରୁନଥିଲେ, ଆଉ ସେହି ସମାନ ଅଞ୍ଚଳରେ ରଚିତ ଋଗ୍‌ଵେଦ ସିଂହକୁ ଜାଣିଥିଲା କିନ୍ତୁ ବାଘକୁ ନୁହେଁ। ଏହାର ସବୁଠାରୁ ସରଳ ଏଵଂ ଉପଯୁକ୍ତ ଵ୍ୟାଖ୍ୟା ହେଉଛି ଯେ, ଉଭୟ ଜୀଵ ସେହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଥିଲେ। ହରପ୍ପାଵାସୀ ବାଘକୁ ନିଜର ପ୍ରତୀକ ଭାବରେ ଵ୍ୟଵହାର କରିଵାକୁ ପସନ୍ଦ କରୁଥିଵା ଵେଳେ ଵୈଦିକ ଋଷିମାନେ ସିଂହକୁ ନିଜର ଆଦର୍ଶ ରୂପକ ଭାବରେ ବାଛିଥିଲେ। ପରଵର୍ତ୍ତୀ କାଳରେ ଅଥର୍ଵ ଵେଦର ସମୟ ଵେଳକୁ ଵାଘର ପ୍ରଭାଵ ଵୃଦ୍ଧି ପାଇଲା ଏଵଂ ତାହା ଵେଦରେ ସ୍ଥାନ ପାଇଲା। ତେଣୁ କେଵଳ ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦର ଅନୁପସ୍ଥିତିକୁ ନେଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜନଗୋଷ୍ଠୀର ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣର କାହାଣୀ ଗଢ଼ିଵା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିତ୍ତିହୀନ। ମଜାକଥା ହେଲା ଋଗ୍‌ବେଦ ୯.୯୭ର ଋଷି-ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ୧୬–୧୮ ନମ୍ବର ଋଚାର ଋଷି ଵାସିଷ୍ଠ ଵ୍ୟାଘ୍ରପାଦ୍ ବୋଲି ଦିଆଯାଇଛନ୍ତି। ସାୟଣଭାଷ୍ୟ ସହିତ ଉପଲବ୍ଧ ପାଠରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ନାମ ସ୍ପଷ୍ଟ ଅଛି । ଵ୍ୟାଘ୍ର ଏକ ଜୀଵ ରୂପେ ଉଲ୍ଲେଖ ନଥିଲେ ବି ଵ୍ୟକ୍ତିର ନାମ ରୂପେ ଏହାର ଉପସ୍ଥିତି ଦର୍ଶାଏ ଯେ ଵୈଦିକ ଋଷିମାନେ ବାଘ ସହିତ ପରିଚିତ ଥିଲେ । 

ତେବେ ସ୍ୱଦେଶୀ ତତ୍ତ୍ୱର ସମର୍ଥକମାନଙ୍କ ପାଖରେ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ସଦୃଶ ଏମିତି ଏକ ଯୁକ୍ତି ଅଛି ଯାହାର ଉତ୍ତର ଋକଵେଦକୁ ଢାଲ କରି ଆର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଵିଦେଶୀ ପ୍ରମାଣ କରିଵାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଵା ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତାରେ ପକାଇ ଦିଏ । 

ଋକଵେଦରେ ଏମିତି ଅନେକ ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ନାଆଁ ଅଛି ଯାହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାଵରେ ଭାରତୀୟ ଏଵଂ ଯାହାର ସ୍ମୃତି କିମ୍ଵା ଅସ୍ତିତ୍ୱ ମଧ୍ୟ-ଏସିଆର ଥଣ୍ଡା ଅଞ୍ଚଳରେ ଆଦୌ ସମ୍ଭଵ ନୁହେଁ। ଏଥିମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରମୁଖ ହେଉଛି ହାତୀ। ଋଗ୍‌ଵେଦରେ ହାତୀକୁ ଏକାଧିକ ଥର ଵର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ତାହାକୁ ଇଭ, ହସ୍ତୀ କିମ୍ଵା ଵାରଣ ବୋଲି ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଇଛି। ହସ୍ତୀ ଅର୍ଥାତ୍ ଯାହାର ହାତ ଅଛି, ଏହି ନାମଟି ହାତୀର ଶୁଣ୍ଢକୁ ଦେଖି ତତ୍କାଳୀନ ଭାରତୀୟମାନେ ଦେଇଥିଲେ। ଗୋଟିଏ ମନ୍ତ୍ରରେ ଵର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି ଯେ ରାଜାମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁସଜ୍ଜିତ ହୋଇ ହାତୀ ପିଠିରେ ବସି ଯାତ୍ରା କରୁଛନ୍ତି। ଆଉ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ମୃଗ ହସ୍ତୀ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି, ଅର୍ଥାତ୍ ଏକ ଵିଶାଳ ପଶୁ ଯାହାର ଏକ ହାତ ଵା ଶୁଣ୍ଢ ରହିଛି। ଯଦି ଆର୍ଯ୍ୟମାନେ ସତରେ ମଧ୍ୟ-ଏସିଆର ସେହି ବରଫ ଆଵୃତ ଏଵଂ ରୁକ୍ଷ ଷ୍ଟେପ୍ସ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଆସିଥାନ୍ତେ, ତେବେ ହାତୀ ଭଳି ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ରାନ୍ତୀୟ ଜଳଵାୟୁର ପ୍ରାଣୀ ସହ ସେମାନଙ୍କର ପରିଚୟ କିପରି ହେଲା? ସେମାନେ ଆସିଵାର ଅତି କମ୍ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ କିପରି ହାତୀକୁ ପୋଷା ମନେଇଲେ, ତାହା ପିଠିରେ ବସିଵା ଶିଖିଲେ ଏଵଂ ନିଜର ସବୁଠାରୁ ପଵିତ୍ର ଗ୍ରନ୍ଥରେ ତାହାକୁ ସମ୍ମାନର ସହିତ ସ୍ଥାନ ଦେଲେ? ଏହା କେଵଳ ସେତେବେଳେ ସମ୍ଭଵ ଯେତେବେଳେ ଏକ ସଭ୍ୟତା ହଜାର ହଜାର ଵର୍ଷ ଧରି ସେହି ପରିଵେଶରେ ବଢ଼ିଥାଏ। ତା’ଛଡ଼ା, ମଧ୍ୟ-ଏସିଆର ପ୍ରମୁଖ ପଶୁ ଦ୍ୱି-କୁଜ ଵିଶିଷ୍ଟ ଓଟ ଵା Bactrian camelର କୌଣସି ଵର୍ଣ୍ଣନା ଋଗ୍‌ଵେଦରେ ନାହିଁ। ଯଦି ସେମାନେ ସେଠାରୁ ଆସିଥିଲେ, ତେବେ ନିଜର ମାତୃଭୂମିର ପ୍ରମୁଖ ଜୀଵମାନଙ୍କୁ ଭୁଲିଯାଇ ନୂଆ ଜାଗାର ଜୀଵମାନଙ୍କୁ ଏତେ ଶୀଘ୍ର ଆପଣେଇ ନେଵା ଆଦୌ ସ୍ୱାଭାଵିକ ନୁହେଁ।

ଠିକ୍ ସେହିପରି ମୟୂର ହେଉଛି ଆଉ ଏକ ଜୀଵନ୍ତ ପ୍ରମାଣ। ମୟୂର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶର ଏକ ସ୍ଥାନୀୟ ପକ୍ଷୀ। ମଧ୍ୟ-ଏସିଆ କିମ୍ଵା ୟୁରୋପରେ ମୟୂରର କୌଣସି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଋଗ୍‌ଵେଦରେ ମୟୂରର ଵର୍ଣ୍ଣନା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ କରାଯାଇଛି। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ରଥ ଟାଣୁଥିଵା ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କର ଲୋମ ଏଵଂ ଲାଞ୍ଜର ରଙ୍ଗ ମୟୂର ପୁଚ୍ଛ ପରି ଚିକ୍ ଚିକ୍ କରୁଥିଲା ବୋଲି ଵର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇ ସେମାନଙ୍କୁ ମୟୂରରୋମା ବୋଲି ଆଖ୍ୟା ଦିଆଯାଇଛି। ଏକ ନୂଆ ଜାଗାକୁ ଆସିଥିଵା ଆକ୍ରମଣକାରୀ ଵା ପ୍ରଵାସୀ ଗୋଷ୍ଠୀ ହଠାତ୍ ଏକ ନୂଆ ପକ୍ଷୀକୁ ଦେଖି ତାହାକୁ ନିଜର ସର୍ଵଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେଵତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ାର ରଙ୍ଗ ସହିତ ତୁଳନା କରିଵା କଳ୍ପନାତୀତ। ଏହା ପ୍ରମାଣ କରେ ଯେ ଋଗ୍‌ଵେଦର ରଚୟିତାମାନେ ମୟୂର ସହିତ ବହୁ ପୁରାତନ କାଳରୁ ପରିଚିତ ଥିଲେ ଏଵଂ ଏହି ପକ୍ଷୀ ସେମାନଙ୍କ ସାଂସ୍କୃତିକ ଜୀଵନ ସହିତ ଓତପ୍ରୋତ ଭାଵେ ଜଡ଼ିତ ଥିଲା।

ଉଦ୍ଭିଦଜଗତ ଵା ଗଛଲତାମାନଙ୍କର ଵିଶ୍ଳେଷଣ କଲେ ସ୍ୱଦେଶୀ ତତ୍ତ୍ୱର ପ୍ରମାଣ ଆହୁରି ସଶକ୍ତ ହୁଏ। ଋଗ୍‌ଵେଦରେ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛ, ନ୍ୟଗ୍ରୋଧ ଅର୍ଥାତ୍ ଵରଗଛ, ଖଦିର ଏଵଂ ଶାଳ୍ମଳୀ ଵା ଶିମିଳି ଗଛର ବହୁଳ ଵର୍ଣ୍ଣନା ରହିଛି। ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛକୁ ଦେଵତାମାନଙ୍କର ଵାସସ୍ଥାନ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି ଏଵଂ ଵୈଦିକ ଯଜ୍ଞରେ ଏହାର କାଠର ଵ୍ୟଵହାର ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଥିଲା। ଏହି ସମସ୍ତ ଗଛ କେଵଳ ଏଵଂ କେଵଳ କ୍ରାନ୍ତୀୟ ମୌସୁମୀ ଜଳଵାୟୁ ଥିଵା ଅଞ୍ଚଳରେ ହିଁ ବଢ଼ିଥାନ୍ତି। ମଧ୍ୟ-ଏସିଆର ବରଫ ଆଵୃତ ପ୍ରଦେଶ କିମ୍ଵା ୟୁରୋପରେ ଏହି ଗଛମାନେ ଵଞ୍ଚି ପାରନ୍ତି ନାହିଁ କି ସେଠାକାର ସ୍ଥାନୀୟ ଉଦ୍ଭିଦ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ । ଯଦି ଆର୍ଯ୍ୟମାନେ ସେହି ଥଣ୍ଡା ଅଞ୍ଚଳରୁ ଆସିଥିଲେ, ତେବେ ସେମାନଙ୍କ ସାହିତ୍ୟରେ ପାଇନ୍ ଵା ସ୍ପ୍ରୁସ୍ ଭଳି ଶୀତଳ ଅଞ୍ଚଳର ଗଛମାନଙ୍କର ସ୍ମୃତି ରହିଵା କଥା। ସେମାନେ ଯଜ୍ଞ କରିଵା ପାଇଁ ନିଜ ମୂଳ ସ୍ଥାନର ପଵିତ୍ର ଗଛକୁ ଛାଡ଼ି ହଠାତ୍ ଭାରତୀୟ ଜଙ୍ଗଲର ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଗଛକୁ ଏତେ ମହତ୍ତ୍ୱ କିପରି ଦେଲେ? କୌଣସି ଵି ପ୍ରଵାସୀ ଜନଗୋଷ୍ଠୀ ନିଜ ସହିତ ନିଜ ମୂଳ ଭୂମିର ସ୍ମୃତି ବୋହି ନେଇ ଯାଇଥାଏ। କିନ୍ତୁ ଋଗ୍‌ଵେଦରେ ନିଜର କୌଣସି ପୁରୁଣା ମାତୃଭୂମିକୁ ଫେରିଯିଵାର ଆକାଂକ୍ଷା ଵା ତାହାର ସ୍ମୃତିରେ ଗୋଟିଏ ବି ମନ୍ତ୍ର ନାହିଁ। ଯାହା ଅଛି, ତାହା କେଵଳ ସପ୍ତସିନ୍ଧୁ ଅଞ୍ଚଳର ନଦୀ, ପାହାଡ଼ ଓ ଜଙ୍ଗଲର ଵନ୍ଦନା ଅଟେ । ସେହିପରି ପଦ୍ମ ଫୁଲ ଯାହାକୁ ପୁଷ୍କର ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି, ତାହା ଭାରତୀୟ ସଭ୍ୟତାର ପଵିତ୍ରତାର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରତୀକ। ଋଗ୍‌ଵେଦରେ ଏହି କାଦୁଅରୁ ଜନ୍ମ ନେଉଥିଵା ଜଳଜ ପୁଷ୍ପକୁ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ସୁନ୍ଦରତା ସହିତ ଯୋଡ଼ା ଯାଇଛି। ଅଶ୍ୱିନୀ କୁମାରଙ୍କୁ ପଦ୍ମ ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିଵାର ଵର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ପଦ୍ମ ଫୁଲ ଭଳି ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାରତୀୟ ଏଵଂ ଉଷ୍ଣ ଜଳଵାୟୁର ଉଦ୍ଭିଦକୁ ଦେଵତାମାନଙ୍କର ଶୃଙ୍ଗାର ଭାବରେ ଵ୍ୟଵହାର କରିଵା ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ ଯେ ସେମାନେ ଏହି ମାଟିର ସନ୍ତାନ ଥିଲେ।

ଗୃହପାଳିତ ପଶୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗାଈ ଵା ଗୋରୁମାନଙ୍କର ସ୍ଥାନ ଋଗ୍‌ଵେଦରେ ସର୍ଵୋପରି। ଆର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କର ସମ୍ପତ୍ତିର ମାପକାଠି ଥିଲା ଗୋଧନ। ତେବେ ଧ୍ୟାନ ଦେଵାର କଥା ହେଉଛି, ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶରେ ଦେଖାଯାଉଥିଵା କୁଜ ଥିଵା ଗୋରୁ ଵା ବୋସ୍ ଇଣ୍ଡିକସ୍ ଜାତି, ୟୁରୋପ କିମ୍ଵା ମଧ୍ୟ-ଏସିଆର କୁଜଵିହୀନ ଟରାଇନ୍ ଜାତିଠାରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଲଗା। ଭାରତୀୟ ଷଣ୍ଢ ଵା ଵୃଷଭର ସେହି ଉଚ୍ଚା କୁଜକୁ ଋଗ୍‌ଵେଦରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତି ସହିତ ତୁଳନା କରାଯାଇଛି। ଭାରତୀୟ ଗୋରୁମାନେ ଉଷ୍ଣ ଜଳଵାୟୁରେ ବଞ୍ଚିଵା ପାଇଁ ପ୍ରାକୃତିକ ଭାବରେ ସକ୍ଷମ ଏଵଂ ସିନ୍ଧୁ ସରସ୍ବତୀ ସଭ୍ୟତାର ମୋହର ଗୁଡ଼ିକରେ ଏହି ଵିଶାଳକାୟ କୁଜ ଵିଶିଷ୍ଟ ଵୃଷଭମାନଙ୍କର ଚିତ୍ର ବହୁଳ ମାତ୍ରାରେ ମିଳିଛି। ଯଦି ଆର୍ଯ୍ୟମାନେ ବାହାରୁ ଆସିଥିଲେ, ତେବେ ସେମାନଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ଗୋରୁ ଜାତି କୁଆଡ଼େ ଗଲା? ସେମାନେ କିପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଏହି ଭାରତୀୟ ଗୋରୁଜାତି ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ହୋଇଗଲେ ଏଵଂ ତାକୁ ହିଁ ଦେଵତା ତୁଲ୍ୟ ପୂଜା କଲେ?

ଅଶ୍ୱ ଵା ଘୋଡ଼ାର ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ଆଗମନ ତତ୍ତ୍ୱର ଯୁକ୍ତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଵଳ ମନେହୁଏ। ସତ କଥା ଯେ ଘୋଡ଼ା ମଧ୍ୟ-ଏସିଆର ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ, କିନ୍ତୁ ନୂତନ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ଗଵେଷଣାରୁ ଜଣାପଡ଼ିଛି ଯେ ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶରେ ମଧ୍ୟ ଅତି ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ଘୋଡ଼ାର ଉପସ୍ଥିତି ଥିଲା। ସିନ୍ଧୁ ସରସ୍ବତୀ ସଭ୍ୟତାର ସୁରକୋଟଡା ଭଳି ଅଞ୍ଚଳରୁ ଘୋଡ଼ାର ହାଡ଼ ମିଳିଛି, ଯାହାର ସମୟକାଳ ୨୦୦୦ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ଵରୁ ଵି ପୁରୁଣା। ତା'ଛଡ଼ା ଋଗ୍‌ଵେଦରେ ଘୋଡ଼ାକୁ ହାତୀ, ମୟୂର ଓ ଓଟ ସହିତ ଏକତ୍ର ଵର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, ଯାହାକି ଏକ ସମନ୍ୱିତ ଏଵଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାରତୀୟ ଇକୋସିଷ୍ଟମ୍ କିମ୍ଵା ପରିଵେଶର ଚିତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରେ। ଯଦି କେଵଳ ଗୋଟିଏ ପ୍ରାଣୀ ଅଶ୍ୱକୁ ନେଇ କୁହାଯିଵ ଯେ ସେମାନେ ବାହାରୁ ଆସିଛନ୍ତି, ତେବେ ଅନ୍ୟ ୯୯ ପ୍ରତିଶତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଉଦ୍ଭିଦ ଯାହାକି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାରତୀୟ, ତାହାକୁ ଆଧାର କରି ଆର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଭାରତର ମୂଳ ବାସିନ୍ଦା ବୋଲି କାହିଁକି କୁହାଯାଇପାରିଵ ନାହିଁ? ଆଉ ସୋମଲତାର ଯେଉଁ କଥା ଉଠାଯାଏ, ସୋମ ପ୍ରକୃତରେ କେଉଁ ଗଛ ଥିଲା ତାହା ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୌଣସି ଵୈଜ୍ଞାନିକ ଠିକ୍ ଭାବରେ ପ୍ରମାଣ କରିପାରି ନାହାନ୍ତି। ହିମାଳୟ ଓ କାଶ୍ମୀରର ଉଚ୍ଚ ପାର୍ଵତ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ ଭାରତର ହିଁ ଅଂଶ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ଔଷଧୀୟ ଗୁଳ୍ମ ରହିଛି। ତେଣୁ ସୋମକୁ କେଵଳ ହିନ୍ଦୁକୁଶ ପର୍ଵତରୁ ଆଣିଵାର ଯୁକ୍ତିର କୌଣସି ସଶକ୍ତ ଆଧାର ନାହିଁ।

ଏହି ସବୁ ତଥ୍ୟକୁ ସମୀକ୍ଷା କଲେ ଆମ ଆଗରେ ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଚିତ୍ର ଉଭା ହୁଏ ଯେ, ଋଗ୍‌ଵେଦ କୌଣସି ଯାଯାବର ଵିଦେଶୀ ଗୋଷ୍ଠୀର ସ୍ମୃତିଲିପି ନୁହେଁ। ଏଥିରେ ଵର୍ଣ୍ଣିତ ନଦୀ, ପର୍ଵତ, ଗଛଲତା, ପଶୁପକ୍ଷୀ ଓ ଋତୁଚକ୍ର ସବୁକିଛି ଭାରତୀୟ ଜଳଵାୟୁର ଏକ ନିଖୁଣ ଚିତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରେ। କୌଣସି ବି ସଭ୍ୟତା ଯେତେବେଳେ ନିଜର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଚିନ୍ତାଧାରା ଵିକଶିତ କରେ, ସେତେବେଳେ ତାହାର ଚାରିପାଖରେ ଥିଵା ପରିଵେଶ ହିଁ ତାହାର ପ୍ରେରଣା ପାଲଟିଥାଏ। ଯଦି ଆର୍ଯ୍ୟମାନେ ବାହାରୁ ଆସିଥାନ୍ତେ, ତେବେ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରାର୍ଥନାରେ ବରଫ ପଡ଼ୁଥିଵା ଅଞ୍ଚଳର ଵର୍ଣ୍ଣନା ଥାନ୍ତା, ସେମାନଙ୍କ ଦେଵତାମାନେ ହାତୀ ବଦଳରେ ଓଟ ପିଠିରେ ବସିଥାନ୍ତେ ଏଵଂ ସେମାନଙ୍କର ଫୁଲ ପଦ୍ମ ନହୋଇ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶୀତଳ ଅଞ୍ଚଳର ଫୁଲ ହୋଇଥାନ୍ତା। କିନ୍ତୁ ଵେଦର ପ୍ରତିଟି ଛତ୍ରରେ ଭାରତୀୟ ମାଟିର ମହକ ରହିଛି। ବାଘର ନାମ ନଥିଵା କଥାକୁ ଧରି ଆଗମନ ତତ୍ତ୍ୱର ସମର୍ଥକମାନେ ଯେଉଁ ଵୃହତ୍ ଆକ୍ରମଣର କାହାଣୀ ଗଢ଼ିଥିଲେ, ତାହା ହାତୀ, ମୟୂର, ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଓ ପଦ୍ମ ଫୁଲର ଓଜନଦାର ଉପସ୍ଥିତି ଆଗରେ ତିଷ୍ଠି ପାରେ ନାହିଁ। ପରିଶେଷରେ, ପରିଵେଶ ଏଵଂ ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀଜଗତର ଏହି ଅକାଟ୍ୟ ପ୍ରମାଣଗୁଡ଼ିକ ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତରେ ପହଞ୍ଚାଏ ଯେ, ଵୈଦିକ ଜନଗୋଷ୍ଠୀ ବାହାରୁ ଆସିନଥିଲେ, ଵରଂ ସେମାନେ ସହସ୍ରାଧିକ ଵର୍ଷ ଧରି ଏହି ସପ୍ତସିନ୍ଧୁ ଏଵଂ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀ କୂଳରେ ରହି ନିଜର ଏକ ମହାନ୍ ସଭ୍ୟତା ଗଢ଼ି ତୋଳିଥିଲେ। ଭାରତର ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ଵୈଵିଧ୍ୟ ହିଁ ସେମାନଙ୍କର ସାହିତ୍ୟ ତଥା ଦର୍ଶନର ମୂଳ ଉତ୍ସ ଥିଲା।

••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••

ତଥ୍ୟ ଉତ୍ସ: 

(1.) Lal, B. B., The Sarasvati Flows On: The Continuity of Indian Culture, Aryan Books International.

ଏହି ପୁସ୍ତକଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ (archaeological) ପ୍ରମାଣ ଉପରେ ଆଧାରିତ। ପ୍ରଖ୍ୟାତ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱଵିତ୍ ଵି. ଵି. ଲାଲ୍ ଦର୍ଶାଇଛନ୍ତି ଯେ ସିନ୍ଧୁ ସରସ୍ୱତୀ ସଭ୍ୟତା ଏଵଂ ଵୈଦିକ ସଂସ୍କୃତି ଭିନ୍ନ ନୁହେଁ, ଵରଂ ଉଭୟ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ନିରଵଚ୍ଛିନ୍ନ ଧାରା ରହିଛି। ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀ ଶୁଖିଯିଵା ଏଵଂ ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତାର ଵିକାଶ ତଥା ପତନକୁ ଆଧାର କରି ସେ ଆର୍ଯ୍ୟମାନେ ବାହାରୁ ଆସିଥିଵା କଥାକୁ ଭ୍ରମାତ୍ମକ ବୋଲି ପ୍ରମାଣିତ କରିଛନ୍ତି।

(2.) Talageri, Shrikant G., The Rigvedic Aryans: A Consideration of Some Debates.

ଏହି ବହିରେ ଋଗ୍‌ଵେଦର ଶବ୍ଦ, ସୂକ୍ତ ଏଵଂ ଵିଭିନ୍ନ ମଣ୍ଡଳର ଵ୍ୟାପକ ଵିଶ୍ଳେଷଣ କରାଯାଇଛି। ତାଲାଗେରି ଭୌଗୋଳିକ ସ୍ଥାନ, ନଦୀ, ଜୀଵଜନ୍ତୁ ଓ ଵଂଶାଵଳୀର ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରି ପ୍ରମାଣ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଆର୍ଯ୍ୟମାନେ ଭାରତର ମୂଳ ଅଧିଵାସୀ ଥିଲେ। ଏଥିରେ ସେ ଯୁକ୍ତି ବାଢ଼ିଛନ୍ତି ଯେ ଵୈଦିକ ଲୋକମାନେ ବାହାରୁ ଆସିନଥିଲେ, ଵରଂ ସେମାନେ ଭାରତରୁ ପଶ୍ଚିମ (ମଧ୍ୟ ଏସିଆ ଓ ଇଉରୋପ) ଆଡ଼କୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ କରିଥିଲେ, ଯାହାକୁ 'Out of India Theory' କୁହାଯାଏ।

(3.) Elst, Koenraad, Update on the Aryan Invasion Debate, Aditya Prakashan.

ଏହା 'ଆର୍ଯ୍ୟ ଆକ୍ରମଣ ଵିଵାଦ' ଉପରେ ଏକ ସଵିଶେଷ ସମୀକ୍ଷା। ଏଲଷ୍ଟ ଏଥିରେ ଭାଷାଵିଜ୍ଞାନ, ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱ, ଜ୍ୟୋତିର୍ଵିଜ୍ଞାନ ଓ ସାହିତ୍ୟିକ ପ୍ରମାଣଗୁଡ଼ିକୁ ଏକାଠି କରି ଆର୍ଯ୍ୟ ଆକ୍ରମଣ ତତ୍ତ୍ୱର ତ୍ରୁଟିଗୁଡ଼ିକୁ ଦର୍ଶାଇଛନ୍ତି। ଉନଵିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ୟୁରୋପୀୟମାନେ କିପରି ଏହି ତତ୍ତ୍ୱକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ଏଵଂ ଆଧୁନିକ ଗଵେଷଣା କିପରି ଏହାକୁ ଭୁଲ୍ ପ୍ରମାଣିତ କରୁଛି, ତାହାର ପୁଙ୍ଖାନୁପୁଙ୍ଖ ଆଲୋଚନା ଏଥିରେ ଅଛି।

(4.) Bhargava, P. L., India in the Vedic Age, D. K. Printworld.

ଏହି ପୁସ୍ତକରେ ଵୈଦିକ ଯୁଗର ଭାରତୀୟ ସମାଜ, ରାଜନୀତି, ଧର୍ମ, ସଂସ୍କୃତି ଏଵଂ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀଵନଶୈଳୀର ଏକ ଐତିହାସିକ ରୂପରେଖ ଅଙ୍କନ କରାଯାଇଛି। ଵେଦ ଓ ପୁରାଣରେ ଵର୍ଣ୍ଣିତ ତଥ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଆଧାର କରି ଲେଖକ ଆର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କର ଇତିହାସ, ସେମାନଙ୍କର ଵିଭିନ୍ନ ଗୋଷ୍ଠୀ ଏଵଂ ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତର ଭୌଗୋଳିକ ସୀମା ଵିଷୟରେ ଵର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି।

(5.) Rajaram, Navaratna S., The Politics of History, Voice of India.

ଏହି ଵହିଟି ଇତିହାସ ଲେଖା ପଛରେ ଥିଵା 'ରାଜନୀତି' ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଏ। ଲେଖକ ଦର୍ଶାଇଛନ୍ତି ଯେ 'ଆର୍ଯ୍ୟ-ଦ୍ରାଵିଡ଼' ଵିଭାଜନ ଏଵଂ 'ଆର୍ଯ୍ୟ ଆକ୍ରମଣ ତତ୍ତ୍ୱ' ଉପନିଵେଶଵାଦୀ ଇଂରେଜ ଓ ଖ୍ରୀଷ୍ଟିଆନ ମିଶନାରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭାରତୀୟମାନଙ୍କୁ ରାଜନୈତିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଵିଭାଜିତ କରିଵା ପାଇଁ ତିଆରି କରାଯାଇଥିଲା। ଭାରତୀୟ ଇତିହାସକୁ ଭାଷାଵିଜ୍ଞାନ ପରିଵର୍ତ୍ତେ ଵିଜ୍ଞାନ (hard science) ଏଵଂ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱ ଆଧାରରେ ଲେଖିଵାକୁ ଏହି ପୁସ୍ତକ ଆହ୍ୱାନ ଦିଏ।

••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••

ଆଦିମ ନାରୀର ଯାତ୍ରା

ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ବରଷ ତଳେ,ଅରଣ୍ୟ ଅନ୍ଧକାରେ,

ଆଦିମ ମାନଵ ବଞ୍ଚିଥିଲେ ଭୟଭୀତ ସଂସାରେ।

ଦାନ୍ତର ଗର୍ଭେ ଲେଖାଥିଲା କାଳର ଗୁପ୍ତ ଵାଣୀ,

ମାଟି ଜଳର ସ୍ୱାକ୍ଷର ଧରି କହିଲା କାହାଣୀ।

ପୁରୁଷ ରହିଲା ଜନ୍ମଭୂମି, ସ୍ୱଜନ ସଙ୍ଗେ ମିଶି,

ଗୋଷ୍ଠୀ ରକ୍ଷା କରିଵା ପାଇଁ ବାନ୍ଧିଲା ଵାହୁ ହସି।

ନାରୀ ଛାଡ଼ିଲା ମାତୃକୋଳ, ଭ୍ରାତା ସ୍ନେହର ଡୋର,

ଅଜଣା ଦେଶେ ଚାଲିଲା ସେ ଧରି ଜୀଵନ ଭାର।

ଘୋର ଅରଣ୍ୟ, ହିଂସ୍ର ପଶୁ, ଅନ୍ଧକାରର ରାତି,

ତଥାପି ତାର ପଦଚିହ୍ନରେ ଲେଖା ନୂଆ ଗତି।

ରକ୍ତର ସୀମା ଡେଇଁ ସେ ଯେ ମିଶାଇଲା ନୂଆ ପ୍ରାଣ,

ଵିଵିଧତାର ଅମୃତ ସ୍ରୋତେ ସବଳ ହେଲା ଵଂଶଧାନ।

ପୁରୁଷ ଦେଲା ରକ୍ଷାବଳ, ନାରୀ ଦେଲା ସେତୁ,

ଦୁହିଁଙ୍କ ମିଳନେ ଗଢ଼ି ଉଠିଲା ମାନଵତାର କେତୁ।

ଏକର ହାତେ ଭୂମିର ରକ୍ଷା, ଏକର ହାତେ ମିଳନ,

ଦୁଇ ସ୍ରୋତ ମିଶି ସୃଷ୍ଟି କଲା ମାନଵ ଜୀଵନ।

ନାରୀ ନୁହେଁ କେଵଳ ପରଵାସିନୀ,

ନୁହେଁ ସେ ଦୁର୍ଵଳା,

ତାହାର ପଦେ ପଦେ ଲେଖା 

ଵିଵର୍ତ୍ତନର ଜୟମାଳା।

ଯେଦିନ ଛାଡ଼ିଲା ଜନ୍ମର ଘର, 

ଚାଲିଲା ଅଜଣା ପଥ,

ସେଦିନ ଜଗାଇଲା ମାନଵ ଵଂଶେ 

ଅମର ଜୀଵନ ରଥ।

ହେ ଆଦିମ ନାରୀ ! 

ତୁମ ଯାତ୍ରା କେବେ ନୁହେଁ ପରାଜୟ,

ତୁମରି ସାହସ ମାନଵ ଜାତିର ଚିରନ୍ତନ ଜୟ।

••••••••••••••••••••••••••••••••••

ଏହି କଵିତାରେ ମାନଵ ଵିଵର୍ତ୍ତନର ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଗାଥାକୁ କାଵ୍ୟରୂପ ଦିଆଯାଇଛି। ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାର ପ୍ରାଚୀନ ପ୍ରାକ୍-ମାନଵ ଜୀଵାଶ୍ମ ଉପରେ ହୋଇଥିଵା ଵୈଜ୍ଞାନିକ ଗଵେଷଣାରୁ ଏପରି ସଙ୍କେତ ମିଳେ ଯେ, କେତେକ ପ୍ରାଚୀନ ହୋମିନିନ୍ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ନାରୀମାନଙ୍କ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ ପୁରୁଷଙ୍କ ତୁଳନାରେ ଅଧିକ ଥିଲା। ଏହା ଜିନ୍‌ଗତ ଵିଵିଧତା ଓ ନିକଟ ସମ୍ପର୍କୀୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଜନନର ସମସ୍ୟା କମାଇଵା ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ହୋଇଥାଇପାରେ। କଵିତାଟି ସେହି ଅଜଣା ଆଦିମ ନାରୀର ସାହସିକ ଯାତ୍ରାକୁ ମାନଵ ଜାତିର ଵିଵର୍ତ୍ତନ ଓ ଅସ୍ତିତ୍ୱର ଏକ ପ୍ରତୀକ ଭାବରେ ଚିତ୍ରଣ କରିଛି। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତଥ୍ୟ ଜାଣିଵା ପାଇଁ ମାନଵ ସମାଜରେ କାହିଁକି ନାରୀମାନେ ହିଁ ନିଜ ବାପଘର ଛାଡ଼ନ୍ତି ? 

ପ୍ରବନ୍ଧଟି ପାଠ କରନ୍ତୁ । 

•••••••••••••••••••••••••••••••••

ମାନଵ ସମାଜରେ କାହିଁକି ନାରୀମାନେ ହିଁ ନିଜ ବାପଘର ଛାଡ଼ନ୍ତି ?

୨୦୧୧ ମସିହାରେ ଵିଶ୍ୱର ଅନ୍ୟତମ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ସମ୍ମାନଜନକ ଵିଜ୍ଞାନ ପତ୍ରିକା 'Nature'ର ପୃଷ୍ଠାରେ ଏକ ଗଵେଷଣାତ୍ମକ ପ୍ରବନ୍ଧ ପ୍ରକାଶ ପାଇଲା, ଯାହା ମାନଵ ଵିଵର୍ତ୍ତନ ଏଵଂ ଆମ ସାମାଜିକ ଇତିହାସକୁ ଦେଖିଵାର ଦୃଷ୍ଟିକୋଣକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ବଦଳାଇଦେଲା। ଏହି ଆଵିଷ୍କାରର ପଛରେ କୌଣସି ପୁରାତନ ଦୁର୍ଗର ଭଗ୍ନାଵଶେଷ, ଲିଖିତ ଶିଳାଲେଖ କିମ୍ଵା ତାଳପତ୍ର ପୋଥି ନଥିଲା; ଥିଲା କେଵଳ କିଛି ଖଣ୍ଡ ଭଙ୍ଗା, ପୁରୁଣା ଏଵଂ ମଳିନ ଦାନ୍ତ। ଗଵେଷିକା Sandi Copeland ଏଵଂ ତାଙ୍କର ଏକ ଵିଶେଷଜ୍ଞ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଵୈଜ୍ଞାନିକ ଦଳ ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାର ଵିଶ୍ୱଵିଦିତ 'Sterkfontein' ଓ Swartkrans ନାମକ ଦୁଇଟି ପ୍ରାଚୀନ ଗୁମ୍ଫା ଉପରେ ନିଜର ଧ୍ୟାନ କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ କରିଥିଲେ। ଏହି ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକ ଥିଲା ସମୟର ଏକ ଏକ ଵିଶାଳ ସିନ୍ଦୁକ ଆଉ ସେହି ସିନ୍ଧୁକଗୁଡ଼ିକ ଭିତରେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷର ଅନ୍ଧକାରମୟ ଇତିହାସ ଜୀଵାଶ୍ମ ରୂପରେ ସାଇତା ହୋଇ ରହିଥିଲା। ଆଜି ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ 'ମାନଵ ଜାତିର ଏନ୍ତୁଡ଼ିଶାଳ'

ଵା Cradle of Humankind ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ସାଣ୍ଡି କୋପଲ୍ୟାଣ୍ଡ ଏଵଂ ତାଙ୍କ ଦଳ ଯେଉଁ ଦାନ୍ତଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜର ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ପରୀକ୍ଷାଗାରକୁ ଆଣିଥିଲେ, ତାହା କୌଣସି ସାଧାରଣ ଦାନ୍ତ ନଥିଲା କିମ୍ଵା ଆମ ଭଳି କୌଣସି ମଣିଷର ନଥିଲା। ସେହି ଦାନ୍ତଗୁଡ଼ିକର ଵୟସ ଥିଲା ପ୍ରାୟ ୧୮ ରୁ ୨୪ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ। ଏହି ଵିଶାଳ ସମୟଖଣ୍ଡକୁ ଟିକିଏ ଗଭୀର ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କଲେ ମୁଣ୍ଡ ଘୂରାଇଯାଏ। ଏହା ଏମିତି ଏକ ସମୟ ଥିଲା, ଯେତେବେଳେ ପୃଥିଵୀ ପୃଷ୍ଠରେ ଆଜିର ଆଧୁନିକ ମଣିଷ ଵା Homo sapiensର ଜନ୍ମ ମଧ୍ୟ ହୋଇନଥିଲା। ଏପରିକି ଆମର ବହୁ ପ୍ରାଚୀନ ପୂର୍ଵଜମାନେ ନିଆଁର ଵ୍ୟଵହାର କିପରି କରିଵାକୁ ହୁଏ ତାହା ଶିଖିନଥିଲେ, ଚକର ଆଵିଷ୍କାର କିମ୍ଵା ଲୁହାର ଵ୍ୟଵହାର ତ ବହୁ ଦୂରର କଥା। ସେତେବେଳେ ଭାଷା, ସଂସ୍କୃତି, ଵିଵାହ କିମ୍ଵା ପରିଵାର ଭଳି ଶବ୍ଦର କୌଣସି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନଥିଲା। ପ୍ରକୃତିର ନିୟମ ହିଁ ଥିଲା ଏକମାତ୍ର ଆଇନ। ସେତେବେଳେ ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାର ସେହି ଵିସ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ଓ ଵିପଜ୍ଜନକ ତୃଣଭୂମିରେ ଵାସ କରୁଥିଲେ "Australopithecus africanus" ଏଵଂ "Paranthropus robustus" ନାମକ ଆମର ଦୁଇ ପ୍ରାକ୍-ମାନଵ ଵା hominins ପୂର୍ଵଜ ଜୀଵଜାତି। ଏମାନେ ଦେଖିଵାକୁ କିଛି ମାତ୍ରାରେ ମଣିଷ ଏଵଂ କିଛି ମାତ୍ରାରେ Ape ଭଳି ଥିଲେ। ସେମାନେ ଦୁଇ ଗୋଡ଼ରେ ଠିଆ ହୋଇ ଚାଲିପାରୁଥିଲେ ସତ, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କର ମସ୍ତିଷ୍କର ଆକାର ଆମ ତୁଳନାରେ ବହୁତ ଛୋଟ ଥିଲା ଏଵଂ ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଜଙ୍ଗଲର ଵଣ୍ୟଜନ୍ତୁଙ୍କ ଭଳି ଜୀଵନଯାପନ କରୁଥିଲେ।

କିନ୍ତୁ ଏହି ଆଦିମ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ସମାଜ କିପରି ଥିଲା? ସେମାନେ କିପରି ଵଞ୍ଚୁଥିଲେ, ଦଳ ଗଠନ କରୁଥିଲେ ଏଵଂ ନିଜର ଵଂଶଵୃଦ୍ଧି କିପରି କରୁଥିଲେ? 

ଵର୍ଷ ଵର୍ଷ ଧରି ଐତିହାସିକ ଓ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱଵିତ୍‌ମାନେ କେଵଳ ସେମାନଙ୍କର ହାଡ଼ ଏଵଂ ଖପୁରୀର ଆକାରକୁ ଦେଖି ଅନୁମାନ ଲଗାଉଥିଲେ। ହାଡ଼ରୁ ଗୋଟିଏ ପ୍ରାଣୀର ଉଚ୍ଚତା କିମ୍ଵା ରୋଗ ଵିଷୟରେ ଜଣାପଡ଼ିପାରେ, କିନ୍ତୁ ହାଡ଼ କେବେହେଲେ ତାର ସାମାଜିକ ସମ୍ପର୍କ କିମ୍ଵା ଵାସସ୍ଥାନ ପରିଵର୍ତ୍ତନର ଇତିହାସ କହିପାରେ ନାହିଁ। ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଖୋଜିଵା ପାଇଁ ଵୈଜ୍ଞାନିକମାନଙ୍କ ପାଖରେ କୌଣସି ଲିଖିତ ଦଲିଲ ନଥିଲା। ଏହା ଆମ ସଭ୍ୟତାର ଏକ ବଡ଼ ଵିଡ଼ମ୍ଵନା ଯେ, ଅତୀତର ସବୁଠାରୁ ଗଭୀର ରହସ୍ୟକୁ ଭେଦ କରିଵା ପାଇଁ ଆମେ କୌଣସି ଵିଶାଳ ପ୍ରାସାଦ କିମ୍ଵା ସ୍ମୃତିସ୍ତମ୍ଭକୁ ନୁହେଁ ଵରଂ ଏକ ମୃତ ପ୍ରାଣୀର ଦାନ୍ତ ଭିତରେ ଥିଵା ଅଣୁଵୀକ୍ଷଣିକ ରାସାୟନିକ ଵୈଚିତ୍ର୍ୟକୁ ଅଧ୍ୟୟନ କରୁ। ସାଣ୍ଡି କୋପଲ୍ୟାଣ୍ଡଙ୍କ ଦଳ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକୃତିର ସେହି ଅଦ୍ଭୁତ ଜ୍ଞାନକୌଶଳ ଉପରେ ନିର୍ଭର କଲେ, ଯାହା ସେହି ପ୍ରାକ୍-ମାନଵମାନଙ୍କ ଦାନ୍ତ ଭିତରେ ଲୁଚି ରହିଥିଲା।

ଏହି ରହସ୍ୟର ଉନ୍ମୋଚନ ପାଇଁ ସେମାନେ ଏକ ଅଭିନଵ ପଦ୍ଧତି ଆପଣାଇଲେ ଯାହାକୁ "ଷ୍ଟ୍ରୋନ୍ସିୟମ୍ ଆଇସୋଟୋପ୍ ଵିଶ୍ଲେଷଣ" କୁହାଯାଏ। ଷ୍ଟ୍ରୋନ୍ସିୟମ୍ ହେଉଛି ଆମ ପୃଥିଵୀର ମୃତ୍ତିକା ଏଵଂ ଶିଳାରେ ମିଳୁଥିଵା ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ରାସାୟନିକ ମୌଳିକ। ପୃଥିଵୀର ଭୂତାତ୍ତ୍ୱିକ ଗଠନ ଏତେ ଵୈଚିତ୍ର୍ୟମୟ ଯେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଞ୍ଚଳର ପାହାଡ଼, ପଥର ଓ ମାଟିରେ ଥିଵା ଷ୍ଟ୍ରୋନ୍ସିୟମର ମାତ୍ରା କିମ୍ଵା ତାହାର ଆଇସୋଟୋପ୍ ଅନୁପାତ (ସାଧାରଣତଃ ଷ୍ଟ୍ରୋନ୍ସିୟମ୍-୮୭ ଏଵଂ ଷ୍ଟ୍ରୋନ୍ସିୟମ୍-୮୬ ମଧ୍ୟରେ ଥିଵା ଅନୁପାତ) ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ। ଏହା ଠିକ୍ ଏକ Barcode ଭଳି କାମ କରେ, ଯାହା ଗୋଟିଏ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଭୌଗୋଳିକ ଅଞ୍ଚଳର ପରିଚୟ ଵହନ କରେ। ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଶିଶୁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରେ ଏଵଂ ସେଠାରେ ବଡ଼ ହୁଏ ସେତେବେଳେ ସେ ସେହି ଅଞ୍ଚଳର ଝରଣାରୁ ପାଣି ପିଏ ଏଵଂ ସେହି ମାଟିରେ ଉଠିଥିଵା ଫଳମୂଳ, ଗଛପତ୍ର କିମ୍ଵା ଅନ୍ୟ ଛୋଟ ଜୀଵଜନ୍ତୁଙ୍କୁ ଖାଏ। ଖାଦ୍ୟ ଓ ଜଳ ମାଧ୍ୟମରେ ସେହି ଅଞ୍ଚଳର ମାଟିରେ ଥିଵା ଷ୍ଟ୍ରୋନ୍ସିୟମ୍ ସେହି ଶିଶୁର ଶରୀର ଭିତରକୁ ପ୍ରଵେଶ କରେ।

ମାନଵ ତଥା ପ୍ରାକ୍-ମାନଵମାନଙ୍କ ଶରୀରର ଜୈଵିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବହୁତ ଜଟିଳ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ। ଶରୀର ଅନେକ ସମୟରେ ଖାଦ୍ୟରେ ଥିଵା ଷ୍ଟ୍ରୋନ୍ସିୟମ୍‌କୁ କ୍ୟାଲସିୟମ୍ ଭାବି ଗ୍ରହଣ କରିନିଏ ଏଵଂ ଶିଶୁଟିର ବଢ଼ୁଥିଵା ହାଡ଼ ତଥା ଦାନ୍ତରେ ଏହାକୁ ସଞ୍ଚୟ କରିଦିଏ। ଏଠାରେ ହାଡ଼ ଓ ଦାନ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ପାର୍ଥକ୍ୟ ରହିଛି। ଜୀଵନକାଳ ମଧ୍ୟରେ ହାଡ଼ରେ ଥିଵା କୋଷଗୁଡ଼ିକ ବାରମ୍ଵାର ବଦଳନ୍ତି, ତେଣୁ ହାଡ଼ ଭିତରେ ଥିଵା ରାସାୟନିକ ତତ୍ତ୍ୱ ଵୟସ ଓ ଵାସସ୍ଥାନ ବଦଳିଵା ଅନୁସାରେ ପରିଵର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଦାନ୍ତର ଏନାମେଲ୍ (ଯାହା ଶରୀରର ସବୁଠାରୁ କଠିନ ଅଂଶ) ଥରେ ଗଠିତ ହୋଇଗଲା ପରେ ତାହା ଜୀଵନ ସାରା କେବେ ବି ପରିଵର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ ନାହିଁ। ଶିଶୁଟି ଯେଉଁ ଅଞ୍ଚଳରେ ନିଜର ଶୈଶଵ ବିତାଇଥାଏ, ସେହି ଅଞ୍ଚଳର ଷ୍ଟ୍ରୋନ୍ସିୟମ୍ ସ୍ୱାକ୍ଷର ତାହାର ଦାନ୍ତର ଏନାମେଲ୍ ଭିତରେ ଏକ ଅଲିଭା ଛାପ ଭଳି ଚିରଦିନ ପାଇଁ ଲିପିଵଦ୍ଧ ହୋଇ ରହିଯାଏ। ସହଜ ଭାଷାରେ କହିଵାକୁ ଗଲେ, ପ୍ରକୃତି ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରାଣୀର ଦାନ୍ତ ଭିତରେ ଏକ ଜୈଵିକ 'ଜିପିଏସ୍' (GPS) ଯନ୍ତ୍ର ଖଞ୍ଜିଦେଇଥାଏ। ଜଣେ ଵ୍ୟକ୍ତି ଵା ପ୍ରାଣୀ ପରଵର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ପୃଥିଵୀର ଯେକୌଣସି କୋଣକୁ ଗଲେ ମଧ୍ୟ, ତାହାର ଦାନ୍ତ କହିଦେଵ ଯେ ସେ ନିଜର ପିଲାଦିନ କେଉଁଠାରେ କଟାଇଥିଲା।

ଏହି ଜୈଵିକ ଜିପିଏସ୍‌ର ତଥ୍ୟକୁ ପଢ଼ିଵା ପାଇଁ ସାଣ୍ଡି କୋପଲ୍ୟାଣ୍ଡଙ୍କ ଦଳ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର ଥିଲା। ସେମାନେ ଷ୍ଟର୍କଫୋଣ୍ଟେନ୍ ଆଉ ସ୍ୱାର୍ଟକ୍ରାନ୍ସ ଗୁମ୍ଫାରୁ ମିଳିଥିଵା ସେହି ମୂଲ୍ୟଵାନ ଜୀଵାଶ୍ମ ଦାନ୍ତଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସାଵଧାନତାର ସହ ଲେଜର (Laser) ରଶ୍ମି ପକାଇ ତାହାର ଏନାମେଲରୁ ଏକ ଅତି କ୍ଷୁଦ୍ର ଅଂଶ ଵାଷ୍ପୀଭୂତ କଲେ। ତା'ପରେ ତାହାକୁ 'ମାସ୍ ସ୍ପେକ୍ଟ୍ରୋମିଟର୍' ନାମକ ଏକ ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ଯନ୍ତ୍ର ସାହାଯ୍ୟରେ ଵିଶ୍ଲେଷଣ କଲେ। ଏହା ଏକ ପ୍ରକାର ରୋମାଞ୍ଚକର ଯାତ୍ରା ଥିଲା - ଏକଵିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ସବୁଠାରୁ ଉନ୍ନତ ପ୍ରଯୁକ୍ତିଵିଦ୍ୟାକୁ ଵ୍ୟଵହାର କରି ୨୦ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ତଳର ଏକ ଅନ୍ଧକାରମୟ ଆଦିମ ଜୀଵନଶୈଳୀ ଉପରୁ ପରଦା ଉଠାଇଵାର ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ପ୍ରୟାସ।

ସେହି ଆଦିମ ପ୍ରାକ୍-ମାନଵମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଶାରୀରିକ ଵିଶେଷତ୍ୱ ଵା Sexual dimorphism ଦେଖିଵାକୁ ମିଳୁଥିଲା। ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ଶରୀର ଏଵଂ ଦାନ୍ତର ଆକାର ନାରୀମାନଙ୍କ ତୁଳନାରେ ଯଥେଷ୍ଟ ବଡ଼ ଥିଲା। ଆଜିକାଲିର ଗରିଲା କିମ୍ଵା ବବୁନ୍ ମହାଵାନର ଓ ଵାନରମାନଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଠିକ୍ ଏମିତି ଦେଖାଯାଏ। ତେଣୁ ଵୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ବିନା କୌଣସି ଅସୁଵିଧାରେ କେଵଳ ଦାନ୍ତର ଆକାରକୁ ଦେଖି ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନଙ୍କର ଦାନ୍ତକୁ ଅଲଗା କରିପାରିଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ କମ୍ପ୍ୟୁଟର ସ୍କ୍ରିନ୍ ଉପରେ ସେହି ଆଇସୋଟୋପ୍ ଵିଶ୍ଲେଷଣର ଫଳାଫଳ ଗୋଟିଏ ପରେ ଗୋଟିଏ ଆସିଵାକୁ ଲାଗିଲା, ସମଗ୍ର ଗଵେଷକ ଦଳ ନିଜ ଆଖିକୁ ଵିଶ୍ୱାସ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ସେହି ତଥ୍ୟ କେଵଳ କିଛି ନିର୍ଜୀଵ ସଂଖ୍ୟାର ସମାହାର ନଥିଲା ଵରଂ ତାହା ଥିଲା ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵରୁ ଲୁଚି ରହିଥିଵା ଏକ ଵିରାଟ ସାମାଜିକ ଵ୍ୟଵସ୍ଥାର ନିରଵ ପ୍ରମାଣ।

ପ୍ରଥମେ ସେମାନେ ଆକାରରେ ବଡ଼ ଥିଵା ଦାନ୍ତଗୁଡ଼ିକର, ଅର୍ଥାତ୍ ପୁରୁଷ ପ୍ରାକ୍-ମାନଵମାନଙ୍କ ଦାନ୍ତର ତଥ୍ୟକୁ ପରୀକ୍ଷା କଲେ। ସେମାନେ ଦେଖିଵାକୁ ପାଇଲେ ଯେ, ପାଖାପାଖି ୯୦ ପ୍ରତିଶତ ପୁରୁଷଙ୍କ ଦାନ୍ତରେ ଥିଵା ଷ୍ଟ୍ରୋନ୍ସିୟମ୍ ସ୍ୱାକ୍ଷର ସେହି ଷ୍ଟର୍କଫୋଣ୍ଟେନ୍ ଓ ସ୍ୱାର୍ଟକ୍ରାନ୍ସ ଗୁମ୍ଫା ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳର ସ୍ଥାନୀୟ ମୃତ୍ତିକା ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ମେଳ ଖାଉଥିଲା। ଅର୍ଥାତ୍ ସେହି ପୁରୁଷମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲେ, ସେହି ଗୁମ୍ଫା ଏଵଂ ଆଖପାଖ ଜଙ୍ଗଲରେ ହିଁ ନିଜର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୈଶଵ ବିତାଇଥିଲେ ଏଵଂ ଶେଷରେ ଯୁଵାଵସ୍ଥା ଓ ଵାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରି ସେହିଠାରେ ହିଁ ମୃତ୍ୟୁଵରଣ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ନିଜ ଜନ୍ମମାଟି ଏଵଂ ନିଜର ସୁରକ୍ଷିତ ଗୋଷ୍ଠୀ ଛାଡ଼ି କେବେ ବି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଅଚିହ୍ନା ଅଞ୍ଚଳକୁ ଵାସସ୍ଥାନ ପରିଵର୍ତ୍ତନ କରିନଥିଲେ। ସେମାନେ ନିଜ ନିଜର ଛୋଟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଭିତରେ ସୀମିତ ହୋଇ ରହୁଥିଲେ, ଏକାଠି ଖାଦ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରୁଥିଲେ ଏଵଂ ବୋଧହୁଏ ହିଂସ୍ର ଜନ୍ତୁଙ୍କ କଵଳରୁ ନିଜର ସୀମା ଓ ପରିଵାରକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଉଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀଵନଚକ୍ର ଗୋଟିଏ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପରିଵେଶ ଏଵଂ ମାଟିର ଗନ୍ଧ ଭିତରେ ହିଁ ଘୁରି ବୁଲୁଥିଲା।

କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ଵୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ଆକାରରେ ଛୋଟ ଥିଵା ଦାନ୍ତଗୁଡ଼ିକର, ଅର୍ଥାତ୍ ନାରୀମାନଙ୍କର ଦାନ୍ତର ତଥ୍ୟ ଵିଶ୍ଲେଷଣ କଲେ, ସେତେବେଳେ ସମଗ୍ର କାହାଣୀଟି ଏକ ନାଟକୀୟ ମୋଡ଼ ନେଲା। ପରୀକ୍ଷାରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଣାପଡ଼ିଲା ଯେ, ୫୦ ପ୍ରତିଶତରୁ ଅଧିକ ନାରୀଙ୍କ ଦାନ୍ତରେ ଥିଵା ଷ୍ଟ୍ରୋନ୍ସିୟମ୍ ସ୍ୱାକ୍ଷର ସେହି ସ୍ଥାନୀୟ ଗୁମ୍ଫା ଅଞ୍ଚଳର ଭୌଗୋଳିକ ସ୍ୱାକ୍ଷର ସହ ଆଦୌ ମିଶୁନଥିଲା ! ସେହି ଦାନ୍ତଗୁଡ଼ିକରେ ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଜଣା ଏଵଂ ଭିନ୍ନ ଭୌଗୋଳିକ ଅଞ୍ଚଳର ରାସାୟନିକ ଛାପ ଲୁଚି ରହିଥିଲା। ଏହି ତଥ୍ୟର ଏକମାତ୍ର ଐତିହାସିକ ଏଵଂ ଜୈଵିକ ଅର୍ଥ ଥିଲା ଯେ, ସେହି ନାରୀମାନେ ନିଜର ପିଲାଦିନ ଏହି ଷ୍ଟର୍କଫୋଣ୍ଟେନ୍ କିମ୍ଵା ସ୍ୱାର୍ଟକ୍ରାନ୍ସ ଅଞ୍ଚଳରେ ବିତାଇ ନଥିଲେ। ସେମାନେ ବହୁ ଦୂରରେ ଥିଵା କୌଣସି ଅନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲ, ପାହାଡ଼ କିମ୍ଵା ଅଚିହ୍ନା ଉପତ୍ୟକାରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲେ। ସେମାନେ ନିଜ ଶୈଶଵରେ ଅନ୍ୟ କେଉଁଠାର ପାଣି ପିଇଥିଲେ ଏଵଂ ସେଠାକାର ଖାଦ୍ୟ ଖାଇ ବଡ଼ ହୋଇଥିଲେ। କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଵୟସରେ ପହଞ୍ଚିଵା ପରେ, ସମ୍ଭଵତଃ ଯୌଵନାଵସ୍ଥାରେ ପଦାର୍ପଣ କରିଵା ବେଳେ, ସେମାନେ ନିଜର ପରିଚିତ ଜନ୍ମମାଟି ଓ ଜନ୍ମିତ ପରିଵାରକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ।

ମାତ୍ର ୨୦ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ପ୍ରାକ୍-ମାନଵୀଟିଐ ନିଜର ଜନ୍ମିତ ମାତୃଭୂମି ଓ ଗୋଷ୍ଠୀ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ଅଜଣା ଅଞ୍ଚଳକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହେଵା ପଛରେ କୌଣସି ସାଂସ୍କୃତିକ କିମ୍ବା ସାମାଜିକ ସଚେତନତା ନଥିଲା ଵରଂ ଏହା ଥିଲା ଜୈଵିକ ଉଦ୍ବିବର୍ତ୍ତନ (Biological Evolution) ଓ ପ୍ରାକୃତିକ ନିର୍ଵାଚନ 

(Natural Selection)ର ଏକ ସୁଚିନ୍ତିତ ଗଣିତ। ଏହି ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣକୁ ଵିଜ୍ଞାନ ଭାଷାରେ Female-biased Dispersal ବୋଲି କୁହାଯାଏ ଏଵଂ ଏହା ପଛରେ କେତେକ ମୁଖ୍ୟ କାରଣମାନ ରହିଛି । 

‌

ଯଦି ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ଗୋଷ୍ଠୀ ଭିତରେ ବାପା-ଝିଅ, ଭାଇ-ଭଉଣୀ କିମ୍ବା ନିକଟ ସମ୍ପର୍କୀୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହିଁ ଵଂଶବୃଦ୍ଧି ଚାଲେ, ତେବେ ଜିନ୍‌ଗତ ଦୁର୍ଵଳତା ଵା Recessive Genetic Defects ଵୃଦ୍ଧି ପାଏ। ଏହାଦ୍ବାରା ସନ୍ତାନ୍ନମାନେ ଶାରୀରିକ ଵିକଳାଙ୍ଗତା, ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧକ ଶକ୍ତିର ହ୍ରାସ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଶିକାର ହୁଅନ୍ତି। ଵଂଶକୁ ଜିନ୍‌ଗତ ଭାବେ ସୁସ୍ଥ ଓ ସବଳ ରଖିବା ପାଇଁ ପ୍ରକୃତି ଏକ ନିୟମ ତିଆରି କରିଥିଲା ।‌ ଗୋଟିଏ ଲିଙ୍ଗର ପ୍ରାଣୀକୁ ଵୟସପ୍ରାପ୍ତ ହେଵା ପରେ ଗୋଷ୍ଠୀ ଛାଡ଼ିଵାକୁ ପଡ଼ିଵ । ଆମର ନିକଟତମ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପର୍କୀୟ (ସିମ୍ପାଞ୍ଜି ଓ ବୋନୋବୋ) ଏଵଂ ପ୍ରାକ୍-ମାନଵଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହି ଦାୟିତ୍ୱ ନାରୀମାନଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିଥିଲା।

ଗୋଟିଏ ଗୋଷ୍ଠୀର ପୁରୁଷମାନେ ପରସ୍ପରର ରକ୍ତ-ସମ୍ପର୍କୀୟ (ଭାଇ, ବାପା,ଦଦା, ପୁତୁରା) ଥିଲେ। ସେମାନେ ନିଜ ଜନ୍ମିତ ଅଞ୍ଚଳର ପାହାଡ଼, ଗୁମ୍ଫା, ଜଳାଶୟ ଏଵଂ ଖାଦ୍ୟ ମିଳୁଥିଵା ସ୍ଥାନ ଵିଷୟରେ ଭଲ ଭାବେ ଜାଣିଥିଲେ। ସେମାନେ ମିଳିତ ଭାବେ ଶିକାରୀ ହିଂସ୍ର ଜନ୍ତୁ ଏଵଂ ଅନ୍ୟ ଶତ୍ରୁ ଗୋଷ୍ଠୀଙ୍କ ଆକ୍ରମଣରୁ ନିଜ ଅଞ୍ଚଳକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖୁଥିଲେ। ଯଦି ପୁରୁଷମାନେ ନିଜ ଭିଟାମାଟି ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯାଇଥାନ୍ତେ, ତେବେ ଗୋଷ୍ଠୀର ସୁରକ୍ଷା ଵ୍ୟଵସ୍ଥା ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ିଥାନ୍ତା। ତେଣୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ମିଳିତ ଶକ୍ତିକୁ ସ୍ଥାୟୀ ରଖିଵା ପାଇଁ ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ନୂଆ ଗୋଷ୍ଠୀକୁ ଯିଵାକୁ ପଡ଼ୁଥିଲା।

ପ୍ରାକ୍-ମାନଵମାନେ ଶିକାରୀ ଓ ସଂଗ୍ରାହକ ଥିଲେ। ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଞ୍ଚଳରୁ ମିଳୁଥିଵା ଫଳ, ମୂଳ, ସରିସୃପ କିମ୍ବା କ୍ଷୁଦ୍ର ଜୀଵଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ସୀମିତ ଥିଲା। ଯଦି ଗୋଟିଏ ଗୋଷ୍ଠୀର ସମସ୍ତ ଝିଅ ବଡ଼ ହୋଇ ସେହି ଗୋଷ୍ଠୀରେ ରହି ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ କରନ୍ତେ, ତେବେ ସ୍ଥାନୀୟ ସମ୍ବଳ ଉପରେ ବିରାଟ ଚାପ ପଡ଼ିଥାନ୍ତା। ଯୁଵତୀମାନେ ଅନ୍ୟ ଗୋଷ୍ଠୀକୁ ସ୍ଥାପାନ୍ତରିତ ହେଵା ଦ୍ବାରା ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବଳର ସମାନ ଵିଭାଜନ ହୋଇପାରୁଥିଲା।

ତେବେ ପ୍ରାକ୍-ମାନଵୀମାନେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଚାପରେ ନିଜ ଗୋଷ୍ଠୀ ଛାଡ଼ୁ ନଥିଲେ ଵରଂ ଏହା ପଛରେ ଶାରୀରିକ ଓ ମାନସିକ କାରଣ ଥିଲା ବୋଲି ଜଣାପଡି଼ଛି। ଉପଲବ୍ଧ ତଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ପ୍ରାକ୍-ମାନଵୀମାନେ ଯେତେବେଳେ ଯୌଵନାଵସ୍ଥାରେ ପଦାର୍ପଣ କରୁଥିଲେ ସେତେବେଳେ ସେମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ ହେଉଥିଵା ଜୈଵ-ରାସାୟନିକ ଵା Hormonal ପରିଵର୍ତ୍ତନ ସେମାନଙ୍କ ମନରେ ନିଜ ନିକଟ ସମ୍ପର୍କୀୟ ପୁରୁଷଙ୍କ ପ୍ରତି ଏକ ପ୍ରକାରର "ଲିଙ୍ଗଗତ ଅରୁଚି" ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିଲା ଯାହାକୁ ଵିଜ୍ଞାନର ଭାଷାରେ Westermarck effect ଵା Inbreeding avoidance କୁହାଯାଏ । ଏହି ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରଵୃତ୍ତି ସେମାନଙ୍କୁ ଅଜଣା, ନୂଆ ଏବଂ ଭିନ୍ନ ଜିନ୍‌ବିଶିଷ୍ଟ ଗୋଷ୍ଠୀର ପୁରୁଷଙ୍କ ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିଲା, ଯାହା ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ବତଃପ୍ରଵୃତ୍ତ ଭାବେ ନୂତନ ଅଞ୍ଚଳର ସନ୍ଧାନ କରିଵାକୁ ବାଧ୍ୟ କରୁଥିଲା।

ତେଣୁ ୨୦ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ତଳର ମହିଳାମାନଙ୍କର ଏହି ଭୟଙ୍କର ଓ ଵିପଜ୍ଜନକ ଯାତ୍ରା କୌଣସି ସାମାଜିକ ପ୍ରଥା ନଥିଲା ଵରଂ ପ୍ରାକ୍-ମାନଵ ଜାତିକୁ ଲୋପ ପାଇଵାରୁ ରକ୍ଷା କରିଵା ପାଇଁ ପ୍ରକୃତି ଦ୍ବାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଏକ ଜୈଵିକ ସୁରକ୍ଷା କବଚ ଵା Evolutionary Survival Strategy ଥିଲା।

କିନ୍ତୁ ଜଣେ "ପ୍ରାକ୍-ମାନଵୀ" ପାଇଁ ୨୦ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ, ଆଫ୍ରିକାର ସେହି ଖୋଲା ତୃଣଭୂମିରେ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଯାତ୍ରା କରିଵା ଆଦୌ ସହଜ ନଥିଲା। ପଦେ ପଦେ ମୃତ୍ୟୁର ଭୟ ଥିଲା। ସେତେବେଳେ ସେହି ଅଞ୍ଚଳରେ Dinofelis ଭଳି ଭୟଙ୍କର saber-tooth ବିରାଡ଼ି ଜାତୀୟ ହିଂସ୍ର ଜନ୍ତୁମାନେ ଘୁରି ବୁଲୁଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଆଖିପିଛୁଳାକେ ଏହି ଦୁର୍ଵଳ ପ୍ରାକ୍-ମାନଵମାନଙ୍କୁ ଶିକାର କରିପାରୁଥିଲେ। ତଥାପି, ନିଜ ଜୀଵନକୁ ଏତେ ବଡ଼ ଵିପଦରେ ପକାଇ, ସେହି ନାରୀମାନେ ଏକ ଦୀର୍ଘ ଏଵଂ ଵିପଜ୍ଜନକ ଯାତ୍ରା କରି ଏହି ନୂତନ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଆସିଥିଲେ। ସେମାନେ ସ୍ଥାନୀୟ ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ଗୋଷ୍ଠୀରେ ମିଶି ଯାଇଥିଲେ ଏଵଂ ନିଜର ବାକି ଜୀଵନ ସେହିଠାରେ ହିଁ ବିତାଇଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଶେଷରେ ସେମାନଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା ଓ ସେମାନଙ୍କ ଦାନ୍ତଗୁଡ଼ିକ ମାଟି ତଳେ ପୋତିହୋଇ ଆଜି ଜୀଵାଶ୍ମରେ ପରିଣତ ହୋଇସାରିଛି। ଏହି ଗୋଟିଏ ତଥ୍ୟ, ମଣିଷ ସମାଜର ଉତ୍ପତ୍ତି ଏଵଂ ପରିଵାରର ଢାଞ୍ଚା ଵିଷୟରେ ରହିଥିଵା ଆମର ସମସ୍ତ ପୁରୁଣା ଧାରଣାକୁ ମୂଳରୁ ଦୋହଲାଇ ଦେଇଥିଲା।

ଏହି ଆଵିଷ୍କାର କେଵଳ କେତୋଟି ଦାନ୍ତର ରାସାୟନିକ ଵିଶ୍ଲେଷଣ ନଥିଲା, ଵରଂ ଏହା ଥିଲା ମାନଵ ଇତିହାସର ଏକ ବହୁ ପ୍ରଚଳିତ ଧାରଣାର ମୂଳପୋଚ୍ଛ। ଆମେ ସାଧାରଣତଃ ଭାବିଥାଉ ଯେ, ସମାଜରେ ପରିଵାରର ଗଠନ, ଵିଵାହ ପ୍ରଥା ଏଵଂ ଵିଶେଷକରି 'ପିତୃସ୍ଥାନିକତା' (Patrilocality) ଵା ନାରୀଟିଏ ଵିଵାହ ପରେ ପୁରୁଷର ଘରକୁ ଯିଵାର ପରମ୍ପରା ଏକ ଆଧୁନିକ ସାଂସ୍କୃତିକ ଉଦ୍ଭାଵନ। ଅନେକ ଐତିହାସିକ ଓ ସମାଜଵିଜ୍ଞାନୀ ମାନିଆସୁଥିଲେ ଯେ, ପାଖାପାଖି ଦଶ ହଜାର ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ କୃଷିର ଵିକାଶ ଏଵଂ ଵ୍ୟକ୍ତିଗତ ସମ୍ପତ୍ତିର ଧାରଣା ସୃଷ୍ଟି ହେଵା ପରେ ହିଁ ପୁରୁଷମାନେ ନିଜ ଜମି ଓ ସମ୍ପତ୍ତି ପାଖରେ ରହିଵାକୁ ଉଚିତ୍ ମଣିଲେ ଏଵଂ ନାରୀମାନଙ୍କୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହେଵାକୁ ପଡ଼ିଲା। କିନ୍ତୁ ସାଣ୍ଡି କୋପଲ୍ୟାଣ୍ଡଙ୍କ ଗଵେଷଣା ଏହି ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଏକାବେଳକେ ଭୁଲ୍ ପ୍ରମାଣିତ କରିଦେଲା। ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଦେଲା ଯେ, ପିତୃସ୍ଥାନିକତା କୌଣସି ରାଜା, ପୁରୋହିତ କିମ୍ଵା ଆଧୁନିକ ସମାଜ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିଵା କୌଣସି କୃତ୍ରିମ ନିୟମ ନୁହେଁ। ଵରଂ ଏହା ମାନଵ ଜାତିର ଉତ୍ପତ୍ତିର ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵରୁ ଆମର ଜୈଵିକ ଏଵଂ ଵିଵର୍ତ୍ତନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଗଭୀର ଭାବରେ ଚେର ଲମ୍ଵେଇ ସାରିଥିଲା। ଆମର ସେହି ଆଦିମ ପୂର୍ଵଜମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଠିକ୍ ଭାବରେ କଥା ମଧ୍ୟ କହିପାରୁନଥିଲେ କିମ୍ଵା ଶରୀରକୁ ଢାଙ୍କିଵା ପାଇଁ ପତ୍ରର ଵ୍ୟଵହାର ମଧ୍ୟ ଶିଖିନଥିଲେ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଜଟିଳ ସାମାଜିକ ଗଠନର ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ।

ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ କଥା ହେଲା ଏହା ପ୍ରାକୃତିକ କାରଣରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ଏଵଂ ପ୍ରକୃତି ଏପରି ଏକ ଵ୍ୟଵସ୍ଥା ସୃଷ୍ଟି କଲା ଉତ୍ତରଟି ଅନ୍ତର୍ପ୍ରଜନନ' ଵା 'Inbreeding'ରୁ ରକ୍ଷା ପାଇଵା ପାଇଁ। ପ୍ରକୃତିର ଏକ ଅଲିଖିତ ନିୟମ ହେଉଛି, ଗୋଟିଏ ରକ୍ତ ସମ୍ପର୍କ ଭିତରେ କିମ୍ଵା ନିଜ ପରିଵାର ଭିତରେ ଵଂଶଵୃଦ୍ଧି ହେଲେ ତାହା ଭଵିଷ୍ୟତ ପିଢ଼ି ପାଇଁ ମାରାତ୍ମକ ଜିନ୍‌ଗତ ରୋଗ ଏଵଂ ଦୁର୍ଵଳତାର କାରଣ ହୋଇଥାଏ। ସୁସ୍ଥ ଓ ସଵଳ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଜିନ୍‌ଗତ ଵିଵିଧତା ନିତାନ୍ତ ଆଵଶ୍ୟକ। ଏହି ଦୁର୍ଵଳତାକୁ ଏଡ଼ାଇଵା ପାଇଁ ପ୍ରାୟତଃ ସମସ୍ତ ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଗୋଟିଏ ଲିଙ୍ଗର ପ୍ରାଣୀକୁ ଵୟସପ୍ରାପ୍ତ ହେଵା ପରେ ନିଜ ଜନ୍ମିତ ଗୋଷ୍ଠୀ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟତ୍ର ଯିଵାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ। କିନ୍ତୁ କିଏ ଗୋଷ୍ଠୀ ଛାଡ଼ିଵ, ତାହା ଵିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ। ଅଧିକାଂଶ ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ ପ୍ରାଣୀ, ଯେପରିକି ସିଂହ, ହାତୀ, ଗରିଲା ଏଵଂ ଅଧିକାଂଶ ମାଙ୍କଡ଼ ଜାତିରେ ଅଣ୍ଡିର ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଦଳରୁ ବାହାର କରିଦିଆଯାଏ। ମାଈ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏକାଠି ରହନ୍ତି ଏଵଂ ଅଣ୍ଡିର ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଏକାକୀ ନୂଆ ଦଳ ଖୋଜିଵାକୁ ପଡ଼େ। କିନ୍ତୁ ଆମର ସବୁଠାରୁ ନିକଟତମ ସମ୍ପର୍କୀୟ— ସିମ୍ପାଞ୍ଜି ଓ ବୋନୋବୋମାନଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହାର ଓଲଟା ଘଟିଥାଏ। ସେମାନଙ୍କ ସମାଜରେ ମାଈମାନେ ଵୟସପ୍ରାପ୍ତ ହେଵା ପରେ ନିଜ ଦଳ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ଦଳକୁ ଚାଲିଯାଆନ୍ତି ଏଵଂ ଅଣ୍ଡିରାମାନେ ଆଜୀଵନ ନିଜ ମା' ଓ ଭାଇମାନଙ୍କ ସହ ଏକାଠି ରହନ୍ତି। ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାର ସେହି ଗୁମ୍ଫାରୁ ମିଳିଥିଵା ଦାନ୍ତଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରମାଣ କଲା ଯେ, ଆମର ପ୍ରାକ୍-ମାନଵ ପୂର୍ଵଜମାନେ ଠିକ୍ ସିମ୍ପାଞ୍ଜିମାନଙ୍କ ଭଳି ସମାନ ସାମାଜିକ ଵିଵର୍ତ୍ତନ ଧାରାକୁ ଆପଣେଇଥିଲେ।

ଏହି ଗୋଟିଏ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଵା ପ୍ରାକୃତିକ ନିର୍ଵାଚନ ମାନଵ ଇତିହାସର ଗତିପଥକୁ କିପରି ବଦଳାଇ ଦେଇଥିଲା, ତାହା ଭାବିଲେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଲାଗେ। ଯେହେତୁ ପୁରୁଷମାନେ କେବେ ବି ନିଜ ଦଳ ଛାଡ଼ୁନଥିଲେ, ତେଣୁ ଗୋଟିଏ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ଥିଵା ସମସ୍ତ ପୁରୁଷ ପରସ୍ପରର ରକ୍ତ ସମ୍ପର୍କୀୟ ଥିଲେ। ସେମାନେ ଥିଲେ ବାପା, ଭାଇ, କକା ଏଵଂ ପୁତୁରା। ରକ୍ତ ସମ୍ପର୍କ କାରଣରୁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ଏକତା ଓ ଵିଶ୍ୱାସ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିଲା। ସେମାନେ ଏକାଠି ମିଶି ଶିକାର କରୁଥିଲେ, ଖାଦ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରୁଥିଲେ ଏଵଂ ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ହେଲା, ଅନ୍ୟ ଦଳର ପୁରୁଷ କିମ୍ଵା ହିଂସ୍ର ଜନ୍ତୁଙ୍କ ଆକ୍ରମଣରୁ ନିଜ ଅଞ୍ଚଳକୁ ମିଳିତ ଭାବରେ ସୁରକ୍ଷା ଦେଉଥିଲେ। ଏହି 'ପୁରୁଷ ମେଣ୍ଟ' ଵା 'Male Coalition' ଥିଲା ଆମ ରାଜନୈତିକ ଓ ସାମରିକ ଇତିହାସର ପ୍ରଥମ ମୂଳଦୁଆ। ନିଜ ଭାଇ ଓ ସମ୍ପର୍କୀୟମାନଙ୍କ ସହ ମିଶି ଶତ୍ରୁ ସହ ଲଢ଼ିଵାର ଏହି ଆଦିମ ପ୍ରଵୃତ୍ତି ପରଵର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଵିଵର୍ତ୍ତିତ ହୋଇ ଆଧୁନିକ ମାନଵର ସୈନ୍ୟଵାହିନୀ, ରାଷ୍ଟ୍ର ଗଠନ ଓ ଯୁଦ୍ଧ ଭଳି ଵ୍ୟଵସ୍ଥାରେ ରୂପାନ୍ତରିତ ହୋଇଛି। ଯଦି ଆମର ପୂର୍ଵଜମାନେ ଗରିଲାଙ୍କ ଭଳି ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ଦଳରୁ ବାହାର କରିଦେଉଥାନ୍ତେ, ତେବେ ବୋଧହୁଏ ମାନଵ ଇତିହାସରେ ଏତେ ବଡ଼ ବଡ଼ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଏଵଂ ମିଳିତ ସାମରିକ ଶକ୍ତିର ଉତ୍ଥାନ କେବେ ହେଲେ ସମ୍ଭଵ ହୋଇପାରିନଥାନ୍ତା।

ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ନାରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଵ୍ୟଵସ୍ଥା ଥିଲା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ଏଵଂ ସଂଘର୍ଷପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏକ ଯୁଵାଵସ୍ଥାର ନାରୀ ପ୍ରାକ୍-ମାନଵୀର କଳ୍ପନା କରନ୍ତୁ। ଦିନେ ତାକୁ ନିଜର ପରିଚିତ ଜଙ୍ଗଲ, ନିଜର ମା', ଭଉଣୀ ଏଵଂ ପିଲାଦିନର ଖେଳସାଥୀମାନଙ୍କୁ ଚିରଦିନ ପାଇଁ ଛାଡ଼ିଵାକୁ ପଡ଼ୁଥିଲା। ଏକ ଅଜଣା ଭଵିଷ୍ୟତ ଆଡ଼କୁ ଏକାକୀ ପାଦ ବଢ଼ାଇଵାକୁ ପଡ଼ୁଥିଲା, ଯେଉଁଠି ପଦେ ପଦେ ଵିପଦ ଛପି ରହିଥିଲା। ଯେତେବେଳେ ସେ ଦୀର୍ଘ ପଥ ଅତିକ୍ରମ କରି ଏକ ନୂଆ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ପହଞ୍ଚୁଥିଲା, ସେଠାରେ ତାର କୌଣସି ରକ୍ତ ସମ୍ପର୍କୀୟ ନଥିଲେ। ସେ ଥିଲା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଏକାକୀ ଏଵଂ ଜଣେ ଵିଦେଶିନୀ। ନୂଆ ଦଳର ଅନ୍ୟ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଵିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଆସିଥିଲେ, ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ପାରିଵାରିକ ସମ୍ପର୍କ ନଥିଲା। ଏପରି ଏକ ଅଚିହ୍ନା ଏଵଂ ବେଳେବେଳେ ଶତ୍ରୁତାପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିଵେଶରେ ବଞ୍ଚି ରହିଵା ପାଇଁ କେଵଳ ଶାରୀରିକ ବଳ ନୁହେଁ, ଵରଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବୁଦ୍ଧିର ଆଵଶ୍ୟକତା ଥିଲା। ସେହି ନାରୀଟିକୁ ନୂଆ ଦଳର ନିୟମ ବୁଝିଵାକୁ ପଡ଼ୁଥିଲା, ନୂଆ ବନ୍ଧୁ ତିଆରି କରିଵାକୁ ପଡ଼ୁଥିଲା ଏଵଂ କ୍ଷମତାଶାଳୀ ପୁରୁଷ ଵା ନାରୀମାନଙ୍କର ଅନୁଗ୍ରହ ଲାଭ କରିଵାକୁ ପଡ଼ୁଥିଲା। ଫଳତଃ ଏହି ସାମାଜିକ ଚାପ ଆମ ପୂର୍ଵଜଙ୍କ ମସ୍ତିଷ୍କର ଵିକାଶରେ ଏକ ବଡ଼ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା। ଏକ ନୂତନ ପରିଵେଶରେ ନିଜକୁ ଖାପ ଖୁଆଇଵା ଏଵଂ ବିନା ଭାଷାରେ ଅନ୍ୟର ମନୋଭାଵକୁ ବୁଝିଵାର ଏହି କ୍ରମାଗତ ପ୍ରୟାସ, ପ୍ରାକ୍-ମାନଵମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ 'ସାମାଜିକ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା' ଵା 'Social Intelligence'ର ଵିକାଶ କରାଇଲା। ନାରୀମାନଙ୍କୁ ଏକ ଅଚିହ୍ନା ଦଳ ଭିତରେ ରାଜନୀତି କରିଵାକୁ ପଡ଼ୁଥିଲା ଏଵଂ ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ଗୋଷ୍ଠୀ ସହ ଲଢ଼ିଵା ପାଇଁ ରଣନୀତି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଵାକୁ ପଡ଼ୁଥିଲା। ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକ କାରଣ ସହିତ ଏହି ଜଟିଳ ସାମାଜିକ ନେଟୱର୍କ କାରଣରୁ ମଧ୍ୟ ଆମ ପୂର୍ଵଜମାନଙ୍କର ମସ୍ତିଷ୍କର ଆକାର ଧୀରେ ଧୀରେ ଵୃଦ୍ଧି ପାଇଵାକୁ ଲାଗିଲା। ସମୟକ୍ରମେ ଏହି ଛୋଟ ଛୋଟ ପରିଵର୍ତ୍ତନଗୁଡ଼ିକ ମିଶି ଏକ ଵିରାଟ ଵୌଦ୍ଧିକ ଵିପ୍ଳଵର ମୂଳଦୁଆ ପକାଇଥିଲା, ଯାହା ଶେଷରେ Homo sapiens ଭଳି ଏକ ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ଚିନ୍ତାଶୀଳ ପ୍ରାଣୀର ସୃଷ୍ଟିର କାରଣ ପାଲଟିଲା।

ତେଣୁ ଏହି ସମସ୍ତ ଆଲୋଚନାରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ ଯେ ମାନଵ ସମାଜରେ ନାରୀମାନେ ନିଜ ବାପଘରକୁ ଛାଡ଼ିଵାର ପ୍ରକ୍ରିୟାଟି ସାରା ଵିଶ୍ଵରେ ସବୁ ଦେଶରେ ବିନା କାରଣରେ ପ୍ରଚଳିତ ହୋଇନାହିଁ ଵରଂ ଏହା ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷରୁ ହିଁ ଆମ ମାନଵ ସମାଜ ତଥା ଆମ ପୂର୍ଵଜଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ରହିଆସିଛି । ଏହା କୌଣସି ଆଧୁନିକ ସାଂସ୍କୃତିକ କଳ୍ପନା, ଧାର୍ମିକ କର୍ମକାଣ୍ଡ କିମ୍ବା ପୁରୁଷକେନ୍ଦ୍ରିକ କ୍ଷମତାର କୃତ୍ରିମ ସୃଷ୍ଟି ନୁହେଁ। ଏହା ହେଉଛି ଆମ ଜୈଵିକ ସ୍ୱଭାଵ ଓ ଜିନ୍‌ଗତ ଵିଵର୍ତ୍ତନର ସେହି ଅଦୃଶ୍ୟ ମାନଚିତ୍ର, ଯାହା ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ଧରି ମାନଵ ଜାତିର ନୀରଵ ପରିଚାଳକ ହୋଇ ରହିଆସିଛି। ଆମେ ପ୍ରାୟତଃ ଆମର ସାମାଜିକ ନିୟମଗୁଡ଼ିକୁ କେବଳ ସଂସ୍କୃତିର ପ୍ରଭାଵ ବୋଲି ଭାବି ଭୁଲ୍ କରିଥାଉ, କିନ୍ତୁ ଵାସ୍ତଵତା ହେଉଛି ଆମର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଭିଜାତ୍ୟ, ଆଇନ ଓ ପରମ୍ପରାଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରକୃତିର ସେହି ଆଦିମ ଆଵଶ୍ୟକତା ଉପରେ ହିଁ ନିର୍ମିତ।

ଯେଉଁ ଦିନ ପ୍ରାକ୍-ମାନଵୀଟିଏ ନିଜର ଶରୀରରେ କେଵଳ ଏକ ହୋର୍ମୋନ୍‌ଗତ ପରିଵର୍ତ୍ତନ ଅନୁଭଵ କରି ନିଜର ନିରାପଦ ଗୋଷ୍ଠୀ ଓ ଜନ୍ମମାଟିକୁ ଛାଡ଼ି ଅଜଣା ଜଙ୍ଗଲ ଆଡ଼କୁ ପାଦ ବଢ଼ାଇଥିଲା, ସେଦିନ ସେ କେଵଳ ନିଜ ଵାସସ୍ଥାନ ବଦଳାଇ ନଥିଲା, ଵରଂ ମାନବ ଜାତିର ଭଵିଷ୍ୟତକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିଥିଲା। ତାହାର ସେହି ଵିପଜ୍ଜନକ ଓ ସାହସିକ ଯାତ୍ରା ନଥିଲେ ଅନ୍ତପ୍ରଜନନର ଦୁର୍ଵଳତା ଆମ ମାନଵଜାତିକୁ କେଉଁ କାଳରୁ ମାଟିରେ ମିଶାଇ ସାରନ୍ତାଣି। ନାରୀର ଏହି ଅଜଣା ପରିଵେଶକୁ ଆପଣେଇଵାର ବୌଦ୍ଧିକ ଦକ୍ଷତା ମାନଵ ମସ୍ତିଷ୍କକୁ ଜଟିଳ ସାମାଜିକ ଜାଲ ବୁଣିଵାକୁ ଶିଖାଇଲା ଏଵଂ ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ନିଜ ଜନ୍ମମାଟିରେ ରହି ମେଣ୍ଟ ବାନ୍ଧିଵାର ପ୍ରଵୃତ୍ତି ଆମକୁ ସୈନ୍ୟଵାହିନୀ ଓ ରାଷ୍ଟ୍ର ଗଢ଼ିଵାର କ୍ଷମତା ଦେଲା। ଆଜି ଆମେ ଵ୍ୟଵହାର କରୁଥିଵା ଆଧୁନିକ ପରିଵାର,ଵିଵାହ ଓ ସାମାଜିକ ଢାଞ୍ଚା ସେହି ଜୈଵିକ ସୁରକ୍ଷା କଵଚର ହିଁ ଏକ ପରିଵର୍ତ୍ତିତ ରୂପ। ଆମେ ନିଜକୁ ଯେତେ ସଭ୍ୟ ଓ ଆଧୁନିକ ବୋଲି ଦାବି କଲେ ମଧ୍ୟ, ଆମ ଜୀଵନର ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଷ୍ପତ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ପଛରେ ଆଜି ବି ୨୦ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ତଳର ସେହି ଆଦିମ ପ୍ରାକୃତିକ କାହାଣୀ ହିଁ ଗୁଞ୍ଜରିତ ହେଉଛି।

ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ସ୍ଵାଭାଵିକ ପ୍ରକୃତି, ସମ୍ମାନବୋଧ ଓ ଭାଷାତାତ୍ତ୍ଵିକ ସୂକ୍ଷ୍ମତାର ଏକ ଉଦାହରଣ

ଭାଷା କେଵଳ ସଂକେତ କିମ୍ବା ମନର ଭାବ ପ୍ରକାଶ କରିଵାର ମାଧ୍ୟମ ନୁହେଁ, ଏହା ଏକ ଜାତିର ଚିନ୍ତାନାୟକତା, ସଂସ୍କୃତି ଓ ସଂଵେଦନଶୀଳତାର ଜୀଵନ୍ତ ସ୍ଵର ଅଟେ । ପ୍ରତିଟି ଭାଷାର ନିଜସ୍ଵ ଗଠନପ୍ରଣାଳୀ, ପ୍ରକୃତି ଓ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଦୃଷ୍ଟିଭଙ୍ଗୀ ଥାଏ, ଯାହା ସେହି ଭାଷାଭାଷୀ ସମାଜର ମୂଲ୍ୟବୋଧକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରିଥାଏ। ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଵୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ହେଉଛି ଏହାର ପ୍ରାଣଵନ୍ତତା, କରୁଣା ଏଵଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ସତ୍ତା ପ୍ରତି ନିହିତ ଥିଵା ନିଵିଡ଼ ସମ୍ମାନବୋଧ। ଭାଷାର ଏହି ମାନଵୀୟ ଓ ସଂଵେଦନଶୀଳ ଦିଗଟିକୁ ଆମ୍ଭେ ଓଡ଼ିଆ ଵ୍ୟାକରଣ ଓ ଦୈନନ୍ଦିନ ଵ୍ୟଵହାରରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖିଵାକୁ ପାଉ। ଵିଶେଷ କରି ସାଧାରଣ ଵାକ୍ୟ ଗଠନ, ଵିଶେଷଣ-କ୍ରିୟାର ସମ୍ବନ୍ଧ ଏଵଂ ଵଚନ ପ୍ରୟୋଗରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଭାଷା ତୁଳନାରେ ଅଧିକ ଜୀଵନ୍ତ ଓ ଆତ୍ମୀୟ ମନେହୁଏ।

ସାମ୍ପ୍ରତିକ କାଳରେ ଗଣମାଧ୍ୟମ, ଯାନ୍ତ୍ରିକ ଅନୁଵାଦ ଏଵଂ କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା ଵା ଏ.ଆଇ.ର ଵ୍ୟାପକ ଵ୍ୟଵହାର ହେତୁ ଓଡ଼ିଆ ଲେଖାରେ ଅନ୍ୟ ଭାଷାର, ଵିଶେଷ କରି ହିନ୍ଦୀର ଅନ୍ଧାନୁକରଣ ଵୃଦ୍ଧି ପାଇଵାରେ ଲାଗିଛି। ଏହାର ଏକ ଜ୍ଵଳନ୍ତ ଉଦାହରଣ ହେଉଛି 'ସରକାର' ଶବ୍ଦର ପ୍ରୟୋଗ ଏଵଂ ସେଥିରେ ଵ୍ୟଵହୃତ କ୍ରିୟାପଦ। ସାଧାରଣ ଚଳିତ ଓଡ଼ିଆରେ "ସରକାର କହୁଛନ୍ତି", "ସରକାର ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଛନ୍ତି" କିମ୍ବା "ସରକାର ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି" ବୋଲି କହିଵା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ଵାଭାଵିକ, ଶ୍ରୁତିମଧୁର ଓ ଵ୍ୟାକରଣଗତ ଭାବେ ସଙ୍ଗତ। କିନ୍ତୁ ହିନ୍ଦୀ ଵାକ୍ୟଶୈଳୀ "सरकार कहती है"ର ମକ୍ଷିକାପାତୀ ଅନୁଵାଦ କରି ଅନେକ ସମୟରେ ଓଡ଼ିଆରେ "ସରକାର କହୁଛି" କିମ୍ବା "ସରକାର ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଉଛି" ବୋଲି ଲେଖାଯାଉଛି। ଵ୍ୟାକରଣ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ 'ସରକାର'କୁ ଏକ ନିର୍ଜୀଵ କିମ୍ବା ଅମୂର୍ତ୍ତ ସଂସ୍ଥା ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ "ସରକାର କହୁଛି" ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସମ୍ଭଵ ନ ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଆତ୍ମା ଓ ଲୋକପ୍ରଚଳିତ ସ୍ଵାଭାଵିକତା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର, ଅସୁନ୍ଦର ଓ ଅସ୍ଵାଭାଵିକ ଶୁଣାଯାଏ।

ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ସଂସ୍କୃତି ଓ ଚିନ୍ତନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସଦାସର୍ଵଦା ଜୀଵମାତ୍ରକେ ପ୍ରାଣର ସତ୍ତା ଦେଖିଵାରେ ବିଶ୍ଵାସ କରେ। ଆମ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ସଂସ୍କୃତିରେ କେଵଳ ମାନଵ ନୁହେଁ ଵରଂ କୀଟପତଙ୍ଗ, ପଶୁପକ୍ଷୀ ଓ ଵୃକ୍ଷଲତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆଦର ଓ ଚେତନାର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି। ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ଓ ସାଧାରଣ କଥିତ ଓ ଲିଖିତ ଭାଷାରେ 'ପିମ୍ପୁଡ଼ିମାନେ', 'ଗଛମାନେ', 'ଚଢ଼େଇମାନେ' ଭଳି ବହୁଵଚନସୂଚକ 'ମାନେ' ପ୍ରତ୍ୟୟର ପ୍ରୟୋଗ କରାଯାଇଥାଏ। ଯେଉଁ ଭାଷା ନିଜର ପରିଵେଶ, କ୍ଷୁଦ୍ର ଜୀଵ ଓ ପ୍ରକୃତିକୁ ହେୟ ମନେ ନ କରି ସମ୍ମାନର ସହ 'ମାନେ' ଯୋଡ଼ି ସମ୍ବୋଧନ କରେ, ସେହି ଜାତି ମାନଵଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ପରିଚାଳିତ, ସମାଜର ମୁଖ୍ୟ ନିୟନ୍ତ୍ରକ 'ସରକାର'କୁ କେଵଳ ଏକ ନିର୍ଜୀଵ ଇଟା-ପଥରର ଅମୂର୍ତ୍ତ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରି ତାହା ପ୍ରତି ଅସମ୍ମାନଜନକ କ୍ରିୟା ପ୍ରୟୋଗ କରିଵ କିପରି? ଓଡ଼ିଆ ଚିନ୍ତନରେ ସରକାର କେଵଳ ଏକ କାଗଜପତ୍ରର ସଂସ୍ଥା ନୁହଁନ୍ତି ଵରଂ ତାହା ପଛରେ ଥିଵା ଶାସକ, ନୀତିନିର୍ଦ୍ଧାରକ, କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ ଓ ଜନପ୍ରତିନିଧିମାନଙ୍କ ସମୁଦାୟ। ସେହି ଶାସକ ସମୁଦାୟଙ୍କ ଵାଚନିକ ଓ କାର୍ଯ୍ୟଗତ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ଵକୁ ଦର୍ଶାଉଥିଵାରୁ, ସରକାର ଶବ୍ଦ ସହ ସମ୍ମାନାର୍ଥକ ବହୁଵଚନ କ୍ରିୟା "କହୁଛନ୍ତି" କିମ୍ବା "ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଛନ୍ତି" ଵ୍ୟଵହାର କରିଵା ହିଁ ଓଡ଼ିଶାର ଭାଷାଗତ ପରମ୍ପରା।

ଏହାର ଵିପରୀତରେ, ହିନ୍ଦୀ ଭାଷାର ଲିଙ୍ଗ ଓ ଵଚନ ପ୍ରକରଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ। ହିନ୍ଦୀରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିର୍ଜୀଵ ଵସ୍ତୁ କିମ୍ବା ଅମୂର୍ତ୍ତ ଧାରଣାକୁ ମଧ୍ୟ ପୁଂଲିଙ୍ଗ କିମ୍ବା ସ୍ତ୍ରୀଲିଙ୍ଗ ଭାବେ ଵର୍ଗୀକୃତ କରାଯାଇଥାଏ। ସେଠାରେ 'ସରକାର' ଶବ୍ଦଟି ସ୍ତ୍ରୀଲିଙ୍ଗ ଏକଵଚନ ଭାବେ ଵିଵେଚିତ ହେଉଥିଵାରୁ "सरकार कहती है" କିମ୍ବା "सरकार ने फैसला किया है" ବୋଲି କୁହାଯାଏ। କାହିଁକି ସରକାର ସ୍ତ୍ରୀଲିଙ୍ଗ ତହିଁର କୌଣସି ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରାମାଣିକ ଵ୍ୟାକରଣ ନିୟମ ନାହିଁ କିନ୍ତୁ ସେମିତି ବୋଲାଯାଏ ବୋଲି ହିନ୍ଦୀରେ ବୋଲାଯାଉଅଛି । ତେବେ ହିନ୍ଦୀ ଵ୍ୟାକରଣର ଏହି ନିଜସ୍ଵ ନିୟମ ସେହି ଭାଷା ପାଇଁ ଠିକ୍ ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ସେହି ସ୍ତ୍ରୀଲିଙ୍ଗୀ ଏକଵଚନର ଶବ୍ଦାନୁଵାଦ କରି ଓଡ଼ିଆରେ "ସରକାର କହୁଛି" କହିଵା ଵା ଲେଖିଵା ଓଡ଼ିଆ ଵ୍ୟାକରଣର ମୂଳ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦିଏ। ଓଡ଼ିଆରେ ନିର୍ଜୀଵ କିମ୍ବା କ୍ଷୁଦ୍ର ଵସ୍ତୁ ପାଇଁ 'ଉଛି' ପ୍ରତ୍ୟୟ ଵ୍ୟଵହୃତ ହୁଏ, ଯେପରିକି "ଗାଈ ଘାସ ଖାଉଛି" କିମ୍ବା "ପଵନ ବହୁଛି"। କିନ୍ତୁ ସରକାର ଭଳି ଏକ ଦାୟିତ୍ଵଵାନ୍ ଓ ସାମାଜିକ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ପାଇଁ ଏପରି ଅସମ୍ମାନଜନକ କ୍ରିୟାର ଵ୍ୟଵହାର ଭାଷାର ସଂସ୍କାରହୀନତାକୁ ଦର୍ଶାଏ।

ଆଜିର ଡିଜିଟାଲ୍ ଯୁଗରେ ଗୁଗୁଲ୍ ଅନୁଵାଦ, ବିଭିନ୍ନ ଏ.ଆଇ. ସଫ୍ଟୱେୟାର୍ ଏଵଂ ଗଣମାଧ୍ୟମର ଦ୍ରୁତ କାର୍ଯ୍ୟଶୈଳୀ ଯୋଗୁଁ ଆମେ ପ୍ରାୟତଃ ହିନ୍ଦୀ ଵା ଇଂରାଜୀରୁ ସାଙ୍ଗେ ସାଙ୍ଗେ ଅନୁଵାଦ କରି ଓଡ଼ିଆ ଖବର କିମ୍ବା ପ୍ରବନ୍ଧ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଛୁ। କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା ନିଜର ଆଲଗୋରିଦମ୍ ଅନୁସାରେ ଶବ୍ଦରୁ ଶବ୍ଦ ଅନୁଵାଦ କରିଦିଏ, କିନ୍ତୁ ସେହି ଭାଷାର ସାଂସ୍କୃତିକ ଆତ୍ମା ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଵ୍ୟାକରଣଗତ ଅନୁଭୂତିକୁ ବୁଝିପାରେ ନାହିଁ। ଫଳରେ ହିନ୍ଦୀର "सरकार कहती है" ସହଜରେ "ସରକାର କହୁଛି" ହୋଇ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ଓ ଗଣମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରଵେଶ କରୁଛି। ଜଣେ ଭାଷାଵିତ୍, ସମ୍ପାଦକ କିମ୍ବା ସଚେତନ ଲେଖକର ଦାୟିତ୍ଵ ହେଉଛି ଏହି ଯାନ୍ତ୍ରିକ ଭୁଲଗୁଡ଼ିକୁ ସୁଧାରିଵା । ଆମେ ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଅନୁଵାଦିତ କିମ୍ବା ଏ.ଆଇ. ଦ୍ଵାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ ଲେଖାକୁ ସମ୍ପାଦନା କରୁ, ସେତେବେଳେ କେଵଳ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ନୁହେଁ, ଵରଂ ଵାକ୍ୟଟି ଓଡ଼ିଆ ଜିଭରେ କିପରି ସ୍ଵାଭାଵିକ ଶୁଣାଯାଉଛି, ତାହା ଦେଖିଵା ନିତାନ୍ତ ଆଵଶ୍ୟକ।

ଯେକୌଣସି ଜୀଵନ୍ତ ଭାଷା ଅନ୍ୟ ଭାଷାରୁ ଶବ୍ଦ ଗ୍ରହଣ କରି ଆତ୍ମସାତ୍ କରିଵାରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ। ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ମଧ୍ୟ ଅତୀତରେ ଆରବୀ, ଫାରସୀ, ଇଂରାଜୀ ଓ ହିନ୍ଦୀରୁ କିଛି ଶବ୍ଦ ଗ୍ରହଣ କରିଛି। କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ଭାଷାର ଵ୍ୟାକରଣଗତ ଵିକୃତି କିମ୍ବା ସୀମାବଦ୍ଧତାକୁ ଆଖିବୁଜି ନିଜ ଭାଷା ଉପରେ ଲଦିଦେଵା ଅଜ୍ଞାନତାର ପରିଚାୟକ। ହିନ୍ଦୀରେ ରହିଥିଵା ଅନେକ ଅସଙ୍ଗତି ଓ ଭାଷାଗତ ଜଟିଳତାକୁ ଆମେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ପୂରାଇ ଆମ ଭାଷାର ସହଜ, ସୁନ୍ଦର ଓ ସମ୍ମାନଜନକ ଗଠନକୁ ନଷ୍ଟ କରିଵା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ଭାଷାର ସୁରକ୍ଷା ଓ ଶୁଦ୍ଧତା କେଵଳ ପୁରୁଣା ପୋଥିରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ, ଏହା ଆମର ପ୍ରତିଦିନର ଭାଷା ଲିଖନ ଓ କଥନରେ ଜୀଵନ୍ତ ରହେ। ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଶତାବ୍ଦୀ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ନିଜର ସ୍ଵାତନ୍ତ୍ର୍ୟ ବଜାୟ ରଖିଆସିଛି। ସମ୍ମାନ, ସଂଵେଦନଶୀଳତା ଓ ସ୍ଵାଭାଵିକତା ଏହାର ମୂଳପିଣ୍ଡ। ତେଣୁ ହିନ୍ଦୀର ଅନ୍ଧାନୁକରଣରୁ ଦୂରେଇ ରହି, "ସରକାର କହୁଛନ୍ତି", "ସରକାର ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଛନ୍ତି" ଭଳି ସ୍ଵାଭାଵିକ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରୟୋଗକୁ ଆଦରି ନେଵା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାପ୍ରେମୀଙ୍କ କର୍ତ୍ତଵ୍ୟ। ଭାଷାର ସ୍ଵାଭାଵିକତା ଓ ସମ୍ମାନବୋଧକୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିଲେ ହିଁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଗୌରଵ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରହିପାରିଵ ।

ମିଷ୍ଟାନୁଭୂତି: ସଂସ୍କୃତି ଓ ସୀମା ଡେଇଁଥିଵା ଶବ୍ଦଗାଥା

ମଣିଷର ଇତିହାସରେ କେତେକ ଶବ୍ଦ ସେନାଵାହିନୀଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଦୂରକୁ ଯାତ୍ରା କରିଛନ୍ତି। ସେ ଶବ୍ଦମାନ କୌଣସି ରାଜ୍ୟ ଜୟ କରିନାହାନ୍ତି, କୌଣସି ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଗଢ଼ିନାହାନ୍ତି। ସେହି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ କେଵଳ ଗୋଟିଏ ଜିନିଷ ସହିତ ଯାତ୍ରା କରିଛନ୍ତି—ମଣିଷର ଆକାଙ୍କ୍ଷା।

ମିଠା ଖାଇବାର ଆକାଙ୍କ୍ଷା ! ସେହି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ହେଲା ସଂସ୍କୃତର 'ଖଣ୍ଡ' ଶବ୍ଦ । ଆଜି ଆମେ ‘ଖଣ୍ଡ’ କହିଲେ ଗୋଟିଏ ଭଙ୍ଗା ଅଂଶ, ଟୁକୁଡ଼ା କିମ୍ବା ଭାଗ ବୁଝୁ। କିନ୍ତୁ ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତରେ ଏହି ଶବ୍ଦ ଚିନିର ଖଣ୍ଡ କିମ୍ବା ଜମା ହୋଇଥିଵା ମିଠା ପଦାର୍ଥ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଜଡ଼ିତ ହେଲା। ଆଖୁର ରସକୁ ଫୁଟାଇ, ଘନ କରି, ଜମାଇ ତିଆରି ହେଉଥିଵା ସେହି କଠିନ ମିଠା ଖଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକ ଶବ୍ଦଟିକୁ ଏକ ନୂଆ ଜୀବନ ଦେଲା। ତା'ପରେ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ଯାତ୍ରା।

ଭାରତ କେଵଳ ମସଲାର ଦେଶ ନଥିଲା। ଏହା ଥିଲା ଚିନି ପ୍ରସ୍ତୁତିର ଜ୍ଞାନ ଓ ଆଖୁ ଚାଷର ଏକ ପ୍ରାଚୀନ କେନ୍ଦ୍ର। ଵ୍ୟାପାରୀମାନେ ଯେତେବେଳେ ସାମଗ୍ରୀ ନେଇ ସମୁଦ୍ର ଓ ସ୍ଥଳପଥରେ ଯାତ୍ରା କଲେ, ସେମାନେ କେଵଳ ଚିନି ନେଇଯାଇନଥିଲେ। ସେମାନେ ଚିନିର ନାମ ମଧ୍ୟ ନେଇଯାଇଥିଲେ।

ସଂସ୍କୃତ ଖଣ୍ଡ (khaṇḍa) ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଯାଇ ଇରାନୀ ଭାଷାଜଗତରେ କନ୍ଦ (kand) ରୂପ ନେଲା। ଏହା ଏକ ସାଧାରଣ ଧ୍ୱନିଗତ ଯାତ୍ରାର କାହାଣୀ—ଗୋଟିଏ ଭାଷାର ଧ୍ୱନି ଅନ୍ୟ ଭାଷାର ମୁହଁରେ ପହଞ୍ଚି ନିଜର ପୁରୁଣା ପୋଷାକ ବଦଳାଇଦିଏ। ତେବେ ଏଠାରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଵାର ଵିଷୟ ହେଲା ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ ବି ଗୋଟିଏ କନ୍ଦ ଶବ୍ଦ ଥିଲା ଯାହା ମିଠା କନ୍ଦମୂଳକୁ ବୁଝାଇଥାଏ । ଏହାର ସମ୍ପର୍କ ସଂସ୍କୃତ ଖଣ୍ଡ ଶବ୍ଦ ସହିତ ନାହିଁ । ପାରମ୍ପରିକ ସଂସ୍କୃତ ନିରୁକ୍ତି ଅନୁସାରେ କନ୍ଦ ଶବ୍ଦଟି କନ୍ଦ୍ ଧାତୁରୁ ଆର୍ଦ୍ର ହେଵା ଅର୍ଥରେ ନିଷ୍ପନ୍ନ ହୋଇଅଛି । ତେବେ ଆଧୁନିକ ଭାଷାଵିଦମାନେ କୁହନ୍ତି ଯେ ସଂସ୍କୃତ 'କନ୍ଦ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଶବ୍ଦ, କିନ୍ତୁ ତାହାର ଶେଷ ଉତ୍ସ ନିଶ୍ଚିତ ନୁହେଁ। ଏହାକୁ ସମ୍ଭାଵ୍ୟ Proto-Indo-European *ken-d- “ଚାପିବା, ଚିପିବା” ସହ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ ଏହି ସମ୍ପର୍କ ଵିଵାଦହୀନ ନୁହେଁ।

ତେଣୁ ଅନ୍ତତଃ ପକ୍ଷେ ଏତିକି କୁହାଯାଇପାରେ ଯେ ସଂସ୍କୃତ 'ଖଣ୍ଡ' ଶବ୍ଦଟି ସହିତ ସଂସ୍କୃତ 'କନ୍ଦ'ର କୌଣସି ସମ୍ପର୍କ ନାହିଁ କି ପାର୍ସୀରେ ଯାଇ ସଂସ୍କୃତ 'ଖଣ୍ଡ' ଶବ୍ଦଟି 'Kand' ହୋଇ ଭାରତକୁ 'କନ୍ଦ' ରୂପେ ଫେରି ନାହିଁ । ଵରଂ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ପାର୍ସୀ 'kand' ଶବ୍ଦଟି 

ଆରବୀ ଭାଷାଜଗତକୁ ଯାଇ قند (qand) ହୋଇଅଛି ।‌ قند (qand) ଶବ୍ଦ ଆରବରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଚିନିର କଠିନ ଖଣ୍ଡ କିମ୍ବା sugar candy ଅର୍ଥରେ ପ୍ରୟୋଗ ହେଲା । ଯେତେବେଳେ ସେ ଶବ୍ଦଟି ଆରବକୁ ପହଞ୍ଚିଲା, ସେତେବେଳେ ତାହା କେଵଳ ଭାଷାର ଶବ୍ଦ ନଥିଲା ଵରଂ ତାହା ପଛରେ ଥିଲା ଆଖୁ ଚାଷ, ଚିନି ତିଆରିର ପ୍ରଯୁକ୍ତି ଓ ଦୂରଦୂରାନ୍ତର ଵାଣିଜ୍ୟର ଇତିହାସ।

କିନ୍ତୁ ଇତିହାସ କେବେ ସିଧା ରାସ୍ତାରେ ଚାଲେ ନାହିଁ। ଶତାବ୍ଦୀ ପରେ ଏହି ଶବ୍ଦ ପୁଣି ପାର୍ସୀ ଭାଷାରେ ପ୍ରଵଳ ଭାବେ ଦେଖାଦେଲା—قند (qand) ରୂପରେ। ପୁରୁଣା ପାର୍ସୀ ରୂପ کند (kand) କିମ୍ବା کاند (kând) ଥିଲା ବୋଲି ଶବ୍ଦକୋଷୀୟ ପରମ୍ପରାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ମିଳେ; ପରଵର୍ତ୍ତୀ କାଳରେ ଆରବୀ ପ୍ରଭାଵିତ qand ରୂପ ପ୍ରମୁଖ ହୋଇଗଲା। 

ଏବେ ଆସେ ଏହି କାହାଣୀର ସବୁଠାରୁ ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ଅଂଶ। ପାର୍ସୀରେ ଯେତେବେଳେ qandର ଅର୍ଥ ହେଲା ଚିନି କିମ୍ବା ମିଠା ଖଣ୍ଡ, ସେହି ମିଠା ଜଗତକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି ଗଢ଼ିଉଠିଲା ଏକ ପେଶାବାଚକ ଶବ୍ଦ—قناد (qannād)। ଅର୍ଥାତ୍— ଯିଏ ଚିନିରୁ ମିଠା ତିଆରି କରେ। ଯିଏ ମିଠାକୁ ଦୋକାନରେ ସଜାଇ ରଖେ। ଯିଏ ମିଠା ବିକ୍ରି କରେ।

ଏପଟେ ଓଡ଼ିଶାରେ ଲୋକେ ଗୁଡ଼ରୁ ମିଷ୍ଟାନ୍ନ ତିଆରି କରି ବିକୁଥିଲେ ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କୁ ଗୁଡ଼ିଆ କୁହାଗଲା । ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭାଷାକୋଷରେ ଗୁଡ଼ିଆ ଶବ୍ଦ ତଳେ ଏହାର ଇଂରାଜୀ ଭାଵାର୍ଥ 

Confectioner ଲେଖା ହୋଇଛି ।

କିନ୍ତୁ ଏହି Confectioner ଶବ୍ଦର ଆଉ ଏକ ରୋଚକ ପାର୍ଶ୍ୱ ଅଛି। ଆଜି ଇଂରାଜୀରେ ମିଠା, କ୍ୟାଣ୍ଡି, ଚକୋଲେଟ୍ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମିଠା ପଦାର୍ଥ ପ୍ରସ୍ତୁତକାରୀଙ୍କୁ confectioner କୁହାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଶବ୍ଦର ମୂଳରେ ପ୍ରଥମେ “ମିଠା” ନଥିଲା।

Confectioner ଶବ୍ଦଟି ଇଂରାଜୀରେ ପ୍ରାୟ ଷୋଡ଼ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷଭାଗରେ ପ୍ରଚଳିତ ହେଲା। ଏହା ଆସିଛି confection ଶବ୍ଦରୁ। ଆଉ confectionର ଅର୍ଥ ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ଇଂରାଜୀରେ ଥିଲା "ଵିଭିନ୍ନ ଉପାଦାନକୁ ମିଶାଇ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଥିଵା କୌଣସି ଜିନିଷ" । ଏହି ଶବ୍ଦଟି ପୁରୁଣା ଫରାସୀ confeccion ମାଧ୍ୟମରେ ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ଲାଟିନ confectioରୁ ଆସିଥିଲା। ଲାଟିନରେ ଏହାର ଅର୍ଥ ଥିଲା—ପ୍ରସ୍ତୁତି, ତିଆରି କରିଵା, ମିଶାଇ ଗୋଟିଏ ପଦାର୍ଥ ତିଆରି କରିଵା । ଆଉ ଏହାର ଆଦି କ୍ରିୟା ଥିଲା conficere—ଅର୍ଥାତ୍ “ଏକାଠି କରି ତିଆରି କରିଵା” କିମ୍ବା “ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଵା”। ଏହାର ଭିତରେ ଥିଲା ଦୁଇଟି ଧାରଣା—

con- = ସହିତ, ଏକାଠି

facere = କରିଵା, ତିଆରି କରିଵା।

ଅର୍ଥାତ୍ ଆଦି ଅର୍ଥରେ confection ଥିଲା—“ଵିଭିନ୍ନ ଜିନିଷକୁ ଏକାଠି କରି ତିଆରି ହୋଇଥିଵା ପ୍ରସ୍ତୁତି”।

ସେଥିପାଇଁ ମଧ୍ୟଯୁଗରେ ଏହି ଶବ୍ଦ କେଵଳ ମିଠା ପାଇଁ ଵ୍ୟଵହୃତ ହେଉନଥିଲା। ଔଷଧରେ ମଧ୍ୟ ଵିଭିନ୍ନ ଉପାଦାନ ମିଶାଇ ତିଆରି କରାଯାଇଥିଵା ଔଷଧୀୟ ପ୍ରସ୍ତୁତିକୁ confection କୁହାଯାଉଥିଲା। ସେହି କାରଣରୁ ପ୍ରାୟ 1600 ମସିହା ପାଖାପାଖି confectionerର ଅର୍ଥ ଜଣେ ଔଷଧୀୟ ମିଶ୍ରଣ ପ୍ରସ୍ତୁତକାରୀ ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରୁଥିଲା।

କିନ୍ତୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ଶବ୍ଦର ସ୍ୱାଦ ବଦଳିଗଲା।

ଚିନି, ସିରା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପାଦାନ ମିଶାଇ ତିଆରି ହେଉଥିଵା ମିଠା ପଦାର୍ଥକୁ confection କୁହାଯିଵା ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷଭାଗରୁ “ଚିନି କିମ୍ବା ସିରାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ମିଠା ପଦାର୍ଥ” ଅର୍ଥ ଦେଖାଦେଲା। ଷୋଡ଼ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଆସି ଏହି ଅର୍ଥ ଏତେ ପ୍ରଭାଵଶାଳୀ ହେଲା ଯେ confection ପ୍ରାୟତଃ candy, bonbon ଓ ହାଲୁକା ମିଠା pastryର ଜଗତ ସହ ଜଡ଼ିତ ହୋଇଗଲା। ତା'ପରେ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଲା—

confection + -er = confectioner

ଅର୍ଥାତ୍—ଯିଏ confection ତିଆରି କରେ।

ଆଚ୍ଛା ହିନ୍ଦୀଭାଷୀ ମିଠା ପ୍ରସ୍ତୁତକାରୀଙ୍କୁ ହଲୱାଇ କୁହନ୍ତି । ହଲୱା ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ ଦରଵର ନାମ କିନ୍ତୁ ଆଜି ଆମେ ହଲୱାଇ କହିଲେ କେଵଳ ହଲୱା ତିଆରି କରୁଥିଵା ଲୋକକୁ ବୁଝୁନାହୁଁ ଵରଂ ମିଷ୍ଟାନ୍ନ ପ୍ରସ୍ତୁତକାରୀ, ମିଠା ଦୋକାନୀ କିମ୍ବା confectionerକୁ ବୁଝୁ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଶବ୍ଦଟିର ମୂଳ ମଧ୍ୟ ଭାରତରେ ନୁହେଁ। ଏହାର ଭିତରେ ଲୁଚିଛି ଆରବ, ପାର୍ସିଆ ଓ ଭାରତର ଦୀର୍ଘ ସାଂସ୍କୃତିକ ଯାତ୍ରା।

ଏହି ଶବ୍ଦର ଦୂର ମୂଳ ଆରବୀ ଭାଷାର حلو (ḥulw) ସହ ଜଡ଼ିତ, ଯାହାର ମୂଳ ଅର୍ଥ—ମିଠା, ସୁମଧୁର। ଏହି ଶବ୍ଦପରିଵାରରୁ ଗଢ଼ିଉଠିଲା حلوى (ḥalwā / ḥalwā)—ଅର୍ଥାତ୍ ମିଠା ପଦାର୍ଥ କିମ୍ବା sweetmeat।

ତା'ପରେ ଏହି ମିଠା ଶବ୍ଦଟି ପାର୍ସୀ ଭାଷାଜଗତକୁ ପହଞ୍ଚିଲା। ପାର୍ସୀରେ حلوا (halwā) ରୂପେ ଏହା ପ୍ରଚଳିତ ହେଲା। କାଳକ୍ରମେ ହଲୱା କେଵଳ ଗୋଟିଏ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟର ନାମ ହୋଇ ରହିଲା ନାହିଁ; ଏହା ଵିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ମିଠା ପଦାର୍ଥର ସାଂସ୍କୃତିକ ଜଗତର ଏକ ପରିଚିତ ଶବ୍ଦ ହୋଇଉଠିଲା।

ତା'ପରେ ଶବ୍ଦଟି ସହ ଯୋଡ଼ି ହୋଇଗଲା ପାର୍ସୀ-ପ୍ରଭାଵିତ -ī / -īy ପ୍ରତ୍ୟୟ। ଏହିପରି ଗଢ଼ିଉଠିଲା ḥalwāʾī / halwāī ଶବ୍ଦ ଅର୍ଥାତ୍— ହଲୱା ସହ ଜଡ଼ିତ ଵ୍ୟକ୍ତି ଅର୍ଥରୁ ହଲୱା ପ୍ରସ୍ତୁତକାରୀ ଏଵଂ ଶେଷରେ ହଲୱାଇ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ମିଷ୍ଟାନ୍ନ ପ୍ରସ୍ତୁତକାରୀ ହେଲା । ପରେ ପାର୍ସୀ ଭାଷା ଓ ସଂସ୍କୃତିର ଦୀର୍ଘ ସମ୍ପର୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ଏହି ଶବ୍ଦଟି ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶକୁ ପହଞ୍ଚିଲା। ହିନ୍ଦୁସ୍ତାନୀ, ହିନ୍ଦୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉତ୍ତର ଭାରତୀୟ ଭାଷାରେ ଏହା ହେଲା—

हलवाई। ଆଜି ଉତ୍ତର ଭାରତରେ ହଲୱାଇ କେଵଳ ହଲୱା ନୁହେଁ—ଲଡ୍ଡୁ, ଜିଲେବି, ବରଫି, ପେଡ଼ା, ରସଗୋଲା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମିଷ୍ଟାନ୍ନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଥିଵା କାରିଗରଙ୍କ ନାମ ହୋଇ ଯାଇଛି ।

ଏହି ସମସ୍ତ ଭାଷାଗତ ଯାତ୍ରା ପଛରେ ଲୁଚି ରହିଛି ମାନଵ ଜାତିର ଏକ ଗଭୀର, ଚିରନ୍ତନ ସତ୍ୟ। ଆମେ କେଵଳ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଵ୍ୟଵସାୟର ଆଦାନପ୍ରଦାନ କରିନାହୁଁ ଵରଂ ଶବ୍ଦ ମାଧ୍ୟମରେ ନିଜର ଆକାଙ୍କ୍ଷା, ସଂସ୍କୃତି ଓ ସଭ୍ୟତାକୁ ପୃଥିଵୀର ଗୋଟିଏ ପ୍ରାନ୍ତରୁ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାନ୍ତକୁ ବୋହି ନେଇଛୁ।

ମାଟିର ଭୌଗୋଳିକ ସୀମାରେଖା, ରାଜନୈତିକ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ, ଶାସକଙ୍କ ପତନ ଓ ଶତାବ୍ଦୀ ଶତାବ୍ଦୀର ଭାଷାଗତ ଵ୍ୟଵଧାନକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ସଂସ୍କୃତର ‘ଖଣ୍ଡ’ ଆରବୀର ‘qand’, ପାର୍ସୀର ‘ହଲୱାଇ’ କିମ୍ବା ଲାଟିନ୍‌ର ‘confection’ ଭାବେ ରୂପାନ୍ତରିତ ହୋଇସାରିଛି। ରାଜାମାନଙ୍କ ଶାସନକାଳ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି, ପ୍ରାଚୀନ ଵାଣିଜ୍ୟ ପଥସବୁ ସମୟ ସ୍ରୋତରେ ମିଶିଯାଇଛି; କିନ୍ତୁ ଗୋଟିଏ ମିଠା ଖଣ୍ଡର ସ୍ୱାଦ ଚାଖିଵାର ଏଵଂ ସେହି ମିଠାକୁ ଏକାଠି ବାଣ୍ଟିଵାର ଯେଉଁ ଆଦିମ ମାନଵୀୟ ଇଚ୍ଛା, ତାହା ଅପରିଵର୍ତ୍ତିତ ରହିଛି। ଶେଷରେ, ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ କେଵଳ ଭାଷାର ଅଂଶ ହୋଇ ରହିନାହାନ୍ତି—ସେଗୁଡ଼ିକ ପାଲଟିଛନ୍ତି ମଣିଷର ନିରନ୍ତର ସମ୍ପର୍କ, ସଂଯୋଗ ଓ ସୀମାହୀନ କଳ୍ପନାଶକ୍ତିର ଜୀଵନ୍ତ ସ୍ମାରକୀ। ଆଜି ଆମେ ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ମିଷ୍ଟାନ୍ନର ଆସ୍ବାଦନ କରୁ, ଆମେ କେଵଳ କିଛି ଚିନି କିମ୍ବା ଗୁଡ଼ ଖାଉନାହୁଁ ଵରଂ ମାନଵ ସଭ୍ୟତାର ହଜାର ହଜାର ଵର୍ଷର ଏକ ମିଠା ମହାଯାତ୍ରାକୁ ନିଜ ଓଷ୍ଠରେ ଅନୁଭଵ କରୁ।

ପ୍ରତ୍ୟେକ ପିଢ଼ି କାହିଁକି ପରଵର୍ତ୍ତୀ ପିଢ଼ିକୁ ଖରାପ ଭାବେ?

ପ୍ରାୟ ସତୁରୀ ହଜାର ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ, ଆଫ୍ରିକାର ଵିସ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ଘାସଭୂମିରେ "Homo Sapiens"ର ଏକ ଛୋଟ ଦଳ ଖାଦ୍ୟ ସନ୍ଧାନରେ ବୁଲୁଥିଲେ। ସେହି ସମୟରେ ମାନଵର ଜୀଵନ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ଥିଲା। ଆଜି ପରି ସେତେବେଳେ କୌଣସି ଵିଦ୍ୟାଳୟ, ଲାଇବ୍ରେରୀ କିମ୍ବା ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ନ ଥିଲା। ଜ୍ଞାନର ଏକମାତ୍ର ଭଣ୍ଡାର ଗୋଷ୍ଠୀର ଵୟସ୍କ ଲୋକମାନେ ହିଁ ଥିଲେ । କେଉଁ ଋତୁରେ କେଉଁ ଫଳ ଖାଇଵା ନିରାପଦ, କେଉଁ ଜଙ୍ଗଲରେ ହିଂସ୍ର ଜନ୍ତୁଙ୍କ ଭୟ ଅଛି ଏଵଂ ନିଆଁକୁ କିପରି ଜଳାଇ ରଖିଵାକୁ ହେଵ ଇତ୍ୟାଦି ଜୀଵନରକ୍ଷକ ତଥ୍ୟ ଵୟସ୍କମାନଙ୍କ ମସ୍ତିଷ୍କରେ ହିଁ ସାଇତା ହୋଇ ରହିଥିଲା। ସେହି ପ୍ରାଚୀନ ଯୁଗରେ, ଯୁଵପିଢ଼ି ପାଇଁ ଵୟସ୍କମାନଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟେକଟି କଥାକୁ ଅକ୍ଷରେ ଅକ୍ଷରେ ପାଳନ କରିଵା ଥିଲା ବଞ୍ଚିଵାର ଏକମାତ୍ର ଉପାୟ। ଯଦି କୌଣସି ଯୁଵକ ନିଜର ନୂଆ ବୁଦ୍ଧି ଖଟାଇ ଵୟସ୍କଙ୍କ କଥାକୁ ଅଵମାନନା କରୁଥିଲା ଏଵଂ କୌଣସି ଅଜଣା ଫଳ ଖାଇଦେଉଥିଲା, ତେବେ ତାର ମୃତ୍ୟୁ ସୁନିଶ୍ଚିତ ଥିଲା। ତେଣୁ ଵିଵର୍ତ୍ତନ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ମାନଵ ମସ୍ତିଷ୍କ ଏପରି ଭାବେ ଗଠିତ ହେଲା ଯେ, ଵୟସ୍କମାନେ ସବୁବେଳେ ଯୁଵପିଢ଼ିଙ୍କର ନୂତନତା କିମ୍ବା ଵିଦ୍ରୋହକୁ ଵିପଦ ଭାବେ ଦେଖିଵାକୁ ଲାଗିଲେ। ପରିଵର୍ତ୍ତନର ଅର୍ଥ ଥିଲା ଵିପଦ ଏଵଂ ପରମ୍ପରାର ଅର୍ଥ ଥିଲା ସୁରକ୍ଷା। ଇତି ମଧ୍ୟରେ ହଜାର ହଜାର ଵର୍ଷ ବିତିଯାଇଛି। ଆମେ ଜଙ୍ଗଲ ଛାଡ଼ି ଆସି ମହାନଗରୀ ଗଢ଼ିଛୁ, ଚନ୍ଦ୍ରପୃଷ୍ଠରେ ପାଦ ଥାପିଛୁ ଏଵଂ ଆର୍ଟିଫିସିଆଲ୍ ଇଣ୍ଟେଲିଜେନ୍ସର ଉଦ୍ଭାଵନ କରିଛୁ। କିନ୍ତୁ ଆମ ଖପୁରୀ ଭିତରେ ଥିଵା ମସ୍ତିଷ୍କର ହାର୍ଡୱେର୍ ଆଜି ବି ସେହି ପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗର ହିଁ ରହିଛି। ଆମ ଭିତରେ ଥିବା ସେହି ପ୍ରାଚୀନ ଆଶଙ୍କା ଆଜି ମଧ୍ୟ ଜୀଵିତ। ତେଣୁ ଆଜିକାଲିର ପିଲାମାନେ ଗୁରୁଜନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଉନାହାନ୍ତି କି ପରିଶ୍ରମ କରିଵାକୁ ଚାହୁଁନାହାନ୍ତି ! ଆମ ସମୟରେ ଆମେ ଏମିତି ନ ଥିଲୁ... ଏହି ଧାଡ଼ିଟି ଆପଣ କେବେ ନା କେବେ ନିଜ ଘର, ଚା’ ଦୋକାନ କିମ୍ବା କୌଣସି ପାରିଵାରିକ ସଭାରେ ଵୟସ୍କମାନଙ୍କ ମୁହଁରୁ ନିଶ୍ଚୟ ଶୁଣିଥିବେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପିଢ଼ି ନିଜ ପରଵର୍ତ୍ତୀ ଯୁଵପିଢ଼ିକୁ ନୈତିକତା, ଗୁଣଵତ୍ତା ଓ ପରିଶ୍ରମ ଦିଗରୁ ଦୁର୍ଵଳ ବୋଲି ଭାବିଵା ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁରୁଣା ଅଭ୍ୟାସ। କିନ୍ତୁ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠେ— ଵାସ୍ତଵରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ନୂଆ ପିଢ଼ି ପୂର୍ଵ ପିଢ଼ି ତୁଳନାରେ ଖରାପ ହୋଇଯାଉଛନ୍ତି, ନା ଏହା ମାନବ ମନର ଏକ ଭ୍ରମ?

୨୦୧୯ ମସିହାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଵୈଜ୍ଞାନିକ ପତ୍ରିକା "Science Advances"ରେ ଏକ ଯୁଗାନ୍ତକାରୀ ଗଵେଷଣାପତ୍ର ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା। କାଲିଫୋର୍ନିଆ ଵିଶ୍ୱଵିଦ୍ୟାଳୟର ମନୋଵିଜ୍ଞାନୀ Dr. John Protzko) ଓ Jonathan Schooler ଦୀର୍ଘ ପରୀକ୍ଷଣ କରି ପ୍ରୋକ୍ତ ମାନସିକ ଭ୍ରମର ନାମ ଦେଇଥିଲେ— "Kids these days" effect। ମାନଵ ପ୍ରକୃତିର ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦିଗକୁ ବୁଝିଵା ପାଇଁ ସେମାନେ ହଜାର ହଜାର ଵୟସ୍କ ଵ୍ଯକ୍ତିଙ୍କ ଉପରେ ପରୀକ୍ଷା କରି ଦେଖିଥିଲେ ଯେ, ପିଲାମାନଙ୍କର ତିନୋଟି ମୁଖ୍ୟ ଗୁଣ— ଶୃଙ୍ଖଳା/ମାନ୍ୟତା, ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା/ସାହିତ୍ୟ ପ୍ରତି ଆଗ୍ରହ ଏଵଂ ପରିଶ୍ରମ କରିଵାର କ୍ଷମତାକୁ ନେଇ ଵୟସ୍କମାନେ ସଦାସର୍ଵଦା ନକାରାତ୍ମକ ମତାମତ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଵୟସ୍କମାନଙ୍କୁ ଯେତେବେଳେ ପଚରାଗଲା, ସେମାନେ ନିର୍ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ କହିଲେ ଯେ ଵର୍ତ୍ତମାନର ଯୁଵକମାନେ ଆଦୌ ପରିଶ୍ରମୀ ନୁହଁନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ବହି ପଢ଼ିଵାରେ ରୁଚି ନାହିଁ ଏଵଂ ସେମାନେ ଗୁରୁଜନଙ୍କର ସମ୍ମାନ କରୁନାହାନ୍ତି। ଏହି ଫଳାଫଳ ଆମକୁ ସେହି ଆଦିମ ମାନଵର କାହାଣୀ ମନେପକାଇଦିଏ, ଯିଏ ନିଜ ଗୋଷ୍ଠୀର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ପରମ୍ପରାକୁ ଜାବୁଡ଼ି ଧରି ରହିଥିଲା ଏଵଂ ନୂତନତାକୁ ସନ୍ଦେହ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖୁଥିଲା।

ମାନଵ ମସ୍ତିଷ୍କର କାମ କରିଵାର ଶୈଳୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜଟିଳ ଏଵଂ ଏହା ନିଜର ଅହଂକାରକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଵା ପାଇଁ ଅନେକ ସମୟରେ ନିଜ ସହିତ ଛଳନା କରିଥାଏ। ଡକ୍ଟର ପ୍ରୋଟଜକୋ ଓ ସ୍କୁଲରଙ୍କ ଅନୁସାରେ, ଏହି ପ୍ରଭାଵ ପଛରେ ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ ମାନସିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ରହିଛି। ପ୍ରଥମଟି ହେଲା ଅତୀତର ଆଦର୍ଶୀକରଣ ଓ ସ୍ମୃତି-ଭ୍ରମ ଵା Memory Illusion। ଵୟସ୍କମାନେ ନିଜର ପିଲାଦିନକୁ ମନେ ପକାଇଲା ବେଳେ ନିଜର ଭୁଲ୍, ଅଶୃଙ୍ଖଳିତ ଆଚରଣ କିମ୍ବା ଆଳସ୍ୟକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲିଯାନ୍ତି। ସେମାନେ ଆଜି ବୟସ୍କ ହେଵା ପରେ ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ, ଶୃଙ୍ଖଳା ଓ ପରିପକ୍ୱତା ଲାଭ କରିଛନ୍ତି, ତାହାକୁ ନିଜ ପିଲାଦିନର ସ୍ୱଭାଵ ଭାବି ନିଅନ୍ତି। ଫଳରେ, ସେମାନେ ନିଜର ଆଜିର ପରିପକ୍ୱ ରୂପ ସହିତ ଆଜିର ପିଲାମାନଙ୍କର ଅପରିପକ୍ୱତାକୁ ତୁଳନା କରିଥାନ୍ତି। ଆମର ସ୍ମୃତି କୌଣସି ଵିଡିଓ ରେକର୍ଡିଂ ନୁହେଁ ଯାହାକି ଅଵିକଳ ସତ୍ୟକୁ ଧରି ରଖିଵ। ସ୍ମୃତି ହେଉଛି ଆମ ମସ୍ତିଷ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲିଖିତ ଏକ କାହାଣୀ, ଯେଉଁଥିରେ ଆମେ ନିଜକୁ ସବୁବେଳେ ହିରୋ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଵାକୁ ଚାହୁଁ। ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ଷାଠିଏ ଵର୍ଷର ଵ୍ୟକ୍ତି ତାଙ୍କର କୋଡ଼ିଏ ଵର୍ଷ ଵୟସକୁ ମନେ ପକାନ୍ତି, ସେ ତାଙ୍କର ସେତେବେଳର ଅପରିପକ୍ୱ ନିଷ୍ପତ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ ଭୁଲିଯାଇ କେଵଳ ତାଙ୍କର ସଫଳତା ଓ ଶୃଙ୍ଖଳାକୁ ହିଁ ମନେ ରଖନ୍ତି। ଏହା ଵିଵର୍ତ୍ତନର ଏକ ଉପହାର, କାରଣ ଯଦି ଆମେ ସବୁବେଳେ ନିଜର ଅତୀତର ଭୁଲ୍‌କୁ ମନେ ରଖି କଷ୍ଟ ପାଉଥାନ୍ତୁ, ତେବେ ଆମେ ମାନସିକ ସ୍ତରରେ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଥାନ୍ତୁ। କିନ୍ତୁ ନିଜ ଅତୀତକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରି ଦେଖିଵାର ଏହି ପ୍ରଵୃତ୍ତି ଆମକୁ ଵର୍ତ୍ତମାନର ଯୁଵକମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କଠୋର କରିଦିଏ।

ଦ୍ୱିତୀୟ ମୁଖ୍ୟ କାରଣଟି ହେଲା ଵିଶେଷଜ୍ଞତା ପକ୍ଷପାତିତା ଵା Specialty Bias। ମାନଵ ସମାଜ ଯେତେବେଳେ କୃଷି ବିପ୍ଳଵ ଦେଇ ଗତି କଲା ଏଵଂ ବଡ଼ ବଡ଼ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଗଠନ ହେଲା, ସେତେବେଳେ ସମାଜରେ ଵିଭିନ୍ନ ଵୃତ୍ତିର ସୃଷ୍ଟି ହେଲା। କିଏ କୃଷକ ହେଲା, କିଏ ଯୋଦ୍ଧା ହେଲା ତ କିଏ ପଣ୍ଡିତ ହେଲା। ଯିଏ ଯେଉଁ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପାରଦର୍ଶିତା ଲାଭ କଲା, ସେ ତାହାରି ମାନଦଣ୍ଡରେ ସାରା ଦୁନିଆକୁ ଵିଚାର କରିଵ ଆରମ୍ଭ କଲା। ଗଵେଷଣାରୁ ଜଣାପଡ଼ିଲା ଯେ, ଜଣେ ଵୟସ୍କ ଵ୍ୟକ୍ତି ଯେଉଁ ଵିଶେଷ ଗୁଣରେ ନିଜେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେହି ଗୁଣର ଅଭାଵକୁ ଅଧିକ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରନ୍ତି। ଯେଉଁ ଵୟସ୍କ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜେ ବହି ପଢ଼ିଵାକୁ ଭଲପାଆନ୍ତି, ସେ ଭାବନ୍ତି "ଆଜିକାଲିର ପିଲାମାନେ ଆଦୌ ପଢ଼ୁନାହାନ୍ତି"। ଯେଉଁମାନେ ଅଧିକ ଶୃଙ୍ଖଳିତ, ସେମାନେ ଭାବନ୍ତି "ଆଜିର ପିଲାମାନେ ଅଵିନୟୀ"। ଏହି ପକ୍ଷପାତିତା ପ୍ରମାଣ କରେ ଯେ ଆମେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଵସ୍ତୁନିଷ୍ଠ ଭାବେ ଵିଚାର କରିପାରୁନାହୁଁ ଵରଂ ନିଜର ଦକ୍ଷତାର ଚଷମା ଦ୍ବାରା ହିଁ ସମାଜକୁ ଦେଖୁ। ଜଣେ ସାହିତ୍ୟିକ ଭାବିଵ ଯେ ନୂଆ ପିଢ଼ିର ଭାଷାଜ୍ଞାନ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଉଛି, କିନ୍ତୁ ସେହି ସମୟରେ ହୁଏତ ସେହି ନୂଆ ପିଢ଼ି କମ୍ପ୍ୟୁଟର ପ୍ରୋଗ୍ରାମିଂରେ ଯୁଗାନ୍ତକାରୀ ପରିଵର୍ତ୍ତନ ଆଣୁଥିବେ, ଯାହାକୁ ସେହି ସାହିତ୍ୟିକ ଜଣକ ଦେଖିପାରୁନଥିବେ ।

ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଆଜିର ନୁହେଁ । ଯଦି କେହି ଭାବୁଛି ଯେ କେଵଳ ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ଆସିଵା ପରେ କିମ୍ବା ଆଧୁନିକ ଯୁଗରେ ହିଁ ଵୟସ୍କମାନେ ଏଭଳି ଅଭିଯୋଗ କରୁଛନ୍ତି, ତେବେ ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲ୍। ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ଵ ଅଷ୍ଟମ ଶତାବ୍ଦୀରେ ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରୀକ୍ କଵି Hesiod ଲେଖିଥିଲେ, "ମୁଁ ଆଜିକାଲିର ଯୁବପିଢ଼ିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନିରାଶ ହୋଇପଡ଼େ। ସେମାନେ ଅଵିନୟୀ, ଦାୟିତ୍ୱହୀନ ଓ ଅସଭ୍ୟ।" ସେହିପରି ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ଵ ଚତୁର୍ଥ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଦାର୍ଶନିକ ଆରିଷ୍ଟୋଟଲ୍ ମଧ୍ୟ ଯୁଵକମାନଙ୍କୁ କ୍ରୋଧୀ, ଆଵେଗପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସଂଯମହୀନ ବୋଲି ସମାଲୋଚନା କରିଥିଲେ। ଅର୍ଥାତ୍, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗର ଵୟସ୍କମାନେ ଭାବିଛନ୍ତି ଯେ ସେମାନଙ୍କ ପରଵର୍ତ୍ତୀ ପିଢ଼ି ସବୁକିଛି ନଷ୍ଟ କରିଦେଉଛନ୍ତି। ହେସିଓଡ୍ ଓ ଆରିଷ୍ଟୋଟଲଙ୍କ ସମୟରେ ସ୍ମାର୍ଟଫୋନ୍ ନଥିଲା କି ଭିଡିଓ ଗେମ୍ସ ନଥିଲା । ତଥାପି ସେମାନଙ୍କର ଅଭିଯୋଗ ଠିକ୍ ଆଜିର କୌଣସି ଜେଜେବାପାଙ୍କ ଅଭିଯୋଗ ସହ ସମାନ ଥିଲା। ଏଥିରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରମାଣିତ ହୁଏ ଯେ ଏହି ସମସ୍ୟା ଟେକ୍ନୋଲୋଜିର ନୁହେଁ ଵରଂ ଏହା ହେଉଛି ମାନଵ ମସ୍ତିଷ୍କର ସେହି ଆଦିମ ସଫ୍ଟୱେର୍, ଯାହା ପ୍ରତ୍ୟେକ ପିଢ଼ିରେ ପୁନରାବୃତ୍ତି ହୋଇଥାଏ। Homo sapiens ନିଜର ସାମାଜିକ ଗଠନକୁ ଏପରି ଭାବେ ତିଆରି କରିଛି ଯେ ଵୟସ ବଢ଼ିଵା ସହ ତାର ସ୍ଥିତାଵସ୍ଥା ଵା Status Quo ବଜାୟ ରଖିଵାର ଇଚ୍ଛା ପ୍ରଵଳ ହୋଇଯାଏ ଏଵଂ ନୂତନ ପିଢ଼ିର ଅସ୍ଥିରତା ତାକୁ ଭୟଭୀତ କରେ। ଯଦି 'Kids These Days" Effect' ଵା ପ୍ରଭାଵ ଵ୍ୟକ୍ତିଗତ ମାନସିକ ସ୍ମୃତି-ଭ୍ରମ ହୋଇଥାଏ, ତେବେ 'Juvenoia' ହେଉଛି ତାହାରି ଆଧାରରେ ଗଢ଼ିଉଠିଥିଵା ଏକ ଵ୍ୟାପକ ସାମାଜିକ ସଂଶୟ, ଅଵିଶ୍ୱାସ ଓ ଭୟ। ଵ୍ୟକ୍ତିଗତ ମାନସିକତା ଯେତେବେଳେ ଏକାଠି ହୋଇ ସମାଜର ମିଳିତ ଚିନ୍ତାଧାରାରେ ପରିଣତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ତାହା ଏକ ସାଂସ୍କୃତିକ ଭୟର ରୂପ ନିଏ। 

୨୦୧୧ ମସିହାରେ ଆମେରିକାର ନ୍ୟୁ ହ୍ୟାମ୍ପସାୟାର୍ ଵିଶ୍ୱଵିଦ୍ୟାଳୟର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସମାଜଶାସ୍ତ୍ରୀ Dr. David Finkelhor ପ୍ରଥମ କରି 'Juvenoia' ଶବ୍ଦଟିର ସଂଜ୍ଞା ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ଶବ୍ଦଟି 'Juvenile' (ଯୁଵକ/ପିଲା) ଏଵଂ 'Paranoia' (ଅଯଥା ସଂଶୟ କିମ୍ବା ଭୟ)ର ସଂମିଶ୍ରଣରୁ ତିଆରି ହୋଇଛି। ମାନଵ ଇତିହାସରେ କାହାଣୀ ଓ ଵିଶ୍ୱାସର ଏକ ଵିରାଟ ଭୂମିକା ରହିଛି। ଆମେ କେଵଳ ଭୌତିକ ଜଗତରେ ବଞ୍ଚୁନାହୁଁ, ଆମେ ଆମ ସମାଜ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି କରାଯାଇଥିଵା କାହାଣୀଗୁଡ଼ିକ ଭିତରେ ବଞ୍ଚୁଛୁ। 

ଯେତେବେଳେ ସମାଜର ସବୁ ଵୟସ୍କ ଲୋକ ଏକାଠି ହୋଇ ଏକ ନକାରାତ୍ମକ କାହାଣୀ ଉପରେ ଵିଶ୍ୱାସ କରିଵା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି ସେତେବେଳେ ତାହା ହିଁ Juvenoiaରେ ପରିଣତ ହୁଏ। ଡକ୍ଟର ଫିଙ୍କେଲହୋରଙ୍କ ଅନୁସାରେ, ସମାଜରେ ନୂତନ ପ୍ରଯୁକ୍ତିଵିଦ୍ୟା, ମାଧ୍ୟମ କିମ୍ବା ଜୀଵନଶୈଳୀ ଆସିଵା ସମୟରେ ଵୟସ୍କମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଅତିରଞ୍ଜିତ ଆଶଙ୍କା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ତାହାକୁ Juvenoia କୁହାଯାଏ। 

ଵୟସ୍କମାନେ ଆଶଙ୍କା କରନ୍ତି ଯେ ଏହି ନୂଆ ପରିଵର୍ତ୍ତନଗୁଡ଼ିକ ଯୁଵପିଢ଼ିଙ୍କ ମାନସିକ, ଶାରୀରିକ କିମ୍ବା ନୈତିକ ଚରିତ୍ରକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଷ୍ଟ କରିଦେଵ। ମାନଵ ଵିଵର୍ତ୍ତନର ଏକ ଵିଡ଼ମ୍ବନା ହେଉଛି, ଆମେ ନିଜେ ହିଁ ନୂଆ ପ୍ରଯୁକ୍ତିଵିଦ୍ୟାର ଉଦ୍ଭାଵନ କରୁ କିନ୍ତୁ ସେହି ଉଦ୍ଭାଵନ ଯେତେବେଳେ ସମାଜର ସାଧାରଣ ନିୟମକୁ ବଦଳାଇଵା ଆରମ୍ଭ କରେ, ଆମେ ସେଥିରେ ଆତଙ୍କିତ ହୋଇପଡ଼ୁ। ଏହାର କାରଣ ହେଉଛି ସାଂସ୍କୃତିକ ଵିଵର୍ତ୍ତନ, ଜୈଵିକ ଵିଵର୍ତ୍ତନ ତୁଳନାରେ ବହୁତ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଘଟିଥାଏ। ଗୋଟିଏ Homo sapiensକୁ ନିଜର ଶାରୀରିକ ଗଠନ ବଦଳାଇଵାକୁ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ଲାଗିଥିଵା ବେଳେ, ମାତ୍ର କିଛି ଦଶନ୍ଧି ଭିତରେ ସେ ଘୋଡ଼ାଗାଡ଼ିରୁ ଆସି ସ୍ପେସ୍-ସଟଲ୍ ତିଆରି କରିଦେଇପାରିଲା। ଏତେ ଦ୍ରୁତ ପରିଵର୍ତ୍ତନକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଵା ପୁରୁଣା ପିଢ଼ି ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର ହୋଇପଡ଼େ, କାରଣ ସେମାନଙ୍କ ମସ୍ତିଷ୍କର ନ୍ୟୁରାଲ୍ ନେଟୱର୍କ ଗୋଟିଏ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପରିଵେଶରେ ତିଆରି ହୋଇ ସାରିଥାଏ। ତେଣୁ ସେମାନେ ନୂଆ ପରିବେଶରେ ପରିଵର୍ଦ୍ଧିତ ହେଉଥିଵା ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ଏକ ଅଜ୍ଞାତ ଭୟର ଶିକାର ହୁଅନ୍ତି।

ଇତିହାସକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କଲେ ଜୁଵେନୋଇଆର ଅନେକ ହାସ୍ୟରସାତ୍ମକ ଓ ଚିତ୍ତାକର୍ଷକ ଉଦାହରଣ ମିଳେ। ମହାନ ଗ୍ରୀକ୍ ଦାର୍ଶନିକ ସକ୍ରେଟିସ୍ ଭୟ କରିଥିଲେ ଯେ ଲେଖିଵା ଶିଖିଵା ଦ୍ୱାରା ଯୁଵକମାନଙ୍କର ସ୍ମରଣ ଶକ୍ତି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିଵ ଏଵଂ ସେମାନେ ଜ୍ଞାନହୀନ ହୋଇଯିବେ। ତାଙ୍କ ମତରେ ଲିଖିତ ଶବ୍ଦ କେଵଳ ଏକ ମୃତ ସ୍ମୃତି ଥିଲା। ସେହିପରି ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଉପନ୍ୟାସ ଓ ବହିକୁ ନେଇ ଭୟ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା। ଯେତେବେଳେ କାହାଣୀ ବହି କିମ୍ବା ଉପନ୍ୟାସ ପଢ଼ିଵା ଲୋକପ୍ରିୟ ହେଲା, ସେତେବେଳର ଵୟସ୍କମାନେ ଚିନ୍ତା ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ ଯେ ଅଧିକ ବହି ପଢ଼ିଵା ଦ୍ୱାରା ଯୁଵତୀ ଓ ଯୁଵକମାନେ କଳ୍ପନାଜଗତରେ ହଜିଯିବେ ଏଵଂ ସେମାନଙ୍କ ମାନସିକ ସନ୍ତୁଳନ ବିଗିଡ଼ିଯିଵ ! ଲୋକମାନେ ଭାବିଲେ ଯେ ବହି ପଢ଼ିଵା ଏକ ନିଶା ଏଵଂ ଏହା ସମାଜର ମୂଲ୍ୟବୋଧକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଵ । ଆଜି ଆମକୁ ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଲାଗିପାରେ ଯେ ବହି ପଢ଼ିଵାକୁ ନେଇ କିପରି ସମାଜ ଆତଙ୍କିତ ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ସେହି ସମୟର ସାମାଜିକ ଗଠନ ପାଇଁ ଏକ ନୂତନ ମାଧ୍ୟମ ପ୍ରକୃତରେ ଏକ ଭୟର କାରଣ ଥିଲା।

ଵିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଏହି ଜୁଵେନୋଇଆ ଏକ ନୂଆ ରୂପ ନେଲା। ଵିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର କାମିକ୍ସ ବୁକ୍ସକୁ ନେଇ ଆମେରିକାରେ ଵିରାଟ ହଟ୍ଟଗୋଳ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା। ୧୯୫୦ ଦଶକରେ ଚିତ୍ରାଵଳୀ ଵା କାମିକ୍ ବୁକ୍ସ (Comic books)କୁ ନେଇ ଆମେରିକା ଓ ୟୁରୋପରେ ଏତେ ଭୟ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା ଯେ ଅନେକ ସମାଜଶାସ୍ତ୍ରୀ ଦାବି କରିଥିଲେ— "କାମିକ୍ସ ପଢ଼ି ପିଲାମାନେ ଅପରାଧୀ ହୋଇଯାଉଛନ୍ତି।" ଆମେରିକାର ସିନେଟ୍ କମିଟି ଏହା ଉପରେ ଵିଚାର କରି କାମିକ୍ ବୁକ୍ ଉପରେ କଟକଣା ମଧ୍ୟ ଲଗାଇଥିଲା। ଏହା ପରେ ଆସିଲା ଟେଲିଵିଜନ୍ ଓ ଵିଡିଓ ଗେମ୍ସର ଯୁଗ। ପରବଳଵର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଟିଵି ଦେଖିଵା ଏଵଂ ଵିଡିଓ ଗେମ୍ସ୍ ଖେଳିଵାକୁ ନେଇ ସମାନ ଆଶଙ୍କା ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା ଯେ ଏହା ପିଲାଙ୍କ ମସ୍ତିଷ୍କକୁ ନିଷ୍କ୍ରିୟ କରିଦେଵ।

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଥର ସୂଚନା ଓ ଵିନୋଦନର ନୂଆ ମାଧ୍ୟମ ଆସିଲା ବେଳେ ପୁରୁଣା ପିଢ଼ି ଭାବିଲେ ଯେ ଏହି ଥର ପ୍ରକୃତରେ ଯୁଵପିଢ଼ି ଧ୍ୱଂସ ଆଡ଼କୁ ଗତି କରୁଛନ୍ତି। ଆଜିର ସମୟରେ ସ୍ମାର୍ଟଫୋନ୍ ଓ ସୋସିଆଲ ମିଡିଆକୁ ନେଇ ଵୟସ୍କମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ତୀଵ୍ର ଚିନ୍ତା ଦେଖାଯାଉଛି, ତାହା 'ଜୁଵେନୋଇଆ'ର ସାମ୍ପ୍ରତିକ ରୂପ। ଆଜି ଯେଉଁମାନେ ସୋସିଆଲ୍ ମିଡିଆକୁ ସମାଲୋଚନା କରୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଭୁଲିଯାଉଛନ୍ତି ଯେ ତାଙ୍କ ପିତାମାତା ତାଙ୍କୁ ଟିଵି ଦେଖିଵାକୁ ନେଇ ଠିକ୍ ସେହିପରି ସମାଲୋଚନା କରୁଥିଲେ ଏଵଂ ତାଙ୍କର ଜେଜେବାପା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରେଡିଓ ଶୁଣିଵାଵା ଉପନ୍ୟାସ ପଢ଼ିଵାକୁ ନେଇ ସମାନ ଆଶଙ୍କା ଵ୍ୟକ୍ତ କରୁଥିଲେ।

ଏହି ସମସ୍ତ ତଥ୍ୟରୁ ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ, Kids These Days' ପ୍ରଭାଵ ଏଵଂ 'Juvenoia' ପରସ୍ପରର ହାତ ଧରାଧରି ହୋଇ ଚାଲନ୍ତି। ଏହି ଦୁଇଟି ଧାରଣା ମାନଵ ମନର ଵ୍ୟକ୍ତିଗତ ଓ ସାମୂହିକ ଦିଗକୁ ଦର୍ଶାଏ। କାରଣ ଓ ପରିଣାମ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଦେଖିଲେ, 'Kids These Days' ପ୍ରଭାଵ ଵ୍ୟକ୍ତିଗତ ମନସ୍ତତ୍ତ୍ୱରେ "ପିଲାମାନେ ଅଯୋଗ୍ୟ ହୋଇଗଲେଣି" ବୋଲି ଏକ ଭ୍ରମ ଜନ୍ମ ଦିଏ। ଏହି ଭ୍ରମ ଯେତେବେଳେ ସମାଜରେ ନୂଆ ଟେକ୍ନୋଲୋଜି କିମ୍ବା ବଦଳୁଥିଵା ସଂସ୍କୃତି ସହ ମିଶିଯାଏ, ତାହା 'ଜୁଵେନୋଇଆ' ରୂପକ ଵ୍ୟାପକ ସାମାଜିକ ଭୟ ଜନ୍ମ ଦିଏ। ହୋମୋ ସାପିଏନ୍ସ ସବୁବେଳେ କାହାଣୀ ଶୁଣିଵକୁ ଓ ଵିଶ୍ୱାସ କରିଵାକୁ ଭଲପାଏ। ଯେତେବେଳେ ଏକାଧିକ ଵୟସ୍କ ଲୋକ ନିଜର ଵ୍ୟକ୍ତିଗତ ଭ୍ରମକୁ ଏକାଠି କରି ଏକ ଵିରାଟ ସାମାଜିକ ସମସ୍ୟାର ରୂପ ଦିଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଗୋଟିଏ ପୂରା ପିଢ଼ିକୁ ଅପରାଧୀ କିମ୍ବା ଅଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରିଦିଆଯାଏ। ଏହା ମାନଵ ସମାଜର ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଵିରୋଧାଭାସ ଯେ ଯେଉଁ ଜୀଵଜାତି ନିଜର ବୁଦ୍ଧି ଓ ପରିଵର୍ତ୍ତନଶୀଳତା ବଳରେ ପୃଥିଵୀରେ ରାଜତ୍ବ କରୁଛି, ସେହି ଜୀଵଜାତିର ଲୋକେ ହିଁ ପରିଵର୍ତ୍ତନକୁ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଭୟ କରୁଛନ୍ତି।

ଏହି ସମଗ୍ର ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଵୟସ୍କମାନେ ଏକ ବହୁତ ବଡ଼ ଭୁଲ୍ କରନ୍ତି ଏଵଂ ତାହା ଅନୁକୂଳନ କ୍ଷମତାକୁ କମ୍ ଆକଳନ କରିଵା ଅଟେ । ଗଵେଷକ ଫିଙ୍କେଲହୋର୍ ଦର୍ଶାଇଛନ୍ତି ଯେ ଵୟସ୍କମାନେ ନୂଆ ପିଢ଼ିର ଅନୁକୂଳନ କ୍ଷମତା ଵା adaptabilityକୁ କମ୍ ଆକଳନ କରନ୍ତି। ଯୁଵପିଢ଼ି ନୂଆ ପରିଵେଶ ଓ ନୂଆ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ସହ ନିଜକୁ ଖାପଖୁଆଇ ନୂଆ କୌଶଳ ଶିଖିଵାରେ ସମର୍ଥ ହୁଅନ୍ତି, ଯାହା ପୁରୁଣା ପିଢ଼ି ସହଜରେ ବୁଝିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ହୋମୋ ସାପିଏନ୍ସର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ହେଉଛି ତା'ର ତୀଵ୍ର ବେଗରେ ଅନୁକୂଳନ ହେଵାର କ୍ଷମତା। ନିଆଁର ଵ୍ୟଵହାରଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କୃଷି, ଚକ, ଷ୍ଟିମ୍ ଇଞ୍ଜିନ୍ ଏଵଂ ଆଜିର ଆର୍ଟିଫିସିଆଲ୍ ଇଣ୍ଟେଲିଜେନ୍ସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ— ପ୍ରତ୍ୟେକ ଥର ଯେତେବେଳେ ନୂଆ ଟେକ୍ନୋଲୋଜି ଆସିଛି, ନୂଆ ପିଢ଼ି ତାହାକୁ ଅତି ସହଜରେ ଆପଣେଇ ନେଇଛି ଏଵଂ ସେହି ଅନୁଯାୟୀ ନିଜ ମସ୍ତିଷ୍କକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିନେଇଛି। ପୁରୁଣା ପିଢ଼ିର ଲୋକମାନେ ନିଜର ଅତୀତର ମାନଦଣ୍ଡରେ ନୂଆ ପିଢ଼ିକୁ ଵିଚାର କରି ଭାବନ୍ତି ଯେ ସେମାନେ ତଳକୁ ଖସିଯାଉଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଵାସ୍ତଵରେ ନୂଆ ପିଢ଼ି ସେହି ଆଦିମ ଅନୁକୂଳନ କ୍ଷମତାର ଵ୍ୟଵହାର କରି ଏକ ନୂଆ ଦୁନିଆ ପାଇଁ ନିଜକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଥାନ୍ତି।

ଏହି ଦୁଇଟି ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଆମକୁ ଶିଖାଏ ଯେ ପିଢ଼ିଗତ ଵ୍ୟଵଧାନ ଵା Generation Gap କୌଣସି ଅସ୍ୱାଭାବିକ କଥା ନୁହେଁ। ଏହା ମାନବ ସଭ୍ୟତାର ଏକ ନିରନ୍ତର ଚକ୍ର। ଵିଵର୍ତ୍ତନ କେଵଳ ଶରୀରର ହୁଏ ନାହିଁ, ଚିନ୍ତାଧାରାର ମଧ୍ୟ ହୁଏ। ଆମର ମସ୍ତିଷ୍କ ଏହି ଚକ୍ରାକାର ପଥରେ ଘୁରିଵା ପାଇଁ ହିଁ ପ୍ରୋଗ୍ରାମ୍ ହୋଇଛି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଵକ ଦିନେ ଵୃଦ୍ଧ ହେଵ ଏଵଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ରାନ୍ତିକାରୀ ଵିଚାରଧାରା ଦିନେ ରକ୍ଷଣଶୀଳ ପରମ୍ପରାରେ ପରିଣତ ହେବ। ଆଜି ଯେଉଁ ଯୁଵପିଢ଼ି ଅଯୋଗ୍ୟ କିମ୍ବା ପିଲାଳିଆ ବୋଲି ସମାଲୋଚିତ ହେଉଛନ୍ତି, କିଛି ଦଶନ୍ଧି ପରେ ସେମାନେ ନିଜେ ଵୟସ୍କ ହେଵା ପରେ ନିଜ ପରଵର୍ତ୍ତୀ ପିଢ଼ିକୁ ଦେଖି ପୁଣିଥରେ ସେହି ସମାନ ଧାଡ଼ି ଦୋହରାଇବେ— "ଆମ ସମୟର ପିଲାମାନେ କେତେ ଶୃଙ୍ଖଳିତ ଥିଲେ, ଆଜିକାଲିର ପିଲାମାନେ କିଛି ଶିଖୁନାହାନ୍ତି!"। ଏହା ହିଁ ମାନଵ ସଭ୍ୟତାର ଶାଶ୍ୱତ ନିୟମ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହୋମୋ ସାପିଏନ୍ସ ପୃଥିଵୀରେ ବଞ୍ଚିଥିଵ, ତାର ସ୍ମୃତି-ଭ୍ରମ ଓ ନୂତନତା ପ୍ରତି ଥିଵା ଭୟ ଏହି ମନୋରଞ୍ଜକ ପିଢ଼ିଗତ ନାଟକକୁ ଜାରି ରଖିଥିଵ।

•••

ତଥ୍ୟ ଉତ୍ସ:

•••

1.Science Advances (ଗଵେଷଣା ପତ୍ରିକା, ୨୦୧୯) — "The kids these days effect" ଶୀର୍ଷକ ଗଵେଷଣାପତ୍ର — Dr. John Protzko ଓ Jonathan Schooler (କାଲିଫୋର୍ନିଆ ଵିଶ୍ୱଵିଦ୍ୟାଳୟ)

2."Juvenoia" ସଂଜ୍ଞା ସମ୍ଵନ୍ଧୀୟ ଗଵେଷଣା (୨୦୧୧) — Dr. David Finkelhor (ନ୍ୟୁ ହ୍ୟାମ୍ପସାୟାର୍ ଵିଶ୍ୱଵିଦ୍ୟାଳୟ)

3.Works and Days (ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରୀକ୍ କାଵ୍ୟ, ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ଵ ଅଷ୍ଟମ ଶତାବ୍ଦୀ) — Hesiod

4.Rhetoric (ଦାର୍ଶନିକ ରଚନା, ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ଵ ଚତୁର୍ଥ ଶତାବ୍ଦୀ) — Aristotle

Phaedrus (ସଂଵାଦମୂଳକ ରଚନା, ଲେଖିଵା ଵିରୋଧରେ ମତ) — Socrates (ପ୍ଲାଟୋଙ୍କ ଲିଖନରେ ଉଲ୍ଲିଖିତ)

5.ଆମେରିକୀୟ ସିନେଟ୍ ଉପକମିଟି ରିପୋର୍ଟ (୧୯୫୪) — କାମିକ୍ ବୁକ୍ସ ଓ ଯୁଵ ଅପରାଧ ସମ୍ପର୍କିତ ତଦନ୍ତ (Comic Books and Juvenile Delinquency ଶୀର୍ଷକ ଆଲୋଚନା)

•••

ସଧୀରେ ଶବ୍ଦଟି ଵ୍ୟାକରଣ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଭୁଲ୍ କି ?

ବହୁ ଶତାବ୍ଦୀ ପୂର୍ଵେ ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରୀକ୍ କଵି ହୋମର ତାଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମହାକାଵ୍ୟ 'ଇଲିଆଡ୍' ରଚନା କରିଥିଲେ। ଏହି ମହାକାଵ୍ୟରେ ଟ୍ରୟ ନଗରୀର ଵିଶାଳତା, ଏହାର ଅଭେଦ୍ୟ ପ୍ରାଚୀର ଏଵଂ ସେଠାରେ ସଂଘଟିତ ହୋଇଥିଵା ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧର ଵିସ୍ତୃତ ଵର୍ଣ୍ଣନା ରହିଥିଲା। ହଜାର ହଜାର ଵର୍ଷ ଧରି ଵିଶ୍ୱର ବଡ଼ ବଡ଼ ଐତିହାସିକ, ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱଵିତ୍ ଓ ଭାଷା ସମାଲୋଚକମାନେ ଏକଥାକୁ ଦୃଢ଼ତାର ସହ ଵିଶ୍ବାସ କରୁଥିଲେ ଯେ ଟ୍ରୟ ନଗରୀର କୌଣସି ଵାସ୍ତଵ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ। ସେମାନଙ୍କ ମତରେ ଏହା ଥିଲା କେଵଳ କଵି ହୋମରଙ୍କ କଳ୍ପନାପ୍ରସୂତ ଏକ ମିଥ୍ୟା କାହାଣୀ କିମ୍ବା ଏକ କାଵ୍ୟିକ ଅତିରଞ୍ଜନ ମାତ୍ର। ଅଷ୍ଟାଦଶ ଓ ଉନଵିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପଣ୍ଡିତମାନେ ବୌଦ୍ଧିକ ଅହଙ୍କାରରେ ଏକଥା ଘୋଷଣା କରିଦେଇଥିଲେ ଯେ ଇଲିଆଡ୍‌ରେ ଵର୍ଣ୍ଣିତ ଘଟଣାଵଳୀକୁ ଇତିହାସ ବୋଲି ଗ୍ରହଣ କରିଵା ଏକ ବଡ଼ ଭୁଲ୍। ସେମାନେ ନିଜର ସୀମିତ ଜ୍ଞାନ ଏଵଂ ପୋଥିଗତ ନିୟମ ଆଧାରରେ ଟ୍ରୟ ନଗରୀର ଅସ୍ତିତ୍ୱକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଅଗ୍ରାହ୍ୟ କରିଦେଇଥିଲେ। ସେମାନେ ଯୁକ୍ତି କରୁଥିଲେ ଯେ କଵିମାନେ ନିଜର ସୃଜନଶୀଳ ସ୍ୱାଧୀନତା ବା 'ପୋଏଟିକ୍ ଲାଇସେନ୍ସ' ବଳରେ ଅନେକ ଅସମ୍ଭଵ ଵିଷୟକୁ ଲେଖିଦିଅନ୍ତି, ତେଣୁ ତାହା ଵାସ୍ତଵିକ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ଉନଵିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଭାଗରେ ହେନରିକ୍ ସ୍ଲିମାନ୍ ନାମକ ଜଣେ ଜର୍ମାନ ଵ୍ୟଵସାୟୀ ତଥା ସୌଖୀନ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱଵିତ୍ ଏହି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କର ମତକୁ ଆହ୍ୱାନ ଦେଇଥିଲେ। ସେ ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କର ପୋଥିଗତ ନିୟମ ଉପରେ ନୁହେଁ ଵରଂ କଵି ହୋମରଙ୍କ ଲେଖା ଉପରେ ଗଭୀର ଵିଶ୍ବାସ ରଖିଥିଲେ। ହୋମରଙ୍କ ଵର୍ଣ୍ଣନାକୁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମାନଚିତ୍ର ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରି ସେ ଵର୍ତ୍ତମାନର ତୁର୍କୀ ଦେଶ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହିସାର୍ଲିକ୍ ନାମକ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଖନନ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ତାଙ୍କର ନିରଵଚ୍ଛିନ୍ନ ପ୍ରୟାସ ଏଵଂ ଦୃଢ଼ ଵିଶ୍ବାସର ଫଳସ୍ୱରୂପ, ସମଗ୍ର ପୃଥିଵୀର ବୁଦ୍ଧିଜୀଵୀମାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ କରି ମାଟି ତଳୁ ଆଵିଷ୍କୃତ ହେଲା ପ୍ରାଚୀନ ଟ୍ରୟ ନଗରୀର ଭଗ୍ନାଵଶେଷ। ଯାହାକୁ ଵର୍ଷ ଵର୍ଷ ଧରି ଐତିହାସିକ ଓ ପଣ୍ଡିତମାନେ କେଵଳ ଏକ 'ଭୁଲ୍ ଧାରଣା' କିମ୍ବା 'କାଵ୍ୟିକ କଳ୍ପନା' ବୋଲି କହି ପରିହାସ କରୁଥିଲେ, ତାହା ଏକ ନିଚ୍ଛକ ସତ୍ୟ ରୂପେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲା।

ପଣ୍ଡିତମାନେ ଭୁଲ୍ ପ୍ରମାଣିତ ହେଲେ କାରଣ ସେମାନେ ପ୍ରକୃତ ସତ୍ୟର ଅନୁସନ୍ଧାନ ନକରି କେଵଳ ନିଜର ବଦ୍ଧମୂଳ ଧାରଣା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥିଲେ। ଏହି ଘଟଣାଟି ପ୍ରମାଣ କରେ ଯେ, ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଵିଷୟ ଦୀର୍ଘକାଳ ଧରି ଲୋକମାନସରେ କିମ୍ବା ସାହିତ୍ୟରେ ନିରଵଚ୍ଛିନ୍ନ ଭାବରେ ପ୍ରଵାହିତ ହେଉଥାଏ, ତାର କିଛି ନା କିଛି ଵାସ୍ତଵ ଭିତ୍ତି ନିଶ୍ଚୟ ରହିଥାଏ। କେଵଳ କିଛି କଠୋର ନିୟମ ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ 'ଭୁଲ୍' ବୋଲି ଆଖ୍ୟା ଦେଇଦେଲେ ସତ୍ୟ ଲୁଚିଯାଏ ନାହିଁ।

ଏହି ଐତିହାସିକ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତଟି ଆମ ମାତୃଭାଷା ଓଡ଼ିଆର ସାହିତ୍ୟରେ ଵ୍ୟଵହୃତ ଏକ ବହୁପ୍ରଚଳିତ ତଥା ବହୁଚର୍ଚ୍ଚିତ ଶବ୍ଦ 'ସଧୀରେ' କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅକ୍ଷରେ ଅକ୍ଷରେ ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ ଅଟେ। ଆଧୁନିକ କାଳର କିଛି କଠୋର ଵ୍ୟାକରଣଵିତ୍ ଏଵଂ ନିୟମଵାଦୀ ଭାଷା ସମାଲୋଚକମାନେ ଟ୍ରୟ ନଗରୀକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରୁଥିଵା ସେହି ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କ ଭଳି ଵ୍ୟଵହାର କରିଆସିଛନ୍ତି। ସେମାନେ ନିଜର ସୀମିତ ଵ୍ୟାକରଣିକ ନିୟମର ପରିଧି ଭିତରେ ରହି 'ସଧୀରେ' ଶବ୍ଦକୁ ଏକ ଅଶୁଦ୍ଧ, ଅପଭ୍ରଷ୍ଟ ଏଵଂ ଵ୍ୟାକରଣଦୃଷ୍ଟିରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲ୍ ଶବ୍ଦ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରିଦେଇଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ଏହି ଭୁଲ୍ ଧାରଣା ପଛରେ ଥିଵା ଯୁକ୍ତିଟି ହେଉଛି ଅତ୍ୟନ୍ତ ସାଧାରଣ ଓ ଯାନ୍ତ୍ରିକ। ସେମାନେ କହନ୍ତି ଯେ ମୂଳ ଶବ୍ଦଟି ହେଉଛି 'ଧୀର', ଯାହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳ କିମ୍ବା ମନ୍ଥର। ଯେତେବେଳେ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ଥର ଗତିରେ ଵା ଶାନ୍ତ ଭାବରେ କରାଯିଵାର ସୂଚନା ଦିଆଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଆମେ ତାହାକୁ କ୍ରିୟାଵିଶେଷଣ ରୂପେ 'ଧୀରେ' ବୋଲି ଲେଖିଥାଉ। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, 'ଧୀର' ଶବ୍ଦ ପୂର୍ଵରୁ ଯଦି ଆମେ 'ସ' ଉପସର୍ଗ ଯୋଡ଼ିଦେଉ, ତେବେ ତାହା 'ସଧୀର' ପାଲଟିଯାଏ। ସଂସ୍କୃତ ନିୟମ ଅନୁସାରେ 'ସଧୈର୍ଯ୍ୟ' ରୂପେ ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଧୈର୍ଯ୍ୟର ସହିତ। ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କର ଯୁକ୍ତି ହେଉଛି, ଯେତେବେଳେ 'ସଧୀର' ଶବ୍ଦ ଭିତରେ ପୂର୍ଵରୁ ହିଁ 'ସହିତ' ଅର୍ଥ ଲୁଚି ରହିଛି, ସେତେବେଳେ ତା' ଶେଷରେ ପୁଣି ଏକ 'ଏ' କାର ଯୋଗ କରି ତାକୁ 'ସଧୀରେ' କହିଵା ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନାବଶ୍ୟକ ପ୍ରୟୋଗ। 

ଵ୍ୟାକରଣପରିଭାଷାରେ ସେମାନେ ଏହାକୁ ଦ୍ୱିରୁକ୍ତି ଦୋଷ ଵା ବାହୁଲ୍ୟ ଦୋଷ ବୋଲି ଦର୍ଶାନ୍ତି। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଯେପରି କେହି 'ଆନନ୍ଦରେ' କହିଵା ବଦଳରେ 'ସାନନ୍ଦରେ' କହିଲେ ତାହା ଵ୍ୟାକରଣଦୃଷ୍ଟିରୁ ଭୁଲ୍ ବୋଲି ଧରାଯାଏ, ଠିକ୍ ସେହିପରି 'ଧୀରେ' ସ୍ଥାନରେ 'ସଧୀରେ' ପ୍ରୟୋଗ କରିଵା ଏକ ଭ୍ରମାତ୍ମକ ପ୍ରୟାସ ବୋଲି ସେମାନେ ଯୁକ୍ତି ବାଢ଼ନ୍ତି। ଏହି ପଣ୍ଡିତମାନେ ଆହୁରି ମଧ୍ୟ ଅନୁମାନ କରନ୍ତି ଯେ ପ୍ରାଚୀନ ଓଡ଼ିଆ କଵିମାନେ କେଵଳ ନିଜ କଵିତାର ପାଦ ଵା ଛନ୍ଦ ମେଳାଇଵା ପାଇଁ, ଅକ୍ଷର ସଂଖ୍ୟାକୁ ସମାନ କରିଵା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏଭଳି ଏକ ଶବ୍ଦ ନିଜ ମନରୁ ଗଢ଼ି ଦେଇଥିଲେ। ସେମାନେ ଏହାକୁ କଵିଙ୍କର ନିରଙ୍କୁଶ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆଳରେ ଏଡ଼ାଇ ଦେଵାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି।

କିନ୍ତୁ ସେହି ସମାଲୋଚକମାନେ ଗୋଟିଏ ସାଧାରଣ ସତ୍ୟ ଭୁଲିଯାଆନ୍ତି ଯେ, ଭାଷା ଵ୍ୟାକରଣରୁ ଜନ୍ମ ନିଏ ନାହିଁ ଵରଂ ଵ୍ୟାକରଣ ହିଁ ଜୀଵନ୍ତ ଭାଷାର ପ୍ରଵାହରୁ ନିଜର ନିୟମ ସଂଗ୍ରହ କରେ। କୌଣସି ଏକ ଓଡ଼ିଆ ଶବ୍ଦର ଔଚିତ୍ୟ ଓ ପ୍ରାମାଣିକତାକୁ ମାପିଵା ପାଇଁ ଆମକୁ କେଵଳ ଗୋଟିଏ ଯାନ୍ତ୍ରିକ ନିୟମ ଉପରେ ନିର୍ଭର ନକରି ସେହି ଭାଷାର ସର୍ଵଵୃହତ୍ ଅଭିଧାନ ଏଵଂ ତାହାର ଐତିହାସିକ ଵ୍ୟଵହାର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଵାକୁ ପଡ଼ିଵ। ଏହି ଦିଗରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ସର୍ଵଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏଵଂ ସର୍ଵାଧିକ ପ୍ରାମାଣିକ କୋଷଗ୍ରନ୍ଥ ଗୋପାଳ ଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରହରାଜଙ୍କ ସମ୍ପାଦିତ 'ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାକୋଷ'ର ତଥ୍ୟ ଆମ ଆଖି ଖୋଲିଦିଏ। 

ଭାଷାକୋଷରେ 'ସଧୀର' ଏଵଂ 'ସଧୀରେ' ଶବ୍ଦକୁ କେବଳ କୌଣସି ଅପଭ୍ରଷ୍ଟ ବା କାଵ୍ୟିକ କଳ୍ପନା ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇନାହିଁ, ବରଂ ଦୁଇଟି ପୃଥକ୍ ଏଵଂ ସ୍ୱୀକୃତିପ୍ରାପ୍ତ ଦେଶଜ ଶବ୍ଦ ଭାବରେ ସ୍ଥାନ ଦିଆଯାଇଛି। ଭାଷାକୋଷ ଅନୁସାରେ 'ସଧୀର' ହେଉଛି ଏକ ଦେଶଜ ଵିଶେଷଣ ଯାହାର ସଂସ୍କୃତ ମୂଳ ସଧୈର୍ଯ୍ୟ ଅଟେ ଏଵଂ ଯାହାର ସ୍ପଷ୍ଟ ଅର୍ଥ ହେଉଛି 'ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳ' କିମ୍ବା ଇଂରାଜୀରେ Patient । ତା' ସହିତ, ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଶବ୍ଦ ଭାବରେ 'ସଧୀରେ'କୁ ଏକ ଦେଶଜ କ୍ରିୟାଵିଶେଷଣର ମାନ୍ୟତା ଦିଆଯାଇଛି। ଏହାର ଦୁଇଟି ସ୍ପଷ୍ଟ ଅର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି: ପ୍ରଥମଟି ହେଲା 'ଧୈର୍ଯ୍ୟ ସହକାରେ' ଏଵଂ ଦ୍ୱିତୀୟଟି ହେଲା 'ଆସ୍ତେ ଆସ୍ତେ କିମ୍ବା ଧୀରେ ଧୀରେ'। ଏହି ପ୍ରମାଣରୁ ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ, ଭାଷାକୋଷକାର ମହାଶୟ 'ସଧୀରେ'କୁ କୌଣସି ଦ୍ୱିରୁକ୍ତି ଦୋଷ ବୋଲି ଦର୍ଶାଇ ନାହାନ୍ତି କିମ୍ବା କେଵଳ କଵିଙ୍କର ଛନ୍ଦ-ସୃଷ୍ଟି ବୋଲି ଉପେକ୍ଷା କରିନାହାନ୍ତି। ଅର୍ଥାତ୍, ଏହା ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଏକ ନିଜସ୍ୱ, ସ୍ୱାଭାଵିକ ଓ ପାରମ୍ପରିକ ଶବ୍ଦ, ଯାହା ଶତାବ୍ଦୀ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଲୋକମାନଙ୍କ ମୁଖରେ ଓ ସାହିତ୍ୟରେ ନିଜର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନ ବଜାୟ ରଖିଆସିଛି।

ତେବେ ଏହି ସଧୀର ଓ ସଧୀରେ ଶବ୍ଦର ମୂଳ ଏକ ସଂସ୍କୃତ ଶବ୍ଦ “ସଧୈର୍ଯ୍ୟ” ବୋଲି ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭାଷାକୋଷରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି । ସଧୈର୍ଯ୍ୟ ଶବ୍ଦଟି ଓଡ଼ିଆର ନିଜସ୍ୱ ନୂଆ ଗଢ଼ା ଶବ୍ଦ ନୁହେଁ ଵରଂ ଏହାର ମୂଳ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ ରହିଛି। ସଂସ୍କୃତରେ ଏହାର ରୂପ ‘सधैर्यम्’ ଏଵଂ କେତେକ ଅଭିଧାନରେ ‘सधैर्य’ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଵାକୁ ମିଳେ। କାଳକ୍ରମରେ ଏହି ଶବ୍ଦଟି ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ପ୍ରଵେଶ କରି ନିଜର ମୂଳ ଅର୍ଥକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହରାଇନଥିଲେ ହେଁ, ଏହାର ଅର୍ଥରେ ଏକ ସାମାନ୍ୟ ପରିଵର୍ତ୍ତନ ଵା ଅର୍ଥ-ଵିଶେଷୀକରଣ ଘଟିଛି।

ସଂସ୍କୃତର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମୋନିୟର୍-ୱିଲିୟମ୍ସ ସଂସ୍କୃତ-ଇଂରାଜୀ ଅଭିଧାନରେ ‘सधैर्यम्’କୁ ଏକ ଅଵ୍ୟୟ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇ ଏହାର ଅର୍ଥ ‘ଦୃଢ଼ତା ସହିତ’, ‘ଦୃଢ଼ ଭାବରେ’ ଓ ‘ଗମ୍ଭୀର ଭାବରେ’ ବୋଲି ଦର୍ଶାଯାଇଛି। ଅର୍ଥାତ୍ ସଂସ୍କୃତରେ ଏହି ଶବ୍ଦଟିର ଅର୍ଥକ୍ଷେତ୍ର କେଵଳ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନଥିଲା ଵରଂ ଦୃଢ଼ତା, ସ୍ଥିରତା ଓ ଗମ୍ଭୀରତା ସହିତ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଵାର ଭାବ ମଧ୍ୟ ଏଥିରେ ନିହିତ ଥିଲା। ସେହିପରି Schmidt ସଂସ୍କୃତ ଜର୍ମାନ୍ ଅଭିଧାନରେ ‘सधैर्य’କୁ ଏକ ଵିଶେଷଣ ପଦ ଭାବରେ ଦର୍ଶାଇ ଏହାର ଜର୍ମାନ ଅର୍ଥ ‘fest’ ଅର୍ଥାତ୍ ଦୃଢ଼, ସ୍ଥିର ଵା ଅଚଳ ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି। ଏଥିରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ ଯେ, ସଂସ୍କୃତରେ ଶବ୍ଦଟିର ମୂଳ ଭାବ ଥିଲା ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ମାନସିକ ସ୍ଥିରତାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଦୃଢ଼ତା।

କିନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଶବ୍ଦଟିର ପ୍ରଵେଶ ପରେ ତାହାର ଅର୍ଥ ଅଧିକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଛି। ଓଡ଼ିଆ ଅଭିଧାନଗୁଡ଼ିକରେ ସଧୈର୍ଯ୍ୟ ଶବ୍ଦକୁ ଏକ ଦେଶଜ କ୍ରିୟାଵିଶେଷଣ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇ ଏହାର ଅର୍ଥ ‘ଧୀରତା ସହକାରେ’ ଏଵଂ ‘ଧୈର୍ଯ୍ୟ ସହକାରେ’ ବୋଲି ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି(ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭାଷାକୋଷ- ପୃ. ୮୦୭୯) । ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ସଂସ୍କୃତ ମୂଳର ଶବ୍ଦ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଅର୍ଥରେ ଵ୍ୟଵହୃତ ହୁଏ ତାହାର ସେହି ଅର୍ଥ ଘେନି ତାକୁ ଦେଶଜ ରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ 'ଘର' ଏକ ସଂସ୍କୃତ ଶବ୍ଦ ଯାହାର ମୁଖ୍ୟ ଅର୍ଥ ଗୃହ କିନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଏହାର ଅନେକ ଦେଶଜ ଵ୍ୟଵହାର ଅଛି ଏମନ୍ତକି ହାତୀ ଘୋଡ଼ା ବହୁମୂଲ୍ୟର ଜୀଵ ହୋଇଥିଵାରୁ ଲୋକେ ଏତେ ଗୋଟା ହାତୀ ଵା ଘୋଡ଼ା ନ କହି ଏତେ ଘର ହାତୀ ଵା ଘୋଡ଼ା ବୋଲି କହନ୍ତି(ଯଥା—ଆମ ରଜାଙ୍କର ଦୁଇଘର ହାତୀ ଅଛନ୍ତି।)। ଏ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଘର ଶବ୍ଦଟି ଆଉ ସଂସ୍କୃତ ଶବ୍ଦ ନୁହେଁ ଵରଂ ଓଡ଼ିଆ ଦେଶଜ ଶବ୍ଦ ରୂପେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଏ । 

ତେବେ ସଧୈର୍ଯ୍ୟ ଶବ୍ଦର ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଵ୍ୟାପକ ସଂସ୍କୃତ ଅର୍ଥଗୁଡ଼ିକ (ଯଥା: ଦୃଢ଼ତା ସହିତ ଵା ଗମ୍ଭୀର ଭାବରେ) ଓଡ଼ିଆରେ କ୍ରମେ ସଂକୁଚିତ ହୋଇ କେଵଳ ଧୀରତାର ସହିତ ଓ ଧୈର୍ଯ୍ୟର ସହିତ ଅର୍ଥରେ ପ୍ରମୁଖ ହୋଇପାରିଛି। ଭାଷାଵିଜ୍ଞାନ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏହାକୁ ଏକ ପ୍ରକାରର ଅର୍ଥ-ସଂକୋଚନ ଵା ଅର୍ଥ-ଵିଶେଷୀକରଣ (semantic narrowing) କୁହାଯାଇପାରେ।

ଅତଏଵ ସାମଗ୍ରିକ ଭାବେ ଵିଚାର କଲେ, ସଂସ୍କୃତର “ସଧୈର୍ଯ୍ୟ” ଶବ୍ଦଟି ଓଡ଼ିଆରେ ଆସି ନିଜର ମୂଳ ଭାବ ଯଥା ସ୍ଥିରତା ଓ ଧୈର୍ଯ୍ୟକୁ ବଜାୟ ରଖିଛି, କିନ୍ତୁ ଦୃଢ଼ତା ଓ ଗମ୍ଭୀରତା ପରି ଵ୍ୟାପକ ଅର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ପଛକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ ‘ଧୀରତା ସହକାରେ’ କିମ୍ବା ‘ଧୈର୍ଯ୍ୟ ସହକାରେ’ ଅର୍ଥରେ ହିଁ ବହୁଳ ଭାବରେ ପ୍ରଚଳିତ ହେଉଛି।

ଯେତେବେଳେ ଏହି ସଧୈର୍ଯ୍ୟ ଶବ୍ଦଟି ଆହୁରି ସରଳ ହୋଇ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ସଧୀର ଓ ସଧୀରେ ହେଲା ସେତେବେଳେ ସାହିତ୍ୟିକମାନେ ତାକୁ ବହୁଳ ଭାବରେ ଵ୍ୟଵହାର କଲେ । ଵିଶେଷତଃ ସଧୀରେ ଶବ୍ଦ ବହୁଳ ଭାବରେ ଵ୍ୟଵହାର କରାଗଲା ।‌

ଏହି ସଧୀରେ ଶବ୍ଦର ପ୍ରକୃତ ଶକ୍ତି ଏଵଂ ଵ୍ୟାପକ ଗ୍ରହଣୀୟତାକୁ ହୃଦୟଙ୍ଗମ କରିଵାକୁ ହେଲେ ଆମକୁ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ସମୃଦ୍ଧ ଇତିହାସ ଏଵଂ ମହାକଵିମାନଙ୍କର କାଳଜୟୀ ସୃଷ୍ଟିର ପୃଷ୍ଠା ଉଲ୍ଲେଖ କରିଵାକୁ ପଡ଼ିଵ। ଆଦିକଵି ସାରଳା ଦାସଙ୍କଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ରଷ୍ଟାମାନେ ଏହି ଶବ୍ଦକୁ ନିଜର ରଚନାରେ ସସମ୍ମାନେ ସ୍ଥାନ ଦେଇଛନ୍ତି। ପଞ୍ଚଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ସାରଳା ଦାସ ତାଙ୍କର ଅମର କୃତି 'ସାରଳା ମହାଭାରତ'ରେ ଵର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି, 

"ମୁଖେ ପାଣି ସିଞ୍ଚିଣ ସେ ସଚେତ କରାଇ ସଧୀରେ ଵଚନ ସେ ଯେ ସ୍ୱାମୀକି ଭାଷଇ ।"

ସାରଳା ଦାସଙ୍କ ଭାଷା ଥିଲା ଖାଣ୍ଟି ମାଟିର ଭାଷା, ସାଧାରଣ କୃଷକ ଓ ପଲ୍ଲୀଵାସୀଙ୍କ ଭାଷା। ସେ କୌଣସି ସଂସ୍କୃତ ଵ୍ୟାକରଣର କଠୋର ଛାଞ୍ଚରେ ବାନ୍ଧି ହୋଇ ନଥିଲେ। ମୁର୍ଚ୍ଛା ଯାଇଥିଵା ଵ୍ୟକ୍ତିର ମୁହଁରେ ପାଣି ସିଞ୍ଚି ଚେତା କରାଇଵା ପରେ ଅତି ସ୍ନେହ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଏଵଂ ଯତ୍ନର ସହିତ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କଥା କହିଵାର ଯେଉଁ ଆଵେଗପୂର୍ଣ୍ଣ ଚିତ୍ର ଏଠାରେ ରହିଛି, ତାହାକୁ 'ସଧୀରେ' ଶବ୍ଦଟି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜୀଵନ୍ତ କରିପାରିଛି।

ତାଙ୍କ ପରଵର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ, ଅର୍ଥାତ୍ ଷୋଡ଼ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପଞ୍ଚସଖା ଯୁଗରେ ଏହି ଶବ୍ଦର ବହୁଳ ଆଦୃତି ଦେଖିଵାକୁ ମିଳେ। ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ପରମ ଆରାଧ୍ୟ ଗ୍ରନ୍ଥ ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗଵତର ସ୍ରଷ୍ଟା ଅତିବଡ଼ୀ ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ ତାଙ୍କର ତୃତୀୟ ସ୍କନ୍ଧରେ ଲେଖିଛନ୍ତି, 

"ଦେଖିଲି ସରସ୍ୱତୀତୀରେ ।

ଏକାନ୍ତ-ଆସନ ସଧୀରେ ॥ 

ଶ୍ୟାମସୁନ୍ଦର ତନୁ ଵର୍ଣ୍ଣ । ପ୍ରଶାନ୍ତ-ଅରୁଣଲୋଚନ ॥"

ଭାଗଵତର ସୁଲଳିତ ନଵାକ୍ଷରୀ ଵୃତ୍ତରେ ଭଗଵାନଙ୍କର ଶାନ୍ତ, ପ୍ରଶାନ୍ତ ଏଵଂ ଧ୍ୟାନମଗ୍ନ ରୂପକୁ ଵର୍ଣ୍ଣନା କରିଵା ବେଳେ ଏକାନ୍ତ ଆସନରେ ଅତି ଧୀରସ୍ଥିର ଭାବରେ ବସିଵାର ଯେଉଁ ଗାମ୍ଭୀର୍ଯ୍ୟ ରହିଛି, ତାହାକୁ ଜଗନ୍ନାଥ ଦାସ 'ସଧୀରେ' ମାଧ୍ୟମରେ ହିଁ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି। ଏଵଂ କେଵଳ ଏହି ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ନୁହେଁ ଵରଂ ଭାଗଵତର ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଏହି ସଧୀରେ ଶବ୍ଦଟି ଵ୍ୟଵହାର କରାଯାଇଛି । 

ସେହିପରି ବଳରାମ ଦାସ ତାଙ୍କର ଲୋକପ୍ରିୟ ରଚନା 'ମାଣବସା ଲକ୍ଷ୍ମୀପୁରାଣ'ରେ ଦେଵୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ଵଚନକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି ଲେଖିଛନ୍ତି, 

"ଏହା ଶୁଣି ପଦ୍ମାଳୟା କହନ୍ତି ସଧୀରେ । 

ଶୁଣ ସାଧଵାଣୀ ଵ୍ୟତ ହୁଏ ଏ ଵିଧିରେ ।"

ଲକ୍ଷ୍ମୀପୁରାଣ ଭଳି ଏକ ପଵିତ୍ର ଓଷାବ୍ରତ କଥାରେ ଦେଵୀଙ୍କର କଥା କହିଵାର କୋମଳ ଓ ଶାନ୍ତ ଢଙ୍ଗକୁ ଏହି ଶବ୍ଦଟି ପରିପୂର୍ଣ୍ଣତା ପ୍ରଦାନ କରିଛି। ବଳରାମ ଦାସଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୃତି 'ବଟ ଅବକାଶ'ରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ବିଜେ କରିଵା ଦୃଶ୍ୟ ଵର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି, 

"ଵିଭୀଷଣ ଵଚନ ପ୍ରଭୁ ମନରେ ସୁମରି । ଗରୁଡ଼ ପିଠିରେ ପ୍ରଭୁ ସଧୀରେ ବିଜେ କରି ।"

ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଗରୁଡ଼ ପୃଷ୍ଠରେ ଶାନ୍ତ, ଧୈର୍ଯ୍ୟଵାନ୍ ଓ ଗମ୍ଭୀର ଭାବରେ ଆରୋହଣ କରିଵା ଅଵସ୍ଥାକୁ ଏହା ଦର୍ଶାଉଛି। ପଞ୍ଚସଖା ଯୁଗର ଅନ୍ୟତମ ମହାନ ସାଧକ ଅଚ୍ୟୁତାନନ୍ଦ ଦାସ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର 'ଜଗନ୍ନାଥ ତତ୍ତ୍ୱ ଚଉତିଶା'ରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଵିଷୟରେ ଲେଖିଛନ୍ତି, 

"ଛାମୁ ଦର୍ଶନକୁ ବାଟ ପଡ଼ିଛି ସଧୀରେ ଜଗନ୍ନାଥ ମହାପ୍ରଭୁ ସିଂହାସନ ପରେ ।"

ଆଉ ତାଙ୍କର 'ହରିଵଂଶ' ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି, 

"ନିତ୍ୟକର୍ମ ସାରିଵାରୁ ଉଛୁର ଯେ ବେଳ ସଧୀରେ ଚଳନ୍ତି ମହାଦେଈ ପ୍ରାତଃକାଳ ।"

ଏଠାରେ ମହାଦେଈଙ୍କର ଚାଲିଵାର ମନ୍ଥରତା ଓ ରାଜକୀୟ ଶାଳୀନତା ପ୍ରକାଶ କରିଵା ପାଇଁ ଏହି ଶବ୍ଦର ପ୍ରୟୋଗ ହୋଇଛି। ଯଦି ଏହି ଶବ୍ଦଟି ଵ୍ୟାକରଣଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏତେ ବଡ଼ ଦୋଷ ହୋଇଥାନ୍ତା, ତେବେ ଷୋଡ଼ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଏତେଗୁଡ଼ିଏ ଵିଶିଷ୍ଟ ଧର୍ମଗ୍ରନ୍ଥ ଓ କାଵ୍ୟରେ ଏହାର ବାରମ୍ବାର ପ୍ରୟୋଗ କେବେହେଲେ ହୋଇପାରିନଥାନ୍ତା।

ଏହା ପରେ ଆସେ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ରୀତିଯୁଗ ଵା ଭଞ୍ଜଯୁଗ, ଯେତେବେଳେ କି କାଵ୍ୟର ଶବ୍ଦବିନ୍ୟାସ, ଅଳଙ୍କାର ଏଵଂ ଵ୍ୟାକରଣଗତ ଉତ୍କର୍ଷତା ତାର ଶୀର୍ଷରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲା। ଏହି ଯୁଗର କଵିମାନେ ଶବ୍ଦ ଓ ଵ୍ୟାକରଣ ଵିଷୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସଚେତନ ଥିଲେ। କଵିସମ୍ରାଟ ଉପେନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜଙ୍କ ଭଳି ଜଣେ ପ୍ରକାଣ୍ଡ ପଣ୍ଡିତ ଏଵଂ ଶବ୍ଦର ଯାଦୁକର ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାଵ୍ୟ 'ଵୈଦେହୀଶ ଵିଳାସ'ରେ 'ସଧୀରେ' ଶବ୍ଦକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ମାନର ସହ ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଵ୍ୟଵହାର କରି ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି। ଵୈଦେହୀଶ ଵିଳାସର ଏକ ସ୍ଥାନରେ ସେ ଲେଖିଛନ୍ତି, 

"ବନାଳୀ ପ୍ରଭୁ କରିଣ କର ସମ୍ଭାଵନା ଯେ । ଵ୍ୟାଘ୍ରଗତିରେ ସଧୀରେ କହନ୍ତି ଵୀର ସେ ।"

ଏଠାରେ ଵୀରତ୍ୱର ଦର୍ପ ସହିତ ଯେଉଁ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଏଵଂ ଗାମ୍ଭୀର୍ଯ୍ୟର ମିଶ୍ରଣ ରହିଛି, ତାହା ଵର୍ଣ୍ଣନାତୀତ। ସେହିପରି ଅନ୍ୟ ଏକ ପଦରେ ସେ ଵର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି, 

"ବଞ୍ଚିଲାଇଁ ତୋଷ ରଚି ଵାନରେ ସଧୀରେ ନାଚି ରଣସ୍ଥାନେ ପୁଷ୍ପସିଞ୍ଚି ବିଲୋକି ସୁରେ ।"

ରଣକ୍ଷେତ୍ରରେ ଵାନରମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ଉଲ୍ଲାସ ମଧ୍ୟରେ ଥିଵା ଧୀରସ୍ଥିର ନୃତ୍ୟର ଏକ ସୁନ୍ଦର ଦୃଶ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଙ୍କିତ ହୋଇଛି। ଉପେନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜଙ୍କ ଭଳି ଜଣେ ଵ୍ୟାକରଣ-ନିଷ୍ଠାଵାନ୍ କଵି କେବେହେଲେ ଏକ ଭୁଲ୍ ଶବ୍ଦକୁ ନିଜର ସର୍ଵଶ୍ରେଷ୍ଠ କାଵ୍ୟରେ ସ୍ଥାନ ଦେଵାର କଳ୍ପନା ମଧ୍ୟ କରାଯାଇନପାରେ। 

ସେହି ଯୁଗର ଅନ୍ୟତମ କଵି ଦୀନକୃଷ୍ଣ ଦାସ ତାଙ୍କର 'ରସ କଲ୍ଲୋଳ'ରେ ଅତି ଚମତ୍କାର ଭାବରେ ଲେଖିଛନ୍ତି, 

"କେମନ୍ତ ମନ୍ଦ, ହସ କହିଵା ଚତୁରତା କେମନ୍ତ ପ୍ରକାରେ ନାଚଇ ସଧୀରେ କାମଧନୁଜିତା ଭ୍ରୂଲତା ।"

ନାୟିକାର ଭ୍ରୂଲତାର ଧୀର, ମନ୍ଥର ଏଵଂ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଚାଳନାକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଵାକୁ ଯାଇ ଦୀନକୃଷ୍ଣ 'ସଧୀରେ' ଶବ୍ଦଟି ବାଛିଛନ୍ତି, ଯାହାକି ଶବ୍ଦଗତ ମାଧୁର୍ଯ୍ୟରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏହା ସହିତ ଭକ୍ତ କଵି ଭକ୍ତ ଚରଣ ଦାସଙ୍କ 'କଳା କଳେବର ଚଉତିଶା'ର ପଦ ରହିଛି 

"ସଧୀରେ ପଵନ ବହଇ ସରୁ କଟିମେଖଳା , ଶିବ ଡ଼ମରୁ କି କୈଳାସୁଁ ଶ୍ୟାମ ବଦନ କଳା"

ଏଵଂ ଏହି ପଦକୁ ଵିଚାର କଲେ ମୃଦୁମନ୍ଦ ସମୀରଣର ଶାନ୍ତ ପ୍ରଵାହ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ। ନାଥ ଧର୍ମାଵଲମ୍ବୀ ଯୋଗୀନ୍ଦ୍ର ଵିପ୍ର ତାଙ୍କର 'ଟୀକା ଗୋବିନ୍ଦ ଚନ୍ଦ୍ର'ରେ ସଧୀରେ ଶବ୍ଦଟି ଵ୍ୟଵହାର କରି ଲେଖିଛନ୍ତି 

"କୈଳାସ କନ୍ଦରେ ପ୍ରଵେଶ ହୋଇଣ ତ‌ହିଁ ନିଶ୍ଚିନ୍ତେ ରହିଲେ,

ଗୋଵିନ୍ଦକୁ ଚାହିଁ ମୁକ୍ତାଦେଇ ରାଣୀ ସଧୀରେ ଵଚନ ବୋଲେ ॥"

ଏଵଂ ଏଠାରେ କଵି ରାଣୀଙ୍କର ଧୈର୍ଯ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଵାକ୍ୟାଳାପକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଛନ୍ତି। 

ଆମର ସାମାଜିକ ଜୀଵନ ସହ ଜଡ଼ିତ ଗୋପୀନାଥ ଦାସଙ୍କ 'ଖୁଦୁରୁକୁଣୀ ଓଷା'ରେ ମଧ୍ୟ ଵର୍ଣ୍ଣନା ଅଛି, 

“ସୁଵର୍ଣ୍ଣ କଳସ ପୀଢ଼ାରେ । 

ପତାକା ଉଡ଼ଇ ସଧୀରେ ॥ 

ଧନ୍ୟ ସେ ନ‌ଗର ଉତ୍ତମ । 

ସମସ୍ତ ଘର ଲୋକ ସମ ॥”

ଏଵଂ ଏଠାରେ ଶାନ୍ତ ପଵନରେ ପତାକା ଆସ୍ତେ ଆସ୍ତେ ଉଡ଼ିଵାର ଚିତ୍ର ଉପସ୍ଥାପିତ।

ପ୍ରାଚୀନ ଏଵଂ ମଧ୍ୟଯୁଗର କାଵ୍ୟକଵିତା ପରେ ଉନଵିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ମହିମା ଧର୍ମର ମହାକଵି ଭୀମଭୋଇ ମଧ୍ୟ ନିଜର ଦର୍ଶନରେ ଏହି ଶବ୍ଦର ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ସ୍ୱୀକାର କରିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର 'ପରଚେ ହୋଇ ପାରିଲେ' ଭଜନରେ ସେ ଉଦଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି, 

"ବ୍ରହ୍ମ ଅନଳ ଦିହୁଡି ଜାଳି ଫିଟାଅ କୁହୁଡି ଅର୍ଗଳୀ କବାଟ ଫିଟିଯିଵ ସଧୀରେ ।"

 ଅଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧକାର ଦୂର ହେଲେ କିପରି ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକ ଧୀରେ ଧୀରେ ଉନ୍ମୋଚିତ ହୁଏ, ଏହି ଗଭୀର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଭାବନା ଏହି ପଦରେ ନିହିତ। ସେହିପରି ତାଙ୍କର 'ଚଉତିଶା ମଧୁଚକ୍ର'ରେ ସେ ଲେଖିଛନ୍ତି, 

"ସତ ଶାନ୍ତି ଦୟା କ୍ଷମା ନ ପାଳି... ସଧୀରେ ସୁନ୍ଦର ରୂପକୁ ଚାହିଁ ସେ, ସରିଲାଣି ସର୍ଵ ଆସି ଯେ ।"

ଭୀମଭୋଇ ଯିଏକି ନିଜର ସହଜ ସରଳ ଏଵଂ ଲୋକମୁଖର ଭାଷା ପାଇଁ ପରିଚିତ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଶବ୍ଦର ପ୍ରୟୋଗ ପ୍ରମାଣ କରେ ଯେ ଏହା ସାଧାରଣ ଜନଜୀଵନର ଏକ ଅଭିଚ୍ଛେଦ୍ୟ ଅଙ୍ଗ ଥିଲା। କେଵଳ ସେତିକି ନୁହେଁ, ଆଧୁନିକ ଜାତୀୟତାଵାଦୀ ସାହିତ୍ୟର ଅନ୍ୟତମ କର୍ଣ୍ଣଧାର ପଣ୍ଡିତ ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସ ତାଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ କଵିତା 'କାଠଯୋଡ଼ି ତୀରେ ସନ୍ଧ୍ୟା'ରେ ଲେଖିଛନ୍ତି, 

"କ୍ରମେ କ୍ରମେ ଏବେ ହୋଇଲା ଆସି ମୁହଁ ଅନ୍ଧାରି, କଳନାଚ ରଚି ସଧୀରେ ବହେ ତଟିନୀ-ଵାରି ।"

ଗୋପବନ୍ଧୁଙ୍କ ପରି ଜଣେ ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷିତ ତଥା ସଂସ୍କୃତ ଓ ଓଡ଼ିଆରେ ଅଗାଧ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିଵା ଵ୍ୟକ୍ତି ଯଦି ଏହି ଶବ୍ଦକୁ ନିଜର କଵିତାରେ ସ୍ଥାନ ଦେଇଛନ୍ତି, ତେବେ ଏହାକୁ ଭୁଲ୍ କହିଵା କିପରି ସମୀଚୀନ ହେଵ? ଯଦି ଏହା କେଵଳ ଏକ ଛନ୍ଦଗତ ଦୋଷ କିମ୍ବା ଵ୍ୟାକରଣିକ ଭୁଲ୍ ହୋଇଥାନ୍ତା, ତେବେ ଛଅ ଶହ ଵର୍ଷ ଧରି ଵିଭିନ୍ନ ଯୁଗର ଏତେଜଣ ଵିଶିଷ୍ଟ କଵି ଏହାକୁ କ୍ରମାଗତ ଭାବରେ ଵ୍ୟଵହାର କରିନଥାନ୍ତେ।

ଗୋଟିଏ ଵା ଦୁଇଟି କଵିତାରେ ସଧୀରେ ଶବ୍ଦଟି ଆସିଥିଲେ ଆମେ ତାହାକୁ ସାମୟିକ କଳ୍ପନା ବୋଲି ମାନିନେଇଥାନ୍ତେ, କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସମୟର, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଶୈଳୀର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ରଷ୍ଟାମାନେ ଏହାକୁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅର୍ଥରେ ସୁସଙ୍ଗତ ଭାବରେ ଵ୍ୟଵହାର କରିଆସିଛନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଏହାର ଐତିହାସିକ ଵୈଧତା ଅସ୍ୱୀକାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଯାଏ। ଵାସ୍ତଵରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଗଠନ ଏଵଂ ଵିକାଶ କେବଳ ସଂସ୍କୃତ ଵ୍ୟାକରଣ ଉପରେ ଆଧାରିତ ନୁହେଁ ଵରଂ ଏଥିରେ ପାଲି, ପ୍ରାକୃତ, ଉଡ୍ରପ୍ରାକୃତ ଏଵଂ ଅପଭ୍ରଂଶର ଵ୍ୟାପକ ପ୍ରଭାବ ରହିଛି। ଭାଷାର ନିଜସ୍ୱ ଏକ ପ୍ରଵାହ ଥାଏ ଏଵଂ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ଓ ଵ୍ୟଵହାର ସେହି ପ୍ରଵାହ ଅନୁଯାୟୀ ରୂପାନ୍ତରିତ ହୁଏ। 'ସଧୀରେ' ଶବ୍ଦଟି ସେହିଭଳି ଏକ ସ୍ୱାଭାଵିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦେଇ ଗତି କରି ଆଜି ଏକ ମାନ୍ୟତାପ୍ରାପ୍ତ ଶବ୍ଦ ରୂପେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ।

ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ କଥା ହେଲା ଓଡ଼ିଆ ଦେଶଜ ଶବ୍ଦ ରୂପେ ଗୃହୀତ ଓ ଵ୍ୟଵହୃତ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ଭୁଲ୍ କିମ୍ବା ଅଶୁଦ୍ଧ ବୋଲାଯାଏ ନାହିଁ । ସଧୀରେ ଶବ୍ଦଟି ସଂସ୍କୃତ ମୂଳର ସୈଧର୍ଯ୍ୟ ଶବ୍ଦରୁ ଆସିଥିଵାରୁ ଏହାକୁ ଏକ ଓଡ଼ିଆ ଦେଶଜ ରୂପେ ହିଁ ଗ୍ରହଣ କରାଯିଵା ଉଚିତ୍ । ଯଦି ସଂସ୍କୃତ ମୂଳର ସବୁ ଓଡ଼ିଆ ଦେଶଜ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ଵ୍ୟାକରଣ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଶୁଦ୍ଧ ଵା ଭୁଲ୍ ଶବ୍ଦ ବୋଲି କହିଵା ତେବେ ଗାଈ(ଗାଭୀ),ଆମ୍ବ(ଆମ୍ର),ବଣ(ଵନ),ଅକୁଟା(ଅକୁଟ୍ଟିତ),ହିଞ୍ଜିଡ଼ା(ହୀନଜଟା),ନିକାଞ୍ଚନ(ନିଷ୍କାଞ୍ଚନ) ଓ ଯାଉଁଳି(ଯୁଗଳ) ଆଦି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଅଶୁଦ୍ଧ ବୋଲିଵାକୁ ପଡ଼ିଵ । ଯଦି ଏମନ୍ତ ଅନ୍ଧ ଭାବରେ ଏ ସମସ୍ତ ଓଡ଼ିଆ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ଅଶୁଦ୍ଧ ବୋଲି ତ୍ୟାଗ କରିଦିଆଯାଏ ତେବେ ଆମ ଭାଷାରେ ଆଉ କେଉଁ ଶବ୍ଦ ରହିଯିଵ ? 

ତେଣୁ, ଆଧୁନିକ ଵ୍ୟାକରଣର ଏକ ସଙ୍କୁଚିତ ନିୟମକୁ ଅସ୍ତ୍ର କରି ଏତେ ବଡ଼ ଐତିହାସିକ ପ୍ରମାଣ ଥିଵା ଶବ୍ଦକୁ ଅଶୁଦ୍ଧ କହିଵା ଭାଷାର ପ୍ରକୃତ ଇତିହାସକୁ ଅପମାନିତ କରିଵା ସହ ସମାନ। ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଶୁଦ୍ଧ, ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ଏଵଂ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଗୌରଵୋଜ୍ଜ୍ୱଳ ପରମ୍ପରାର ପ୍ରତୀକ ଅଟେ। 

ଯେପରି ମାଟି ତଳୁ ଉଦ୍ଧାର ହୋଇଥିଵା ଟ୍ରୟ ନଗରୀର ସତ୍ୟତା ଦିନେ ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କର ବୌଦ୍ଧିକ ଅହଙ୍କାରକୁ ଧୂଳିସାତ୍ କରିଦେଇଥିଲା, ଠିକ୍ ସେହିପରି ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ପୃଷ୍ଠାରୁ ମିଳୁଥିଵା ଏହି ଅକାଟ୍ୟ ପ୍ରମାଣଗୁଡ଼ିକ କଠୋର ଵ୍ୟାକରଣଵିତ୍‌ଙ୍କ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ଯୁକ୍ତିକୁ ଖଣ୍ଡନ କରେ। ହୋମରଙ୍କ ମହାକାଵ୍ୟ ପରି ଆମ ମହାକଵିମାନଙ୍କ ରଚନା ଏଵଂ ଭାଷାକୋଷ ହିଁ ଏଠାରେ ସେହି 'ଖନନ-ସତ୍ୟ', ଯାହା ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରମାଣ କରେ ଯେ କୌଣସି ଯାନ୍ତ୍ରିକ ନିୟମ ଏକ ଜୀଵନ୍ତ ଭାଷାର ଐତିହାସିକ ପ୍ରଵାହକୁ କେବେହେଲେ ମିଥ୍ୟା ସାଵ୍ୟସ୍ତ କରିପାରିଵ ନାହିଁ । 

ପ୍ରାଚୀନ ମାନଵ ଶାନ୍ତ ଓ ସରଳ ଥିଲା କି ?

୨୦୦୫ ମସିହାର କଥା। କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଜର୍ମାନୀର ସାକ୍ସୋନି-ଆନହାଲ୍ଟ ପ୍ରଦେଶର ୟୁଲାଉ (Eulau) ନାମକ ଏକ ଶାନ୍ତ ଗାଆଁରେ ଏକ ସାଧାରଣ କୋଠା ନିର୍ମାଣ ଏଵଂ କେନାଲ୍ ତିଆରି ପାଇଁ ମାଟି ଖୋଳା ଚାଲିଥିଲା।

ବଡ଼ ବଡ଼ ଜେସିବି ମେସିନ୍ ମାଟି ଖୋଳୁଥିଵା ସମୟରେ ହଠାତ୍ ଜଣେ ଶ୍ରମିକର ନଜର ମାଟିର ଗଭୀରତାରୁ ବାହାରିଥିଵା କିଛି ଧଳା ରଙ୍ଗର ଆକୃତି ଉପରେ ପଡ଼ିଲା। ସେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପଥର ଭାବି ପ୍ରଥମେ ଆଡ଼େଇ ଦେଵାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ କିଛି ପାଖକୁ ଯାଇ ଦେଖିଵା ପରେ ସେ ଚମକି ପଡ଼ିଲେ ।‌ତାହା ପଥର ନଥିଲା ଵରଂ ମଣିଷର କଙ୍କାଳ ଥିଲା ! କେବଳ ଗୋଟିଏ ନୁହେଁ, ପରସ୍ପର ସହ ଜଡ଼ିତ ହୋଇ ରହିଥିଵି ଅନେକଗୁଡ଼ିଏ କଙ୍କାଳ ସେଠାରେ ମିଳିଲା ।

କାମକୁ ବନ୍ଦ କରାଗଲା ଏଵଂ ସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ଵିଭାଗକୁ ସୂଚନା ଦିଆଗଲା। ଜର୍ମାନୀର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱଵିତ୍ ଡକ୍ଟର ହାରାଲ୍ଡ ମେଲର୍ ଏଵଂ ତାଙ୍କ ଗଵେଷକ ଦଳ ସେହି ସ୍ଥାନରେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ପରିସ୍ଥିତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଥିଲା, କାରଣ ସେହି କଙ୍କାଳଗୁଡ଼ିକ କୌଣସି ସାଧାରଣ ଶ୍ମଶାନର ନଥିଲା। ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବହୁତ ଵିକୃତ ଓ ହୃଦୟଵିଦାରକ ଅଵସ୍ଥାରେ ପୋତା ଯାଇଥିଲା। ଡକ୍ଟର ମେଲର୍‌ଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱଵିତ୍‌ମାନେ ବ୍ରଶ୍ ଏଵଂ ଛୋଟ ଛୋଟ ଯନ୍ତ୍ର ସାହାଯ୍ୟରେ ବହୁତ ସାଵଧାନତାର ସହ ମାଟି ହଟାଇଵା ଆରମ୍ଭ କଲେ। କିଛି ଦିର କଠିନ ପରିଶ୍ରମ ପରେ ମୋଟ୍ ୪ଟି ଗଣକବର ମିଳିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ୧୩ ଜଣ ଲୋକଙ୍କର କଙ୍କାଳ ଥିଲା।

ସବୁଠାରୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର କଥା ଥିଲା ଯେ ଏହି ୧୩ଟି କଙ୍କାଳ କେଵଳ ମହିଳା ଓ ଛୋଟ ଛୋଟ ଶିଶୁମାନଙ୍କର କଙ୍କାଳ ଥିଲା । କବର ନମ୍ବର ୯୦୨କୁ ଯେତେବେଳେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଫା କରାଗଲା, ସେତେବେଳେ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଵା ସମସ୍ତ ଗଵେଷକମାନଙ୍କ ଆଖି ଓଦା ହୋଇଯାଇଥିଲା। ସେଠାରେ ଜଣେ ମହିଳାଙ୍କ କଙ୍କାଳ ଥିଲା, ଯିଏ ଦୁଇଟି ଛୋଟ ପିଲାଙ୍କୁ ନିଜ କୋଳରେ ଜାବୁଡ଼ି ଧରି ଶୋଇଥିଲେ। ମହିଳାଙ୍କର ଗୋଟିଏ ହାତ ଏକ ଶିଶୁର ମୁଣ୍ଡ ତଳେ ତକିଆ ଭଳି ରହିଥିଲା।

ଵୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ଯେତେବେଳେ ଏହି କଙ୍କାଳଗୁଡ଼ିକର Radiocarbon Dating ଓ DNA ପରୀକ୍ଷା କଲେ, ସେତେବେଳେ ଜଣାପଡ଼ିଲା ଯେ ଏହି ଘଟଣା ଆଜିଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୪,୬୦୦ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵର ଅର୍ଥାତ୍ ପ୍ରାୟ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ଵ ୨୬୦୦ ସମୟର ଥିଲା । ସେତେବେଳେ ସେହି ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକେ ପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗରେ ଥିଲା ପ୍ରଥମେ ଗଵେଷକମାନେ ଭାବିଥିଲେ ଯେ ହୁଏତ କୌଣସି ମହାମାରୀ କିମ୍ବା ପ୍ରାକୃତିକ ଵିପର୍ଯ୍ୟୟ ଯୋଗୁଁ ଏମାନଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଛି। କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ନ୍ୟାୟିକ ମାନଵଵିଜ୍ଞାନୀ(Forensic Anthropologists)ମାନେ କଙ୍କାଳଗୁଡ଼ିକର ହାଡ଼ ଓ ଖପୁରୀକୁ ଅଣିଵୀକ୍ଷଣ ସାହାଯ୍ୟରେ ପରୀକ୍ଷା କଲେ, ସେତେବେଳେ ଏକ ଅତି ଭୟଙ୍କର ଅପରାଧର କାହାଣୀ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଲା। ଗଵେଷଣାରୁ ଜଣାପଡ଼ିଲା ଯେ, ସେହି ଗୋଷ୍ଠୀରେ ଥିଵା ପ୍ରତ୍ୟେକ ମହିଳାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଏଵଂ ଶରୀରରେ ଗଭୀର ଆଘାତର ଚିହ୍ନ ଥିଲା। ଜଣେ ପ୍ରାପ୍ତଵୟସ୍କ ମହିଳାଙ୍କ ଖପୁରୀ ପଛପଟୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା। ତାଙ୍କୁ କୌଣସି ଭାରୀ ପଥର କିମ୍ବା କାଠର ହତିଆର ସାହାଯ୍ୟରେ ଅତି ନିର୍ମମ ଭାବେ ପଛପଟୁ ପିଟି ପିଟି ହତ୍ୟା କରାଯାଇଥିଲା।ମହିଳାମାନଙ୍କ ହାତର ହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା। ଅର୍ଥାତ୍, ଯେତେବେଳେ ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରାଯାଉଥିଲା, ସେମାନେ ନିଜ ମୁଣ୍ଡକୁ ବଞ୍ଚାଇଵା ପାଇଁ ହାତ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇଥିଲେ ଏଵଂ ଆକ୍ରମଣକାରୀମାନେ ସେମାନଙ୍କ ହାତକୁ ନିର୍ଦ୍ଦୟ ଭାବେ ପିଟି ଭାଙ୍ଗି ଦେଇଥିଲେ। କେଵଳ ମହିଳା ନୁହଁନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସହ ଥିଵା ୫ ଵର୍ଷରୁ କମ୍ ଵୟସର ଶିଶୁମାନଙ୍କ ଖପୁରୀକୁ ମଧ୍ୟ ପଥରରେ ଛେଚି ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଏକ ଅତି ଛୋଟ ଶିଶୁର ପଞ୍ଜରା ହାଡ଼ ଭିତରେ Flint ଜାତୀୟ କଠିନ ସିଲିକାମୟ ଶିଳାର ତୀର ମୁନ ପଶି ରହିଥିଵାର ଦେଖିଵାକୁ ମିଳିଥିଲା।

ଵୈଜ୍ଞାନିକମାନେ DNA ଓ ଦାନ୍ତର ଆଇସୋଟୋପ୍ ପରୀକ୍ଷା ସାହାଯ୍ୟରେ ସେହି ସମୟର ସାମାଜିକ ପରିସ୍ଥିତିକୁ ବୁଝିଵାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଏଥିରୁ ଯେଉଁ ତଥ୍ୟ ମିଳିଲା, ତାହା ପ୍ରାଚୀନ ସମାଜରେ ମହିଳାଙ୍କ ସ୍ଥିତି ଏଵଂ ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ହେଉଥିଵା ଅତ୍ୟାଚାରର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରମାଣ ଥିଲା । 

ଗଵେଷଣାର ତଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ସେହି ସମାଜରେ ପୁରୁଷମାନେ ନିଜ ଜନ୍ମସ୍ଥାନରେ ରହୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରୁ କିଣି କିମ୍ବା ଵିଵାହ କରି ଅଣାଯାଉଥିଲା। ଵୈଜ୍ଞାନିକ ଭାଷାରେ ଏହାକୁ 

Patrilocality ଵା ପିତୃସ୍ଥାନୀୟ ଵାସ କୁହାଯାଏ ଯାହା ଆଜି ବି ମାନଵ ସମାଜ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରାୟ ସର୍ଵତ୍ର ରହିଛି ‌ । ତେବେ ଆଜି ଭଳି ସେତେବେଳେ ବି ମହିଳାମାନେ ସେହି ଗୋଷ୍ଠୀରେ ସବୁବେଳେ "ବାହାର ଲୋକ" ଥିଲେ ଏଵଂ ସେମାନଙ୍କର ସାମାଜିକ ସୁରକ୍ଷା ବହୁତ କମ୍ ଥିଲା।

Eulau ଗ୍ରାମରୁ ମିଳିଥିଵା ସେହି ଗଣକବରରେ କୌଣସି ସୁସ୍ଥ ଵା ଯୁଵକ ପୁରୁଷର କଙ୍କାଳ ନଥିଲା। ଏଥିରୁ ଅନୁମାନ କରାଗଲା ଯେ, ଯେତେବେଳେ ସେହି ଗାଁର ପୁରୁଷମାନେ ପଶୁ ଚରାଇଵାକୁ କିମ୍ବା ଶିକାର ପାଇଁ ବାହାରକୁ ଯାଇଥିଲେ, ସେହି ସମୟର ସୁଯୋଗ ନେଇ କୌଣସି ଶତ୍ରୁ ଗୋଷ୍ଠୀର ଲୋକମାନେ ଗାଁ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ। ଶତ୍ରୁମାନେ ସେହି ସମାଜର ଵଂଶ ଶେଷ କରିଵା ପାଇଁ ଏଵଂ ପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ ଦୁର୍ଵଳ କରିଵା ପାଇଁ ଘରେ ଏକା ଥିଵା ମହିଳା ଓ ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ଧରିଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ସହ ଅତ୍ୟାଚାର କରାଯାଇଥିଲା ଏଵଂ ପରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଧାଡ଼ିରେ ଠିଆ କରି ଅତି ନିର୍ମମ ଭାବେ ମୁଣ୍ଡକୁ ପଥରରେ ଛେଚି ହତ୍ୟା କରାଯାଇଥିଲା। ଯେତେବେଳେ ଗାଁର ପୁରୁଷମାନେ ଫେରିଲେ, ସେମାନେ ସବୁକିଛି ଶେଷ ହୋଇଯାଇଥିଵାର ଦେଖିଲେ ଏଵଂ ଲୁହଭରା ଆଖିରେ ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ସେହି ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଲିଙ୍ଗନ ମୁଦ୍ରାରେ ସେଠାରେ ପୋତି ଦେଇଥିଲେ।

ତେବେ ପ୍ରାଚୀନ ମାନଵ ଆଜି ଭଳି ହିଂସ୍ର ସ୍ଵଭାଵର ଥିଲା ବୋଲି ଏହା ଏକମାତ୍ର ପ୍ରାଚୀନ ପ୍ରମାଣ ନୁହେଁ ଵରଂ ଏହିପରି ଅନେକ ଉଦାହରଣ ରହିଛି । ୟୁଲାଉର ସେହି ହୃଦୟଵିଦାରକ ଦୃଶ୍ୟ ଭଳି ପୃଥିଵୀର ଵିଭିନ୍ନ କୋଣରୁ ଏପରି ଅନେକ ଲୋମହର୍ଷଣକାରୀ ଘଟଣା ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଛି, ଯାହା ମଣିଷର ଅତୀତକୁ ରକ୍ତାକ୍ତ କରିଦିଏ।

୧୯୮୩ ମସିହାରେ ଜର୍ମାନୀର ଟାଲହାଇମ୍‌ରେ Eberhard Erb ନାମକ ଜଣେ ସାଧାରଣ ଵ୍ୟକ୍ତି ନିଜ ବଗିଚାରେ କିଛି କାମ ପାଇଁ ମାଟି ଖୋଳୁଥିଲେ। ହଠାତ୍ ତାଙ୍କ କୋଦାଳ ଏକ ହାଡ଼ରେ ବାଜିଲା। ପ୍ରଥମେ ସେ ତାହାକୁ କୌଣସି ପଶୁର ହାଡ଼ ଭାବିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅଧିକ ଖୋଳିଵା ପରେ ସେଠାରୁ ଗୋଟିଏ ପରେ ଗୋଟିଏ ମଣିଷ ଖପୁରୀ ବାହାରିଵାକୁ ଲାଗିଲା। ସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱ ବିଭାଗକୁ ଖବର ଦିଆଗଲା ଏଵଂ Jörg Bielଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଯେତେବେଳେ ଵୈଜ୍ଞାନିକ ଖନନ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ସେଠାରୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ସତ୍ୟ ପଦାକୁ ଆସିଲା। ମାଟି ତଳୁ ୩୪ ଜଣ ପୁରୁଷ, ମହିଳା ଓ ଶିଶୁଙ୍କ କଙ୍କାଳ ମିଳିଲା। ଏହା ପ୍ରାୟ ୭,୦୦୦ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵର ଘଟଣା ଥିଲା। ଵୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ଦେଖିଲେ ଯେ ଅଧିକାଂଶ ଖପୁରୀକୁ ପଛପଟୁ ପଥର ନିର୍ମିତ କୁରାଢ଼ୀ ସାହାଯ୍ୟରେ ଅତି ନିର୍ମମ ଭାବେ ଭାଙ୍ଗି ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଏଥିରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଅନୁମାନ କରାଗଲା ଯେ, ବୋଧହୁଏ ଦିନର କୌଣସି ଏକ ସମୟରେ ଏହି ଲୋକମାନେ ନିଜ ନିଜ କାମରେ ଵ୍ୟସ୍ତ ଥିଵା ବେଳେ ଆକ୍ରମଣକାରୀମାନେ ହଠାତ୍ ପଛଆଡୁ ଆକ୍ରମଣ କରି ଗୋଟିଏ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବସ୍ତିକୁ ନିର୍ଦ୍ଦୟ ଭାବେ ଶେଷ କରିଦେଇଥିଲେ।

ସେହି ୧୯୮୩ ମସିହାରେ ହିଁ ଅଷ୍ଟ୍ରିଆର ଆସ୍ପାର୍ଣ୍ଣ ନିକଟସ୍ଥ Schletzରେ ଆଉ ଏକ ଆଵିଷ୍କାର ହେଲା। ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଖାତର ସର୍ଵେକ୍ଷଣ ବେଳେ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱଵିତ୍‌ମାନେ ଚମକି ପଡ଼ିଲେ। ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମାନଵଵିଜ୍ଞାନୀ ମାରିଆ ଟେଶଲର୍-ନିକୋଲା ଏଵଂ ତାଙ୍କ ଦଳ ଯେତେବେଳେ ସେଠାରେ ଖନନ କଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରାୟ ୭,୦୦୦ ଵର୍ଷ ପୁରୁଣା ଶତାଧିକ ଲୋକଙ୍କ କଙ୍କାଳ ମିଳିଲା।

ଏହି ଗାଁର ଲୋକମାନେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କଠାରୁ ବଞ୍ଚିଵା ପାଇଁ ଗାଁ ଚାରିପଟେ ଏକ ଖାଇ ଖୋଳିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟଵଶତଃ ସେହି ଖାଇ ହିଁ ସେମାନଙ୍କର ଶେଷ ଵିଶ୍ରାମସ୍ଥଳୀ ପାଲଟିଗଲା। ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପିଟି ପିଟି ହତ୍ୟା କରାଯାଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ ସବୁଠାରୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର କଥା ଥିଲା ଯେ, ଏତେ ବଡ଼ ଗଣକବରରେ ଯୁଵତୀ ମହିଳାମାନଙ୍କର କଙ୍କାଳ ପ୍ରାୟତଃ ନଥିଲା। ଏଥିରୁ ଗଵେଷକମାନେ ଏକ ସମ୍ଭାଵ୍ୟ ଵ୍ୟାଖ୍ୟା ବାହାର କଲେ ଯେ—ଆକ୍ରମଣକାରୀମାନେ ଗାଁର ପୁରୁଷ, ବୃଦ୍ଧ ଓ ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଵା ପରେ ବୋଧହୁଏ ଯୁଵତୀମାନଙ୍କୁ ନିଜ ସହ ଅପହରଣ କରି ନେଇଯାଇଥିଲେ।

୨୦୧୨ ମସିହାରେ ଆଫ୍ରିକାର କେନିଆ ସ୍ଥିତ ତୁର୍କାନା ହ୍ରଦ ନିକଟରେ ଏକ ସାଧାରଣ ସର୍ଵେକ୍ଷଣ କରୁଥିଲେ କେମ୍ବ୍ରିଜ୍ ଵିଶ୍ୱଵିଦ୍ୟାଳୟର ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱଵିତ୍ ଡକ୍ଟର ମାର୍ଟା ମିରାଜୋନ୍ ଲାହର୍ ଏଵଂ ତାଙ୍କ ଦଳ। ସେଠାରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଯାହା ମିଳିଲା, ତାହା ମଣିଷ ଇତିହାସର ଏକ ବହୁତ ପୁରୁଣା ଓ କଳା ଅଧ୍ୟାୟ ଥିଲା। ପ୍ରାୟ ୧୦,୦୦୦ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵର ୨୭ ଜଣ ଶିକାରୀ-ସଂଗ୍ରାହକ ଗୋଷ୍ଠୀର ଅଵଶେଷ ସେଠାରୁ ମିଳିଲା। ସେଥିମଧ୍ୟରୁ ୧୨ଟି କଙ୍କାଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା ଏଵଂ ଅନେକଙ୍କ ହାତ ଏପରି ଭାବେ ରହିଥିଲା ଯେମିତି ସେମାନଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ଦିଆଯାଇଥିଲା। ହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକରେ ତୀର ଓ ପଥର ବ୍ଲେଡ୍ ପଶି ରହିଥିଲା ଏଵଂ ଖପୁରୀରେ ଗଭୀର ଆଘାତ ଥିଲା। ସବୁଠାରୁ କଷ୍ଟଦାୟକ କଥା ଥିଲା ଯେ, ମୃତକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜଣେ ଗର୍ଭଵତୀ ମହିଳା ମଧ୍ୟ ଥିଲେ ଯାହାଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦୟ ଭାବେ ହତ୍ୟା କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ଘଟଣାକୁ ପ୍ରାଗୈତିହାସିକ ଗୋଷ୍ଠୀଗତ ହିଂସାର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରାଚୀନ ଓ ଦୃଢ଼ ପ୍ରମାଣ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ।

୨୦୦୬ ମସିହାରେ ଜର୍ମାନୀରେ ଏକ ନୂଆ ରାସ୍ତା ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ମାଟି ଖୋଳାଯାଉଥିଲା। ଠିକ୍ ସେତିକିବେଳେ ପ୍ରାୟ ୭,୦୦୦ ଵର୍ଷ ପୁରୁଣା ଏକ ଗଣକବର ପଦାକୁ ଆସିଲା ଯେଉଁଥିରେ ୨୬ ଜଣଙ୍କ କଙ୍କାଳ ଥିଲା।

ଖ୍ରୀଷ୍ଟିଆନ୍ ମେୟର୍ ଏଵଂ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ଯେତେବେଳେ ଏହା ଉପରେ ଗଵେଷଣା କଲେ, ସେତେବେଳେ ଯେଉଁ ତଥ୍ୟ ମିଳିଲା ତାହା ଶିହରଣ ଖେଳାଇଦେଵା ଭଳି ଥିଲା। କାରଣ ଏଠାରେ କେଵଳ ହତ୍ୟା କରାଯାଇନଥିଲା ଵରଂ ମୃତକମାନଙ୍କ ଗୋଡ଼ର ହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟମୂଳକ ଭାବେ ଭାଙ୍ଗି ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଅର୍ଥାତ୍, ଆକ୍ରମଣକାରୀମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଵିକଳାଙ୍ଗ କରିଵା ଵା ନିର୍ଯାତନା ଦେବାର ପାଶଵିକ ପ୍ରଵୃତ୍ତି ରଖିଥିଲେ।

କିନ୍ତୁ କେଵଳ ୟୁରୋପ କିମ୍ବା ଆଫ୍ରିକା ନୁହେଁ, ଏସିଆ ମହାଦେଶରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରାଗୈତିହାସିକ ହିଂସାର ପ୍ରମାଣ ରହିଛି। 

ଚୀନ୍‌ର ଶାନ୍ସି ପ୍ରଦେଶରେ ଥିଵା ଶିମାଓ ଏକ ୪,୦୦୦ ଵର୍ଷ ପୁରୁଣା ପ୍ରାଚୀନ ସହର। ୨୦୧୨ ମସିହାରେ ଯେତେବେଳେ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱଵିତ୍‌ମାନେ ଏଠାରେ ଥିଵା ସହରର କାନ୍ଥ ନିକଟରେ ଖନନ କଲେ, ସେମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଗଲେ। ସେଠାରେ ୬ଟି ବଡ଼ ଗାତ ମିଳିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ୮୦ରୁ ଅଧିକ ଯୁଵତୀ ମହିଳା ଏଵଂ ୯ଜଣ ପୁରୁଷଙ୍କ କଟା ମୁଣ୍ଡ ଵା ଖପୁରୀ ପୋତା ହୋଇଥିଲା। ଵୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ଅନୁମାନ କରନ୍ତି ଯେ ଏହି ମହିଳାମାନେ ତଥା ପୁରୁଷମାନେ ବୋଧହୁଏ ଶତ୍ରୁ ଗୋଷ୍ଠୀର ଥିଲେ ଏଵଂ ସହରର କାନ୍ଥ ନିର୍ମାଣ ବେଳେ ସେମାନଙ୍କୁ ମଣିଷ ବଳି ଆକାରରେ ଅତି ନିର୍ମମ ଭାବେ କାଟି ପୋତି ଦିଆଯାଇଥିଲା।

ଏହି ସମସ୍ତ ଘଟଣାଵଳୀ ଆମକୁ ଚିନ୍ତା କରିଵାକୁ ବାଧ୍ୟ କରେ ଯେ ଆଜିର ସମାଜରେ ଆମେ ଯେଉଁ ହିଂସା କିମ୍ବା କ୍ରୂରତା ଦେଖୁଛୁ, ତାହା କେଵଳ ଆଧୁନିକ ଯୁଗର ସମସ୍ୟା ନୁହେଁ। ପ୍ରାଚୀନ ପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗରେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପତ୍ତି, ସୁରକ୍ଷା ଓ ଅହଂକାର ପାଇଁ ମଣିଷ ମଣିଷର ରକ୍ତ ଶୋଷିଵାକୁ ପଛାଉନଥିଲା।

ତେବେ କେହି କେହି କୁହନ୍ତି ଯେ ପୃଥିଵୀରେ ଭାରତ ହିଁ ପଵିତ୍ର କର୍ମଭୂମି ଥିଲା ଏଵଂ ପୃଥିଵୀର ବାକି ଅଂଶ ଭୋଗଭୂମି ଥିଲା । ଭାରତରେ ଲୋକ ଆର୍ଯ୍ୟ ଓ ଭଦ୍ର ଥିଲେ ଏଵଂ ବାକି ଵିଶ୍ଵର ଲୋକେ ଅନାର୍ଯ୍ୟ ବର୍ବର ଥିଲେ ତେଣୁ ଭାରତରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଣକଵର ମିଳିନାହିଁ । ମହେଞ୍ଜୋଦାରୋ କିମ୍ବା ରୂପକୁଣ୍ଡ ହ୍ରଦରେ ମିଳିଥିଵା କଙ୍କାଳଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରଥମେ ଗଣହତ୍ୟା ବୋଲି ଭାବିନିଆଯାଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଆଧୁନିକ ଗଵେଷଣାରୁ ଜଣାପଡ଼ିଛି ଯେ ସେଗୁଡ଼ିକ ରୋଗ କିମ୍ବା ପ୍ରାକୃତିକ ଵିପର୍ଯ୍ୟୟର ଶିକାର ହୋଇଥିଲେ। ଅତଃ କିଛି ଲୋକ ମତ ଦିଅନ୍ତି ଯେ କେଵଳ ଭାରତ ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ପୁରାଣ ଗାଥାରେ ସତ୍ୟ ଓ ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ଲୋକମାନେ ହିଂସ୍ର ନଥିଲେ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି । ମାତ୍ର ଏହି କଥାଟି କେମିତି ଭୁଲ୍ ତାହାର ମଧ୍ୟ ପ୍ରମାଣ ଅଛି ‌। 

ପ୍ରାୟ ୧୧,୦୦୦–୧୨,୦୦୦ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ଆଜିର ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶର ପ୍ରତାପଗଡ଼ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅଵସ୍ଥିତ ସରାୟ ନାହାର ରାୟ ନାମକ ସ୍ଥାନରେ ଏକ ମଧ୍ୟ-ପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗୀୟ ମାନଵଗୋଷ୍ଠୀ ଵାସ କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ପୁରାତତ୍ତ୍ୱିକ ଖନନ ସମୟରେ ଅନେକ ମାନଵ କଙ୍କାଳ ସହ କ୍ଷୁଦ୍ର ପଥର ଅସ୍ତ୍ର ଵା ମାଇକ୍ରୋଲିଥ୍ ମିଳିଥିଲା। ଵିଶେଷତଃ ଜଣେ ଵ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ କଙ୍କାଳର ପଞ୍ଜରା ହାଡ଼ ଭିତରେ ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ର ପଥର ଫଳା ପଶି ରହିଥିଵାର ପ୍ରମାଣ ମିଳିଥିଲା। ଏହି ଆଵିଷ୍କାରରୁ ସେ ଵ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରକ୍ଷେପ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ସମ୍ଭଵତଃ ତୀରଦ୍ୱାରା ଆଘାତପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଵାର ସମ୍ଭାଵନା ପ୍ରକାଶ ପାଏ। ତେଣୁ ସରାୟ ନାହାର ରାୟର ଏହି ଆଵିଷ୍କାରକୁ ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶରେ ପ୍ରାଗୈତିହାସିକ ଆନ୍ତଃମାନଵୀୟ ହିଂସାର ଅନ୍ୟତମ ପ୍ରାଚୀନ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ପୁରାତତ୍ତ୍ୱିକ ପ୍ରମାଣ ଭାବେ ଗଣ୍ୟ କରାଯାଏ।

କିନ୍ତୁ ତଥାପି ଭାରତରେ ପୃଥିଵୀର ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ ଭଳି ପ୍ରାଗୈତିହାସିକ ଗଣକବର କିମ୍ବା ଵ୍ୟାପକ ଗୋଷ୍ଠୀଗତ ହିଂସାର ପ୍ରମାଣ ଵିରଳ ହେଵାର ଅର୍ଥ କ'ଣ ଭାରତୀୟମାନେ ହିଂସ୍ର ନଥିଲେ କିମ୍ବା ଭାରତରେ ମାନଵ ସମାଜ ଅଧିକ ଉନ୍ନତ ଥିଲା ତେଣୁ ହିଂସାକାଣ୍ଡ କମ୍ ହେଉଥିଲା ? 

ଭାରତରେ ପ୍ରାଗୈତିହାସିକ ଗଣକଵର ନମିଳିଵା ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଗଵେଷକମାନେ ମୁଖ୍ୟତଃ ୫ଟି ବଡ଼ କାରଣ ଦର୍ଶାଇଛନ୍ତି । 

ପ୍ରଥମତଃ ଭାରତର ଜଳବାୟୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ଗରମ, ଆର୍ଦ୍ର (Humid) ଏଵଂ ମୌସୁମୀ ପ୍ରଭାଵିତ। ୟୁରୋପର ଥଣ୍ଡା ବରଫ କିମ୍ବା ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟର ଶୁଖିଲା ମରୁଭୂମି ଅଞ୍ଚଳରେ ହାଡ଼ ହଜାର ହଜାର ଵର୍ଷ ଧରି ସୁରକ୍ଷିତ ରହିପାରେ। କିନ୍ତୁ ଭାରତର ମାଟିରେ ଅମ୍ଳତା ଅଧିକ ଏଵଂ ଲଗାତାର ଵର୍ଷା ଓ ଵନ୍ୟା କାରଣରୁ ମାଟି ତଳେ ଥିଵା କଙ୍କାଳ କିମ୍ବା ଜୈଵିକ ପଦାର୍ଥ ଖୁବ୍ ଶୀଘ୍ର ନଷ୍ଟ ହୋଇ ମାଟିରେ ମିଶିଯାଏ।

ଦୁଇରେ ଭାରତରେ ବହୁ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ଶଵକୁ ପୋତିଵା ପରିଵର୍ତ୍ତେ ନିଆଁରେ ପୋଡ଼ିଵାର ପ୍ରଥା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଶବଦାହ କରିଦେଵା ଫଳରେ ହାଡ଼ରେ ଥିଵା ଆଘାତର ଚିହ୍ନ ଵା ହିଂସାର ପ୍ରମାଣ ପାଉଁଶରେ ମିଶିଯାଏ, ଯାହାକୁ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱଵିତ୍‌ମାନେ ଖୋଜି ପାଇଵା ଅସମ୍ଭଵ ।

ପୁଣି ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶ ବହୁତ ଵିଶାଳ ଏଵଂ ଏଠାରେ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ନଦୀର ଅଭାଵ ନଥିଲା। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଜନସଂଖ୍ୟା ଘନତ୍ୱ କମ୍ ଥିଵାରୁ ଜମି ଵା ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ଗୋଷ୍ଠୀ-ଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟରେ ସଂଘର୍ଷର ଆଵଶ୍ୟକତା ୟୁରୋପ ତୁଳନାରେ କମ୍ ଥିଲା। ସିନ୍ଧୁ ଘାଟୀ ସଭ୍ୟତା ମଧ୍ୟ ମୁଖ୍ୟତଃ ଏକ ଵାଣିଜ୍ୟ-କୈନ୍ଦ୍ରିକ ସଭ୍ୟତା ଥିଲା। ସେଠାରୁ ବଡ଼ ଧରଣର ଯୁଦ୍ଧାସ୍ତ୍ର ମିଳିନାହିଁ, ଯାହା ପ୍ରମାଣ କରେ ଯେ ଲୋକମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ଅପେକ୍ଷା ବେପାର ଓ ଵ୍ୟଵସାୟରେ ଅଧିକ ଧ୍ୟାନ ଦେଉଥିଲେ।

ସେହିପରି ଭାରତର ପ୍ରମୁଖ ନଦୀ ଉପତ୍ୟକାଗୁଡ଼ିକରେ ହଜାର ହଜାର ଵର୍ଷ ଧରି ନିରନ୍ତର ମଣିଷ ଵସଵାସ କରିଆସୁଛି। ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ପିଢ଼ି ପରେ ପିଢ଼ି କୃଷି କରିଵା, ଘର ଗଢ଼ିଵା ଏଵଂ ନୂଆ ନଗର ନିର୍ମାଣ କରିଵା ଫଳରେ ମାଟି ତଳେ ଥିଵା ଅନେକ ପ୍ରାଚୀନ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ପ୍ରମାଣ ସବୁଦିନ ପାଇଁ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଯାଇଛି।

ୟୁରୋପରେ ଗତ ୧୫୦ ଵର୍ଷ ଧରି ଛୋଟ ଛୋଟ ସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ଜ୍ଞାନକୌଶଳ ଵ୍ୟଵହାର କରି ବହୁତ ଗଭୀର ଖନନ କରାଯାଇଛି। ତୁଳନାତ୍ମକ ଭାବେ ଭାରତ ଏତେ ଵିଶାଳ ହୋଇଥିଵାରୁ ଏଵଂ ପାଣ୍ଠିର ସୀମିତତା ଯୋଗୁଁ ଏଠାରେ ପ୍ରାଗୈତିହାସିକ ହିଂସାକୁ ନେଇ ସେତେ ଵ୍ୟାପକ ସ୍ତରରେ ଖନନ ହୋଇପାରି ନାହିଁ।

ଅର୍ଥାତ୍, ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତରେ ମଧ୍ୟ ହିଂସା ନିଶ୍ଚୟ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଭୌଗୋଳିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ କାରଣରୁ ତାହାର ପ୍ରମାଣ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୁରକ୍ଷିତ ହୋଇ ରହିପାରିଲା ନାହିଁ।

ତେଣୁ ଭାରତରେ ପ୍ରାଗୈତିହାସିକ ଗଣକବରର ପ୍ରମାଣ ନ ମିଳିଵାର ଅର୍ଥ ନୁହେଁ ଯେ ଏଠାରେ ହିଂସା ନଥିଲା ଵରଂ ପ୍ରମାଣଗୁଡ଼ିକ ସୁରକ୍ଷିତ ହୋଇ ରହିପାରିଲା ନାହିଁ ଵା ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରମାଣ ମିଳିନାହିଁ ।"

ଅସ୍ତୁ ଆମେ ଯେତେବେଳେ ଅତୀତ ଆଡ଼କୁ ଅନାଉ, ଆମେ ଏକ କାଳ୍ପନିକ ‘ସୁଵର୍ଣ୍ଣ ଯୁଗ’ କିମ୍ବା ‘ସତ୍ୟ ଯୁଗ’ର କଳ୍ପନା କରୁ। ଆମେ ଭାବୁ ଯେ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ମଣିଷ ପ୍ରକୃତି ସହ ତାଳ ଦେଇ ଶାନ୍ତିରେ ବଞ୍ଚୁଥିଲା ଏଵଂ ଆଧୁନିକତା ହିଁ ଆମ ଭିତରେ ଲୋଭ, ହିଂସା ଓ ଅହଂକାର ଭରିଦେଇଛି। କିନ୍ତୁ ଵିଵର୍ତ୍ତନଵାଦୀ ଜୀଵଵିଜ୍ଞାନ ଏଵଂ ମନୋଵିଜ୍ଞାନ ଏହି "ଆଦର୍ଶ ଆଦିମ ମାନଵ" ଧାରଣାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଖଣ୍ଡନ କରେ। ପ୍ରକୃତି କୌଣସି ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଦ୍ୟାନ ନୁହେଁ ଵରଂ ଏହା ଏକ ନିଷ୍ଠୁର ରଣାଙ୍ଗନ। ଆଉ ମଣିଷ ଏହି ରଣାଙ୍ଗନର ସବୁଠାରୁ ଭୟଙ୍କର ଶିକାରୀ।

ଆମର ନିକଟତମ ଜୈଵିକ ସମ୍ପର୍କୀୟ, ସିମ୍ପାଞ୍ଜିମାନଙ୍କୁ ଅଧ୍ୟୟନ କଲେ ଆମେ ଦେଖିଵାକୁ ପାଉ ଯେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ନିଜ ଭିତରେ ଦଳ ଗଠନ କରନ୍ତି, ନିଜ ଅଞ୍ଚଳର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ପହରା ଦିଅନ୍ତି ଏଵଂ ସୁଯୋଗ ପାଇଲେ ପଡ଼ୋଶୀ ଦଳର ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଯୋଜନାବଦ୍ଧ ଭାବେ ଆକ୍ରମଣ କରି ହତ୍ୟା କରନ୍ତି। ମଣିଷର ଡିଏନ୍ଏରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଆଦିମ ହିଂସ୍ରତାର ଵୀଜ ଲୁଚି ରହିଛି। ମନୋଵିଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହାକୁ ମାନଵୀୟ ପ୍ରଵୃତ୍ତିର ଏକ ଅଵିଚ୍ଛେଦ୍ୟ ଅଙ୍ଗ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ବଞ୍ଚି ରହିଵାର ସଂଘର୍ଷ, ଖାଦ୍ୟ, ସମ୍ବଳ ଏଵଂ ନିଜ ଵଂଶବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରାଚୀନ ମଣିଷ ପାଇଁ ହିଂସା କୌଣସି ଅପରାଧ ନଥିଲା ଵରଂ ଏହା ଏକ ”ଜୈଵିକ ଆବଶ୍ୟକତା" ତଥା ସଫଳ ହେଵାର ଏକମାତ୍ର ଉପାୟ ଥିଲା।

ମନୋଵିଜ୍ଞାନରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତତ୍ତ୍ୱ ରହିଛି ଯାହାକୁ ଆମେ "ଇନ୍-ଗ୍ରୁପ୍ ବନାମ୍ ଆଉଟ୍-ଗ୍ରୁପ୍ ଡାଇନାମିକ୍ସ" ବୋଲି କହୁ। ମଣିଷର ମସ୍ତିଷ୍କ ନିଜ ଗୋଷ୍ଠୀର ଲୋକମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଅସୀମ ସହାନୁଭୂତି, ଭଲପାଇଵା ଏଵଂ ତ୍ୟାଗର ଭାଵନା ରଖିଵା ପାଇଁ ଵିଵର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଛି। ଆମ ମସ୍ତିଷ୍କରୁ କ୍ଷରଣ ହେଉଥିଵା ’Oxytocin’ ହରମୋନ୍ ଆମକୁ ନିଜ ପରିଵାର ଓ ଗୋଷ୍ଠୀ ପ୍ରତି ଵିଶ୍ୱସ୍ତ ରହିଵାକୁ ପ୍ରେରିତ କରେ। କିନ୍ତୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର କଥା ହେଉଛି, ଏହି ସମାନ ହରମୋନ୍ ବାହାର ଗୋଷ୍ଠୀ ପ୍ରତି ଆମ ମନରେ ଭୟ, ଘୃଣା ଓ ନିଷ୍ଠୁରତା ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ। ୟୁଲାଉ କିମ୍ବା ଟାଲହାଇମ୍‌ର ସେହି ପ୍ରାଗୈତିହାସିକ ଗଣକବରଗୁଡ଼ିକ ଏହି ମନୋଵୈଜ୍ଞାନିକ ତତ୍ତ୍ୱର ଜ୍ୱଳନ୍ତ ପ୍ରମାଣ। ଆକ୍ରମଣକାରୀମାନେ ନିଜ ଗୋଷ୍ଠୀର ସୁରକ୍ଷା ଓ ଵିସ୍ତାର ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଗୋଷ୍ଠୀର ଛୋଟ ଶିଶୁଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ପଥରରେ ଛେଚି ଦେଵାକୁ କୁଣ୍ଠାବୋଧ କରୁନଥିଲେ, କାରଣ ସେମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସେହି ଶିଶୁମାନେ ମଣିଷ ନଥିଲେ ଵରଂ ଭବିଷ୍ୟତର ଶତ୍ରୁ ଥିଲେ।

ତେବେ ଏଠାରେ ଏକ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠେ ଯେ ମଣିଷ ଏତେ ନିଷ୍ଠୁର କିପରି ହୋଇପାରେ? ନିଜ ଗୋଷ୍ଠୀର ଶିଶୁକୁ ଛାତିରେ ଜାବୁଡ଼ି ଧରୁଥିଵା ଜଣେ ପୁରୁଷ ଅନ୍ୟ ଏକ ଗୋଷ୍ଠୀର ଶିଶୁକୁ କିପରି ତୀର ମାରିଦିଏ? ମନୋଵିଜ୍ଞାନ ଏହାର ଉତ୍ତର "Dehumanization ଵା ଅମାନଵୀକରଣ" ପ୍ରକ୍ରିୟା ମାଧ୍ୟମରେ ଦେଇଥାଏ। ମଣିଷର ମସ୍ତିଷ୍କ ଅନ୍ୟ ମଣିଷର ଯନ୍ତ୍ରଣାକୁ ଅନୁଭଵ କରିଵା ପାଇଁ "Mirror Neurons" ଵ୍ୟଵହାର କରେ। କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ଆମେ କୌଣସି ଗୋଷ୍ଠୀକୁ "ଆମର ଶତ୍ରୁ", "ଅଶୁଦ୍ଧ" କିମ୍ବା "ବର୍ବର" ବୋଲି ମାନିନେଉ, ଆମର Pre-frontal cortex ସେହି ସହାନୁଭୂତିକୁ ବନ୍ଦ କରିଦିଏ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଗୋଷ୍ଠୀକୁ ଜନ୍ତୁ କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁ ଭାବେ ଚିତ୍ରଣ କରିଵା ଏକ ସାଧାରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଥିଲା, ଯାହା ଗୋଷ୍ଠୀଗତ ଗଣହତ୍ୟାକୁ ମାନସିକ ସ୍ତରରେ ଯଥାର୍ଥ ପ୍ରମାଣିତ କରୁଥିଲା। ଏହି ମାନସିକତା ଯୋଗୁଁ ହିଁ ସର୍ଵଦା ନିରୀହ ମହିଳା ଓ ଶିଶୁମାନେ ସବୁଠାରୁ ବେଶୀ ଅତ୍ୟାଚାରର ଶିକାର ହେଉଥିଲେ।

ମନୋବିଜ୍ଞାନୀମାନେ ହିଂସାକୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରନ୍ତି: Reactive ଵା ପ୍ରତିକ୍ରିୟାଶୀଳ ଏଵଂ Proactive ଵା ଯୋଜନାବଦ୍ଧ। ପ୍ରକୃତିରେ ଅନ୍ୟ ପଶୁମାନେ କେଵଳ ଭୟ କିମ୍ବା ଆତ୍ମରକ୍ଷା ପାଇଁ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାଶୀଳ ହିଂସା କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ମଣିଷ ହେଉଛି ପୃଥିଵୀର ଏକମାତ୍ର ପ୍ରାଣୀ, ଯିଏ ଅତି ସାଵଧାନତାର ସହ ମାସ ମାସ ଧରି ଯୋଜନା କରି, ଛକି ବସି, ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟ ଦେଖି ଯୋଜନାବଦ୍ଧ ହିଂସା କରିପାରେ। 

କେନିଆର ନାଟାରୁକ୍ କିମ୍ବା ଚୀନ୍‌ର ଶିମାଓରେ ମିଳିଥିଵା କଙ୍କାଳଗୁଡ଼ିକ ହଠାତ୍ ହୋଇଥିଵା ରାଗର ପରିଣାମ ନଥିଲା ଵରଂ ତାହା ଥିଲା ଏକ ସୁଚିନ୍ତିତ, ଯୋଜନାବଦ୍ଧ ଗଣହତ୍ୟା। ମାନଵିକ ବୁଦ୍ଧିମତା ଓ ଭାଷାର ଵିକାଶ ଆମକୁ କେଵଳ କଳା,ଵିଜ୍ଞାନ ଓ ସଂସ୍କୃତି ଦେଇନାହିଁ ଵରଂ ଶହ ଶହ ଲୋକଙ୍କୁ ଏକାଠି କରି ସୁସଙ୍ଗଠିତ ଢଙ୍ଗରେ ହତ୍ୟାକାଣ୍ଡ ରଚିଵାର ଦକ୍ଷତା ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିଛି।

ତେଣୁ ଏକଥା ଭାବିଵା ନିର୍ବୋଧତା ହେଵ ଯେ ପ୍ରାଚୀନ ମଣିଷ ଦେଵତା ତୁଲ୍ୟ ଥିଲା ଏଵଂ ଆଧୁନିକ ଯୁଗରେ ପୁସ୍ତକ, ଯନ୍ତ୍ରପାତି ଵା ପରିସ୍ଥିତି ତାକୁ ଖରାପ କଲା। ପ୍ରକୃତ ସତ୍ୟ ହେଉଛି, ମଣିଷ ଜନ୍ମରୁ ହିଁ ନିଜର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ପାଇଁ ଲଢ଼ିଵାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଜୀଵ। କିନ୍ତୁ ଏହାର ଅର୍ଥ ନୁହେଁ ଯେ ଆମର ଭଵିଷ୍ୟତ ଅନ୍ଧକାରମୟ। ପ୍ରାଚୀନ ଶିକାରୀ ମଣିଷଠାରୁ ଆଜିର ମଣିଷ ଶାରୀରିକ କିମ୍ବା ମାନସିକ ସ୍ତରରେ ଵିଶେଷ ପରିଵର୍ତ୍ତିତ ହୋଇନାହିଁ। ଆମ ଖପୁରୀ ଭିତରେ ଥିଵା ମସ୍ତିଷ୍କଟି ଆଜି ବି ସେହି ଆଦିମ ପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗର ମସ୍ତିଷ୍କ ଅଟେ। ତଥାପି, ଆଜି ଆମେ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀଵନରେ ଏତେ ମାତ୍ରାରେ ରକ୍ତାକ୍ତ ସଂଘର୍ଷ ଦେଖୁନାହୁଁ। ଆମେ ପଡ଼ୋଶୀ ରାଜ୍ୟର ଲୋକଙ୍କୁ ହାଣି ପକାଉନାହୁଁ। ଏହା କିପରି ସମ୍ଭଵ ହେଲା?

ଏହି ପରିଵର୍ତ୍ତନ କୌଣସି ଜୈଵିକ ଵିଵର୍ତ୍ତନ ଯୋଗୁଁ ଆସିନାହିଁ ଵରଂ ଏହା ଆସିଛି ଆମର "କାଳ୍ପନିକ କାହାଣୀ ଗଢ଼ିଵାର କ୍ଷମତା" ଯୋଗୁଁ। ଆମେ ଏମିତି କିଛି ଵିଶ୍ୱାସ, ନିୟମ ଓ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଗଠନ କଲୁ ଯାହା ଆମର ପାଶଵିକ ପ୍ରଵୃତ୍ତିକୁ ବାନ୍ଧି ରଖିଵାରେ ସଫଳ ହେଲା। ଆମେ 'ରାଷ୍ଟ୍ର', 'ଆଇନ', 'ଧର୍ମ' ଓ 'ମାନବାଧିକାର' ପରି କଳ୍ପନାଗୁଡ଼ିକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲୁ ଏଵଂ ସମଗ୍ର ସମାଜକୁ ତାହା ଉପରେ ଵିଶ୍ୱାସ କରିଵାକୁ ଶିଖାଇଲୁ। ଆଜି ହିଂସା ଉପରେ କେଵଳ 'ରାଷ୍ଟ୍ର' ର ଏକଚାଟିଆ ଅଧିକାର ରହିଛି, ଯାହା ଵ୍ୟକ୍ତିଗତ ଵା ଗୋଷ୍ଠୀଗତ ସଂଘର୍ଷକୁ ଦବାଇ ରଖିଛି। ଆଧୁନିକ ସଭ୍ୟତା ଏଵଂ ଆଇନ ଵ୍ୟଵସ୍ଥା ହିଁ ସେହି ଶିକୁଳି, ଯାହା ଆମ ଭିତରେ ଥିଵା ପ୍ରାଗୈତିହାସିକ ଆତତାୟୀକୁ ବାନ୍ଧି ରଖିଛି।

ପୃଥିଵୀରେ କେବେ ବି ସତ୍ୟ ଯୁଗ କିମ୍ବା ପରମ ଶାନ୍ତିର କୌଣସି ଯୁଗ ନଥିଲା। ପ୍ରତିଟି ସାମ୍ରାଜ୍ୟ, ପ୍ରତିଟି ସଭ୍ୟତା ଏଵଂ ପ୍ରତିଟି ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରାମର ମୂଳଦୁଆ କାହାର ନା କାହାର ହାଡ଼ ଓ ରକ୍ତ ଉପରେ ଗଢ଼ା ହୋଇଛି। ଆମେ ସମସ୍ତେ ସେହି ଵିଜୟୀ ହତ୍ୟାକାରୀମାନଙ୍କର ଵଂଶଧର, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଅନ୍ୟ ଗୋଷ୍ଠୀଗୁଡ଼ିକୁ ଶେଷ କରି ନିଜର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ବଞ୍ଚାଇ ରଖିଥିଲେ। 

ବୋଧହୁଏ, ଏହି ଐତିହାସିକ ଓ ମନୋଵୈଜ୍ଞାନିକ ସତ୍ୟକୁ ସ୍ୱୀକାର କରିଵା ହିଁ ମାନବ ଜାତିର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପରିପକ୍ୱତା। କାରଣ ଆଜି ଆମେ ଏକ ଵିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ସମାଜ ଗଠନ କରିଛୁ ସତ, କିନ୍ତୁ ସଭ୍ୟତାର ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଆଵରଣ ତଳେ ସେହି ପ୍ରସ୍ତର ଯୁଗର ପ୍ରଵୃତ୍ତି ଆଜି ବି ଶୋଇରହିଛି। ଯେତେବେଳେ ବି ସାମାଜିକ ଵ୍ୟଵସ୍ଥା ଦୁର୍ଵଳ ହୋଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ସେହି ସାମ୍ପ୍ରଦାୟିକ କିମ୍ବା ଗୋଷ୍ଠୀଗତ ହିଂସା ପୁଣିଥରେ ମୁଣ୍ଡ ଟେକି ଉଠେ।

ମଣିଷର ଇତିହାସ କେଵଳ ହିଂସାର ଇତିହାସ ନୁହେଁ ଵରଂ ନିଜ ଭିତରେ ଥିଵା ସେହି ଆଦିମ ହିଂସ୍ରତା ସହ ନିରନ୍ତର ଲଢ଼େଇ କରି ଏକ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାଜ ଗଢ଼ିଵାର ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ କାହାଣୀ ମଧ୍ୟ। ଅତୀତକୁ ଏକ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ କାହାଣୀର ରୂପ ଦେଵା ପରିଵର୍ତ୍ତେ ଆମକୁ ନିଜର ଅନ୍ଧକାରମୟ ଅତୀତକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଵାକୁ ହେଵ। କାରଣ, ଯେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମେ ନିଜ ଭିତରେ ଥିଵା ସେହି ପୁରାତନ ଅନ୍ଧକାରକୁ ନ ଚିହ୍ନିଛୁ, ସେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମେ ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭଵିଷ୍ୟତ ଗଢ଼ିପାରିଵା ନାହିଁ।

ତଥ୍ୟ ଉତ୍ସ :

1.Haak, W. et al. (2008). Ancient DNA, Strontium isotopes, and osteological analyses shed light on social and kinship organization of the Later Stone Age. PNAS, 105(47), 18226–18231.

2.Price, T. D., Wahl, J., & Bentley, R. A. (2006). Isotopic Evidence for Mobility and Group Organization among Neolithic Farmers at Talheim, Germany, 5000 BC. European Journal of Archaeology, 9, 259–284.

3.Teschler-Nicola, M. et al. (1999). Evidence of genocide 7000 BP—Neolithic paradigm and geo-climatic reality. Collegium Antropologicum, 23(2), 437–450.

4.Meyer, C. et al. (2015). The massacre mass grave of Schöneck-Kilianstädten reveals new insights into collective violence in Early Neolithic Central Europe. PNAS.

5.Mirazón Lahr, M. et al. (2016). Inter-group violence among early Holocene hunter-gatherers of West Turkana, Kenya. Nature, 529, 394–398.

6.Chen, Z. et al. (2025). Ancient DNA from Shimao city records kinship practices in Neolithic China. Nature.

7.Keeley, L. H. (1996). War Before Civilization: The Myth of the Peaceful Savage. Oxford University Press.

8.Fry, D. P. (2006). The Human Potential for Peace. Oxford University Press.

9.Fry, D. P. (Ed.). (2013). War, Peace, and Human Nature. Oxford University Press.

10.Kelly, R. C. (2000). Warless Societies and the Origin of War. University of Michigan Press.