ନାମକରଣ (Le Baptême)

"ଆଚ୍ଛା ଡାକ୍ତରବାବୁ, ଟିକିଏ ବ୍ରାଣ୍ଡି ନେବେ କି?"

"ନିଶ୍ଚୟ, ଢାଳନ୍ତୁ।"

ବୃଦ୍ଧ ଜାହାଜ-ସର୍ଜନ ତାଙ୍କ ଗ୍ଲାସ୍ ବଢ଼ାଇ ଦେଇ, ତାହା ଧୀରେ ଧୀରେ ସୁନେଲି ରଙ୍ଗର ତରଳ ପଦାର୍ଥରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଥିଵାର ଦେଖୁଥିଲେ। ତା'ପରେ, ଗ୍ଲାସ୍‌କୁ ତାଙ୍କ ଆଖି ସାମ୍ନାରେ ଧରି, ସେ ଲ୍ୟାମ୍ପର ଆଲୋକକୁ ତା ମଧ୍ୟ ଦେଇ ଯିଵାକୁ ଦେଲେ,ତାକୁ ଆଘ୍ରାଣ କଲେ, କିଛି ବୁନ୍ଦା ଚାଖିଲେ ଏଵଂ ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ଓଠ ଚାଟି କହିଲେ:

"ଆଃ! କି ମନଲୋଭା ଵିଷ! କିମ୍ବା କୁହାଯାଇପାରେ, ଏକ ମୋହନୀୟ ହନ୍ତା, ମାନଵ ସମାଜର ଏକ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଵିନାଶକାରୀ !"

"ଆପଣମାନେ ଏହାକୁ ସେଭଳି ଜାଣିନାହାଁନ୍ତି, ଯେପରି ମୁଁ ଜାଣିଛି। ଆପଣ ହୁଏତ L'Assommoir (ଲା'ଆସୋମୋୟାର୍) ନାମକ ସେହି ପ୍ରଶଂସନୀୟ ପୁସ୍ତକଟି ପଢ଼ିଥିବେ, କିନ୍ତୁ ଆପଣ ମୋ ପରି ଦେଖିନାହାଁନ୍ତି ଯେ ମଦ୍ୟପାନ କିପରି ଗୋଟିଏ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଦିଵାସୀ ଜନଜାତିକୁ, ନିଗ୍ରୋମାନଙ୍କର ଏକ ଛୋଟ ରାଜ୍ୟକୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦିଏ-- ଯେଉଁ ମଦକୁ ନାଲି ଦାଢ଼ିବାଲା ଇଂରେଜ ନାଵିକମାନେ ଶାନ୍ତିରେ ବ୍ୟାରେଲ୍ ପରେ ବ୍ୟାରେଲ୍ ଖାଲି କରିଦିଅନ୍ତି।

"ଏଇ ପାଖରେ, ପଣ୍ଟ୍-ଲ'ଆବେ ନିକଟସ୍ଥ ବ୍ରିଟାନୀର ଏକ ଛୋଟ ଗାଁରେ, ମୁଁ ଥରେ ମଦ୍ୟପାନ କାରଣରୁ ଘଟିଥିଵା ଏକ ଅଜବ ଓ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖଦ ଘଟଣା ନିଜ ଆଖିରେ ଦେଖିଥିଲି। ମୁଁ ମୋ ବାପା ଛାଡ଼ି ଯାଇଥିଵା ଏକ ଛୋଟ ଗାଉଁଲି ଘରେ ମୋର ଛୁଟି କଟାଉଥିଲି। ଆପଣ ଜାଣିଥିବେ ଏହି ସମତଳ ଉପକୂଳ ଵିଷୟରେ ଯହିଁ ଦିନରାତି ପଵନ ସାଇଁ ସାଇଁ ବହେ, ଯହିଁ କେହି ଛିଡ଼ା ହୋଇଥିଵା ଵା ପଡ଼ିରହିଥିଵା ଏହି ଵିଶାଳ ପଥରଖଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିପାରିଵ ଯାହା ପୁରାତନ କାଳରେ ରକ୍ଷକ ଭାବରେ ପରିଗଣିତ ହେଉଥିଲା ଏଵଂ ଯାହା ଏବେ ବି ନିଜ ସହିତ କିଛି ରାଜକୀୟ ଓ ପ୍ରଭାଵଶାଳୀ ଗୁଣ ବଜାୟ ରଖିଛି। ମୁଁ ସବୁବେଳେ ଆଶା କରେ ଯେ ସେମାନେ ହୁଏତ ଜୀଵନ୍ତ ହୋଇଉଠିବେ ଏଵଂ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ପରି ଧୀର ଓ ଭାରି ପାଦରେ ସେହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଚାଲିଵା ଆରମ୍ଭ କରିବେ କିମ୍ବା ଵିଶାଳ ଗ୍ରାନାଇଟ୍ ଡେଣା ମେଲାଇ ଡ୍ରୁଇଡ୍‌ମାନଙ୍କ ସ୍ୱର୍ଗ ଆଡ଼କୁ ଉଡ଼ିଯିବେ ।

"ଚାରିଆଡ଼େ କେଵଳ ସମୁଦ୍ର, ସାମାନ୍ୟ ଉତ୍ତେଜନାରେ ନିଜ କ୍ରୋଧରେ ଉଠିଵାକୁ ଏଵଂ ଯେଉଁମାନେ ଏହାର କ୍ରୋଧକୁ ସାମ୍ନା କରିଵାକୁ ସାହସ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ନିଜର ଫେଣଯୁକ୍ତ କେଶକୁ ଝାଡ଼ିଦେଵାକୁ ସର୍ଵଦା ପ୍ରସ୍ତୁତ ରହିଥାଏ।

"ଆଉ ଯେଉଁ ଲୋକମାନେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ସମୁଦ୍ରରେ ଯାତ୍ରା କରନ୍ତି, ଯାହା ତାର ସବୁଜ ପିଠିର ଗୋଟିଏ ଗତିରେ ସେମାନଙ୍କ ଦୁର୍ଵଳ ଡଙ୍ଗାକୁ ଓଲଟାଇ ଦେଇପାରେ ଏଵଂ ଗିଳି ଦେଇପାରେ -- ସେମାନେ ନିଜ ଛୋଟ ଡଙ୍ଗାରେ ଦିନରାତି ବାହାରି ଯାଆନ୍ତି, କଠୋର ପରିଶ୍ରମୀ, କ୍ଳାନ୍ତ ଓ ମଦ୍ୟପାନ କରି କରି। ସେମାନେ ଅନେକ ସମୟରେ ମଦ୍ୟପାନ କରିଥାଆନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ଏକ ପ୍ରଵାଦ ଅଛି: ,“ଯେତେବେଳେ ବୋତଲ ଭର୍ତ୍ତି ଥାଏ, ତୁମେ ପାଣି ଭିତରେ ଥିଵା ପଥରଖଣ୍ଡ ଦେଖିପାରିଵ, କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ଏହା ଖାଲି ହୋଇଯାଏ ତୁମେ ଏହାକୁ ଆଉ ଦେଖିପାରିଵ ନାହିଁ।”

"ସେମାନଙ୍କର କୌଣସି ଏକ କୁଡ଼ିଆ ଭିତରକୁ ଯାଆନ୍ତୁ; ଆପଣ ସେଠାରେ କେବେ ବି ପିତାଙ୍କୁ ପାଇବେ ନାହିଁ। ଯଦି ଆପଣ ସେହି ମହିଳାଙ୍କୁ ପଚାରିବେ ଯେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କର କ'ଣ ହେଲା, ସେ ନିଜ ବାହୁକୁ ସେହି ଅନ୍ଧକାରମୟ ସମୁଦ୍ର ଆଡ଼କୁ ପ୍ରସାରିତ କରିବେ ଯାହା ଉପକୂଳ ଦେଇ ଗର୍ଜନ କରୁଥାଏ। ସେ ଗୋଟିଏ ରାତିରେ ସେଠାରେ ହିଁ ରହିଗଲେ, ଯେତେବେଳେ ସେ ଅତ୍ୟଧିକ ମଦ୍ୟପାନ କରିଥିଲେ; ତାଙ୍କ ବଡ଼ ପୁଅ ସହିତ ମଧ୍ୟ ସମାନ ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା। ତାଙ୍କର ଆହୁରି ଚାରୋଟି ବଡ଼, ବଳିଷ୍ଠ, ଗୋରା ଚୁଟି ଥିଵା ପୁଅ ବି ଅଛନ୍ତି। ଖୁବ୍ ଶୀଘ୍ର ସେମାନଙ୍କର ସମୟ ବି ଆସିଵ।"

"ଯେମିତି ମୁଁ କହିଲି, ମୁଁ ପଣ୍ଟ୍-ଲ'ଆବେ ନିକଟରେ ଏକ ଛୋଟ ଘରେ ରହୁଥିଲି। ମୁଁ ସେଠାରେ ଏକାକୀ ମୋର ଚାକର, ଜଣେ ବୃଦ୍ଧ ନାଵିକ ଏଵଂ ଏକ ସ୍ଥାନୀୟ ପରିଵାର ସହିତ ରହୁଥିଲି, ଯେଉଁମାନେ ମୋ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ଜମିବାଡ଼ିର ଦେଖାଶୁଣା କରୁଥିଲେ। ସେହି ପରିଵାରରେ ତିନିଜଣ ସଦସ୍ୟ ଥିଲେ, ଦୁଇ ଭଉଣୀ ଏଵଂ ଜଣେ ଵ୍ୟକ୍ତି, ଯିଏ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣଙ୍କୁ ଵିଵାହ କରିଥିଲେ ଏଵଂ ବଗିଚାର ଦାୟିତ୍ୱ ନେଉଥିଲେ।

"ଖ୍ରୀଷ୍ଟମାସର ଠିକ୍ କିଛି ସମୟ ପୂର୍ଵରୁ ମୋ ମାଳୀର ସ୍ତ୍ରୀ ଏକ ପୁତ୍ର ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲା। ସ୍ୱାମୀ ଜଣକ ମୋତେ ଧର୍ମ-ପିତା (god-father) ହେଵାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲା। ମୁଁ ତାର ଅନୁରୋଧକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରିପାରିଲି ନାହିଁଁ ତେଣୁ ସେ କହିଵା ଅନୁସାରେ ନାମକରଣ ଖର୍ଚ୍ଚ ପାଇଁ ମୋଠାରୁ ଦଶ ଫ୍ରାଙ୍କ୍ ଧାର ନେଲା।

"ଜାନୁଆରୀର ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନକୁ ଉତ୍ସଵର ତାରିଖ ଭାବରେ ବଛାଗଲା। ତା'ର ଏକ ସପ୍ତାହ ପୂର୍ଵରୁ ପୃଥିଵୀ ଏକ ଵିଶାଳ ଧଳା ବରଫର ଗାଲିଚାରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ହୋଇରହିଥିଲା। ସେହି ବରଫର ଚାଦର ଯୋଗୁଁ ଏହି ସମତଳ ଓ ନିମ୍ନଭୂମି ଦେଶଟି ଅସୀମ ଓ ଅନନ୍ତ ଵିସ୍ତୃତ ବୋଲି ପ୍ରତୀତ ହେଉଥିଲା। ଏହି ଶୁଭ୍ର ପ୍ରାନ୍ତରର ଵିପରୀତରେ ସମୁଦ୍ରଟି କଳା ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ତାହାର ଲହଡ଼ିଗୁଡ଼ିକ ତରଙ୍ଗାୟିତ ହୋଇ ମାଡ଼ି ଆସୁଥିଲା, ଉତ୍ତାଳ ହୋଇ ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲା ଏଵଂ ଉନ୍ମତ୍ତ ଭାବେ ଉଛୁଳି ପଡ଼ୁଥିଲା; ମନେ ହେଉଥିଲା, ସେ ତାହାର ସେହି ଧଳା ପଡ଼ୋଶୀକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୋପ କରିଦେଵାକୁ ଚାହୁଁଛି। କିନ୍ତୁ ସେହି ବରଫାଚ୍ଛାଦିତ ଭୂମି ଏତେ ଶାନ୍ତ, ନିରଵ ଓ ହିମଶୀତଳ ଥିଲା ଯେ, ତାହାକୁ ଦେଖି ମୃତପ୍ରାୟ ବୋଲି ମନେ ହେଉଥିଲା।

 

"ସକାଳ ନଅଟାରେ ପିତା କେରାଣ୍ଡେକ୍ ନିଜ ଶାଳୀ, ବଡ଼ କେର୍ମାଗାନ୍ ଓ ଧାଇଙ୍କ ସହିତ ମୋ ଦ୍ୱାରକୁ ଆସିଥିଲା, ଯିଏ କି ନଵଜାତକକୁ କମ୍ବଳରେ ଗୁଡ଼ାଇ ଧରିଥିଲେ। ଆମେ ଗିର୍ଜାଘର ଆଡ଼କୁ ବାହାରିଲୁ। ପାଗ ଏତେ ଥଣ୍ଡା ଥିଲା ଯେ ମନେ ହେଉଥିଲା ଏହା ଚର୍ମକୁ ଶୁଖାଇ ଫଟାଇ ଦେଵ। ମୁଁ ଆମ ଆଗରେ ନିଆଯାଉଥିଵା ସେହି ଵିଚରା ଛୋଟ ଜୀଵଟି ବିଷୟରେ ଭାବୁଥିଲି, ଆଉ ନିଜକୁ ନିଜେ କହିଲି ଯେ ଏହି ବ୍ରେଟନ୍ ଜାତି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଲୁହାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିଵ, ଯଦି ସେମାନଙ୍କ ପିଲାମାନେ ଜନ୍ମ ହେଵା ମାତ୍ରେ ଏଭଳି ବାହାର ପରିଵେଶକୁ ସହ୍ୟ କରିଵାକୁ ସକ୍ଷମ ଅଟନ୍ତି।

"ଆମେ ଗିର୍ଜାଘର ପାଖରେ ପହଞ୍ଚିଲୁ, କିନ୍ତୁ କବାଟ ବନ୍ଦ ଥିଲା; ପାଦ୍ରୀଙ୍କର ଆସିଵାରେ ଵିଳମ୍ବ ହେଉଥିଲା।

"ତା'ପରେ ଧାଇ ଜଣକ ଗୋଟିଏ ପାହାଚ ଉପରେ ବସି ପିଲାର ଲୁଗା ଖୋଲିଵାକୁ ଲାଗିଲା। ପ୍ରଥମେ ମୁଁ ଭାବିଲି ବୋଧହୁଏ କିଛି ଛୋଟ ଦୁର୍ଘଟଣା ଘଟିଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଦେଖିଲି ଯେ ସେମାନେ ସେହି ଵିଚରା ଛୋଟ ପିଲାଟିକୁ ବରଫ ପରି ଥଣ୍ଡା ପଵନରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଲଗ୍ନ କରି ଛାଡ଼ିଦେଉଛନ୍ତି। ଏପରି ନିର୍ବୋଧତା ଦେଖି ରାଗିଯାଇ, ମୁଁ ପ୍ରତିଵାଦ କଲି:

"ଆରେ, ତୁମେ ପାଗଳ ହୋଇଗଲଣି କି! ତୁମେ ପିଲାଟିକୁ ମାରିଦେଵ !'

"ମହିଳା ଜଣକ ଶାନ୍ତିରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: 'ଓହୋ, ନା, ଆଜ୍ଞା; ସେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଉଲଗ୍ନ ହୋଇ ଅପେକ୍ଷା କରିଵା ଉଚିତ୍।'

"ପିତା ଓ ମାଉସୀ ବିନା କୌଣସି ଚିନ୍ତାରେ ଦେଖୁଥିଲେ। ଏହା ଏକ ପ୍ରଥା ଥିଲା। ଯଦି ଏହାକୁ ପାଳନ କରା ନ ଯାଏ ତେବେ ଛୋଟ ପିଲାଟି ଉପରେ ନିଶ୍ଚିତ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଆସିଵ।

"ମୁଁ ଗାଳି ଦେଲି, ଧମକ ଦେଲି ଏଵଂ ଅନୁନୟ ଵିନୟ ହେଲି। ମୁଁ ସେହି ଦୁର୍ଵଳ ଶିଶୁକୁ ଘୋଡ଼ାଇଵା ପାଇଁ ବଳ ପ୍ରୟୋଗ କରିଵାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲି। ସବୁକିଛି ଵୃଥା ହେଲା। ଧାଇଜଣକ ମୋ ପାଖରୁ ବରଫ ଦେଇ ଦୂରକୁ ଦୌଡ଼ି ପଳାଇଲା, ଏଵଂ ସେହି ଛୋଟ ପିଲାଟିର ଶରୀର ବାଇଗଣୀ ରଙ୍ଗର ହୋଇଗଲା। ମୁଁ ଏହି ପଶୁମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଯିଵାକୁ ବସିଥିଲି କିନ୍ତୁ ସେତିକିବେଳେ ଦେଖିଲି ପାଦ୍ରୀ ଜଣକ ସେହି ଅଞ୍ଚଳ ଦେଇ ଆସୁଛନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଗିର୍ଜାର ସେଵକ ଏଵଂ ଏକ ଛୋଟ ବାଳକ ଆସୁଛନ୍ତି। ମୁଁ ତାଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ଦୌଡ଼ିଗଲି ଆଉ ମୋର କ୍ରୋଧ ପ୍ରକାଶ କଲି। କିନ୍ତୁ ସେ କୌଣସି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କଲେ ନାହିଁ କିମ୍ବା ତାଙ୍କର ଚାଲିଵାର ବେଗ ଟିକିଏ ବି ବଢ଼ାଇଲେ ନାହିଁ। ଵରଂ ସେ ମୋତେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ:

"'ଆପଣ କ'ଣ ଆଶା କରିପାରିବେ, ମହାଶୟ? ଏହା ହେଉଛି ପ୍ରଥା। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏହା କରନ୍ତି ଏଵଂ ସେମାନଙ୍କୁ ଅଟକାଇଵାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଵା ଦ୍ଵାରା କୌଣସି ଲାଭ ହେଵାର ନାହିଁ।'

"'କିନ୍ତୁ ଅନ୍ତତଃ ପକ୍ଷେ ଜଲଦି କରନ୍ତୁ !' ମୁଁ ଚିତ୍କାର କଲି।

"ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: 'କିନ୍ତୁ ମୁଁ ୟାଠୁ ଜୋରରେ ଚାଲିପାରିବି ନାହିଁ।'

"ପାଦ୍ରୀ ଗିର୍ଜାଘରର ପୋଷାକ ପରିଵର୍ତ୍ତନ କକ୍ଷରେ ପ୍ରଵେଶ କଲେ ଆଉ ଆମେମାନେ ବାହାରେ ଗିର୍ଜାର ପାହାଚ ଉପରେ ରହିଲୁ। ମୋତେ ଭାରି କଷ୍ଟ ହେଉଥିଲା। କିନ୍ତୁ ସେହି ଵିଚରା ଛୋଟ ଜୀଵଟିର କ'ଣ ହେଉଥିଵ ଯିଏ ପ୍ରବଳ ଥଣ୍ଡାର ପ୍ରଭାବରେ କାନ୍ଦି ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲା।

"ଶେଷରେ କବାଟ ଖୋଲିଲା। ସେ ଗିର୍ଜାଘର ଭିତରକୁ ଗଲେ। କିନ୍ତୁ ଵିଚରା ପିଲାଟିକୁ ସମଗ୍ର ଉତ୍ସଵରେ ଉଲଗ୍ନ ହୋଇ ରହିଵାକୁ ପଡ଼ିଲା। ଏହା ଶେଷ ହେଉନଥିଲା। ପାଦ୍ରୀ ଲାଟିନ୍ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ଖନେଇ ଖନେଇ କହୁଥିଲେ ଏଵଂ ସେଗୁଡ଼ିକର ଭୟଙ୍କର ଭୁଲ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ। ସେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଏଵଂ ଭାରୀ ପାଦରେ ଚାଲୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଧଳା ପୋଷାକ ମୋ ହୃଦୟକୁ ଥଣ୍ଡା କରିଦେଲା। ଏପରି ମନେ ହେଉଥିଲା ଯେପରି, ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦୟ ଓ ବର୍ବର ଦେଵତାଙ୍କ ନାମରେ, ସେ ନିଜକୁ ଆଉ ଏକ ପ୍ରକାରର ବରଫରେ ଗୁଡ଼ାଇ ଦେଇଥିଲେ ଯାହାଦ୍ୱାରା ଥଣ୍ଡାରେ କଷ୍ଟ ପାଉଥିଵା ଏହି ଛୋଟ ମଣିଷ ଛୁଆଟିକୁ ନିର୍ଯାତନା ଦିଆଯାଇପାରିଵ।

"ଶେଷରେ ଵିଧି ଅନୁଯାୟୀ ନାମକରଣ ସମାପ୍ତ ହେଲା ଏଵଂ ମୁଁ ଦେଖିଲି ଧାଇ ପୁଣି ଥରେ ସେହି ବରଫ ପାଲଟିଯାଇଥିଵା, କାନ୍ଦୁଥିଵା ପିଲାଟିକୁ ନେଇ କମ୍ବଳରେ ଗୁଡ଼ାଇ ଦେଲା।

"ପାଦ୍ରୀ ମୋତେ କହିଲେ: 'ଆପଣ ରେଜିଷ୍ଟରରେ ଦସ୍ତଖତ କରିଵାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି କି?'

"ମୋ ମାଳୀ ଆଡ଼କୁ ବୁଲି, ମୁଁ କହିଲି: 'ଜଲଦି କର ଏଵଂ ଶୀଘ୍ର ଘରକୁ ଯାଅ ଯାହାଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସେହି ପିଲାଟିର ଶରୀରକୁ ଗରମ କରିପାରିଵ।' ଯଦି ବହୁତ ଡେରି ହୋଇନଥିଵ, ତେବେ ନିମୋନିଆର ଭୟଙ୍କର ଆକ୍ରମଣରୁ ରକ୍ଷା ପାଇଵା ପାଇଁ ମୁଁ ତାକୁ କିଛି ଉପଦେଶ ଦେଲି। ସେ ମୋର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ପାଳନ କରିଵାକୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଲା ଏଵଂ ତାର ଶାଳୀ ଓ ଧାଇଙ୍କ ସହିତ ଚାଲିଗଲା। ମୁଁ ପାଦ୍ରୀଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ପୋଷାକ କକ୍ଷକୁ ଗଲି ଏଵଂ ଯେତେବେଳେ ଦସ୍ତଖତ କଲି, ସେ ଖର୍ଚ୍ଚ ବାବଦକୁ ପାଞ୍ଚ ଫ୍ରାଙ୍କ୍ ଦାବି କଲେ।

"ଯେହେତୁ ମୁଁ ଆଗରୁ ପିତାକୁ ଦଶ ଫ୍ରାଙ୍କ୍ ଦେଇସାରିଥିଲି ତେଣୁ ଦୁଇଥର ଟଙ୍କା ଦେଵାକୁ ମନା କରିଦେଲି। ପାଦ୍ରୀ କାଗଜଟି ନଷ୍ଟ କରିଦେଵାକୁ ଏଵଂ ନାମକରଣ ବାତିଲ୍ କରିଦେଵାକୁ ଧମକ ଦେଲେ। ମୁଁ ବଦଳରେ, ତାଙ୍କୁ ଜିଲ୍ଲା ଓକିଲଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦଣ୍ଡିତ କରିଵାକୁ ଧମକ ଦେଲି। ଵିଵାଦ ଲମ୍ବା ସମୟ ଧରି ଚାଲିଲା ଏଵଂ ଶେଷରେ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ ମୁଁ ପାଦ୍ରୀଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚ ଫ୍ରାଙ୍କ୍ ଦେଇ ଫେରିଲି।

"ଘରେ ପହଞ୍ଚିଵା ମାତ୍ରେ ସବୁକିଛି ଠିକ୍ ଅଛି କି ନାହିଁ ଜାଣିଵା ପାଇଁ ମୁଁ କେରାଣ୍ଡେକର ଘରକୁ ଗଲି। ପିତା, ଶାଳୀ କିମ୍ବା ଧାଇ କେହିବି ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫେରିନଥିଲେ। ଛୁଆର ମାଆଟି ସେଠି ଏକାକୀ ରହିଥିଲା, ଥଣ୍ଡାରେ ଥରି ଥରି ଶେଯରେ ପଡ଼ିଥିଲା ଏଵଂ ଭୋକିଲା ଥିଲା, କାରଣ ସେ ପୂର୍ଵଦିନଠାରୁ କିଛି ଖାଇନଥିଲା।

"'ସେମାନେ କୁଆଡ଼େ ଯାଇଥିବେ?' ମୁଁ ପଚାରିଲି। ସେ ବିନା କୌଣସି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଵା ରାଗରେ ଉତ୍ତର ଦେଲା, 'ସେମାନେ ଉତ୍ସଵ ପାଳନ କରିଵା ପାଇଁ କିଛି ପିଇଵାକୁ ଯାଇଛନ୍ତି: ଏହା ହେଉଛି ପ୍ରଥା।' ତା'ପରେ ମୁଁ ମୋର ସେହି ଦଶ ଫ୍ରାଙ୍କ୍ କଥା ଭାବିଲି ଯାହା ଗିର୍ଜାରେ ଦେଵା ପାଇଁ ଥିଲା ଏଵଂ ଏବେ ନିଃସନ୍ଦେହରେ ମଦ ପାଇଁ ଖର୍ଚ୍ଚ ହେଵ।

"ମୁଁ ମାଆ ପାଇଁ କିଛି ସୁପ୍ ପଠାଇଲି ଏଵଂ ରୁମ୍ ଭିତରେ ଭଲଭାବରେ ନିଆଁ ଜାଳିଵାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲି। ମୁଁ ଅଶାନ୍ତ ଓ କ୍ରୋଧିତ ଥିଲି ଏଵଂ ଏହି ପଶୁମାନଙ୍କୁ ତଡ଼ିଦେବି ବୋଲି ନିଜକୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଲି କିନ୍ତୁ ଏହା ଭାବି ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ ହେଉଥିଲି ଯେ ସେହି ଗରିବ ଶିଶୁଟିର କ'ଣ ହେଵ ।

"ସେତେବେଳକୁ ଛଅଟା ବାଜିସାରିଥିଲା, ଏଵଂ ସେମାନେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫେରିନଥିଲେ। ମୁଁ ମୋ ଚାକରକୁ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରିଵାକୁ କହି ଶୋଇଵାକୁ ଗଲି। ଖୁବ୍ ଶୀଘ୍ର ମୋତେ ନିଦ ଆସିଗଲା ଏଵଂ ମୁଁ ଘୋର ନିଦ୍ରାରେ ଶୋଇଗଲି। ସକାଳେ ମୋର ଚାକର ମୋତେ ଉଠାଇଲା ଏଵଂ ସିଏ ମୋ ପାଇଁ ଗରମ ପାଣି ଆଣିଥିଲା।

"ଆଖି ଖୋଲିଵା ମାତ୍ରେ ତାକୁ ପଚାରିଲି: 'କେରାଣ୍ଡେକର ଖବର କ'ଣ?'

"ଲୋକଟି ଇତସ୍ତତଃ ହେଲା ଏଵଂ ତା'ପରେ ଖନେଇ ଖନେଇ କହିଲା: 'ଓଃ! ସେ ମଧ୍ୟରାତ୍ରି ପରେ ଠିକ୍ ଫେରିଆସିଲା, କିନ୍ତୁ ଏତେ ମଦ ପିଇଥିଲା ଯେ ଚାଲିପାରୁନଥିଲା ଏଵଂ କେର୍ମାଗାନ୍ ଆଉ ଧାଇର ମଧ୍ୟ ସମାନ ଅଵସ୍ଥା ଥିଲା। ମୋତେ ଲାଗୁଛି ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ କୌଣସି ଖାଲରେ ଶୋଇଯାଇଥିଲେ, କାରଣ ଛୋଟ ପିଲାଟି ମରିଗଲା ଆଉ ସେମାନେ ଏ ଵିଷୟରେ ଆଦୌ ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ।'

"ମୁଁ ଶେଯରୁ ଡେଇଁପଡ଼ି ଚିତ୍କାର କରି ଉଠିଲି:

"'କ'ଣ! ପିଲାଟି ମରିଗଲାଣି?'

"'ହଁ ଆଜ୍ଞା। ସେମାନେ ତାକୁ "ମାଆ କେରାଣ୍ଡେକ୍" ପାଖକୁ ଫେରାଇ ଆଣିଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ସେ ଏହା ଦେଖିଲେ, ସେ କାନ୍ଦିଵାକୁ ଲାଗିଲେ ଏଵଂ ଏବେ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଵା ପାଇଁ ମଦ ପିଆଉଛନ୍ତି।'

"'କ'ଣ କହିଲ? ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ମଦ ପିଆଉଛନ୍ତି!"

"'ହଁ ଆଜ୍ଞା। ମୁଁ ଆଜି ସକାଳେ ହିଁ ଏହା ଜାଣିଵାକୁ ପାଇଲି। ଯେହେତୁ କେରାଣ୍ଡେକ୍ ପାଖରେ ଆଉ ବ୍ରାଣ୍ଡି କିମ୍ବା ଟଙ୍କା ନଥିଲା, ସେ ଲ୍ୟାମ୍ପ ପାଇଁ ବାବୁ ଦେଇଥିଵା କାଠ ଆଲକୋହଲ୍ (ସ୍ପିରିଟ୍) ନେଇଆସିଲା ଏଵଂ ଏବେ ସେମାନେ ଚାରିଜଣଯାକ ସେଇଆ ପିଉଛନ୍ତି। ମାଆ ଏବେ ବହୁତ ଅସୁସ୍ଥ ଅନୁଭଵ କରୁଛନ୍ତି।'

"ମୁଁ ତରବର ହୋଇ କିଛି ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଲି, ଏଵଂ ସେହି ନର-ପିଶାଚମାନଙ୍କ ପିଠିରେ ବାଡ଼େଇଵା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଗୋଟିଏ ବାଡ଼ି ଧରି, ମାଳୀର ଘର ଆଡ଼କୁ ଧାଇଁଲି।

"ମାଆ ତା'ର ମୃତ ଶିଶୁର ନୀଳ ପଡ଼ିଯାଇଥିଵା ଶରୀର ପାଖରେ ଅତ୍ୟଧିକ ମଦ୍ୟପାନ କରି ପ୍ରଳାପ କରୁଥିଲା।

କେରାଣ୍ଡେକ୍, ଧାଇ ଓ କେର୍ମାଗାନ୍ ସ୍ତ୍ରୀଲୋକଟି ଚଟାଣରେ ଘୁଙ୍ଗୁଡ଼ି ମାରୁଥିଲେ। ମୋତେ ସେହି ମାଆର ଯତ୍ନ ନେଵାକୁ ପଡ଼ିଲା, ଯିଏ ଦ୍ୱିପ୍ରହର ବେଳକୁ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା।"

ବୃଦ୍ଧ ଡାକ୍ତର ଚୁପ୍ ହୋଇଗଲେ। ସେ ବ୍ରାଣ୍ଡି ବୋତଲ ଉଠାଇଲେ ଏଵଂ ଆଉ ଗୋଟିଏ ଗ୍ଲାସ୍ ଢାଳିଲେ। ସେ ଏହାକୁ ଲ୍ୟାମ୍ପ ଆଡ଼କୁ ଟେକି ଧରିଲେ ଏଵଂ ଏହା ମଧ୍ୟ ଦେଇ ଆସୁଥିଵା ଆଲୋକ ସେହି ତରଳ ପଦାର୍ଥକୁ ତରଳି ଯାଇଥିଵା ପୋଖରାଜ ମଣି ଭଳି ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗ ପ୍ରଦାନ କରୁଥିଲା। ପରେ ସେ ଏକ ଢୋକରେ ସେହି ଵିଶ୍ୱାସଘାତକ ପାନୀୟଟିକୁ ପିଇଗଲେ।

•••••••••••••••••••••••••••••••••••••

(ଏହି Le Baptême ଗଳ୍ପଟି ଗାଏ ଡି ମୋପାସାଁ (୧୮୫୦-୧୮୯୩)ଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ)

•••••••••••••••••••••••••••••••••••

ଲେଖକ ପରିଚୟ : ଗାଏ ଡି ମୋପାସାଙ୍କ ଜନ୍ମ ୫ ଅଗଷ୍ଟ ୧୮୫୦ରେ ଫ୍ରାନ୍ସ ଦେଶର ନର୍ମଣ୍ଡିରେ ହୋଇଥିଲା । ଆଧୁନିକ କ୍ଷୁଦ୍ରଗଳ୍ପର ଜନକ ଭାବେ ପରିଚିତ। ଗାଏ ଡି ମୋପାସା ଊନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଜଣେ ଵିଖ୍ୟାତ ଫରାସୀ ଲେଖକ ଥିଲେ। ସେ ପ୍ରାୟ ୩୦୦ରୁ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱ କ୍ଷୁଦ୍ରଗଳ୍ପ, ୬ଟି ଉପନ୍ୟାସ ଏଵଂ ବହୁ ଭ୍ରମଣ କାହାଣୀ ରଚନା କରିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଗଳ୍ପଗୁଡ଼ିକରେ ଵାସ୍ତଵଵାଦ, ମାନଵୀୟ ଦୁର୍ଵଳତା, ସାମାଜିକ କୁସଂସ୍କାର, ମଦ୍ୟପାନର ଅନ୍ଧକାର ଦିଗ ଏଵଂ ଜୀଵନର ନିଷ୍ଠୁର ସତ୍ୟ ଅତି ସହଜ ଓ ଜୀଵନ୍ତ ଭାବେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥାଏ। ତାଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ‘ଦି ନେକଲେସ୍’, ‘ବୁଲ୍ ଡି ସୁଇଫ୍’ ଓ ‘ଦି ହୋର୍ଲା’ ଅନ୍ୟତମ।

••••••••••••••••••••••••••••••••••••

ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ୟ : ଗାଏ ଡି ମୋପାସାଙ୍କର ପ୍ରୋକ୍ତ କାହାଣୀଟି ୧୯ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଫ୍ରାନ୍ସର ଭୌଗୋଳିକ, ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ଆଞ୍ଚଳିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମି ଉପରେ ଆଧାରିତ। କାହାଣୀରେ ଵ୍ୟଵହୃତ କିଛି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ କମ୍-ପରିଚିତ ଵିଷୟର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସୂଚନା ନିମ୍ନରେ ପ୍ରଦତ୍ତ ହେଲା । 

(କ)L'Assommoir

 L'Assommoir ଫରାସୀ ସାହିତ୍ୟର ଵିଶିଷ୍ଟ ଲେଖକ ଏମିଲ୍ ଜୋଲାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ୧୮୭୭ ମସିହାରେ ଲିଖିତ ଏକ କାଳଜୟୀ ଉପନ୍ୟାସ। ଏହି ବହିରେ ମଦ୍ୟପାନ କିପରି ଶ୍ରମିକ ଶ୍ରେଣୀର ମଣିଷ ଓ ତାଙ୍କ ପରିଵାରକୁ ଶାରୀରିକ, ମାନସିକ ଓ ଆର୍ଥିକ ଭାବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧ୍ୱଂସ କରିଦିଏ, ତାହାର ଏକ ଵାସ୍ତଵ ଚିତ୍ରଣ ରହିଛି। ଗଳ୍ପର ଡାକ୍ତରଜଣକ ମଦର ଭୟାଵହତା ବୁଝାଇଵା ପାଇଁ ଏହି ବହିର ଉଦାହରଣ ଦେଇଛନ୍ତି।

(ଖ) ଲାଲ୍ ଦାଢ଼ିଆ ଇଂରେଜ ନାଵିକମାନଙ୍କର ଡ୍ରମ୍ ପରେ ଡ୍ରମ୍ ମଦ ଭରି ଆଣି ଢାଳିଵା ପ୍ରସଙ୍ଗ 

ଯେଉଁ ଲାଲ୍-ଦାଢ଼ିଆ ଇଂରେଜ ନାଵିକମାନେ ଡ୍ରମ ପରେ ଡ୍ରମ ଅଜାଡ଼ି ଦେଉଥିଲେ ବୋଲି ଗପରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି ତାପଛରେ ଏକ ଇତିହାସ ରହିଛି ‌। ଅଷ୍ଟାଦଶ ଓ ଊନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଉପନିଵେଶଵାଦ ସମୟରେ ଇଂରେଜ ଓ ୟୁରୋପୀୟ ଵ୍ୟଵସାୟୀମାନେ ଜାହାଜରେ ଆଫ୍ରିକା ଏଵଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱୀପସମୂହକୁ ଯାଉଥିଲେ। ସେମାନେ ନିଜ ଜାହାଜରୁ କାଠ ଡ୍ରମ (Barrels) ଭରି ଭରି ଶସ୍ତା ମଦ (ଯଥା: ରମ୍, ବ୍ରାଣ୍ଡି, ଜିନ୍) ସେଠାକାର ଆଦିଵାସୀ ଓ ଶାସକମାନଙ୍କୁ ବିକ୍ରି କରୁଥିଲେ କିମ୍ବା ବଦଳରେ ସୁନା, ହାତୀଦାନ୍ତ ଓ ଦାସ ନେଉଥିଲେ। ସେହି ସରଳ ଆଦିଵାସୀ ଲୋକମାନେ କେବେ ମଦ ପିଇନଥିଲେ, ତେଣୁ ସେମାନେ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ନିଶାସକ୍ତ ହୋଇପଡ଼ିଲେ। ଫଳରେ ସେମାନଙ୍କର ସାମାଜିକ ଵ୍ୟଵସ୍ଥା ଭାଙ୍ଗିଗଲା, ରୋଗଵ୍ୟାଧି ବଢ଼ିଲା ଏଵଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଛାରଖାର ହୋଇଗଲା।

(ଗ)ବ୍ରିଟାନି ଓ ପୋଣ୍ଟ-ଲ'ଆବେ 

ବ୍ରିଟାନି, ଫ୍ରାନ୍ସର ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ ଭାଗରେ ଥିବା ଏକ ଉପକୂଳଵର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳ। ଏହା ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଶୀତଳ ପଵନ, ପଥୁରିଆ ସମୁଦ୍ରକୂଳ ଓ ସମୁଦ୍ର ଗାଁଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ଜଣାଶୁଣା। ପୋଣ୍ଟ-ଲ'ଆବେ ସେହି ବ୍ରିଟାନି ଅଞ୍ଚଳରେ ଅଵସ୍ଥିତ ଏକ ଛୋଟ ଐତିହାସିକ ସହର।

(ଘ)ଡ୍ରୁଇଡ୍ 

ପ୍ରାଚୀନ ୟୁରୋପର କେଲ୍ଟିକ୍ ସଂସ୍କୃତିର ପୁରୋହିତ କିମ୍ବା ଧର୍ମଗୁରୁ ଥିଲେ — ଡ୍ରୁଇଡ୍ । ବ୍ରିଟାନି ଅଞ୍ଚଳରେ ପ୍ରାଚୀନ କାଳର Megaliths ନାମକ ବଡ଼ ବଡ଼ ପଥର ସ୍ଥାପିତ ହୋଇ ରହିଛି, ଯାହାକୁ 'ଡ୍ରୁଇଡ୍'ମାନଙ୍କର ପୂଜାସ୍ଥଳୀ ବୋଲି ଵିଶ୍ୱାସ କରାଯାଉଥିଲା। ଡାକ୍ତରଜଣକ ସେହି ଵିଶାଳ ପଥରଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି ଡ୍ରୁଇଡ୍‌ମାନଙ୍କ କଥା ମନେ ପକାଇଛନ୍ତି।

(ଙ)Breton ଜାତି

Bretonମାନେ ବ୍ରିଟାନି ଅଞ୍ଚଳର ସ୍ଥାନୀୟ ଅଧିଵାସୀ। ସମୁଦ୍ରକୂଳର କଠିନ ଜଳଵାୟୁ ଓ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଶୀତ ସହି ସହି ଏହି ଲୋକମାନେ ଦେହସୁଆ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ସେଥିପାଇଁ ଲେଖକ ସେମାନଙ୍କୁ "ଲୁହା ପରି କଠୋର" ବୋଲି କହିଛନ୍ତି। ଏହି ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ଅନ୍ଧଵିଶ୍ୱାସ ଓ ଆଞ୍ଚଳିକ କୁସଂସ୍କାର ରହିଥିଲା।

(ଚ)ଖ୍ରୀଷ୍ଟୀୟ ନାମକରଣ (Christening/Baptism) ଓ 'ଧର୍ମବାପା' (Godfather)

ନାମକରଣ ଵା Christening ଖ୍ରୀଷ୍ଟଧର୍ମର ଏକ ପଵିତ୍ର ରୀତି ଯହିଁରେ ନଵଜାତ ଶିଶୁକୁ ଚର୍ଚ୍ଚକୁ ନେଇ ଜଳ ସିଞ୍ଚନ କରାଯାଏ ଓ ଧର୍ମରେ ଦୀକ୍ଷିତ କରାଯାଏ। ଏହି ଉତ୍ସଵ ସମୟରେ ପରିଵାର ବାହାରର ଜଣେ ସମ୍ମାନିତ ଵ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଶିଶୁର 'ଧର୍ମବାପା(Godfather)' ଭାବେ ବଛାଯାଏ, ଯିଏ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଭାବେ ଶିଶୁଟିର ଦାୟିତ୍ୱ ନିଅନ୍ତି (ଏଠାରେ ଡାକ୍ତରଜଣକ ଧର୍ମବାପା ହୋଇଥିଲେ)।

(ଛ)ଉଡ୍ ଆଲକୋହଲ୍ 

 Wood Alcohol ଵା Methanol ପିଇଵା ପାଇଁ ଵ୍ୟଵହୃତ ହେଉଥିଵା ସାଧାରଣ ମଦ ଵା Ethanol ନୁହେଁ। ଏହା ଲ୍ୟାମ୍ପ୍ ଜାଳିଵା କିମ୍ବା ଶିଳ୍ପରେ ଵ୍ୟଵହୃତ ହେଉଥିଵା ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଵିଷାକ୍ତ କେମିକାଲ୍ । ଏହାକୁ ପିଇଲେ ମଣିଷର ଆଖି କୋରଡ଼ା ହୋଇଯାଏ, ସ୍ନାୟୁ ମରିଯାଏ ଏଵଂ ଶେଷରେ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟେ। ନିଶାସକ୍ତ କେରାଣ୍ଡେକ୍ ମଦ ନପାଇ ଏହି ଵିଷାକ୍ତ ସ୍ପିରିଟ୍ ପିଇଦେଵାରୁ ଶେଷରେ ତା’ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବିଗିଡ଼ିଯାଇଥିଲା ଏଵଂ ତା’ ସ୍ତ୍ରୀର ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା।

(ଜ)ଫ୍ରାଙ୍କ୍ 

Euro ଆସିଵା ପୂର୍ଵରୁ 'Franc' ଥିଲା ଫ୍ରାନ୍ସର ସରକାରୀ ମୁଦ୍ରା । କାହାଣୀରେ ସେହି ତତ୍କାଳୀନ ମୁଦ୍ରା ଆଧାରରେ ଦଶ ଫ୍ରାଙ୍କ୍ ଓ ପାଞ୍ଚ ଫ୍ରାଙ୍କ୍‌ର ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି। ୧୯୯୯ ଜାନୁଆରୀ ୧ରେ ୟୁରୋପୀୟ ସଂଘ (EU) ଦ୍ୱାରା ୟୁରୋକୁ ବ୍ୟାଙ୍କିଙ୍ଗ୍, ହିସାବକିତାବ ଓ ଵ୍ୟଵସାୟିକ କାରବାର ପାଇଁ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଗଲା। ୨୦୦୨ ଜାନୁଆରୀ ୧ରେ ଫ୍ରାନ୍ସ ସମେତ ୟୁରୋପର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେଶରେ ୟୁରୋର କାଗଜ ନୋଟ୍ ଓ ସିକ୍କା ବଜାରକୁ ଆସିଲା। ୨୦୦୨ ଫେବୃଆରୀ ୧୭ ତାରିଖରୁ ଫ୍ରାନ୍ସରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ 'ଫ୍ରାଙ୍କ୍'ର ଵ୍ୟଵହାର ବନ୍ଦ ହୋଇଗଲା ଏଵଂ ୟୁରୋ ଫ୍ରାନ୍ସର ଏକମାତ୍ର ଆଇନଗତ ମୁଦ୍ରା ପାଲଟିଲା।

(ଝ) କାହାଣୀରେ ଥିଵା ମୂଳ ଲୋକଵାଣୀ 

"Quand la bouteille est pleine, on voit le récif ; quand elle est vide, on ne le voit plus !"(ବୋତଲ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଵା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମୁଦ୍ରର ପାହାଡ଼ ଦିଶେ, କିନ୍ତୁ ବୋତଲ ଖାଲି ହୋଇଗଲେ ଆଉ କିଛି ଦିଶେନାହିଁ।')

•••••••••••••••••••••••••••••••••••

ଏ କାହାଣୀରୁ ଆମେ କ'ଣ ଶିଖିଲେ ? 

ଦର୍ଶନ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଏକ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି—"ମଣିଷର କଷ୍ଟ ପ୍ରତି ପ୍ରକୃତି କିମ୍ବା ଈଶ୍ୱର କ'ଣ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ?" ଏହି ଗଳ୍ପ ଦର୍ଶାଏ ଯେ ପ୍ରକୃତି (ବରଫ, ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଶୀତଳ ପଵନ, ଗର୍ଜନରତ ସମୁଦ୍ର) ମଣିଷର ଅସହାୟତା ପ୍ରତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଦାସୀନ। ସେହିପରି, "ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଶିଶୁଟିକୁ ଉଲଗ୍ନ ହୋଇ ରହିଵାକୁ ପଡ଼ିଵ" ବୋଲି ଯେଉଁ ଧାର୍ମିକ ନିୟମ କୁହାଯାଉଛି, ତାହା ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଦୟା ପରିଵର୍ତ୍ତେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦୟ ସତ୍ତାକୁ ସୂଚାଉଛି। ଲେଖକଙ୍କ ଭାଷାରେ—ପାଦ୍ରୀ ଜଣକ ଯେପରି "ଗୋଟିଏ ନିର୍ଦ୍ଦୟ ଓ ବର୍ବର ଦେଵତାଙ୍କ ନାମରେ" ବରଫର ଚାଦର ଘୋଡ଼ି ହୋଇ ଶିଶୁଟିକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଥିଲେ। ଗଳ୍ପଟି ଦର୍ଶାଏ ଯେତେବେଳେ ସମାଜ ଅନ୍ଧପରମ୍ପରା ଓ କୁସଂସ୍କାରରେ ବାନ୍ଧିହୋଇ ଯାଏ, ସେତେବେଳେ ମଣିଷର ମୌଳିକ ଵିଵେକ ଓ ସ୍ନେହ-ମମତା ଲୋପ ପାଇଯାଏ। ଗୋଟିଏ ନଵଜାତ ଶିଶୁକୁ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ବରଫରେ ନଗ୍ନ କରି ରଖିଵା ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ "ଏହା ଆମର ପରମ୍ପରା" ବୋଲି କହି ମାଆ, ବାପା, ଧାତ୍ରୀ ଏଵଂ ସ୍ୱୟଂ ପାଦ୍ରୀ ନିଜ ନୈତିକ ଦାୟିତ୍ୱରୁ ଓହରି ଯାଉଛନ୍ତି। ପରମ୍ପରା ଯେତେବେଳେ ଅନ୍ଧଵିଶ୍ୱାସରେ ପରିଣତ ହୁଏ, ତାହା ମାନଵିକତାକୁ ହତ୍ୟା କରେ। ଲେଖକ କାହାଣୀ ମଧ୍ୟରେ ଚର୍ଚ୍ଚ ଓ ପାଦ୍ରୀଙ୍କ ଚରିତ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ସଂସ୍ଥାଗତ ଧର୍ମ ଉପରେ କଟାକ୍ଷ କରିଛନ୍ତି। ଶିଶୁଟି ଶୀତରେ ତଳେ ପଡ଼ି ନୀଳ ପଡ଼ିଯାଉଥିଵା ବେଳେ ପାଦ୍ରୀଙ୍କ ମନରେ କୌଣସି ଦୟା ଵା ଵ୍ୟଗ୍ରତା ନଥିଲା। ସେ ନିଜର ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ନୀତିକାନ୍ତିକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ଶେଷ କରୁଥିଲେ। ଗଳ୍ପ ଶେଷରେ, ପାଦ୍ରୀ ଶିଶୁର ଜୀଵନ ବଞ୍ଚାଇଵା ପାଇଁ ତୁରନ୍ତ ଘରକୁ ପଠାଇଵା ପରିଵର୍ତ୍ତେ, ଆଉ ୫ ଫ୍ରାଙ୍କ୍ ଟଙ୍କା ପାଇଁ ଯୁକ୍ତିତର୍କ କରୁଛନ୍ତି ଏଵଂ ଟଙ୍କା ନଦେଲେ କାଗଜପତ୍ର ଚିରିଦେବାକୁ ଧମକ ଦେଉଛନ୍ତି। ଏହା ଦର୍ଶାଏ ଯେ ଧର୍ମ ଅନେକ ସମୟରେ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତା ହରାଇ କେଵଳ ଟଙ୍କା ଓ ଶୁଷ୍କ ନିୟମର ଵ୍ୟଵସାୟ ପାଲଟିଯାଏ।

ମଦ୍ୟପାନ କିପରି ମଣିଷର ସେତେବେଳର ଚେତନାକୁ ନଷ୍ଟ କରି ତାକୁ 'ମାନଵୀୟ ପଶୁ' ଵା Human Beastରେ ପରିଣତ କରେ, ତାହା ଏହି ଗଳ୍ପର ମୁଖ୍ୟ ଦାର୍ଶନିକ ଦିଗ।

ମଦ କେଵଳ ଶରୀରକୁ ନୁହେଁ ଵରଂ ମଣିଷର ଆତ୍ମା ଓ ଅନୁଭୂତିକୁ ମାରିଦିଏ। ଶିଶୁଟିର ମୃତ୍ୟୁ ହେଵା ସତ୍ତ୍ୱେ ବାପା-ମାଆ ଓ ସମ୍ପର୍କୀୟମାନେ ଦୁଃଖ ପ୍ରକାଶ କରିଵା ବଦଳରେ ଅଧିକ ମଦ ପିଇଵାରେ ମଗ୍ନ ରହୁଛନ୍ତି। ଶେଷରେ ମଦ ନପାଇ ଵିଷାକ୍ତ ସ୍ପିରିଟ୍ "Wood Alcohol" ପିଇ ନିଜ ଜୀଵନକୁ ବି ଵିପନ୍ନ କରୁଛନ୍ତି। ନିଶା ମଣିଷକୁ ସ୍ୱାର୍ଥପର, ଦୟାହୀନ ଓ ଆତ୍ମଘାତୀ କରିଦିଏ।

ଗଳ୍ପର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଦାର୍ଶନିକ ଵିଡ଼ମ୍ବନା ସ୍ଵୟଂ କଥକ (ଡାକ୍ତର)ଙ୍କ ଚରିତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ହିଁ ଲୁଚିରହିଛି । ଡାକ୍ତରଜଣକ ମଦକୁ "ମନଲୋଭା ଵିଷ, ମୋହନୀୟ ହନ୍ତା, ମାନଵ ସମାଜର ଵିନାଶକାରୀ" ବୋଲି ବୁଝୁଛନ୍ତି। ସେ ନିଜ ଆଖିରେ ମଦ ଯୋଗୁଁ ଗୋଟିଏ ଶିଶୁ ଓ ମାଆର ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖିଛନ୍ତି। ହେଲେ, ସେ ନିଜେ କ’ଣ କରୁଛନ୍ତି? ସେହି ଭୟାନକ କାହାଣୀ ଶୁଣାଉ ଶୁଣାଉ ସେ ନିଜେ ଗ୍ଲାସ୍ ଭରି ଆଉ ଗୋଟିଏ ଢୋକରେ ସେହି ବ୍ରାଣ୍ଡି (ମଦ) ପିଇଦେଉଛନ୍ତି! ଏହା ମାନବ ପ୍ରକୃତିର ଗଭୀର ପଳାୟନଵାଦ ଵା Escapismକୁ ପ୍ରକାଶ କରୁଅଛି । ମଣିଷ ଜାଣିଛି ଯେ କେଉଁ ଜିନିଷ ତାକୁ ଵିନାଶ କରୁଛି, ସେ ସତ୍ୟକୁ ବୁଝୁଛି, ତଥାପି ସେ ସେହି ଦୁଃଖ ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣାରୁ ବଞ୍ଚିଵା ପାଇଁ ପୁଣି ସେହି ଵିଷର ଆଶ୍ରୟ ନେଉଛି। ତେଣୁ ମୋପାସାଙ୍କ ଏହି କାହାଣୀ ଆମକୁ ଶିଖାଏ ଯେ ପ୍ରକୃତି ନିର୍ଦ୍ଦୟ, ସମାଜ କୁସଂସ୍କାରଚ୍ଛନ୍ନ, ଧର୍ମ ଅନେକ ସମୟରେ ସଂଵେଦନହୀନ ଏଵଂ ମଣିଷ ନିଜ ଦୁର୍ଵଳତା ଓ ଵ୍ୟସନର ଦାସ। ଏହା ଜୀଵନର ଏକ କଠୋର, ନଗ୍ନ ଓ ଵାସ୍ତଵଵାଦୀ ଦାର୍ଶନିକ ସତ୍ୟ ଅଟେ ।

••••••••••••••••••••••••••••••••••••

ଜଳଛବି କାହାକୁ କୁହାଯାଏ ?

ଭାଷା ଏକ ବହୁମୁଖୀ ପ୍ରଵାହ ଏଵଂ ତହିଁରେ ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦର ସ୍ରୋତ ସମୟ ସହିତ ବହିଯାଇ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ତୁଠରେ ନୂଆ ରୂପ ଓ ରଙ୍ଗ ଗ୍ରହଣ କରେ। ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଏମିତି ଏକ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଓ ସ୍ମୃତି-ଓଦା କରିଦେଲା ଭଳି ଶବ୍ଦ ହେଉଛି ‘ଜଳଛବି’ ଵା ‘ପାଣିଛବି’। ପିଲାଦିନର ନିଷ୍ପାପ ସ୍ମୃତି ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଏହି ସାଧାରଣ ଶବ୍ଦଟି ଖେଳ କାଗଜରୁ ବାହାରି କେତେବେଳେ ସାହିତ୍ୟର ଗହନ ରୂପକ ପାଲଟିଯାଏ ତ କେତେବେଳେ ପ୍ରଯୁକ୍ତିଵିଦ୍ୟାର ସୁରକ୍ଷା କଵଚ ସାଜିଯାଏ, ତାହାର ଶବ୍ଦଭେଦ ଯାତ୍ରା ଵାସ୍ତଵରେ ଅତି ରୋଚକ ଅଟେ ।

ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ପ୍ରାଣବିନ୍ଦୁ କୁହାଯାଉଥିଵା ‘ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାକୋଷ’ର ପୃଷ୍ଠା ଓଲଟାଇଲେ ଏହି ଜଳଛବି ଶବ୍ଦର ମୂଳ ସତ୍ତା ସମ୍ପର୍କରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ସୂଚନା ମିଳେ। ମହାନ ଶବ୍ଦଶିଳ୍ପୀ ଗୋପାଳ ଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରହରାଜ ଏହାକୁ ଏକ ଦେଶଜ ଵିଶେଷ୍ୟ ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ କରିଛନ୍ତି। ଭାଷାକୋଷର ଵ୍ୟାଖ୍ୟା ଅନୁଯାୟୀ, ‘ପାଣିଛବି’ ଵା ‘ଜଳଛବି’ (ଜଳଛପା) ହେଉଛି ସେହି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଚିତ୍ର, ଯାହା ଜଳର ସାହାଯ୍ୟ ନେଇ ଗୋଟିଏ କାଗଜରୁ ଅନ୍ୟ ଏକ କାଗଜ ଉପରକୁ ଉଠାଇ ନିଆଯାଏ, ଯାହାକୁ ଇଂରାଜୀରେ ‘Transfer-picture’ କୁହାଯାଏ। ଏହା ଶୁଣିଵା ମାତ୍ରେ ମନରେ ସ୍ୱତଃ ପିଲାଦିନର ଚିତ୍ରଟିଏ ଆଙ୍କି ହୋଇଯାଏ କାରଣ ଆଗେ ଆମେ ଓଦା ହାତରେ ସେହି ଜଳଛପା କାଗଜଟିକୁ ଖାତା କିମ୍ବା କାନ୍ଥରେ ଚାପି ଧରୁଥିଲୁ ଏଵଂ କିଛି ସେକେଣ୍ଡର ଉତ୍କଣ୍ଠା ପରେ ମଲାଟ ଉପରେ କାର୍ଟୁନ୍ ଚିତ୍ରଟି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଉଭା ହୋଇଯାଉଥିଲା। ଏହି ମୂଳ ଅଭିଧାନିକ ଅର୍ଥଟି ଆମକୁ ଭାଷାର ସେହି ପୁରୁଣା ଦିନକୁ ଫେରାଇ ନିଏ, ଯେତେବେଳେ ପାଣି ଓ ରଙ୍ଗର ଏକ ସରଳ ମିଳନରୁ କଳାର ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିଲା।

ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଇଉରୋପରେ, ଵିଶେଷତଃ ଇଂଲଣ୍ଡରେ, ସୁନ୍ଦର ଚିନାମାଟି ବାସନକୁସନର ପ୍ରବଳ ଚାହିଦା ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ସେହି ସମୟରେ ବାସନ ଉପରେ ଚିତ୍ରାଙ୍କନ କେଵଳ କୁଶଳୀ କାରିଗରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହାତରେ କରାଯାଉଥିଲା। ଏହା ଥିଲା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଵ୍ୟୟବହୁଳ ଓ ସମୟ ସାପେକ୍ଷ। ଦିନକୁ ଦିନ ବଢୁଥିଵା ବଜାର ଚାହିଦାକୁ ମେଣ୍ଟାଇଵା ପାଇଁ ହାତ-ଅଙ୍କା ଚିତ୍ର ପରିଵର୍ତ୍ତେ ଏକ ଦ୍ରୁତ ଵିକଳ୍ପର ସନ୍ଧାନ ଚାଲିଥିଲା। ଏହି ସମସ୍ୟା ହିଁ ଜଳଛବି ଉଦ୍ଭାଵନର ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରେରଣା ସାଜିଥିଲା।

     (Simon Francois Ravenet)

 ପ୍ରାୟ ୧୭୫୬ ମସିହା ବେଳକୁ ଇଂଲଣ୍ଡରେ କାମ କରୁଥିବା ବେଳେ ଉତ୍କୀର୍ଣ୍ଣକ(Engraver) ସାଇମନ୍ ଫ୍ରାନ୍ସୁଆ ରାଵେନେଟ୍ ଏକ ନୂତନ ପ୍ରଣାଳୀ ଉଦ୍ଭାଵନ କଲେ ଯାହାକୁ "Transfer printing" କୁହାଗଲା। ପ୍ରଥମେ "ସାଇମନ୍ ରାଵେନେଟ୍" ତମ୍ବା ପ୍ଲେଟ୍ ଉପରେ ଚିତ୍ର ଖୋଦେଇ କରୁଥିଲେ। ତା’ପରେ ସେହି ପ୍ଲେଟରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ରଙ୍ଗ ଲଗାଇ ଏକ ଅତି ପତଳା Tissue paper ଉପରେ ତାର ଛାପ ଉଠାଉଥିଲେ। ସେହି ରଙ୍ଗିନ ଟିସୁ ପେପରଟିକୁ ନେଇ କଞ୍ଚା ଚିନାମାଟି ବାସନ ଉପରେ ଚାପି ଦିଆଯାଉଥିଲା। ପାଣି ଓ ଉତ୍ତାପ ପ୍ରୟୋଗ କଲା ପରେ କାଗଜଟି ଧୋଇ ହୋଇଯାଉଥିଲା ଏଵଂ ଚିତ୍ରଟି ବାସନ ଉପରେ ସ୍ଥାୟୀ ହୋଇ ରହିଯାଉଥିଲା।

(Simon François Ravenet Paintings & Artworks)

ରାଵେନେଟ୍ ଏହି ପଦ୍ଧତିର ନାମ ଦେଇଥିଲେ "décalquer" ଯାହା ଏକ ଫରାସୀ ଶବ୍ଦ ଏଵଂ ଏହାର ଅର୍ଥ "ନକଲ କରିଵା ଵା ଛାପ ଉଠାଇଵା" ଅଟେ। କାରଖାନାର ସୀମା ଡେଇଁ ଏହି ଜଳଛବି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଊନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଏକ ନୂଆ ମୋଡ଼ ନେଲା। ୧୮୬୦ ମସିହା ବେଳକୁ ଫ୍ରାନ୍ସ ଓ ଵିକ୍ଟୋରିଆନ୍ ଇଂଲଣ୍ଡରେ ଏହା ଏକ ପାଗଳାମି ଵା Crazeରେ ପରିଣତ ହେଲା। ଲୋକମାନେ ନିଜ ଘରର ଆସବାବପତ୍ର, କାଚ, ପିଆନୋ, ବାକ୍ସ ଓ କାନ୍ଥରେ ଵିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗିନ ଚିତ୍ରକୁ ପାଣି ସାହାଯ୍ୟରେ ସ୍ଥାନାନ୍ତର କରିଵାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହି ଅତ୍ୟଧିକ ଲୋକପ୍ରିୟତାକୁ ଦେଖି ଫରାସୀ ଭାଷାର 'Décalquer' (ଛାପ ଉଠାଇଵା) ଓ 'Manie' (ପାଗଳାମି ଵା Mania) ଶବ୍ଦକୁ ମିଶାଇ ଏକ ନୂଆ ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି କରାଗଲା ଏଵଂ ଉକ୍ତ ଶବ୍ଦଟି Decalcomania ଥିଲା । ଇଂରାଜୀରେ ଆଜି ଆମେ ଯାହାକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ Decal (ଡେକାଲ୍) କହୁଛୁ, ତାହା ଏହି ଶବ୍ଦରୁ ହିଁ ଆସିଛି।

ପ୍ରଥମେ ଏହି ଜଳଛବି କେଵଳ ଗୋଟିଏ ରଙ୍ଗରେ ହେଉଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଜର୍ମାନୀରେ ଲିଥୋଗ୍ରାଫି ପ୍ରିଣ୍ଟିଂ କୌଶଳର ଉନ୍ନତି ହେଵା ପରେ, ଏକାଧିକ ରଙ୍ଗବେରଙ୍ଗର 'ଜଳଛବି' ଵା 'Water-slide decals' ତିଆରି ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଏହି ସମୟରେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କାଗଜ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଗଲା। କାଗଜ ଉପରେ ପାଣିରେ ମିଳାଇ ଯାଉଥିଵା ଏକ ପ୍ରକାର ଷ୍ଟାର୍ଚ୍ଚ ଅଠାର ପ୍ରଲେପ ଦିଆଗଲା ଏଵଂ ତା ଉପରେ ଚିତ୍ର ଛପାଗଲା। ପାଣି ଲଗାଇଵା ମାତ୍ରେ ଅଠାଟି ତରଳି ଯାଇ ଛବିଟିକୁ କାଗଜରୁ ଅଲଗା କରିଦେଉଥିଲା ଏଵଂ ଅନ୍ୟ ପୃଷ୍ଠରେ ଲାଗିଵାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଥିଲା। ଏହା ଥିଲା ଆମେ ପିଲାଦିନେ ଦେଖିଥିଵା 'ଜଳଛବି'ର ଵୈଷୟିକ ରୂପ। ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଆରମ୍ଭ ବେଳକୁ ଜଳଛବି କେଵଳ ବଡ଼ମାନଙ୍କ ସାଜସଜ୍ଜାର ଵସ୍ତୁ ହୋଇ ରହିଲା ନାହିଁ। ଏହା ଶିଶୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ମନୋରଞ୍ଜନର ମାଧ୍ୟମ ପାଲଟିଗଲା।

ଆମେରିକାରେ ୧୯୦୦ ଦଶକ ଆଡ଼କୁ Cracker Jack ଭଳି ଵିଭିନ୍ନ କମ୍ପାନୀ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଆକୃଷ୍ଟ କରିଵା ପାଇଁ ପ୍ୟାକେଟ୍ ଭିତରେ ଉପହାର ସ୍ୱରୂପ ଛୋଟ ଛୋଟ ଜଳଛବି ଦେଵା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ପିଲାମାନେ ଏହାକୁ କେଵଳ କାଗଜରେ ନୁହେଁ, ହାତରେ ମଧ୍ୟ ଲଗାଇଵା ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଯାହା ପରଵର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ 'Temporary Tattoo' ଵା ଅସ୍ଥାୟୀ ଟାଟୁର ରୂପ ନେଲା।

୧୮୫୦ ମସିହାରେ ଇଂଲଣ୍ଡର କାରଖାନାରେ ଚିନାମାଟି ବାସନରେ ସାଜସଜ୍ଜା ପାଇଁ ଆଵିଷ୍କୃତ ହୋଇଥିବା ଏକ ପ୍ରଯୁକ୍ତି, ବିଶ୍ୱ ପରିକ୍ରମା କରି ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀ ବେଳକୁ ଓଡ଼ିଶାର ନଗରାଞ୍ଚଳରେ ପହଞ୍ଚି "ପାଣିଛବି" ଵା "ଜଳଛବି" ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲା। ଗୋପାଳ ଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରହରାଜ ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ଭାଷାକୋଷରେ ଏହାକୁ ସ୍ଥାନ ଦେଲେ, ସେତେବେଳକୁ ଏହା ଓଡ଼ିଶାର ନଗରାଞ୍ଚଳରେ ପହଞ୍ଚି ସାରିଥିଲା।

(ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭାଷାକୋଷର ପୃଷ୍ଠା—୨୯୨୫)

କିନ୍ତୁ ସମୟ ସହିତ ଜଳଛବି ଶବ୍ଦର ସୀମା କେଵଳ ଏହି କାଗଜ ଖେଳ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ରହିନାହିଁ। ଭାଷାର ରସାଳ ଯାତ୍ରାରେ ଏହି ଶବ୍ଦଟି ଏକ ଗଭୀର ମାନସିକ ସ୍ତରକୁ ପ୍ରଵେଶ କରିଛି। ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ସ୍ମୃତି, କାହାଣୀ କିମ୍ବା ଅନୁଭୂତି ସମୟର ଧୂଳି ସତ୍ତ୍ୱେ ମନରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇ ରହିଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଓଡ଼ିଆ କଥାଭାଷା ଓ ସାହିତ୍ୟରେ ଆମେ କହୁ, "ତାହା ମୋ ମନରେ ଜଳଛବି ପରି ସ୍ପଷ୍ଟ ଅଛି।" ପାଣି ପରି ସ୍ୱଚ୍ଛ ଏଵଂ ଆଖି ସାମ୍ନାରେ ତତ୍କାଳ ଭାସି ଉଠୁଥିଵା ଏହି ଅନୁଭୂତି ପାଇଁ ‘ଜଳଛବି’ର ଏହି ଵ୍ୟଞ୍ଜନାତ୍ମକ ପ୍ରୟୋଗ ସାହିତ୍ୟକୁ ଅଧିକ ପ୍ରାଣବନ୍ତ ଓ ଭାବପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥାଏ।

ଏହି ଭାବରୁ ଯଦି ଆମେ ଏହାର ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଆଡ଼କୁ ଚାହିଁଵା ତେବେ ‘ଜଳଛବି’ ନିଜ ଶାବ୍ଦିକ ଅର୍ଥର ଶୀର୍ଷ ସ୍ପର୍ଶ କରିଥାଏ। ସ୍ଥିର, ନିର୍ମଳ ଓ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଜଳରାଶିରେ ଯେତେବେଳେ ପାଖରେ ଥିଵା ସବୁଜ ପାହାଡ଼, ନୀଳ ଆକାଶ କିମ୍ବା କୁହୁକ ଜହ୍ନର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ପଡ଼େ, ସେହି ପ୍ରତିଫଳିତ ପ୍ରତିଛବିକୁ ପ୍ରକୃତିର ସ୍ୱହସ୍ତ ଲିଖିତ ‘ଜଳଛବି’ କୁହାଯାଏ।

ଏଠାରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବଟି ପାଣି ଉପରେ ଏକ କ୍ଷଣସ୍ଥାୟୀ ଚିତ୍ର ପରି ଭାସି ରହିଥାଏ, ଯାହା ଭାଷାକୋଷର ଲିଖିତ 'Transfer-picture' ଭଳି ପ୍ରକୃତିର କ୍ୟାନଭାସରୁ ଆମ ଆଖିର କ୍ୟାନଭାସକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହୋଇଯାଏ।

ସବୁଠାରୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ କଥା ହେଉଛି, ଭୂମିରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଵା ଏହି ଦେଶଜ ଶବ୍ଦଟି ଆଜି ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ଓ ଆଧୁନିକ ପ୍ରଯୁକ୍ତିଵିଦ୍ୟାରେ ନିଜର ଏକ ସ୍ଥାନ ପକ୍କା କରିପାରିଛି। ଇଂରାଜୀର ‘Watermark’ ଶବ୍ଦଟିକୁ ଓଡ଼ିଆରେ ଠିକ୍ ଭାବେ ପ୍ରକାଶ କରିଵାକୁ ଯାଇ ଏହାକୁ ଆଜି ‘ଜଳଛବି’ କୁହାଯାଉଛି। ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଡିଜିଟାଲ୍ ଫଟୋ, ସରକାରୀ ଦସ୍ତାବିଜ୍ ଵା ଟଙ୍କା ନୋଟ୍ ଉପରେ ଏକ ଅତି ସ୍ୱଚ୍ଛ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ପ୍ରାୟ ଚିହ୍ନ ଵ୍ୟଵହାର କରାଯାଏ, ଯାହା ନକଲ ରୋକିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ସେତେବେଳେ ତାହାକୁ ଜଳଛବି ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପୂର୍ଵେ ପାଣି ଲଗାଇ ଯେଉଁ ଚିତ୍ରକୁ ଉଠାଯାଉଥିଲା, ଆଜି ଡିଜିଟାଲ୍ ସ୍ୱତ୍ତ୍ଵର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ସେହି 'ଜଳଛବି' ଫଟୋ ଵା କାଗଜ ପଛରେ ସୁରକ୍ଷା କଵଚ ସାଜି ରହିଛି।

ଏହିପରି ଭାବରେ ଦେଖିଲେ, ଗୋପାଳ ଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରହରାଜଙ୍କ ଭାଷାକୋଷରେ ଲିଖିତ ‘ପାଣିଛବି’ର ସେହି ସରଳ ସଂଜ୍ଞା, କେଵଳ ଏକ ପିଲାଦିନର ଖେଳ ସାମଗ୍ରୀ ହୋଇ ରହିନାହିଁ। ଏହା ସମୟର ପରିଵର୍ତ୍ତନ ସହିତ ନିଜ ଭିତରେ ସାହିତ୍ୟିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଏବଂ ଆଧୁନିକ ଵୈଷୟିକ ଜ୍ଞାନକୌଶଳର ଅର୍ଥକୁ ଆଦରି ନେଇଛି। ଶବ୍ଦଭେଦର ଏହି ସୁନ୍ଦର ଯାତ୍ରା ପ୍ରମାଣ କରେ ଯେ, ଓଡ଼ିଆ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ କେତେ ପ୍ରାଣଵନ୍ତ ଓ ଯୁଗୋପଯୋଗୀ ଅଟେ ।

ମୁଖା

ମୁମ୍ବାଇର ଜଣେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତଥା ଧନୀ ମରାଠୀ ଶିଳ୍ପପତିଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ଝିଅ ଥିଲା ସାୟଲୀ । ସାୟଲୀ ତା’ ପିତାମାତାଙ୍କର ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ଥିଲା। ସବୁ ସୁଖ-ସୁଵିଧା ଓ ଆଦର-ଯତ୍ନ ମଧ୍ୟରେ ବଢ଼ିଥିଵା ସାୟଲୀ ଜୀଵନର ପ୍ରକୃତ ସତ୍ୟ ଏଵଂ ସମାଜର ଜଟିଳତା ଵିଷୟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଜ୍ଞ ଥିଲା। କଲେଜରେ ପଢ଼ିଵା ସମୟରେ, ସେ ଜଣେ ପଠାଣ ଯୁଵକର ପ୍ରେମରେ ପଡ଼ିଗଲା। ପ୍ରେମର ସେହି ଆଵେଗ ଏତେ ଗଭୀର ଥିଲା ଯେ ସାୟଲୀ ନିଜ ପରିଵାର, ସଂସ୍କାର ଓ ନିଜ ସଂସ୍କୃତିକୁ ମଧ୍ୟ ଭୁଲିଵାକୁ ଲାଗିଲା।

ଯେତେବେଳେ ବାପା-ମା’ ଏହି ଵିଷୟରେ ଜାଣିଲେ ସେତେବେଳେ ସେମାନଙ୍କ ପାଦ ତଳୁ ମାଟି ଖସିଗଲା। ସେମାନେ ସାୟଲୀକୁ ଅନେକ ବୁଝାଇଵାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ କିନ୍ତୁ ପ୍ରେମରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇସାରିଥିଵା ସାୟଲୀ ନିଜ ପିତାମାତାଙ୍କ କୌଣସି କଥା ଶୁଣିଵାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ନଥିଲା। ସେ ସ୍ପଷ୍ଟ ମନା କରିଦେଲା ଏଵଂ ନିଜ ପ୍ରେମ ପାଇଁ ନିଜ ଜନ୍ମଦାତାଙ୍କ ସହ ସମ୍ପର୍କ ଭାଙ୍ଗିଵାକୁ ମଧ୍ୟ ପଛଘୁଞ୍ଚା ଦେଲାନାହିଁ। ବାପା-ମା’ ନିଜକୁ ନିରୁପାୟ ଓ ଅସହାୟ ବୋଲି ମନେକଲେ। ନିଜ ଝିଅକୁ ଏହି ଭୁଲ୍ ରାସ୍ତାରୁ କିପରି ଫେରାଇ ଆଣିବେ, ସେମାନଙ୍କୁ କିଛି ବାଟ ଦିଶୁନଥିଲା।

ଶେଷରେ, ନିଜର ଆକୁଳତା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ନକରିପାରି, ବାପା ନିଜର ଜଣେ ପୁରୁଣା ଓ ଵିଶ୍ୱାସପ୍ରଦ ପରିଵାର ବନ୍ଧୁଙ୍କ ସହ ଏହି ଵିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କଲେ। ସେହି ବନ୍ଧୁ ଜଣକ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମତୀ, ଶିକ୍ଷିତା ଓ ଅନୁଭଵୀ ମହିଳା ଥିଲେ। ସେ ସମସ୍ତ କଥା ଶାନ୍ତ ଭାବେ ଶୁଣିଲେ ଏଵଂ କହିଲେ, "ଜୋର-ଜବରଦସ୍ତି କିମ୍ବା ରାଗ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେମର ନିଶା ଅଟକାଯାଇପାରିଵ ନାହିଁ। ଏଥିପାଇଁ ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଯଥାର୍ଥ କୌଶଳର ଆଵଶ୍ୟକତା ଅଛି।"

କିଛି ଦିନ ପରେ, ସେହି ବନ୍ଧୁ ଜଣକ ଦୁଇଟି ପରିଵାର ମିଶି ଏକାଠି ବଣଭୋଜି କରି ଯିଵାର ଯୋଜନା କଲେ। ସମସ୍ତେ ସହର ବାହାରେ ଥିଵା ଏକ ସୁନ୍ଦର ପ୍ରାକୃତିକ ପରିଵେଶକୁ ଗଲେ। ବଣଭୋଜି ଚାଲିଥିଵା ଭିତରେ, ବନ୍ଧୁ ଜଣକ ସମସ୍ତଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଜାଣିଶୁଣି ସାୟଲୀର ସମର୍ଥନ କଲେ। ସେ କହିଲେ, "ସବୁ ରିଲିଜନ୍-ମଜହବ୍-ଧର୍ମର ମୂଳ ଵିଚାର ସମାନ। ଯଦି ଦୁଇଜଣ ପରସ୍ପରକୁ ପ୍ରକୃତ ପ୍ରେମ କରୁଛନ୍ତି, ତେବେ ଧର୍ମ-ମଜହବ୍-ରିଲିଜନ୍ ସେମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ହେଵା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ପିତାମାତାମାନେ ନିଜ ଝିଅର ଖୁସି ପାଇଁ ଏହି ଵିଵାହରେ ସମ୍ମତି ଦେଵା ଦରକାର।"

ଏହି କଥା ଶୁଣି ସାୟଲୀର ମନରେ ଆଶାର ଏକ ନୂଆ କିରଣ ଜାଗ୍ରତ ହେଲା। ପୂର୍ଵରୁ ସମସ୍ତେ ତାକୁ ଵିରୋଧ କରୁଥିଲେ କିନ୍ତୁ ଏହି ସମ୍ପର୍କୀୟା ମାଉସୀ ତା’ର ପକ୍ଷ ନେଉଥିଵାରୁ, ସାୟଲୀ ତାଙ୍କୁ ନିଜର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସମର୍ଥକ ଓ ଶୁଭଚିନ୍ତକ ବୋଲି ଭାବିଵାକୁ ଲାଗିଲା। ତା’ ଆଖିରେ ସେହି ମହିଳା ଜଣକ ଜଣେ ମାର୍ଗଦର୍ଶକ ପାଲଟିଗଲେ।

ବଣଭୋଜି ଚାଲିଥିଵା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ସେହି ପଠାଣ ଯୁଵକର ଫୋନ୍ ସାୟଲୀ ପାଖକୁ ବାରମ୍ବାର ଆସୁଥିଲା। ସାୟଲୀ ଲୁଚି ଲୁଚି ତା’ ସହ କଥା ହେଉଥିଲା। ଏହା ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି, ବନ୍ଧୁ ଜଣକ ସାୟଲୀକୁ ସ୍ନେହରେ ଏକାନ୍ତକୁ ଡାକି ନେଲେ। ସେ ତା’ ହାତରେ ମରାଠୀ ଭାଷାରେ ଅନୁଵାଦିତ ଏକ ବହି Not Without My Daughter ଧରାଇଦେଲେ। 

ସେ ସାୟଲୀକୁ ମୃଦୁ ହସି କହିଲେ, "ତୁମେ ଜଣେ ପଠାଣ ଯୁଵକକୁ ଵିଵାହ କରିଵାକୁ ଯାଉଛ। ତେଣୁ,ଵିଵାହ ପୂର୍ଵରୁ ତା ସଂସ୍କୃତି, ରୀତିନୀତି ଓ ସମାଜର ଵାସ୍ତଵତା ଵିଷୟରେ ତୁମର କିଛି ଜ୍ଞାନ ଥିଵା ଉଚିତ୍। ଏହି ବହିଟି ପଢ଼, ଏହା ତୁମକୁ ଅନେକ କଥା ବୁଝିଵାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଵ।"

ସାୟଲୀ ବହିଟିକୁ ନେଇ ନିଜ ରୁମ୍‌କୁ ଗଲା। ରାତି ପ୍ରାୟ ୧୧:୩୦ ହୋଇଥିଲା। ଚାରିଆଡ଼ ଶାନ୍ତ, ନିଶବ୍ଦ । ସାୟଲୀ ବହିଟିର ପ୍ରଥମ କିଛି ପୃଷ୍ଠା ଓଲଟାଇ ପଢ଼ିଵା ଆରମ୍ଭ କଲା। ବହିଟିରେ ଜଣେ ଅଣ-ପଠାଣ ମହିଳାଙ୍କର ପଠାଣ ପରିଵାରରେ ଵିଵାହ ପରର ଭୟାନକ ଅନୁଭୂତି, କଠୋର ନିୟମ, ନିର୍ଯାତନା ଓ ମାନସିକ ଯନ୍ତ୍ରଣାର ଵାସ୍ତଵ ଚିତ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜୀଵନ୍ତ ଭାବେ ଵର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଥିଲା।

ବହିଟିର ମାତ୍ର କିଛି ପୃଷ୍ଠା ପଢ଼ୁ ପଢ଼ୁ ସାୟଲୀର ଦେହ ଶିହରି ଉଠିଲା। ତା’ର ଛାତି ଭିତରଟା କମ୍ପିଵାକୁ ଲାଗିଲା। ସେ ଯେଉଁ ସ୍ୱପ୍ନର ଦୁନିଆରେ ରହୁଥିଲା, ତାହା ଗୋଟିଏ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଭାଙ୍ଗିରୁଜି ଚୂରମାର ହୋଇଗଲା। ଭୟ ଓ ଆଶଙ୍କାରେ ତା’ ଆଖିରୁ ଲୁହ ବୋହିଵାକୁ ଲାଗିଲା।

ମାତ୍ର କିଛି ମିନିଟ୍ ମଧ୍ୟରେ, ସାୟଲୀ ଦୌଡ଼ିଯାଇ ସେହି ବନ୍ଧୁଙ୍କ ଶୋଇଵା ଘର କବାଟ ବାଡ଼େଇଲା। ବନ୍ଧୁ ଜଣକ କବାଟ ଖୋଲିଲେ। ସାୟଲୀ ଆଖିରେ ଲୁହ ନେଇ, କମ୍ପିତ ସ୍ୱରରେ କହିଲା, "ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ! ଏହା ମୋ କଳ୍ପନା ବାହାରେ। ମୁଁ ଏପରି ଜୀଵନ ବିତାଇ ପାରିବି ନାହିଁ, ମୁଁ ତାକୁ ମୋଟେ ଵିଵାହ କରିବି ନାହିଁ।"

କିନ୍ତୁ ସେହି ଚତୁର ବନ୍ଧୁ ଜଣକ ନିଜର ଆଚରଣ ବଦଳାଇଲେ ନାହିଁ। ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତ ରହି ସାୟଲୀକୁ ବୁଝାଇଵାକୁ ଲାଗିଲେ, "ଦେଖ ସାୟଲୀ, ଧର୍ମ-ମଜହବ-ରିଲିଜନ୍ ଇତ୍ୟାଦିର ନୀତିନିୟମ ଯାହା ବି ହୋଇଥାଉ ନା କାହିଁକି, ତୁମ ଦୁହିଁଙ୍କ ପ୍ରେମ କ’ଣ ସତ ନୁହେଁ ? ଯଦି ତୁମର ପ୍ରେମ ସତ୍ୟ, ତେବେ ଗୋଟିଏ କାମ କର। ତୁମେ ସେ ପଠାଣ ପିଲାକୁ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଵାକୁ କୁହ। ଯଦି ସେ ତୁମକୁ ସତରେ ଭଲପାଉଥାଏ ତେବେ ସେ ତୁମ ପାଇଁ ଏତିକି କରିପାରିଵ। ସେ ହିନ୍ଦୁ ହୋଇଗଲେ ମୁଁ ନିଜେ ତୁମ ବାପାଙ୍କୁ ବୁଝାଇ ତୁମର ଵିଵାହ କରାଇଦେବି।"

ଏହି ପ୍ରସ୍ତାବ ସାୟଲୀକୁ ବହୁତ ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ ଲାଗିଲା। ସେ ଭାବିଲା, "ଯଦି ମୁଁ ମୋ ପରିଵାର ଓ ଧର୍ମକୁ ଛାଡ଼ିଵାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥିଲି, ତେବେ ସେ ମଧ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ ନିଜର ଧର୍ମ ବଦଳାଇ ପାରିବେ।"

ସାୟଲୀ ବିନା ଵିଳମ୍ବରେ ତୁରନ୍ତ ସେହି ଯୁଵକକୁ ଫୋନ୍ କଲା। ଫୋନ୍ ଉଠିଵା କ୍ଷଣି ସାୟଲୀ ବଡ଼ ଉତ୍ସାହର ସହ ବହିଟି ଵିଷୟରେ, ନିଜର ଭୟ ଵିଷୟରେ ଏଵଂ ଶେଷରେ ବନ୍ଧୁଙ୍କର ସେହି ପ୍ରସ୍ତାଵ ବିଷୟରେ ପଠାଣ ପିଲାକୁ ଜଣାଇଲା। ସେ କହିଲା, "ତୁମେ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିନିଅ, ଆମେ ଵିଵାହ କରି ଖୁସିରେ ରହିଵା । ମୋ ବାପା ମଧ୍ୟ ରାଜି ହୋଇଯିବେ।"

ଏହା ଶୁଣୁ ଶୁଣୁ ସେପଟୁ ସେହି ଯୁବକର ସ୍ୱର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଦଳିଗଲା। ପ୍ରେମର ସମସ୍ତ ମୁଖା ଗୋଟିଏ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଖସିପଡ଼ିଲା। ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧ ଓ ଘୃଣାର ସହ ଗର୍ଜନ କରି କହିଲା, "ତୁ ଗୋଟାଏ ଵେଶ୍ୟା ଭଳି କ'ଣ କଥାଵାର୍ତ୍ତା କରୁଛୁ କିଲୋ ? ତୋ’ ପରି ଝିଅ ପାଇଁ ମୁଁ ନିଜ ଧର୍ମ ବଦଳାଇବି ବୋଲି ତୁ ଭାବିଲୁ କିପରି?"

ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ସାୟଲୀର କାନରେ ଶକ୍ତ ଚଟକଣା ଭଳି ବାଜୁଥାଏ ।‌ ତା’ର ସମସ୍ତ ସ୍ୱପ୍ନ, ସମସ୍ତ ଵିଶ୍ୱାସ ଗୋଟିଏ ସେକେଣ୍ଡରେ ଭାଙ୍ଗି ଚୂରମାର ହୋଇଗଲା। ଯେଉଁ ଯୁଵକ ପାଇଁ ସେ ନିଜ ଜନ୍ମଦାତା ବାପା-ମା’ଙ୍କୁ ପର କରିଵାକୁ ବାହାରିଥିଲା, ସେହି ଯୁଵକର ନଜରରେ ତା’ର ପ୍ରକୃତ ମୂଲ୍ୟ କ’ଣ ଥିଲା, ତାହା ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ବୁଝିପାରିଲା।

ସେହି ଗୋଟିଏ ଆଘାତ ସାୟଲୀକୁ ଵାସ୍ତଵତା ପ୍ରତି ସଚେତନ କରିଦେଲା। ତା’ ଆଖିରୁ ପ୍ରେମର ଅନ୍ଧପୁଟୁଳି ଖସିପଡ଼ିଲା। ସେ ବୁଝିପାରିଲା ଯେ ତାହାର ଆତ୍ମସମ୍ମାନକୁ ପାଦରେ ଦଳି ଦେଇପାରେ ତା'ର ପ୍ରେମ କେବେହେଲେ ବି ସତ୍ୟ ନୁହେଁ କେଵଳ ଛଳନା ଅଟେ । ସେ ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଫୋନ୍ କାଟିଦେଲା ଏଵଂ ସେହି ଯୁଵକ ସହ ସମସ୍ତ ସମ୍ପର୍କ ସଦାସର୍ଵଦା ପାଇଁ ଶେଷ କରିଦେଲା। ନିଜ ଭୁଲ୍ ବୁଝିପାରି ସେ ନିଜ ପିତାମାତାଙ୍କ ନିକଟରେ କ୍ଷମା ମାଗିଲା ଏଵଂ ସେହି ବୁଦ୍ଧିମତୀ ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଖିରେ କୃତଜ୍ଞତା ଜଣାଇଲା।

•••••••••••••••••••••••••••••••••••••

Not Without My Daughter ବହିଟି ବେଟି ମହମୁଦି ଓ ୱିଲିୟମ୍ ହୋଫର୍‌ଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲିଖିତ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଆତ୍ମଜୀଵନୀମୂଳକ ପୁସ୍ତକ ଅଟେ । ଏହି ବହିଟି ୧୯୮୭ ମସିହାରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହା ବେଟି ମହମୁଦିଙ୍କ ନିଜ ଜୀଵନର ସତ୍ୟ ଘଟଣା ଉପରେ ଆଧାରିତ ଯେଉଁଥିରେ ସେ ନିଜର ଆମେରିକୀୟ ନାଗରିକତା, ଜଣେ ଇରାନୀୟ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଵିଵାହ, ଇରାନ୍ ଭ୍ରମଣ ସମୟରେ ବନ୍ଦୀ ହୋଇ ରହିବା ଏଵଂ ଶେଷରେ ନିଜ ଝିଅ (ମାହତାବ୍) ସହ ସେଠାରୁ ନିଜ ଜୀଵନ ବାଜି ଲଗାଇ ଖସି ଆସିଵାର ସଂଘର୍ଷପୂର୍ଣ୍ଣ କାହାଣୀ ଵର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି।

ବେଟି ଜଣେ ଆମେରିକୀୟ ମହିଳା ଥିଲେ। ସେ ଆମେରିକାରେ ରହୁଥିଵା ଜଣେ ଇରାନୀୟ ଡାକ୍ତର ସୟେଦ ବୁଜୋର୍ଗ ମହମୁଦିଙ୍କୁ ବିବାହ କରିଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ମାହତାବ୍ ନାମ୍ନୀ ଏକ ଛୋଟ ଝିଅ ଥିଲା। ସ୍ୱାମୀ ଆମେରିକାରେ ଅନେକ ଵର୍ଷ ରହିଵା ପରେ ବହୁତ ଶାନ୍ତ ଓ ଆଧୁନିକ ମନୋଭାବର ଜଣାପଡ଼ୁଥିଲେ। ୧୯୮୪ ମସିହାରେ, ବେଟିଙ୍କୁ ସୟେଦ ନିଜ ପରିଵାର ସହିତ ଭେଟ କରାଇଵା ପାଇଁ ମାତ୍ର ଦୁଇ ସପ୍ତାହ ପାଇଁ ଇରାନ୍ ଯିଵାକୁ ପ୍ରସ୍ତାଵ ଦେଲେ। ବେଟି ପ୍ରଥମେ ସନ୍ଦେହରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସ୍ୱାମୀ କୁରାନ୍ ଛୁଇଁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଵାରୁ ସେ ନିଜ ଝିଅକୁ ନେଇ ଇରାନ୍ ଯିଵାକୁ ରାଜି ହୋଇଗଲେ।

ଇରାନ୍‌ରେ ପହଞ୍ଚିଵା ପରେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ଆଚରଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଦଳିଗଲା। ଦୁଇ ସପ୍ତାହ ଶେଷ ହେଵା ପରେ, ସେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଣାଇଦେଲେ ଯେ ସେମାନେ ଆଉ ଆମେରିକା ଫେରିବେ ନାହିଁ ଏଵଂ ସଦାସର୍ଵଦା ପାଇଁ ଇରାନ୍‌ରେ ରହିବେ। ବେଟିଙ୍କର ପାସପୋର୍ଟ ଓ ପଇସା ଛଡ଼ାଇ ନିଆଗଲା। ଇରାନୀୟ ନିୟମ ଅନୁସାରେ, ଜଣେ ଵିଦେଶୀ ମହିଳା ଇରାନୀୟ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଵିଵାହ କଲେ ସ୍ଵତଃ ଇରାନ୍‌ର ନାଗରିକ ହୋଇଯାଆନ୍ତି ଏଵଂ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଅନୁମତି ବିନା ଦେଶ ଛାଡ଼ିପାରିବେ ନାହିଁ। ବେଟି ନିଜ ଶାଶୂଘରେ ଜଣେ କଏଦୀ ପାଲଟିଗଲେ। ତାଙ୍କ ଉପରେ ଶାରୀରିକ ଓ ମାନସିକ ଅତ୍ୟାଚାର ଆରମ୍ଭ ହେଲା।

ବେଟିଙ୍କୁ ଆମେରିକା ଫେରିଵାର ଗୋଟିଏ ବାଟ ମିଳୁଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସର୍ତ୍ତ ଥିଲା ଯେ ସେ ନିଜ ଝିଅ ମାହତାବ୍‌କୁ ଇରାନ୍‌ରେ ଛାଡ଼ି ଏକା ଯିବେ। କିନ୍ତୁ ଜଣେ ମା’ ହିସାବରେ ବେଟି ନିଜ ଝିଅକୁ ସେହି ଅତ୍ୟାଚାରପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିଵେଶରେ ଛାଡ଼ିଵାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନା କରିଦେଲେ। ସେ ସଙ୍କଳ୍ପ ନେଲେ—"ମୁଁ ଯଦି ଯିବି ଯେତେବେଳେ ବି ଯିବି ମୋ ଝିଅକୁ ସାଙ୍ଗରେ ନେଇ ଯିବି, ନଚେତ୍ ଯିବିନାହିଁ"।

ଦୀର୍ଘ ୧୮ ମାସର କଠୋର ସଂଘର୍ଷ, ଗୁପ୍ତ ଯୋଜନା ଏଵଂ କିଛି ସ୍ଥାନୀୟ ସହାୟକଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟରେ, ୧୯୮୬ରେ ବେଟି ଓ ତାଙ୍କର ୫ ଵର୍ଷର ଝିଅ ଇରାନ୍‌ର କଠିନ ବରଫାବୃତ ପାହାଡ଼ିଆ ଆର୍କଟିକ୍ ବାଟ ଦେଇ, ଗୁପ୍ତରେ ସୀମା ପାର୍ କରି ତୁର୍କୀକୁ ପଳାୟନ କଲେ। ସେଠାରୁ ସେମାନେ ନିରାପଦରେ ଆମେରିକା ଫେରିଆସିଲେ।

ଇରାନ୍‌ରେ ବନ୍ଦୀ ଥିଵା ସମୟରେ ବେଟି ଦେଖିଥିଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ପରି ଅନେକ ଵିଦେଶୀ ମହିଳା ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପ୍ରେମରେ ପଡ଼ି ଇରାନ୍ ଆସିଥିଲେ ଏଵଂ ସେଠାରେ ଫସି ରହି ଅତ୍ୟାଚାରିତ ହେଉଥିଲେ। ଆମେରିକା ଫେରିଵା ପରେ ସେ ଅନୁଭଵ କଲେ ଯେ ଅଜ୍ଞାନତା ଯୋଗୁଁ ଅନେକ ନିରୀହ ଝିଅ ଓ ମା’ମାନେ ଏପରି ଜାଲରେ ଫସିଯାଉଛନ୍ତି। ତେଣୁ ନିଜ ସହ ଘଟିଥିଵା ସତ୍ୟ ଘଟଣା ସାରା ଦୁନିଆ ଆଗରେ ରଖି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସଚେତନ କରିଵା ତାଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା।

ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଵାଲ୍ୟ ଅପହରଣ ସମ୍ପର୍କରେ ସେତେବେଳେ ଆମେରିକା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଦେଶଗୁଡ଼ିକରେ କୌଣସି କଠୋର ଆଇନ ନଥିଲା। ବେଟି ନିଜର ଦୁଃଖଦ ଅନୁଭୂତିକୁ ବହି ମାଧ୍ୟମରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରି ଆମେରିକା ସରକାର ଓ ସାରା ଵିଶ୍ୱର ଦୃଷ୍ଟି ଆକର୍ଷଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, ଯେପରି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପିତା କିମ୍ବା ମା’ଙ୍କୁ ନିଜ ସନ୍ତାନଠାରୁ ଏପରି ଅଲଗା ହେଵାକୁ ନପଡ଼େ।

୧୮ ମାସର ନିର୍ଯାତନା, ଭୟ ଓ ମାନସିକ ସଂଘର୍ଷ ବେଟିଙ୍କ ମନରେ ଏକ ଗଭୀର ଆଘାତ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା। ମନୋଵିଜ୍ଞାନୀ ଏଵଂ ତାଙ୍କ ଶୁଭଚିନ୍ତକମାନେ ତାଙ୍କୁ ନିଜର ଅନୁଭୂତି ଲେଖିଵାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଇଥିଲେ। 

ଏପଟେ ଆମେରିକା ଫେରିଵା ପରେ ବେଟିଙ୍କର ସାହସିକ ପଳାୟନର ଖବର ସ୍ଥାନୀୟ ଗଣମାଧ୍ୟମରେ ଆଲୋଚନାର ଵିଷୟ ପାଲଟିଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଲେଖକ ୱିଲିୟମ୍ ହୋଫର୍ ବେଟିଙ୍କ ସହ ଯୋଗାଯୋଗ କଲେ। ବେଟି ମହମୁଦି ଜଣେ ପେସାଦାର ଲେଖିକା ନଥିଲେ। ଏକ ଭୟଙ୍କର ସତ୍ୟ ଘଟଣାକୁ ପାଠକଙ୍କ ପାଖରେ ଉପଯୁକ୍ତ ସଂବେଦନଶୀଳ ଓ ଉତ୍କଣ୍ଠାପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୈଳୀରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଵା ପାଇଁ ଜଣେ ଦକ୍ଷ ଲେଖକଙ୍କ ଆଵଶ୍ୟକତା ଥିଲା।

ସେହି ସମୟରେ ବେଟିଙ୍କୁ ଭେଟି ୱିଲିୟମ୍ ହୋଫର୍ ତାଙ୍କୁ ବୁଝାଇଥିଲେ ଯେ ତାଙ୍କର ଏହି କାହାଣୀ କେଵଳ ଏକ ସାଧାରଣ ଖବର ନୁହେଁ, ଏହା ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବହି ହୋଇପାରିଵ ଯାହା ଲୋକଙ୍କ ଆଖି ଖୋଲିଦେଵ । ବେଟି ମହମୁଦି ରାଜି ହେଵାରୁ ବେଟିଙ୍କ ସହ ଘଟିଥିଵା ସମସ୍ତ ଘଟଣା, ତାରିଖ ଓ ଅନୁଭୂତିଗୁଡ଼ିକୁ ଶୃଙ୍ଖଳିତ ଭାବେ ଏକାଠି କରି ଏକ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଉପନ୍ୟାସ ଆକାରରେ ଲେଖିଵାର କାମ ୱିଲିୟମ୍ ହୋଫର୍ କରିଥିଲେ। ହୋଫର୍ ବେଟିଙ୍କ ସହ ଘଣ୍ଟା ଘଣ୍ଟା ଧରି କଥାଵାର୍ତ୍ତା କରି ତାଙ୍କ ଅନୁଭୂତିକୁ ଲିପିବଦ୍ଧ କରିଥିଲେ ଏଵଂ ତାହାକୁ ଵ୍ୟାକରଣଗତ ଓ ସାହିତ୍ୟିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ରଚନା କରିଥିଲେ। କାହାଣୀଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବେଟି ମହମୁଦିଙ୍କର ଥିଲା କିନ୍ତୁ ସେହି କାହାଣୀକୁ ଶବ୍ଦର ରୂପ ଦେଇ ଏକ Bestseller ବହିରେ ପରିଣତ କରିଵାର ଶ୍ରେୟ ୱିଲିୟମ୍ ହୋଫର୍‌ଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ । ଏହିକାରଣରୁ ବହିର ପ୍ରଚ୍ଛଦପଟରେ ୱିଲିୟମ୍ ହୋଫର୍‌ଙ୍କୁ ସହ-ଲେଖକ ଭାବେ ସମ୍ମାନ ଦିଆଯାଇଛି।

Not Without My Daughter ବହିଟି ପ୍ରକାଶିତ ହେଵା ପରେ ସାରା ଵିଶ୍ୱରେ ଚହଳ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା। ଏହା ନାରୀର ସାହସ, ମାତୃତ୍ୱର ଶକ୍ତି ଓ ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଇଁ ସଂଘର୍ଷର ଏକ ଅମର ପ୍ରତୀକ ପାଲଟିଗଲା। ୧୯୯୧ ମସିହାରେ ଏହି ବହି ଉପରେ ଆଧାରିତ ଏକ ହଲିଉଡ୍ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ମଧ୍ୟ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଅଭିନେତ୍ରୀ ସାଲି ଫିଲ୍ଡ୍ ବେଟିଙ୍କ ଭୂମିକାରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ।

ଜ୍ଞାନର ଵୃକ୍ଷ (The Tree of Knowledge)

ପୂର୍ଵ ଅଧ୍ୟାୟରେ ଆମେ ଦେଖିଲେ ଯେ ଯଦିଓ Homo Sapiensମାନେ ପ୍ରାୟ ୧୫୦,୦୦୦ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵରୁ ହିଁ ପୂର୍ଵ ଆଫ୍ରିକାରେ ଵସଵାସ କରୁଥିଲେ, ତଥାପି ସେମାନେ ପ୍ରାୟ ୭୦,୦୦୦ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ହିଁ ସମଗ୍ର ପୃଥିଵୀରେ ନିଜର ପ୍ରଭାଵ ଵିସ୍ତାର କରିଵାକୁ ଲାଗିଲେ ଏଵଂ ମାନଵର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ Homo ଜାତିଗୁଡ଼ିକୁ ଵିଲୁପ୍ତି ଆଡ଼କୁ ଠେଲି ଦେଲେ। ଏହି ମଧ୍ୟଵର୍ତ୍ତୀ ସହସ୍ରାବ୍ଦୀଗୁଡ଼ିକରେ, ଯଦ୍ୟପି ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ସାପିଏନ୍ସମାନେ ଦେଖିଵାକୁ ପୂରା ଆମ ଭଳି ଥିଲେ ଏଵଂ ସେମାନଙ୍କ ମସ୍ତିଷ୍କ ମଧ୍ୟ ଆମ ମସ୍ତିଷ୍କ ଭଳି ବଡ଼ ଥିଲା, ତଥାପି ଅନ୍ୟ ମାନଵ ଵା Homo ଜାତିଗୁଡ଼ିକ ତୁଳନାରେ ସେମାନଙ୍କର କୌଣସି ଵିଶେଷ ସୁଵିଧା ଵା ଅଧିକାର ନଥିଲା, ସେମାନେ କୌଣସି ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ହାତହତିଆର ତିଆରି କରିପାରି ନଥିଲେ କିମ୍ଵା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଵିଶେଷ ସଫଳତା ଲାଭ କରିପାରି ନଥିଲେ।

ପ୍ରକୃତରେ କହିଵାକୁ ଗଲେ, ସାପିଏନ୍ସ ଓ ନିଆଣ୍ଡରଥାଲ୍‌ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହୋଇଥିଵା ପ୍ରଥମ ସଂଘର୍ଷରେ ନିଆଣ୍ଡରଥାଲ୍‌ମାନେ ହିଁ ଜିତିଥିଲେ। ପ୍ରାୟ ୧୦୦,୦୦୦ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ, କିଛି ସାପିଏନ୍ସ ଗୋଷ୍ଠୀ ଉତ୍ତର ଆଡ଼କୁ Levant ଅଞ୍ଚଳକୁ ପ୍ରଵ୍ରଜନ ଵା ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ କରିଥିଲେ । ସେତେବେଳେ ସେ ଅଞ୍ଚଳ ନିଆଣ୍ଡରଥାଲ୍‌ମାନଙ୍କର ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଥିଲା । ସାପିଏନ୍ସମାନେ Levant ଅଞ୍ଚଳରେ ନିଜର ସ୍ଥାନ ସୁଦୃଢ଼ କରିଵାରେ ଵିଫଳ ହେଲେ। ଏହା ସେଠାକାର ଉଗ୍ର ସ୍ଥାନୀୟ ବାସିନ୍ଦା, ପ୍ରତିକୂଳ ଜଳଵାୟୁ କିମ୍ଵା ଅପରିଚିତ ସ୍ଥାନୀୟ ପରଜୀଵୀମାନଙ୍କ ଯୋଗୁଁ ହୋଇଥାଇପାରେ। କାରଣ ଯାହା ବି ହେଉ, ଶେଷରେ ସାପିଏନ୍ସମାନେ ସେଠାରୁ ପଛକୁ ହଟିଗଲେ ଏଵଂ ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟ ଉପରେ ନିଆଣ୍ଡରଥାଲ୍‌ମାନଙ୍କର ଆଧିପତ୍ୟ ବଜାୟ ରହିଲା।

ସଫଳତାର ଏହି ଦୁର୍ଵଳ ରେକର୍ଡ ଗଵେଷକମାନଙ୍କୁ ଏହା ଅନୁମାନ କରିଵାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିଛି ଯେ, ସେହି ସମୟର ସାପିଏନ୍ସମାନଙ୍କ ମସ୍ତିଷ୍କର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଗଠନ ବୋଧହୁଏ ଆମଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଥିଲା। ସେମାନେ ଦେଖିଵାକୁ ଆମ ଭଳି ଥିଲେ ସତ, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କର ଜ୍ଞାନଗତ ଦକ୍ଷତା ଯଥା :  ଶିଖିଵା, ମନେରଖିଵା ଓ ଭାଵ ଵିନିମୟ କରିଵା ଇତ୍ୟାଦି ବହୁତ ସୀମିତ ଥିଲା। ସେହିଭଳି ଜଣେ ପ୍ରାଚୀନ ସାପିଏନ୍ସକୁ ଇଂରାଜୀ ଶିଖାଇଵା, ଖ୍ରୀଷ୍ଟିଆନ ଧର୍ମର ନୀତି ଵିଷୟରେ ବୁଝାଇଵା କିମ୍ଵା ଵିଵର୍ତ୍ତନଵାଦର ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ବୁଝାଇଵା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିରର୍ଥକ ପ୍ରୟାସ ହୋଇଥାନ୍ତା। ଅନୁରୂପ ଭାବରେ, ଆମ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଭାଷା ଶିଖିଵା ଏଵଂ ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ବୁଝିଵା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର ହୋଇଥାନ୍ତା।

କିନ୍ତୁ ତା’ପରେ, ପ୍ରାୟ ୭୦,୦୦୦ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵରୁ ଆରମ୍ଭ କରି Homo sapiens କିଛି ଅତି ଵିଶେଷ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଵା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ସାପିଏନ୍ସ ଦଳ ଦ୍ୱିତୀୟ ଥର ପାଇଁ ଆଫ୍ରିକା ଛାଡ଼ି ବାହାରକୁ ଆସିଲେ। ଏଥର ସେମାନେ ନିଆଣ୍ଡରଥାଲ୍ ଏଵଂ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ମାନଵଜାତିକୁ କେଵଳ ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟରୁ ନୁହେଁ, ଵରଂ ସମଗ୍ର ପୃଥିଵୀ ପୃଷ୍ଠରୁ ନିଶ୍ଚିହ୍ନ କରିଦେଲେ। ପୁଣି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଭାବେ ସ୍ୱଳ୍ପ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ, ସାପିଏନ୍ସମାନେ ୟୁରୋପ ଏଵଂ ପୂର୍ଵ ଏସିଆରେ ପହଞ୍ଚିଗଲେ। ପ୍ରାୟ ୪୫,୦୦୦ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ, Homo sapiensମାନେ କେମିତି କେଜାଣି ଖୋଲା ସମୁଦ୍ର ପାର ହୋଇ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆରେ ପାଦ ଥାପିଲେ ତାହା ଆଜି ବି ରହସ୍ୟ ହୋଇ ରହିଛି । ସେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ ଏମିତି ଏକ ମହାଦେଶ ଥିଲା ଯେଉଁଠାକୁ ପୂର୍ଵରୁ କେଵେ ମଣିଷ ପହଞ୍ଚି ନଥିଲା।

ପ୍ରାୟ ୭୦,୦୦୦ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵରୁ ୩୦,୦୦୦ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତର ସମୟସୀମା ମଧ୍ୟରେ ଡଙ୍ଗା, ତେଲ ଦୀପ, ଧନୁ-ତୀର ଓ ଛୁଞ୍ଚି (ଯାହା ଶୀତଦିନେ ଗରମ ପୋଷାକ ସିଲେଇ କରିଵା ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ ଥିଲା) ଭଳି ଜିନିଷର ଉଦ୍ଭାଵନ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଯୁଗରୁ ହିଁ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ କଳାତ୍ମକ ଜିନିଷର ପ୍ରମାଣ ମିଳିଥାଏ ଏଵଂ ଏହି ସମୟରେ ହିଁ ଧର୍ମ, ଵାଣିଜ୍ୟ ଏଵଂ ସାମାଜିକ ସ୍ତରୀକରଣର ପ୍ରଥମ ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରମାଣ ମିଳିଥାଏ। ଅଧିକାଂଶ ଗଵେଷକ ଵିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି ଯେ, ଏହି ଅଭୂତପୂର୍ଵ ସଫଳତାଗୁଡ଼ିକ ସାପିଏନ୍ସମାନଙ୍କର ଜ୍ଞାନଗତ ଦକ୍ଷତାରେ ଆସିଥିଵା ଏକ ଵିପ୍ଳଵର ପରିଣାମ ଥିଲା। ସେମାନଙ୍କ ମତରେ, ଯେଉଁମାନେ ନିଆଣ୍ଡରଥାଲ୍‌ମାନଙ୍କୁ ଵିଲୁପ୍ତ କଲେ, ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆରେ ଵସତି ସ୍ଥାପନ କଲେ ଏଵଂ ଷ୍ଟାଡେଲ୍ ସିଂହ-ମାନଵର ମୂର୍ତ୍ତି ଖୋଦେଇ କଲେ, ସେମାନେ ଆଜିର ଆମ ସଦୃଶ ହିଁ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ସୃଜନଶୀଳ ଓ ସମ୍ଵେଦନଶୀଳ ଥିଲେ। ଯଦି ଆମେ ଷ୍ଟାଡେଲ୍ ଗୁମ୍ଫାର ସେହି କଳାକାରମାନଙ୍କୁ ଭେଟିଵା, ତେବେ ଆମେ ସେମାନଙ୍କ ଭାଷା ଶିଖିପାରିଵା ଏଵଂ ସେମାନେ ଆମ ଭାଷା ଶିଖିପାରିବେ। ଆମେ ସେମାନଙ୍କୁ ଆମେ ଜାଣିଥିଵା ସବୁକିଛି ବୁଝାଇ ପାରିଵା – 'Alice in Wonderland'ର ଦୁଃସାହସିକ କାହାଣୀଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କ୍ୱାଣ୍ଟମ୍ ଫିଜିକ୍ସର ଜଟିଳତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ – ଏଵଂ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କର ଲୋକମାନେ ଦୁନିଆକୁ କେମିତି ଦେଖନ୍ତି, ତାହା ଆମକୁ ଶିଖାଇ ପାରିଵେ।

ଆଜକୁ ପ୍ରାୟ ୭୦,୦୦୦ରୁ ୩୦,୦୦୦ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ଚିନ୍ତା କରିଵା ଏଵଂ ଭାଵ ଵିନିମୟ କରିଵାର ଏହି ନୂତନ ଶୈଳୀର ଆଵିର୍ଭାଵକୁ ହିଁ "ଜ୍ଞାନଗତ ଵିପ୍ଳଵ" ଵା Cognitive Revolution କୁହାଯାଏ। ଏହାର କାରଣ କଣ ଥିଲା? ଆମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏହାର କାରଣ ଜାଣିପାରିନାହୁଁ। ତେବେ ଏ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସବୁଠାରୁ ଗ୍ରହଣୀୟ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଅନୁଯାୟୀ, ଆକସ୍ମିକ ଜେନେଟିକ୍ ମ୍ୟୁଟେସନ୍ ଵା ଵଂଶଗତ ପରିଵର୍ତ୍ତନ ଯୋଗୁଁ ସାପିଏନ୍ସମାନଙ୍କ ମସ୍ତିଷ୍କର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଗଠନକୁ ବଦଳାଇ ଦେଇଥିଲା ଯାହା ସେମାନଙ୍କୁ ଏକ ଅଭୂତପୂର୍ଵ ଢଙ୍ଗରେ ଚିନ୍ତା କରିଵାକୁ ଏଵଂ ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନୂତନ ପ୍ରକାରର ଭାଷା ଵ୍ୟଵହାର କରି ଯୋଗାଯୋଗ କରିଵାକୁ ସକ୍ଷମ କଲା। ଆମେ ଏହାକୁ "ଜ୍ଞାନର ଵୃକ୍ଷ ପରିଵର୍ତ୍ତନ" Tree of Knowledge mutation ବୋଲି କହିପାରିଵା। ଏହା ନିଆଣ୍ଡରଥାଲ୍‌ମାନଙ୍କ ବଦଳରେ କେଵଳ ସାପିଏନ୍ସଙ୍କ ଡିଏନ୍ଏ (DNA) ରେ କାହିଁକି ଘଟିଲା? ଆମ ଜ୍ଞାତସାରରେ ଏହା କେଵଳ ସୌଭାଗ୍ୟଵଶତଃ ଘଟିଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଏହି "ଜ୍ଞାନର ଵୃକ୍ଷ ପରିଵର୍ତ୍ତନ" ର କାରଣ ଅପେକ୍ଷା ତାର ପରିଣାମକୁ ବୁଝିଵା ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ସାପିଏନ୍ସଙ୍କ ଏହି ନୂତନ ଭାଷାରେ ଏମିତି କଣ ଵିଶେଷତ୍ୱ ଥିଲା, ଯାହା ଆମକୁ ସାରା ପୃଥିଵୀ ଜୟ କରିଵାରେ ସାହାଯ୍ୟ କଲା?

ଏହା ପୃଥିଵୀର ପ୍ରଥମ ଭାଷା ନଥିଲା। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀଵଙ୍କର କିଛି ନା କିଛି ଭାଷା ଥାଏ। ଏପରିକି ପିମ୍ପୁଡ଼ି ଓ ମହୁମାଛି ଭଳି କୀଟପତଙ୍ଗମାନେ ମଧ୍ୟ ପରସ୍ପର ସହ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜଟିଳ ଭାବେ ଯୋଗାଯୋଗ କରିପାରନ୍ତି ଏଵଂ ଖାଦ୍ୟ କେଉଁଠି ଅଛି ତାହାର ସୂଚନା ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏହା ପ୍ରଥମ କଣ୍ଠସ୍ୱର ଭିତ୍ତିକ ଭାଷା ଵା vocal language ମଧ୍ୟ ନଥିଲା। ମାଙ୍କଡ଼ ଓ ସିମ୍ପାଞ୍ଜୀ ଜାତି ସମେତ ଅନେକ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର କଣ୍ଠସ୍ୱର ଭିତ୍ତିକ ଭାଷା ରହିଛି। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ସବୁଜ ମାଙ୍କଡ଼ମାନେ ପରସ୍ପର ସହିତ ଯୋଗାଯୋଗ ପାଇଁ ଵିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଶବ୍ଦ ଵ୍ୟଵହାର କରନ୍ତି। ପ୍ରାଣୀଵିଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏମିତି ଏକ ଶବ୍ଦ ଚିହ୍ନଟ କରିଛନ୍ତି ଯାହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି, ‘ସାଵଧାନ! ଚିଲ/ଈଗଲ୍!’ ଏଵଂ ଅନ୍ୟ ଏକ ଭିନ୍ନ ଶବ୍ଦ ଚେତାଵନୀ ଦିଏ, ‘ସାଵଧାନ! ସିଂହ!’ ଯେତେବେଳେ ଗଵେଷକମାନେ ମାଙ୍କଡ଼ ଦଳ ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରଥମ ଶବ୍ଦର ଏକ ରେକର୍ଡିଂ ବଜାଇଲେ, ମାଙ୍କଡ଼ମାନେ ସେମାନଙ୍କ କାମ ବନ୍ଦ କରି ଭୟରେ ଉପରକୁ ଚାହିଁଲେ। ଯେତେବେଳେ ସେହି ଦଳ ଦ୍ୱିତୀୟ ଶବ୍ଦ ଅର୍ଥାତ୍ ସିଂହର ଚେତାଵନୀ ଶୁଣିଲେ, ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ଦୌଡ଼ିଯାଇ ଗଛ ଉପରକୁ ଚଢ଼ିଗଲେ। ସାପିଏନ୍ସମାନେ ସବୁଜ ମାଙ୍କଡ଼ମାନଙ୍କ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଏଵଂ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତିମି ଓ ହାତୀମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ସେହିଭଳି ଚମତ୍କାର ଦକ୍ଷତା ଅଛି। ଆଲବର୍ଟ ଆଇନଷ୍ଟାଇନ ଯାହା ବି କହିପାରୁଥିଲେ, ଏକ ଶୁଆ ମଧ୍ୟ ସେସବୁ କହିପାରିଵ ଏଵଂ ତା’ ସହିତ ଫୋନ୍ ରିଙ୍ଗ୍ ହେଵା, କବାଟ ବାଡ଼େଇଵା ଓ ସାଇରନ୍ ବାଜିଵାର ଶବ୍ଦକୁ ମଧ୍ୟ ନକଲ କରିପାରିଵ। ଆଇନଷ୍ଟାଇନଙ୍କର ଶୁଆ ପାଖରେ ଯାହା ବି ସୁଵିଧା ଵା ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଥିଲା, ତାହା କଣ୍ଠସ୍ୱର ଜନିତ ନଥିଲା। ତାହେଲେ, ଆମ ଭାଷାରେ ଏମିତି କ’ଣ ଵିଶେଷତ୍ୱ ଅଛି?

ଏହାର ସବୁଠାରୁ ସାଧାରଣ ଉତ୍ତର , ଆମ ଭାଷା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଭାବେ ନମନୀୟ ଵା ପରିଵର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଅଟେ । ଆମେ ଏକ ସୀମିତ ସଂଖ୍ୟକ ଶବ୍ଦ ଓ ସଙ୍କେତକୁ ଯୋଡ଼ି ଅସୀମ ସଂଖ୍ୟକ ଵାକ୍ୟ ତିଆରି କରିପାରିଵା, ଯାହାର ପ୍ରତ୍ୟେକର ଏକ ଭିନ୍ନ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ଅର୍ଥ ଥାଏ। ଏହାଦ୍ୱାରା ଆମେ ଆମ ଚାରିପାଖର ଦୁନିଆ ଵିଷୟରେ ବହୁତ ବଡ଼ ପରିମାଣର ସୂଚନା ଗ୍ରହଣ, ସଂରକ୍ଷଣ ଓ ଆଦାନପ୍ରଦାନ କରିପାରୁ। ଏକ ସବୁଜ ମାଙ୍କଡ଼ ତାର ସାଥୀମାନଙ୍କୁ ଚିତ୍କାର କରି କହିପାରେ, 'ସାଵଧାନ! ସିଂହ!' କିନ୍ତୁ ଜଣେ ଆଧୁନିକ ମଣିଷ ତାର ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କୁ କହିପାରିଵ ଯେ, ଆଜି ସକାଳେ ନଦୀର ବାଙ୍କ ପାଖରେ ସେ ଏକ ସିଂହକୁ ଅରଣା ମଇଁଷି ଦଳର ପିଛା କରୁଥିଵାର ଦେଖିଛି। ସେ ଏହାପରେ ସେହି ସ୍ଥାନର ନିର୍ଭୁଲ୍ ଅଵସ୍ଥିତି ଏଵଂ ସେଠାକୁ ଯାଉଥିଵା ଵିଭିନ୍ନ ରାସ୍ତା ଵିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଵର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିଵ। ଏହି ସୂଚନା ସାହାଯ୍ୟରେ, ତାର ଦଳର ସଦସ୍ୟମାନେ ଏକାଠି ବସି ଆଲୋଚନା କରିପାରିବେ ଯେ ସେମାନେ ସିଂହକୁ ଘଉଡ଼ାଇଵା ଏଵଂ ଅରଣାମଇଁଷି ଶିକାର କରିଵା ପାଇଁ ନଦୀ ପାଖକୁ ଯିଵା ଉଚିତ୍ କି ନୁହେଁ।

ଗଵେଷକମାନଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ପ୍ରଦତ୍ତ ଆଉ ଏକ ଦ୍ୱିତୀୟ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ମଧ୍ୟ ଏହା ସ୍ୱୀକାର କରେ ଯେ ଆମର ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଷା ଦୁନିଆ ଵିଷୟରେ ସୂଚନା ବାଣ୍ଟିଵା ପାଇଁ ଵିକଶିତ ହୋଇଛି। କିନ୍ତୁ ଗଵେଷକମାନଙ୍କ ମତରେ, ଯାହା ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସୂଚନା ଦେଵା ଦରକାର ଥିଲା, ତାହା ସିଂହ ଏଵଂ ମଇଁଷି ଵିଷୟରେ ନୁହେଁ, ଵରଂ ମଣିଷମାନଙ୍କ ଵିଷୟରେ ଥିଲା। ଆମ ଭାଷା ପ୍ରକୃତରେ 'ଗପସପ' କିମ୍ଵା ପରଚର୍ଚ୍ଚା କରିଵା ପାଇଁ ଵିକଶିତ ହୋଇଥିଲା ଏଵଂ ଏହାକୁ 'Gossip Theory' ଦ୍ଵାରା ଵ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି । ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଅନୁଯାୟୀ, ହୋମୋ ସାପିଏନ୍ସ ମୁଖ୍ୟତଃ ଏକ ସାମାଜିକ ପ୍ରାଣୀ। ସାମାଜିକ ସହଯୋଗ ହିଁ ଆମର ବଞ୍ଚିଵା ଓ ଵଂଶଵୃଦ୍ଧିର ଚାବିକାଠି ଅଟେ। କେଵଳ ସିଂହ ଓ ମଇଁଷି କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି ତାହା ଜଣେ ପୁରୁଷ ଵା ମହିଳା ଜାଣିଵା ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହେଁ। ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଜାଣିଵା ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଯେ ସେମାନଙ୍କ ଦଳରେ କିଏ କାହାକୁ ସ୍ନେହ କରେ ଵା ଘୃଣା କରେ, କିଏ କାହା ସହ ଶୋଉଛି, କିଏ ସଚ୍ଚୋଟ ଏଵଂ କିଏ ପ୍ରତାରକ ଵା ଠକ ଅଟେ । ମାତ୍ର କିଛି ଡର୍ଜନ ଲୋକଙ୍କର ସଦା-ପରିଵର୍ତ୍ତନଶୀଳ ସମ୍ପର୍କ ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି ରଖିଵା ପାଇଁ ଯେଉଁ ପରିମାଣର ସୂଚନା ସଂଗ୍ରହ ଓ ସଂରକ୍ଷଣ କରିଵାକୁ ପଡ଼େ ତାହା ପ୍ରକୃତରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ ପଚାଶ ଜଣ ଵିଶିଷ୍ଟ ଏକ ଦଳରେ, ୧,୨୨୫ଟି ଵ୍ୟକ୍ତିଗତ ଵା ଦ୍ୱିପାକ୍ଷିକ ସମ୍ପର୍କ ଥାଏ, ଏଵଂ ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ଜଟିଳ ସାମାଜିକ ସଂଯୋଗ ମଧ୍ୟ ଥାଏ। ସମସ୍ତ ମାଙ୍କଡ଼ କିମ୍ଵା ଗରିଲା ଜାତି ଏଭଳି ସାମାଜିକ ସୂଚନା ପ୍ରତି ପ୍ରଵଳ ଆଗ୍ରହ ଦେଖାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ପ୍ରଭାଵଶାଳୀ ଭାବେ ଗପସପ ଵା ପରଚର୍ଚ୍ଚା କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ନିଆଣ୍ଡରଥାଲ୍ ଓ ପ୍ରାଚୀନ ହୋମୋ ସାପିଏନ୍ସମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପରସ୍ପର ପଛରେ ବସି ଚର୍ଚ୍ଚା କରିଵା ବୋଧହୁଏ କଷ୍ଟକର ଥିଲା । ପରଚର୍ଚ୍ଚା କରିଵା ଏମିତି ଦକ୍ଷତା ଯାହାକୁ ସାଧାରଣତଃ ଖରାପ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଵାସ୍ତଵରେ ବଡ଼ ସଂଖ୍ୟାରେ ଏକାଠି ସହଯୋଗ କରି କାମ କରିଵା ପାଇଁ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ।

ଏହି ନୂତନ ଭାଷାଗତ ଦକ୍ଷତା ଯାହା ଆଧୁନିକ ସାପିଏନ୍ସମାନେ ପ୍ରାୟ ୭୦,୦୦୦ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ଲାଭ କରିଥିଲେ, ତାହା ସେମାନଙ୍କୁ ଘଣ୍ଟା ଘଣ୍ଟା ଧରି ଗପସପ କରିଵାକୁ ସକ୍ଷମ କଲା। କାହାକୁ ଵିଶ୍ୱାସ କରାଯାଇପାରିଵ, ସେ ଵିଷୟରେ ଠିକ୍ ସୂଚନା ମିଳିଵା ଯୋଗୁଁ ଛୋଟ ଛୋଟ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ବଡ଼ ଦଳରେ ପରିଣତ ହୋଇପାରିଲେ ଏଵଂ ସାପିଏନ୍ସମାନେ ଅଧିକ ନିଵିଡ଼ ଓ ସୁଦୃଢ଼ ସହଯୋଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିପାରିଲେ।

ଏହି 'Gossip Theory' ଵା ଗପସପ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ହୁଏତ ଏକ ମଜାଳିଆ କଥା ଭଳି ମନେହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଅନେକ ଗଵେଷଣା ଏହାକୁ ସମର୍ଥନ କରେ। ଆଜି ମଧ୍ୟ ମାନଵ ସମାଜର ଅଧିକାଂଶ ଯୋଗାଯୋଗ – ତାହା ଇମେଲ୍, ଫୋନ୍ କଲ୍ କିମ୍ଵା ଖଵରକାଗଜର ସ୍ତମ୍ଭ ଆକାରରେ ହେଉ ନା କାହିଁକି – ସେସବୁ ପ୍ରକୃତରେ ଏକ ପ୍ରକାର ଗପସପ କିମ୍ଵା ପରଚର୍ଚ୍ଚା ହିଁ ଅଟେ। ଏହା ଆମ ଭିତରେ ଏତେ ସ୍ୱାଭାଵିକ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ ଯେ ମନେହୁଏ ଯେମିତି ଆମ ଭାଷା କେଵଳ ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ହିଁ ଵିକଶିତ ହୋଇଛି। ଆପଣ କଣ ଭାବୁଛନ୍ତି, ଇତିହାସର ପ୍ରଫେସରମାନେ ଯେତେବେଳେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଭୋଜନ ପାଇଁ ଏକାଠି ହୁଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ପ୍ରଥମ ଵିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧର କାରଣ ଵିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରନ୍ତି? କିମ୍ଵା ପରମାଣୁ ଵିଜ୍ଞାନୀମାନେ ଵୈଜ୍ଞାନିକ ସମ୍ମିଳନୀରେ ସେମାନଙ୍କ କଫି ବ୍ରେକ୍ ସମୟରେ କ୍ୱାର୍କ (quarks) ଵିଷୟରେ କଥା ହୁଅନ୍ତି ? ବେଳେ ବେଳେ ହୁଏତ କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ, ସେମାନେ ସେହି ମହିଳା ପ୍ରଫେସରଙ୍କ ଵିଷୟରେ ଗପନ୍ତି ଯିଏ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପ୍ରତାରଣା ଧରିଛନ୍ତି କିମ୍ଵା ଵିଭାଗୀୟ ମୁଖ୍ୟ ଓ ଡିନ୍‌ଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହୋଇଥିଵା କଳି ଵିଷୟରେ, କିମ୍ଵା କୌଣସି ଜଣେ ସହକର୍ମୀ ନିଜ ଗଵେଷଣା ପାଣ୍ଠିରୁ ଏକ Lexus ଗାଡ଼ି କିଣିଥିଵା ଗୁଜବ ଵିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରନ୍ତି। ଗପସପ ସାଧାରଣତଃ କାହାର ଭୁଲ୍ କାମ ଉପରେ କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ ହୋଇଥାଏ। ଏହି ଗୁଜବ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିଵା ଲୋକମାନେ ହିଁ ପ୍ରକୃତରେ ସମାଜର ମୂଳ 'ଚତୁର୍ଥ ସ୍ତମ୍ଭ' (fourth estate), ଅର୍ଥାତ୍ ସେମାନେ ସାମ୍ଵାଦିକଙ୍କ ଭଳି କାମ କରନ୍ତି ଯିଏ ସମାଜକୁ ଠକ ଓ ମାଗଣାଖୋର ମାନଙ୍କ ଵିଷୟରେ ସୂଚନା ଦେଇ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖନ୍ତି।

କଳ୍ପନା ଏଵଂ ସାମୂହିକ ଵିଶ୍ୱାସର ଶକ୍ତି

ଖୁଵ୍ ସମ୍ଭଵ, ଉଭୟ 'Gossip Theory' ଏଵଂ 'There-is-a-lion-near-the-river Theory' (ନଦୀ କୂଳରେ ସିଂହ ଅଛି ସିଦ୍ଧାନ୍ତ) ଦୁଇଟିଯାକ ଵୈଧ ଵା ସତ ଅଟେ। ତଥାପି, ଆମ ଭାଷାର ପ୍ରକୃତ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଵୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଏହା ନୁହେଁ ଯେ ଏହା ମଣିଷ ଓ ସିଂହ ଵିଷୟରେ ସୂଚନା ଦେଇପାରେ। ଵରଂ, ଏହାର ପ୍ରକୃତ ଵିଶେଷତ୍ୱ ହେଉଛି ଏମିତି ଜିନିଷ ଵିଷୟରେ ସୂଚନା ଦେଵା, ଯାହାର ଵାସ୍ତଵରେ କୌଣସି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ହିଁ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମେ ଜାଣିଛୁ, କେଵଳ ସାପିଏନ୍ସ ହିଁ ଏଭଳି ଜିନିଷ ଵା ସତ୍ତା ଵିଷୟରେ କଥା ହୋଇପାରନ୍ତି ଯାହାକୁ ସେମାନେ କେବେ ଦେଖିନାହାନ୍ତି, ଛୁଇଁନାହାନ୍ତି କିମ୍ଵା ଶୁଙ୍ଘିନାହାନ୍ତି।

ପୌରାଣିକ କାହାଣୀ, କିମ୍ଵଦନ୍ତୀ, ଭଗଵାନ ଓ ଧର୍ମ – ଏସବୁ ଜ୍ଞାନଗତ ଵିପ୍ଳଵ ଵା Cognitive Revolution ସହିତ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ପ୍ରକାଶ ପାଇଲା। ଅନେକ ପଶୁ ଏଵଂ ମାନଵ ଜାତି ପୂର୍ଵରୁ କହିପାରୁଥିଲେ, 'ସାଵଧାନ! ସିଂହ!' କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନଗତ ଵିପ୍ଳଵ ଯୋଗୁଁ, ହୋମୋ ସାପିଏନ୍ସ ଏହା କହିଵାର କ୍ଷମତା ଲାଭ କଲେ ଯେ, 'ସିଂହ ହେଉଛି ଆମ ଜାତି ଵା ଆଦିଵାସୀ ଗୋଷ୍ଠୀର ରକ୍ଷାକାରୀ ଆତ୍ମା ଵା guardian spirit।' କାଳ୍ପନିକ କଥା ଵା fictions ଵିଷୟରେ କହିଵାର ଏହି କ୍ଷମତା ହିଁ ସାପିଏନ୍ସ ଭାଷାର ସବୁଠାରୁ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଵୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ।

ଏହି କଥାରେ ସହମତ ହେଵା ସହଜ ଯେ କେଵଳ ହୋମୋ ସାପିଏନ୍ସ ହିଁ ଵାସ୍ତଵରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନଥିଵା ଜିନିଷ ଵିଷୟରେ କଥା ହୋଇପାରନ୍ତି ଏଵଂ ସକାଳ ଜଳଖିଆ ପୂର୍ଵରୁ ଛଅଟି ଅସମ୍ଭଵ କଥା ଉପରେ ଵିଶ୍ୱାସ କରିପାରନ୍ତି। ଆପଣ କେବେ ହେଲେ ଗୋଟିଏ ମାଙ୍କଡ଼କୁ ଏହା କହି ବୁଝାଇପାରିବେ ନାହିଁ ଯେ, 'ତୁ ମତେ ଏବେ ଗୋଟେ କଦଳୀ ଦେଇଦେ, ମଲା ପରେ ମାଙ୍କଡ଼ ସ୍ୱର୍ଗରେ ତତେ ଅସଂଖ୍ୟ କଦଳୀ ମିଳିଵ।' କିନ୍ତୁ ଏହା କାହିଁକି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ? ପରିଶେଷରେ, କଳ୍ପନା ତ ଵିପଜ୍ଜନକ ଭାବେ ଵିଭ୍ରାନ୍ତିକର କିମ୍ଵା ମନକୁ ଅନ୍ୟଆଡ଼େ ନେଇଯାଉଥିଵା ଜିନିଷ ହୋଇପାରେ। ଯେଉଁ ଲୋକମାନେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପରୀ (fairies) ଓ ଏକଶୃଙ୍ଗୀ ଘୋଡ଼ା (unicorns) ଖୋଜିଵାକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ବଞ୍ଚିଵାର ସମ୍ଭାଵନା ସେହି ଲୋକମାନଙ୍କ ଅପେକ୍ଷା କମ୍ ଯେଉଁମାନେ ଛତୁ ଓ ହରିଣ ଖୋଜିଵାକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଏଵଂ ଯଦି ଆପଣ କାଳ୍ପନିକ ରକ୍ଷାକାରୀ ଆତ୍ମାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି ଘଣ୍ଟା ଘଣ୍ଟା ସମୟ ନଷ୍ଟ କରୁଛନ୍ତି, ତେବେ ଆପଣ ସେହି ମୂଲ୍ୟଵାନ ସମୟକୁ ନଷ୍ଟ କରୁନାହାନ୍ତି କି, ଯେଉଁ ସମୟକୁ ଖାଦ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିଵାରେ, ଯୁଦ୍ଧ କରିଵାରେ କିମ୍ଵା ଶାରୀରିକ ସମ୍ପର୍କ ରଖିଵାରେ ଵ୍ୟଵହାର କରାଯାଇପାରନ୍ତା?

କିନ୍ତୁ କଳ୍ପନା ଆମକୁ କେଵଳ ଜିନିଷଗୁଡ଼ିକୁ ଭାବିଵା ପାଇଁ ସକ୍ଷମ କରିନାହିଁ ଵରଂ ତାହା 'ସାମୂହିକ ଭାବେ' କିଛି କରିଵାକୁ ସକ୍ଷମ କରିଛି। ଆମେ ସମସ୍ତେ ମିଶି କିଛି ସାଧାରଣ ପୁରାଣ ଵା କାହାଣୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିପାରୁ, ଯେପରିକି ବାଇବେଲର ସୃଷ୍ଟି କାହାଣୀ, ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆର ଆଦିଵାସୀମାନଙ୍କର ଡ୍ରିମଟାଇମ୍ ପୁରାଣ ଏଵଂ ଆଧୁନିକ ରାଷ୍ଟ୍ରଗୁଡ଼ିକର ଜାତୀୟତାଵାଦୀ କାହାଣୀ। ଏହିଭଳି କାଳ୍ପନିକ କାହାଣୀ କିମ୍ଵା ଵିଶ୍ୱାସ ସାପିଏନ୍ସମାନଙ୍କୁ ବହୁତ ବଡ଼ ସଂଖ୍ୟାରେ ଏଵଂ ଅତି ନମନୀୟ ଵା ସହଜ ଭାବରେ ଏକାଠି କାମ କରିଵାର ଅଭୂତପୂର୍ଵ କ୍ଷମତା ଦେଇଥାଏ।

ପିମ୍ପୁଡ଼ି ଓ ମହୁମାଛିମାନେ ମଧ୍ୟ ଵିଶାଳ ସଂଖ୍ୟାରେ ଏକାଠି କାମ କରିପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କର କାମ କରିଵାର ଶୈଳୀ ଅତି ସୀମିତ ଵା କଠୋର ଏଵଂ ସେମାନେ କେଵଳ ନିଜର ନିକଟତର ସମ୍ପର୍କୀୟମାନଙ୍କ ସହ ହିଁ ଏକାଠି କାମ କରନ୍ତି। କୋକିଶିଆଳି, ଗଧିଆ ଓ ସିମ୍ପାଞ୍ଜୀମାନେ ପିମ୍ପୁଡ଼ିମାନଙ୍କ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ନମନୀୟ ଭାବେ ସହଯୋଗ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ କେଵଳ ସେହି ଅଳ୍ପ ସଂଖ୍ୟକ ଜୀଵମାନଙ୍କ ସହ କାମ କରିପାରନ୍ତି ଯାହାଙ୍କୁ ସେମାନେ ଭଲଭାଵେ ଜାଣିଥାନ୍ତି। ଅପରପକ୍ଷରେ, ସାପିଏନ୍ସମାନେ ଅସଂଖ୍ୟ ଅପରିଚିତ ଲୋକମାନଙ୍କ ସହିତ ଅତି ନମନୀୟ ଏଵଂ ଵିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ସହଯୋଗ କରିପାରନ୍ତି। ଏହି କାରଣରୁ ହିଁ ସାପିଏନ୍ସମାନେ ସାରା ପୃଥିଵୀ ଉପରେ ଶାସନ କରୁଛନ୍ତି କିନ୍ତୁ ପିମ୍ପୁଡ଼ିମାନେ ଆମର ଵଳକା ଖାଦ୍ୟ ଖାଉଛନ୍ତି ଏଵଂ ସିମ୍ପାଞ୍ଜୀମାନେ ଚିଡ଼ିଆଖାନା ଓ ଗଵେଷଣାଗାର ଭିତରେ ବନ୍ଦ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି।

••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••

ୟୁଵାଲ୍ ନୋଆ ହାରାରିଙ୍କ ପୁସ୍ତକ A brief history of humankindର ଦ୍ଵିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟର ପ୍ରଥମ ଭାଗ The Tree of Knowledgeର ଓଡ଼ିଆ ଭାଵାନୁଵାଦ 

••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••

ସାଂସ୍କୃତିକ ପ୍ରତିରୋଧର ଦୁଇଟି ସମାନ୍ତରାଳ ପୃଷ୍ଠା: ଜୋସନ୍ ଓ ଓଡ଼ିଶା

ସପ୍ତଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଆରମ୍ଭରେ କୋରିଆର ଜୋସନ୍ ରାଜଵଂଶର ଚୀନର ମିଙ୍ଗ୍ ରାଜଵଂଶ ସହ ଦୃଢ଼ ମିତ୍ରତା ଥିଲା। କୋରିଆ ନିଜକୁ ମିଙ୍ଗ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ସଂସ୍କୃତିକ ଓ ରାଜନୀତିକ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବେ ଵିଚାର କରୁଥିଵାରୁ ମିଙ୍ଗ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାଶୀଳ ରହିଥିଲା। ଏହା କେଵଳ ରାଜଵଂଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୀମିତ ନଥିଲା ଵରଂ ସାଧାରଣ କୋରିଆନୀୟ ଲୋକେ ମଧ୍ୟ ସମାନ ଵିଚାର ରଖିଥିଲେ । ଏହି ସମୟରେ ମାଞ୍ଚୁରିଆ ଅଞ୍ଚଳରେ Hong Taijiଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଜୁର୍ଚେନ୍ ଜାତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉଥିଲା। ସେମାନେ ପରେ କ୍ବିଙ୍ଗ୍ ରାଜଵଂଶ ଗଠନ କରି ମିଙ୍ଗ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ୧୬୨୭ ମସିହାରେ ମାଞ୍ଚୁ ସେନା ପ୍ରଥମେ କୋରିଆ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲା। ଏହାକୁ ପ୍ରଥମ ମାଞ୍ଚୁ ଆକ୍ରମଣ ଵା “First Manchu invasion” ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେତେବେଳେ କୋରିଆର ରାଜା ଇନ୍‌ଜୋ ଥିଲେ। ଯୁଦ୍ଧ ଅଧିକ ଦିନ ଚାଲିନଥିଲା ଏଵଂ ଶେଷରେ ଦୁଇ ପକ୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅସ୍ଥାୟୀ ସନ୍ଧି ହେଲା। କୋରିଆ ଵାହ୍ୟତଃ ମାଞ୍ଚୁମାନଙ୍କ ସହ ଶାନ୍ତି ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମନରେ ସେମାନେ ମିଙ୍ଗ୍ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିଲେ। ପରଵର୍ତ୍ତୀ କିଛି ଵର୍ଷରେ ପରିସ୍ଥିତି ଅଧିକ ଜଟିଳ ହେଲା। କୋରିଆ ମିଙ୍ଗ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟକୁ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ସମର୍ଥନ ଦେଉଥିଲା ଓ ମାଞ୍ଚୁମାନଙ୍କୁ “ବର୍ବର” ଵିଚାର କରୁଥିଲା। ଏହା Hong Taijiଙ୍କୁ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲା। ସେ ଚାହୁଁଥିଲେ ଯେ କୋରିଆ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କ୍ୱିଙ୍ଗ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟକୁ ସ୍ୱୀକାର କରୁ। 

୧୬୩୬ ମସିହାରେ Hong Taiji ଵିଶାଳ ସେନା ସହ କୋରିଆ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଏହା ଅଧିକ ସୁଯୋଜିତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଆକ୍ରମଣ ଥିଲା। କ୍ୱିଙ୍ଗ୍ ସେନା ଶୀଘ୍ର ଗତିରେ ରାଜଧାନୀ ହାନସିଂ (ଆଜିର ସିଓଲ୍) ଦିଗକୁ ବଢ଼ିଲା। ଭୟଭୀତ ହୋଇ ରାଜା ଇନ୍‌ଜୋ Namhansanseong ଦୁର୍ଗରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ। ସେଠାରେ ସେ ଏକାଧିକ ସପ୍ତାହ ଧରି ଅଵରୋଧରେ ରହିଥିଲେ। ଶୀତ ଋତୁ, ଖାଦ୍ୟ ଅଭାବ ଓ ସେନାର ଦୁର୍ଵଳତା ଯୋଗୁଁ ପରିସ୍ଥିତି ଦୟନୀୟ ହୋଇଯାଇଥିଲା।ଶେଷରେ ୧୬୩୭ ମସିହାରେ ରାଜା ଇନ୍‌ଜୋ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ ଆତ୍ମସମର୍ପଣ କଲେ। ସେ Samjeondo ନାମକ ସ୍ଥାନରେ Hong Taijiଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଁଇ ଵଶତା ସ୍ଵୀକାର କରିଥିଲେ ଏଵଂ ଏହା କୋରିଆର ଇତିହାସରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅପମାନଜନକ ଘଟଣା ଥିଲା । ଏହି ଘଟଣାକୁ ଇତିହାସରେ “Samjeondo Submission” ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ପରେ Samjeondoରେ ଗୋଟିଏ ସ୍ମାରକ "Samjeondo Monument" ତିଆରି ହୋଇଥିଲା ଯହିଁରେ Qing ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଵିଜୟ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଲେଖା ଅଛି। ଏହି ଘଟଣା ପରେ କୋରିଆ କ୍ୱିଙ୍ଗ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଉପନିଵେଶୀୟ ରାଜ୍ୟ ଵା tributary state ହେଲା । ରାଜାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ବନ୍ଦୀ ହୋଇ ଯାଇଥିଲେ ‌। ଅନେକ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କୁ ବନ୍ଦୀ କରି ଚୀନକୁ ପଠେଇ ଦିଆଯାଇଥିଲା । ହଜାର ହଜାର କୋରିଆନୀୟ ମହିଳା, କ୍ଵିଙ୍ଗ୍ ଆକ୍ରମଣ ସମୟରେ ବଳାତ୍କାର ଓ ଦାସତ୍ଵର ଶିକାର ହୋଇଥିଲେ । ଗାଆଁ ଗଣ୍ଡାରେ ଅନେକ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲୋକ ଲୁଚି ଛପି ରହୁଥିଲେ । ଅନେକେ ପାହାଡ଼ ପର୍ଵତରେ ଆତ୍ମଗୋପନ କରି ରହିଲେ । ଚାଷ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଥିଲା । ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ଅନେକ ଵର୍ଷ ଧରି ସରଳ ଗ୍ରାମଵାସୀ ମହିଳା ଓ ଯୁଵକମାନଙ୍କୁ ବନ୍ଦୀ କରି କ୍ଵିଙ୍ଗ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟକୁ ଦାସ ଭାବେ ଚାଲାଣ କରାଯାଉଥିଲା । ଵିଜୟୀ କ୍ଵିଙ୍ଗ୍ ସେନା ଅନେକ ଵର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୋରିଆର ଲୁଣ୍ଠନ କରିଥିଲେ ।ମହିଳା,ଯୁଵକ,ଶିଶୁ,କିଶୋର କିଶୋରୀ ସେମାନଙ୍କ ଅତ୍ୟାଚାରର ସର୍ଵାଧିକ ଶିକାର ହୋଇଥିଲେ । ଚୀନକୁ ବନ୍ଦୀ ହୋଇ ଯାଇଥିଵା ମହିଳାମାନେ ଫେରି ଆସି ସମାଜରେ ଅସ୍ୱୀକୃତ ହେଉଥିଲେ । ଅତ୍ୟାଚାରିତା ମହିଳାଙ୍କୁ ସମାଜ ଗ୍ରହଣ କରିନଥିଲା । ଦାସ ହୋଇଥିଵା ପୁରୁଷ ପଳାତକ ହୋଇ ଧରା ପଡ଼ିଗଲେ ସେମାନଙ୍କର ଗୋଇଠି କାଟି ଛୋଟା କରି ଦିଆଯାଉଥିଲା । ଯେଉଁ କୋରିଆନୀୟ ପୁରୁଷମାନେ ଦାସ ହେଲେ ତନ୍ମଧ୍ୟରୁ ଅନେକଙ୍କୁ କ୍ଵିଙ୍ଗ୍‌ମାନେ ଅନ୍ୟ ରାଜ୍ୟ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ ସମୟରେ ସୈନିକ ଭାବେ ଵ୍ୟଵହାର କରିଥିଲେ । କୋରିଆନୀୟ ଜାତୀୟ ସ୍ଵାଭିମାନ ଉପରେ ଆଘାତ ଲାଗିଥିଲା । ସେନା ଓ ପ୍ରଶାସନର ଦୁର୍ଵଳତା ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା । ଏହି ଆକ୍ରମଣ ପରେ କୋରିଆର ସମାଜ ଓ ରାଜନୀତିରେ ଗଭୀର ପରିଵର୍ତ୍ତନ ଆସିଲା। ଵାହ୍ୟତଃ କ୍ଵିଙ୍ଗ୍ ରାଜବଂଶକୁ ସ୍ୱୀକାର କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମନରେ ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ମିଙ୍ଗ୍ ରାଜଵଂଶ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିଲେ। ଏହାକୁ “dual loyalty” ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଜୋସନ୍ ଉପରେ କ୍ଵିଙ୍ଗ୍ ଆକ୍ରମଣ କେଵଳ ଏକ ଯୁଦ୍ଧ ନଥିଲା ଵରଂ ଏହା ପୂର୍ଵ ଏସିଆର ଶକ୍ତି ସମୀକରଣକୁ ପରିଵର୍ତ୍ତନ କରି ଦେଇଥିଲା। ଏହା ପରେ କ୍ବିଙ୍ଗ୍ ରାଜଵଂଶ ଧିରେ ଧିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚୀନ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲା ଏଵଂ ମିଙ୍ଗ୍ ରାଜଵଂଶର ପତନ ହେଲା। କୋରିଆ ପାଇଁ ଏହା ଏକ ଶିକ୍ଷାଦାୟକ ଘଟଣା ହେଲା । ଵାହ୍ୟ ଶକ୍ତି ସହ ରାଜନୈତିକ ସମ୍ପର୍କରେ ସାଵଧାନତା ଓ ଵାସ୍ତଵବାଦୀ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଆଵଶ୍ୟକ ବୋଲି ସେମାନେ ବୁଝିଲେ। ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଦୁଃଖ, ଅତ୍ୟାଚାର,ଅପମାନ ଓ ପରିଵର୍ତ୍ତନର ଏକ ମିଶ୍ର ଅନୁଭଵ ଥିଲା। ରାଜନୈତିକ ଭାବେ ଏହା କୋରିଆକୁ ନମ୍ର କଲା କିନ୍ତୁ ସଂସ୍କୃତିକ ଭାବେ ସେମାନଙ୍କ ଆତ୍ମସମ୍ମାନ ଓ ପରିଚୟକୁ ଆହୁରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରିଦେଲା। ଏହି ଘଟଣାର ପ୍ରତିଧ୍ୱନି ଆଜିବି କୋରିଆର ସାହିତ୍ୟ, ସିନେମା ଏଵଂ My Dearest ଭଳି ଡ୍ରାମା ମଧ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଏ।

ତେବେ ମନରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଆସେ ଯେ ଜୋସନ୍ ଉପରେ କ୍ବିଙ୍ଗ୍ ଆକ୍ରମଣ ପରେ ପୁଣି କେବେ କ୍ଵିଙ୍ଗ୍ ଵିରୋଧରେ କୋରିଆ ପ୍ରତିଶୋଧ ନେଇଥିଲା କି ?

ଏହାର ସିଧା ସଳଖ ଉତ୍ତର "ନାହିଁ" ହୋଇଥିଲେ ବି ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଠିକ୍ ନୁହେଁ । ସପ୍ତଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ସେହି ଯୁଦ୍ଧ ପରେ କୋରିଆର ଅଵସ୍ଥା ବହୁତ ଦୁର୍ଵଳ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲା। ସୈନ୍ୟ ଶକ୍ତି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଅର୍ଥନୀତି ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଥିଲା ଏଵଂ ସମାଜର ମନୋବଳ ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗି ଯାଇଥିଲା । ଅନ୍ୟଦିଗରେ କ୍ଵିଙ୍ଗ୍ ରାଜବଂଶ ଦିନକୁ ଦିନ ଆହୁରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉଥିଲା। ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଜୋସନ୍ ରାଜଵଂଶ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ କ୍ଵିଙ୍ଗ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଅନୁଗତ ରାଜ୍ୟ (tributary state) ଭାବେ ରହିଵାକୁ ସ୍ୱୀକାର କଲା। ଏପରି ଦୁର୍ଵଳ ପରିସ୍ଥିତିରେ ସିଧାସଳଖ ସେନା ଆକ୍ରମଣ କରି ପ୍ରତିଶୋଧ ନେଵା ପ୍ରାୟ ଅସମ୍ଭଵ ଥିଲା ଫଳତଃ କୋରିଆ କେବେବି ସେହିପରି ପଦକ୍ଷେପ ନେଇନଥିଲା। ତଥାପି, ପ୍ରତିଶୋଧର ଭାବନା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କୋରିଆର ଲୋକଙ୍କ ହୃଦୟରୁ ଚାଲିଯାଇନଥିଲା। ଵିଶେଷତଃ ରାଜା King Hyojong, ଯିଏ Qing ଦରବାରରେ ବନ୍ଦୀ ଜୀଵନ ଅନୁଭଵ କରିଥିଲେ, ସେ ମନରେ ପ୍ରତିଶୋଧର ଭାବନା ରଖିଥିଲେ। ସେ “Bukbeol”(“ଉତ୍ତର ଅଭିଯାନ”) ନାମରେ ଏକ ଯୋଜନା ତିଆରି କଲେ, ଯାହାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଥିଲା ଭଵିଷ୍ୟତରେ କ୍ଵିଙ୍ଗ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଵିରୋଧରେ ସୈନ୍ୟ ଅଭିଯାନ କରିଵା । ସେ ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସେନାକୁ ପୁନର୍ଗଠନ କରିଵାରେ ମଧ୍ୟ ଲାଗିପଡ଼ିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ପରିସ୍ଥିତି ତାଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ରହିଲା ନାହିଁ। କ୍ଵିଙ୍ଗ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଆହୁରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇଯାଇଥିଲା ଏଵଂ କୋରିଆ ପୁଣି କେବେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତି ଫେରି ପାଇଲା ନାହିଁ। ଫଳସ୍ୱରୂପ, ଏହି ଯୋଜନା କେଵଳ ଏକ ଵିଚାରରେ ହିଁ ସୀମିତ ହୋଇ ରହିଗଲା ଏଵଂ କେବେ ବି ତୃଣମୂଳ ସ୍ତରରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୋଇପାରିଲା ନାହିଁ। ତେବେ ସୈନ୍ୟ ପ୍ରତିଶୋଧ ସମ୍ଭଵ ହୋଇନଥିଲେ ବି କୋରିଆର ଲୋକମାନେ ଅନ୍ୟ ଭିନ୍ନ ପଥ ଅନୁସରଣ କଲେ ଏଵଂ ତାହା ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ମନୋଭାବରେ ପ୍ରତିରୋଧ ଥିଲା। କୋରିଆର ଵିଦ୍ୱାନ ଓ ଶାସକମାନେ ନିଜକୁ “ପ୍ରକୃତ ଚୀନୀ ସଭ୍ୟତାର ରକ୍ଷକ” ବୋଲି ଭାବିଵା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହାର ପଛରେ ମୂଳ କାରଣ ହେଉଛି ସେମାନଙ୍କର ମିଙ୍ଗ୍ ରାଜଵଂଶ ପ୍ରତି ଗଭୀର ନିଷ୍ଠା। ମିଙ୍ଗ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟକୁ ସେମାନେ ଚୀନଦେଶୀୟ ସଭ୍ୟତାର ପ୍ରକୃତ ପ୍ରତିନିଧି ଭାବେ ଵିଚାର କରୁଥିଲେ ଆଉ କ୍ଵିଙ୍ଗ୍ ଶାସକମାନଙ୍କୁ ସେମାନେ “ବର୍ବର” ବୋଲି ଭାବୁଥିଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ କୋରିଆର ଲୋକମାନେ ବାହାରୁ କ୍ଵିଙ୍ଗ୍‌ମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଆଦର ଦେଖାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଭିତରେ ଘୃଣା ଓ ଅସ୍ୱୀକୃତି ରହିଥିଲା।

ଏହି ମନୋଭାବକୁ ଆହୁରି ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ କୋରିଆର ଲୋକମାନଙ୍କର ମିଙ୍ଗ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତି ଅଵିଚଳ ନିଷ୍ଠା। ମିଙ୍ଗ୍‌ର ପତନ ପରେ ମଧ୍ୟ କୋରିଆର ଵିଦ୍ୱାନମାନେ ମିଙ୍ଗ୍ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର, ପୋଷାକ ଓ ସଂସ୍କୃତିକ ପରମ୍ପରାକୁ ଜାରି ରଖିଥିଲେ। କୋରିଆର ଲୋକମାନଙ୍କର ଏହା ଏକ ପ୍ରକାର ସାଂସ୍କୃତିକ ପ୍ରତିଶୋଧ ଥିଲା ଏଵଂ ଫଳସ୍ଵରୂପ ସେମାନେ କ୍ଵିଙ୍ଗ୍‌ର ସାଂସ୍କୃତିକ ପ୍ରଭାବକୁ ମନରୁ କେବେବି ସ୍ୱୀକାର କରିନଥିଲେ। ଏହା ସହିତ କୋରିଆ ଏକ ଵ୍ୟାଵହାରିକ ରାଜନୈତିକ ନୀତି ଅନୁସରଣ କଲା। ବାହାରୁ ସେମାନେ କ୍ଵିଙ୍ଗ୍ ରାଜବଂଶକୁ ସମ୍ମାନ ଓ ନିଷ୍ଠା ଦେଖାଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଭିତରେ ନିଜ ସ୍ୱାଭିମାନ, ସଂସ୍କୃତି ଓ ପରିଚୟକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିଥିଲେ। ଏହି ଦ୍ଵିମୁଖୀ ନୀତିକୁ “dual policy” ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା କୋରିଆକୁ ସେତେବେଳେ ନିଜର ଅସ୍ତିତ୍ବ ବଞ୍ଚାଇଵାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲା।ତେବେ କୋରିଆର ଲୋକଙ୍କ ଉପରେ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଳଅତ୍ୟାଚାର କଲାପରେ ସେମାନଙ୍କର ଅଭିଶାପ କ୍ଵିଙ୍ଗ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା । ମାତ୍ର ଦୁଇ ଶହ ଵର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ କ୍ଵିଙ୍ଗ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଦୁର୍ଵଳ ହୋଇଯାଇଥିଲା । କ୍ଵିଙ୍ଗ୍ ଆରମ୍ଭରେ ଏକ ଵିଶାଳ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଭାବେ ପରିଚିତ ଥିଲା। ସପ୍ତଦଶ ଓ ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଏହା ରାଜନୀତି, ସୈନ୍ୟଶକ୍ତି ଓ ସଂସ୍କୃତିରେ ବହୁତ ଉନ୍ନତ ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଭାଗରୁ ଏହାର ଶକ୍ତି ଧୀରେ ଧୀରେ କମିଵା ଆରମ୍ଭ ହେଲା ଏଵଂ ଊନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଏହା ଗୁରୁତର ଦୁର୍ଵଳତାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲା। ଏହି ପରିଵର୍ତ୍ତନର ପ୍ରଭାବ ପୂର୍ଵ ଏସିଆର ଅନ୍ୟ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଵିଶେଷ କରି ଜୋସନ୍ ରାଜଵଂଶ ଉପରେ ଗଭୀର ଭାବରେ ପଡ଼ିଲା। ପ୍ରଥମେ କ୍ଵିଙ୍ଗ୍ ରାଜବଂଶର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ପ୍ରଶାସନ ଧୀରେ ଧୀରେ ଦୁର୍ନୀତିଗ୍ରସ୍ତ ହେଵାକୁ ଲାଗିଲା।ରାଜକର୍ମଚାରୀମାନେ ଲୋକଙ୍କୁ ଶୋଷଣ କରୁଥିଲେ, ଏଵଂ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଶାସନର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କମିଯାଉଥିଲା। ଏହା ଫଳରେ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଏକତା ଦୁର୍ଵଳ ହେଲା। ସେହି ସମୟରେ ଜନସଂଖ୍ୟା ଅତ୍ୟଧିକ ବଢ଼ିଗଲା, କିନ୍ତୁ ଜମି ଓ ସମ୍ପଦ ସେହି ହାରରେ ବଢ଼ିପାରିଲା ନାହିଁ। ଏହା ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ, ଦରିଦ୍ରତା ଓ ଅସନ୍ତୋଷକୁ ବଢ଼ାଇଲା। ଏହି ଅସନ୍ତୋଷର ପରିଣାମ ସ୍ୱରୂପ ବଡ଼ ବଡ଼ ଵିଦ୍ରୋହ ଦେଖାଦେଲା। Taiping Rebellion ଓ Boxer Rebellion ଭଳି ଵିଦ୍ରୋହଗୁଡ଼ିକ ଯୋଗୁଁ ଚୀନର କ୍ଵିଙ୍ଗ୍ ରାଜଵଂଶ ଭିତରୁ ଦୁର୍ଵଳ ହୋଇଗଲା। ଏହା ସହିତ ବାହାରୁ ମଧ୍ୟ ଚାପ ବଢ଼ିଲା। ପଶ୍ଚିମ ଶକ୍ତି, ଵିଶେଷତଃ ବ୍ରିଟେନ୍, ପ୍ରଥମ ଅଫିମ ଯୁଦ୍ଧ ଓ ଦ୍ଵିତୀୟ ଅଫିମ୍ ଯୁଦ୍ଧ ମାଧ୍ୟମରେ ଚୀନକୁ ଅସମାନ ଚୁକ୍ତି କରିଵାକୁ ବାଧ୍ୟ କଲେ। ଫଳସ୍ଵରୂପ କ୍ଵିଙ୍ଗ୍ ରାଜଵଂଶର ସ୍ୱାଧୀନତା ଓ ଆର୍ଥିକ ଶକ୍ତି ଉଭୟ ଦୁର୍ଵଳ ହେଲା। ଏହାପରେ ଆସିଲା ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଆଘାତ ଏଵଂ ତାହା ଥିଲା ପ୍ରଥମ ଚୀନା ଜାପାନୀ ମହାସମରର ଵିଭୀଷିକା। ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ଵିଙ୍ଗ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଜାପାନୀଙ୍କ ଦ୍ବାରା ପରାଜିତ ହେଲା। ଏହା ସମଗ୍ର ଏସିଆକୁ ଦେଖାଇଦେଲା ଯେ ଏହି ପୁରୁଣା ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ତହିଁର ପୂର୍ଵତନ ଶକ୍ତି ହରାଇ ସାରିଛି । ଏହି ସମୟରେ କୋରିଆର ଅଵସ୍ଥା ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସଂକଟପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ଜୋସନ୍ ରାଜଵଂଶ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି କ୍ଵିଙ୍ଗ୍ ରାଜଵଂଶର ଅନୁଗତ ରାଜ୍ୟ (tributary state) ଭାବେ ରହିଥିଲା। ଵାହ୍ୟତଃ ସେମାନେ କ୍ଵିଙ୍ଗ୍‌କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଉଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଭିତରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ କୋରିଆ ନିଜକୁ ବାହାର ଦେଶରୁ ବହୁତ ଅଂଶରେ ଅଲଗା ରଖିଥିଲା, ଯାହାକୁ “Hermit Kingdom” ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

କିନ୍ତୁ ଊନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ପରିସ୍ଥିତି ବଦଳିଗଲା। ପଶ୍ଚିମ ଦେଶ ଓ ଜାପାନ କୋରିଆକୁ ଵାଣିଜ୍ୟ ଓ ରାଜନୈତିକ ସମ୍ପର୍କ ପାଇଁ ପଥ ଖୋଲିଵାକୁ ଚାପ ପକାଇଲେ। କ୍ଵିଙ୍ଗ୍ ରାଜଵଂଶ ଦୁର୍ଵଳ ହେଵାରୁ କୋରିଆ ନିଜର ପୁରୁଣା ରକ୍ଷକକୁ ହରାଇଲା। ପ୍ରଥମ "ଚୀନୀ ଜାପାନୀ ମହାସମର" ପରେ କୋରିଆ ଉପରେ କ୍ଵିଙ୍ଗ୍‌ର ପ୍ରଭାବ ପ୍ରାୟ ଶେଷ ହେଲା ଏଵଂ ଜାପାନ କୋରିଆରେ ନିଜ ପ୍ରଭାବ ବଢ଼ାଇଵାକୁ ଲାଗିଲା। ଏହାର ଶେଷ ପରିଣାମ ହେଲା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତର। ୧୯୧୦ ମସିହାରେ ଜାପାନ, କୋରିଆକୁ ଅଧିକାର କରିନେଲା, ଯାହା ସହିତ ଜୋସନ୍ ରାଜଵଂଶର ଅନ୍ତ ଘଟିଲା ଏଵଂ କୋରିଆ ନିଜର ସ୍ୱାଧୀନତା ହରାଇଲା। ତେବେ ୧୯୪୫ ମସିହାରେ ଦ୍ଵିତୀୟ ଵିଶ୍ଵଯୁଦ୍ଧରେ ଜାପାନର ପରାଜୟ ସହିତ କୋରିଆ ପୁଣି ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଇଲା କିନ୍ତୁ 38° ଅକ୍ଷାଂଶ ରେଖା ଅନୁସାରେ କୋରିଆକୁ ଦୁଇ ଭାଗରେ ଭାଗ କରାଗଲା । ଉତ୍ତର ଭାଗଟି ସୋଭିଏତ୍ ୟୁନିଅନ୍ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରହିଲା ଏଵଂ ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗକୁ ଆମେରିକା ନିଜ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରଖିଲା । ତଥାପି ତିନିଶହ ଵର୍ଷ ବିତିଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଉଭୟ କୋରିଆ ଦେଶର ଲୋକମାନେ ଆଜି ବି କ୍ଵିଙ୍ଗ୍‌ମାନଙ୍କୁ ଏକ ଆକ୍ରମଣକାରୀ ଶକ୍ତି ରୂପେ ଵିଚାର କରନ୍ତି । ଵିଶେଷତଃ ଦକ୍ଷିଣ କୋରିଆର ଲୋକମାନେ ଆଧୁନିକ ସାହିତ୍ୟ ଓ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ କ୍ଵିଙ୍ଗ୍‌ମାନଙ୍କର କୋରିଆର ଲୋକମାନଙ୍କ ଉପରେ କରିଥିଵା ଇତିହାସ ସହିତ ଵର୍ତ୍ତମାନ ପିଢ଼ିକୁ ପରିଚିତ କରାଇଛନ୍ତି ।‌ କୋରିଆର ଲୋକମାନେ ଜାପାନୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଇମ୍ଜୀନ୍ ଯୁଦ୍ଧ ଓ ୧୯୧୦ରୁ ୧୯୪୫ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୋରିଆକୁ ପରାଧୀନ କରିଥିଵାରୁ ଘୃଣା ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖନ୍ତି । ଏକାଧିକ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଓ ଧାରାଵାହିକରେ କୋରିଆର ଲୋକମାନେ କ୍ଵିଙ୍ଗ୍ ଓ ଜାପାନୀମାନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣକାରୀ ଶକ୍ତି ରୂପେ ଚିତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି । ମୋଟ୍ ଉପରେ କହିଵାକୁ ଗଲେ କୋରିଆର ଲୋକମାନେ ନିଜ ଦେଶ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଵା ଆକ୍ରମଣକାରୀମାନଙ୍କୁ କେବେ ଭୁଲି ନାହାଁନ୍ତି । 

ଅସ୍ତୁ କୋରିଆ ଉପରେ ଜାପାନୀ ଓ କ୍ଵିଙ୍ଗ୍‌ ଆକ୍ରମଣକୁ ଆମେ ଓଡ଼ିଶା ଉପରେ ମୋଗଲ୍ ଓ ଵର୍ଗୀ ମରହଟ୍ଟା ଆକ୍ରମଣ ସହିତ ତୁଳନା କରିପାରିଵା । ଉଭୟ ଜାପାନୀ କ୍ଵିଙ୍ଗ୍ ଆକ୍ରମଣ ସମୟରେ କୋରିଆର ଲୋକମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅକଥନୀୟ ଅତ୍ୟାଚାର ହୋଇଥିଲା । ଝିଅଵୋହୂଙ୍କର ବଳାତ୍କାର ହୋଇଥିଲା। ଅନେକ କୋରିଆନ୍ ଲୋକେ ଦାସ ହୋଇ କ୍ଵିଙ୍ଗ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟକୁ ଚାଲାଣ ହୋଇଥିଲେ । କୋରିଆର ଦାସମାନେ କ୍ଵିଙ୍ଗ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ସଂଗଠିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭାଗ ନେଵାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ । କୋରିଆର ଗାଆଁଗଣ୍ଡା ଲୁଟ୍ ହୋଇଥିଲା । 

ଠିକ୍ ଏହିପରି ଓଡ଼ିଶାର ଇତିହାସରେ ମଧ୍ୟ ମୋଗଲ୍ ଓ ମରାଠା ଆକ୍ରମଣ ଏକ ଦୁଃଖଦ ଅଧ୍ୟାୟ ରୂପେ ପରିଚିତ। ମୋଗଲ୍ ଓ ବଙ୍ଗାଳୀ ପଠାଣମାନେ ଓଡ଼ିଶା ଉପରେ ବାରମ୍ବାର ଆକ୍ରମଣ କରି ଲୁଣ୍ଠନ କରିଥିଲେ । ଅନେକ ମନ୍ଦିର ଭାଙ୍ଗି ଦେଇଥିଲେ । ଝିଅଵୋହୂଙ୍କ ଅସ୍ମତ ଲୁଣ୍ଠନ କରିଥିଲେ । ଓଡ଼ିଶାର ଜମିବାଡ଼ି ଉପରେ କବ୍ଜା କରି ପଠାଣିଆ ଗାଆଁ ଗଣ୍ଡା ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ । ଏହାପରେ ଆସିଲେ ମରହଟ୍ଟା ଶାସକ । ଏମାନେ ଗାଆଁ ଗଣ୍ଡା ଲୁଣ୍ଠନ କରିଵାକୁ ଵର୍ଗୀସେନା ଗଠନ କରିଥିଲେ । କଂସା ପିତ୍ତଳ ବି ଛାଡ଼ୁନଥିଲେ । ଭୟରେ ଓଡ଼ିଆ ଲୋକମାନେ ନିଜକୁ ଦରିଦ୍ର ଦେଖାଇ ଚାଳଘରେ ରହିଵା ଆରମ୍ଭ କଲେ । ଗ୍ରାମ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଲୋକମାନେ ଭୟରେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପଳାଇଯାଉଥିଲେ, ଚାଷବାସ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଉଥିଲା ଓ ଅର୍ଥନୀତି ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ୁଥିଲା। ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଯାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଉପରେ ଯାତ୍ରୀକର ଲଗାଯାଇଥିଲା । କରଦ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ଦୁଇଗୁଣ ତିନିଗୁଣ ଚଉଠ ଆଦାୟ ହେଉଥିଲା । ଵିଶେଷତଃ ଗଡ଼ଜାତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଵର୍ଗୀ ଲୁଣ୍ଠନକାରୀଙ୍କ ଅତ୍ୟାଚାର ନିର୍ଯାତନା ଅତିଶୟ ହୋଇଥିଲା । 

ଏହା କୋରିଆର ଅଵସ୍ଥା ସହିତ ଅନେକ ଦିଗରେ ସମାନ ଦେଖାଯାଏ। ଉଭୟ ଓଡ଼ିଶା ଓ କୋରିଆରେ ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ ସର୍ଵାଧିକ କଷ୍ଟ ଭୋଗ କରିଥିଲେ। ମହିଳା, ଶିଶୁ ଓ କୃଷକମାନେ ଲୁଟ୍, ଅତ୍ୟାଚାର ଓ ବନ୍ଦୀତ୍ୱର ଶିକାର ହୋଇଥିଲେ। ଗ୍ରାମ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସାମାଜିକ ଜୀବନ ସ୍ଥିର ରହିପାରିନଥିଲା। ଏହା ସହିତ ଉଭୟ ଓଡ଼ିଶା ଓ କୋରିଆରେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମନରେ ଭୟ, ଅସନ୍ତୋଷ ଓ ଅପମାନର ଭାବନା ଗଢ଼ିଉଠିଥିଲା, ଯାହା ପରେ ସାହିତ୍ୟ ଓ ଲୋକସଂସ୍କୃତିରେ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇଛି। ତଥାପି, ଏହି ଦୁଇ ଘଟଣାରେ କିଛି ମୂଳ ପାର୍ଥକ୍ୟ ମଧ୍ୟ ରହିଛି। କୋରିଆ କ୍ୱିଙ୍ଗ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଅନୁଗତ ରାଜ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜର ରାଜା ଓ ପ୍ରଶାସନକୁ ରଖିପାରିଥିଲା, ଯାହା ତାହାକୁ ଏକ ପରିମିତ ସ୍ୱାୟତ୍ତତା ଦେଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଶାରେ ମୋଗଲ୍ ଶାସନ ସିଧାସଳଖ ଥିଲା ଏଵଂ ପରେ ମରାଠା ଆକ୍ରମଣ ଯୋଗୁଁ ଅଵସ୍ଥା ଅଧିକ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଓଡ଼ିଶାରେ ରାଜା ରହିଲେ ବି ସେମାନଙ୍କର ସ୍ଵାୟତ୍ତତା ନଥିଲା ‌। ଏହି କାରଣରୁ ଓଡ଼ିଶାର ରାଜନୈତିକ ସ୍ଥିତି କୋରିଆ ତୁଳନାରେ ଅଧିକ ଅସ୍ଥିର ଥିଲା। 

କୋରିଆର ଲୋକମାନେ ଜାପାନୀ ଓ କ୍ଵିଙ୍ଗ୍‌ ଆକ୍ରମଣକୁ ଭୁଲି ନାହାନ୍ତି ଏଵଂ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର,ଡ୍ରାମା ସିରିଜ୍ ଏଵଂ ସାହିତ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ତାକୁ ଆଜି ବି ସ୍ମରଣୀୟ କରି ରଖିଛନ୍ତି ‌।‌ The Fortress,The Night Owl,The Swordsman,Monstrum,War of the Arrows ଓ Rampant ଭଳି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ତଥା The Three Musketeers,My dearest,Cruel Palace: War of Flowers,Splendid Politics / Hwajung ,Iljimae, The Slave Hunters / Chuno,Captivating the King ସିରିଜରେ କ୍ଵିଙ୍ଗର ଆକ୍ରମଣ ସମୟର କାହାଣୀକୁ ନାଟ୍ୟରୂପ ଦିଆଯାଇଛି । KBS ଚ୍ୟାନେଲ୍‌ର "The History Lands" କିମ୍ବା "Historical Talk" ର 'Byeongja Horan' ସ୍ପେଶାଲ୍ ଏପିସୋଡ୍‌ଗୁଡ଼ିକରେ ସେ ସମୟର ଅତ୍ୟାଚାରକୁ ଡକ୍ୟୁମେଣ୍ଟରୀ ଶୈଳୀରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଛି । 

କିନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଶାରେ? କିଛି ପୁରୁଣା ସାହିତ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଲେ ଓଡ଼ିଶାର ଲୋକେ ମୋଗଲ ଓ ମରାଠା ଆକ୍ରମଣକାରୀ ଲୁଣ୍ଠନକାରୀଙ୍କ ଅତ୍ୟାଚାର ନିର୍ଯାତନାକୁ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭଲ ଭାବରେ ସମାଜର ସାମ୍ନାକୁ ଆଣି ପାରି ନାହାନ୍ତି । ବଡ଼ ପରଦା ହେଉ ଵା ସାନ ପରଦା ହେଉ ଓଡ଼ିଶା ଉପରେ ମରାଠୀ ଆକ୍ରମଣର କାହାଣୀକୁ ନାଟ୍ୟରୂପ ଦିଆଯାଇନାହିଁ । ଏହାର ଫଳସ୍ୱରୂପ ଆଜି ଓଡ଼ିଶାର ସାଧାରଣ ଓଡ଼ିଆଟିଏ ମରହଟ୍ଟା ଵର୍ଗୀଙ୍କୁ ହିନ୍ଦୁରକ୍ଷକ ମନେ କରୁଛି । ଵର୍ଗୀମାନେ ମରାଠୀ ସୈନିକ ନୁହେଁ ଵରଂ ପଠାଣ ଥିଲେ ବୋଲି କିଛି ଓଡ଼ିଆ ମନେ କରୁଛନ୍ତି । ମରାଠୀମାନେ ସେହି ସମୟରେ ପଠାଣଙ୍କଠାରୁ ଓଡ଼ିଶାକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ ଏଵଂ ଅନେକ ଜନହିତକର କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ବୋଲି ଓଡ଼ିଶାର କେତେକ ତଥାକଥିତ ମୂର୍ଖ ବୁଦ୍ଧିଜୀଵୀ ମତ ପୋଷଣ କରୁଛନ୍ତି । ଓଡ଼ିଶାର ଇତିହାସକୁ ନେଇ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଵା ଏହିସବୁ ଭ୍ରମାତ୍ମକ ଧାରଣା ଏଵଂ ବୌଦ୍ଧିକ ନିଷ୍କ୍ରିୟତା ଆମ ଆତ୍ମସମ୍ମାନ ପ୍ରତି ଏକ ବଡ଼ ଆଘାତ। ଇତିହାସକୁ ଭୁଲିଯିଵାର ପରିଣାମ ସ୍ୱରୂପ, ଓଡ଼ିଶା ଆଜି ନିଜର ଵୀରତ୍ୱ ଓ ଦୁଃଖକଷ୍ଟର ପ୍ରକୃତ ଗାଥାକୁ ଆଧୁନିକ ପିଢ଼ି ପାଖରେ ପହଞ୍ଚାଇଵାରେ ବିଫଳ ହୋଇଛି।

କୋରିଆ ନିଜର ଅପମାନର ଇତିହାସକୁ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଓ ନାଟକରେ ଦେଖାଇ ଭଵିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ପ୍ରେରଣା ସଂଗ୍ରହ କରୁଛି ମାତ୍ର ଓଡ଼ିଆ ଜାତି ନିଜ କ୍ଷତକୁ ସ୍ମରଣ କରିଵା ତ ଦୂରର କଥା ଵରଂ ଶୋଷକମାନଙ୍କୁ ଗୌରଵାନ୍ୱିତ କରିଵାରେ ଵ୍ୟସ୍ତ। କୋରିଆ ଏବଂ ଓଡ଼ିଶାର ଏହି ଦୁଇଟି ସମାନ୍ତରାଳ ଇତିହାସ ଆମକୁ ଏକ ବଡ଼ ସତ୍ୟ ଶିଖାଏ—"ଯେଉଁ ଜାତି ନିଜ ଇତିହାସର କ୍ଷତ ଓ ଶତ୍ରୁକୁ ଚିହ୍ନିପାରେ ନାହିଁ, ସେ ନିଜର ପରିଚୟ ହରାଇ ବସେ।" 

କୋରିଆ ନିଜର ସାଂସ୍କୃତିକ ପ୍ରତିରୋଧ ଏଵଂ ସାହିତ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ନିଜକୁ ଵିଶ୍ୱ ଦରବାରରେ ଏକ ସ୍ୱାଭିମାନୀ ଜାତି ଭାବେ ଠିଆ କରିପାରିଛି। ସେମାନେ ନିଜର ଅତୀତକୁ ଭୁଲିନାହାନ୍ତି ଵରଂ ତାକୁ ନିଜ ଆତ୍ମସମ୍ମାନର ଢାଲ କରିଛନ୍ତି। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ଓଡ଼ିଶାକୁ ଆଜି ନିଜର ସାଂସ୍କୃତିକ ନିଦ୍ରାରୁ ଜାଗିଵାକୁ ହେଵ। କେବଳ ପୁରୁଣା ପୋଥିର କିଛି ପୃଷ୍ଠାରେ ମୋଗଲ ଓ ମରାଠା ଆକ୍ରମଣକୁ ସୀମିତ ନରଖି, ଆମ ସିନେମା, ନାଟକ, ଡକ୍ୟୁମେଣ୍ଟରୀ ଏଵଂ ଆଧୁନିକ ସାହିତ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ଏହି ସତ୍ୟକୁ ସାମ୍ନାକୁ ଆଣିଵାକୁ ହେବ। ଵର୍ଗୀ ଅତ୍ୟାଚାରର କାହାଣୀ କେଵଳ କେତେକ ହାତଗଣତି ବହିରେ ସୀମିତ ନରଖି, ଓଡ଼ିଆ ସଂଗ୍ରାମର ଏକ ପ୍ରାମାଣିକ ଦଲିଲ୍ ଭାବେ ଲୋକଲୋଚନକୁ ଆଣିଵା ଉଚିତ୍।

କ୍ୱିଙ୍ଗ୍ ଓ ଜାପାନୀ ଆକ୍ରମଣ କୋରିଆକୁ ଭୌଗୋଳିକ ଭାବେ ଦୁର୍ଵଳ କରିଥିଲା ସତ, କିନ୍ତୁ ସାଂସ୍କୃତିକ ଭାବେ ଅଜେୟ କରିଦେଲା। ଓଡ଼ିଶା ମଧ୍ୟ ମୋଗଲ ଓ ମରାଠାମାନଙ୍କର ଅକଥନୀୟ ଅତ୍ୟାଚାର ସତ୍ତ୍ୱେ ନିଜର ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତି ଏଵଂ ଓଡ଼ିଆ ସ୍ଵାଭିମାନକୁ ବଞ୍ଚାଇ ରଖିପାରିଛି। ଏହି ସଂଘର୍ଷର କାହାଣୀକୁ ଯଥାର୍ଥ ରୂପେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଵା ହିଁ ଆମ ପୂର୍ଵପୁରୁଷଙ୍କ ପ୍ରତି ସତ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି ହେଵ ଏଵଂ ଏହା ହିଁ ଓଡ଼ିଆ ଜାତୀୟ ସ୍ୱାଭିମାନକୁ ପୁନର୍ଜୀଵିତ କରିଵ ।

କାହିଁକି ପଚାଶ ଦଶକରେ ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିରେ ତେଲୁଗୁ ଲୋକେ ରଥଯାତ୍ରା ସମୟରେ ରଥ ପୋଡ଼ି ଦେଇଥିଲେ ?

ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡି, ଦକ୍ଷିଣ ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଓ ସମୃଦ୍ଧ ଗଡ଼ଜାତ ଥିଲା, ଯାହା ଗଙ୍ଗଵଂଶୀୟ ଗଜପତି ରାଜାମାନଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ଶାସିତ ହୋଇଆସୁଥିଲା। ଏହି ଅଞ୍ଚଳଟି ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ଭୌଗୋଳିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଓଡ଼ିଶା ଓ ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶର ସୀମାନ୍ତରେ ଅଵସ୍ଥିତ ଥିଵାରୁ ଏଠାରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଓଡ଼ିଆ ଓ ତେଲୁଗୁ ଭାଷାଭାଷୀ ଜନସାଧାରଣ ଏକାଠି ଵାସ କରୁଥିଲେ। ରାଜପରିଵାରର ପୃଷ୍ଠପୋଷକତାରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା, କାଵ୍ୟ, ନାଟକ, କଳା ଓ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତିର ଯେଉଁ ଅଭ୍ୟୁଦୟ ଘଟିଥିଲା, ତାହା ସମଗ୍ର ଓଡ଼ିଶାରେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରିଥିଲା।

ଊନଵିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଆଡ଼କୁ ଏଵଂ ଵିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ, ମଦ୍ରାସ ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି ଅଧୀନରେ ଥିଵା ଏହି ସୀମାନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଇଂରେଜ ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ତେଲୁଗୁ ଭାଷାକୁ ପ୍ରଶାସନିକ ଓ ଶିକ୍ଷାଗତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଏହାର ପ୍ରତିରୋଧ କରି ମହାରାଜା ଗୌରଚନ୍ଦ୍ର ଗଜପତି ଏଵଂ ପରଵର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ମହାରାଜା କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଗଜପତି ନାରାୟଣ ଦେଵ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଓ ସଂସ୍କୃତିର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଵ୍ରତୀ ହୋଇଥିଲେ। ୧୯୩୬ ମସିହାରେ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଗଠନ ସମୟରେ ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିର ଭୌଗୋଳିକ ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜଟିଳ ସମସ୍ୟା ଭାବେ ଉଭା ହୋଇଥିଲା। ମହାରାଜା କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଗଜପତିଙ୍କ ନିରଵଚ୍ଛିନ୍ନ ସଂଗ୍ରାମ, ଦୂରଦୃଷ୍ଟି ଏଵଂ ଲଣ୍ଡନର ଗୋଲଟେବୁଲ ଵୈଠକରେ ଦୃଢ଼ ଉପସ୍ଥାପନା ଯୋଗୁଁ ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡି ସହର ଓ ଏହାର ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳ ଓଡ଼ିଶାରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇପାରିଥିଲା। ତେବେ ମଦ୍ରାସ ପ୍ରେସିଡେନ୍ସିର ଦୀର୍ଘ ଶାସନ ଏଵଂ ଆନ୍ଧ୍ର ସହ ଥିଵା ସୀମାନ୍ତ ଵାଣିଜ୍ୟିକ ସମ୍ପର୍କ ଯୋଗୁଁ ସହରରେ ତେଲୁଗୁ ଭାଷାଭାଷୀଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଯଥେଷ୍ଟ ଅଧିକ ଥିଲା। ଏହି ଦ୍ଵିଭାଷୀ ପରିଵେଶ ଭିତରେ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ସହାଵସ୍ଥାନ ରହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସ୍ଵାଧୀନତା ପରଵର୍ତ୍ତୀ ଭାଷାଗତ ରାଜ୍ୟ ଗଠନର ରାଜନୈତିକ ସ୍ରୋତ ଏହି ଶାନ୍ତିକୁ ଗୁରୁତର ଭାବେ ଵ୍ୟାହତ କରିଥିଲା।

ସ୍ଵାଧୀନତା ପରଵର୍ତ୍ତୀ ଭାରତରେ ଭାଷା ଆଧାରରେ ରାଜ୍ୟ ଗଠନ ପାଇଁ ଦାବି ସମଗ୍ର ଦେଶରେ ଜୋର୍ ଧରିଥିଲା। ୧୯୫୨ ମସିହାରେ ଆନ୍ଧ୍ର ପ୍ରଦେଶକୁ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ରାଜ୍ୟ କରିଵା ଦାବିରେ ପୋଟ୍ଟି ଶ୍ରୀରାମୁଲୁଙ୍କ ଆତ୍ମାହୁତି ପରେ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତରେ ଵ୍ୟାପକ ଭାଷାଗତ ଆନ୍ଦୋଳନ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା। 

ଏହାର ଫଳସ୍ଵରୂପ ୧୯୫୩ ମସିହାରେ ଭାରତ ସରକାର ଫଜଲ୍ ଅଲ୍ଲୀଙ୍କ ଅଧ୍ୟକ୍ଷତାରେ, ହୃଦୟନାଥ କୁଞ୍ଜରୁ ଓ କେ. ଏମ୍. ପାଣିକ୍କରଙ୍କୁ ନେଇ "ରାଜ୍ୟ ପୁନର୍ଗଠନ ଆୟୋଗ" ଗଠନ କଲେ। ଏହି ଆୟୋଗ ଵିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟର ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ଏହି ସମୟରେ ଆନ୍ଧ୍ର ମହାସଭା ଏଵଂ ତେଲୁଗୁ ଜାତୀୟତାଵାଦୀ ନେତାମାନେ ଦାବି କଲେ ଯେ ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡି, ବ୍ରହ୍ମପୁର, କୋରାପୁଟ, ଗୁଣୁପୁର ଓ ରାୟଗଡ଼ାର କେତେକ ଅଞ୍ଚଳକୁ ନୂତନ ଭାବେ ଗଠିତ ହେଵାକୁ ଥିଵା ଆନ୍ଧ୍ର ପ୍ରଦେଶର ଶ୍ରୀକାକୁଲମ ଜିଲ୍ଲାରେ ମିଶାଯାଉ। ସେମାନଙ୍କର ଯୁକ୍ତି ଥିଲା ଯେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକରେ ତେଲୁଗୁ ଭାଷାଭାଷୀ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଅଧିକ ଏଵଂ ବାଣିଜ୍ୟିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏହା ଆନ୍ଧ୍ର ସହ ଓତଃପ୍ରୋତ ଭାବେ ଯୋଡ଼ିହୋଇ ରହିଛି। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ଓଡ଼ିଶାରେ ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀ, ମହାରାଜା କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଗଜପତି ଏଵଂ ଓଡ଼ିଆ ଜାତୀୟତାଵାଦୀ ନେତାମାନେ ଏହାର ତୀଵ୍ର ପ୍ରତିରୋଧ କଲେ।

୧୯୫୩ରୁ ୧୯୫୬ ମସିହା ମଧ୍ୟରେ ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡି ଏକ ପ୍ରକାର ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲା। ଗୋଟିଏ ପଟେ ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶରେ ମିଶିଵା ପାଇଁ ତେଲୁଗୁ ସଂଗଠନଗୁଡ଼ିକର ଶୋଭାଯାତ୍ରା ଓ ଆନ୍ଦୋଳନ, ଅନ୍ୟପଟେ ଓଡ଼ିଶାରେ ରହିଵା ପାଇଁ ଓଡ଼ିଆମାନଙ୍କର ପ୍ରତିଵାଦ। ସହରର ଵାତାଵରଣ ଦିନକୁ ଦିନ ଵିଷାକ୍ତ ହେଵାକୁ ଲାଗିଲା। ସୀମା ଆୟୋଗର ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କ ପରିଦର୍ଶନ ସମୟରେ ଦୁଇ ଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ହିଂସାତ୍ମକ ସଂଘର୍ଷ, ଢେଲାପଥର ମାଡ଼ ଓ ଗୋଷ୍ଠୀ ସଂଘର୍ଷ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା।

ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିରେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତି କେଵଳ ଏକ ଧାର୍ମିକ ଵିଶ୍ଵାସ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନଥିଲା, ତାହା ଥିଲା ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା, ସଂସ୍କୃତି, ରାଜକୀୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଓ ଓଡ଼ିଆ ଜାତୀୟତାର ସର୍ଵୋଚ୍ଚ ଦୃଶ୍ୟମାନ ପ୍ରତୀକ।

ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିର ରଥଯାତ୍ରା ଗଜପତି ରାଜାମାନଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ପୃଷ୍ଠପୋଷକତାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଡ଼ମ୍ବରର ସହ ଆୟୋଜିତ ହେଉଥିଲା। ପୁରୀ ଭଳି ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ତିନୋଟି ଵିଶାଳ ରଥ—ତାଳଧ୍ଵଜ, ନନ୍ଦିଘୋଷ ଓ ଦେଵଦଳନ ନିର୍ମିତ ହେଉଥିଲା। ଏହି ରଥଗୁଡ଼ିକର ନିର୍ମାଣ, ଶୋଭାଯାତ୍ରା ଏଵଂ ବଡ଼ଦାଣ୍ଡରେ ଏହାର ଗଡ଼ିଵା ପ୍ରକ୍ରିୟା ସହରରେ ଓଡ଼ିଆ ସଂସ୍କୃତିର ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଓ ଗଜପତି ରାଜଵଂଶର ପ୍ରଭାଵକୁ ପ୍ରଦର୍ଶିତ କରୁଥିଲା।

ସୀମା ଆନ୍ଦୋଳନ ସମୟରେ ତେଲୁଗୁ ଉଗ୍ର ଆନ୍ଦୋଳନକାରୀମାନେ ଅନୁଭଵ କଲେ ଯେ ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିରେ ଓଡ଼ିଆମାନଙ୍କ ସାଂସ୍କୃତିକ ଆଧିପତ୍ୟ, ସ୍ଵାଭିମାନ ଓ ସଙ୍ଘଠନ ବଳର ମୂଳଉତ୍ସ ହେଉଛି ଏହି ରଥଯାତ୍ରା। ସେମାନଙ୍କ ଧାରଣା ଥିଲା ଯେ ଯଦି ଏହି ସାଂସ୍କୃତିକ ପ୍ରତୀକକୁ ଆଘାତ ଦିଆଯାଏ, ତେବେ ଓଡ଼ିଆମାନଙ୍କର ଆନ୍ଦୋଳନାତ୍ମକ ମନୋବଳ ଭାଙ୍ଗିଯିଵ ଏଵଂ ଅଞ୍ଚଳଟିକୁ ଆନ୍ଧ୍ର ପ୍ରଦେଶରେ ମିଶାଇଵା ପାଇଁ ବାଟ ପରିଷ୍କାର ହୋଇଯିଵ। ରଥଯାତ୍ରା ସମୟରେ ସମଗ୍ର ଜିଲ୍ଲାରୁ ହଜାର ହଜାର ଓଡ଼ିଆ ଲୋକ ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିର ବଡ଼ଦାଣ୍ଡରେ ଏକାଠି ହେଉଥିଲେ। ଏହି ଜନସମାଗମ ଓଡ଼ିଆ ଜାତୀୟତାର ଏକ ଵିଶାଳ ପ୍ରଦର୍ଶନୀ ଭାବେ ଉଭା ହେଉଥିଲା, ଯାହା ସୀମା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଲିପ୍ତ ତେଲୁଗୁ ନେତୃତ୍ଵକୁ ଵିଚଳିତ କରୁଥିଲା। ଫଳରେ, ସୀମା ସଂଗ୍ରାମର ରାଜନୈତିକ ଆକ୍ରୋଶ କ୍ରମଶଃ ସାଂସ୍କୃତିକ ପ୍ରତୀକଗୁଡ଼ିକ ଆଡ଼କୁ ମୋଡ଼ ନେଇଥିଲା।

୧୯୫୦ ଦଶକର ମଧ୍ୟଭାଗରେ, ଵିଶେଷ କରି ୧୯୫୪-୧୯୫୫ ମସିହାର ସୀମା ଆନ୍ଦୋଳନ ଚରମ ସୀମାରେ ପହଞ୍ଚିଥିଵା ସମୟରେ, ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିର ବଡ଼ଦାଣ୍ଡରେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖଦାୟକ ଓ କଳଙ୍କିତ ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା। ରଥଯାତ୍ରା ପୂର୍ଵରୁ ବଡ଼ଦାଣ୍ଡରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇ ରହିଥିଵା ରଥଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ତେଲୁଗୁ ଆନ୍ଦୋଳନକାରୀ ଓ ଅସାମାଜିକ ଗୋଷ୍ଠୀଙ୍କ ନଜର ପଡ଼ିଥିଲା।

ଉତ୍ତେଜନାପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିଵେଶ ମଧ୍ୟରେ, ରାତ୍ରିର ଅନ୍ଧକାର ଓ ଦଙ୍ଗାପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିସ୍ଥିତିର ସୁଯୋଗ ନେଇ ଉଗ୍ର ଆନ୍ଦୋଳନକାରୀମାନେ ବଡ଼ଦାଣ୍ଡରେ ଠିଆ ହୋଇଥିଵା ଵିଶାଳ କାଠ ରଥଗୁଡ଼ିକରେ ନିଆଁ ଲଗାଇ ଦେଇଥିଲେ। ଵିଶେଷ କରି ପ୍ରସିଦ୍ଧ "ତାଳଧ୍ଵଜ" ରଥ ଏଵଂ ଅନ୍ୟ ରଥଗୁଡ଼ିକ ଆଖିପିଛୁଳାକେ ଜଳି ଭସ୍ମୀଭୂତ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ରଥ ଦାହର ଏହି ଘଟଣା ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡି ସହରରେ ଏକ ଅଭୂତପୂର୍ଵ ସାମ୍ପ୍ରଦାୟିକ ଓ ଭାଷାଗତ ଦଙ୍ଗାର ରୂପ ନେଇଥିଲା। ରଥ ଜଳୁଥିଵାର ଦେଖି ଓଡ଼ିଆ ଜନସାଧାରଣ କ୍ରୋଧ ଓ ଶୋକରେ ଆଲୋଡ଼ିତ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲେ। ବଡ଼ଦାଣ୍ଡରେ ଦୁଇ ଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟରେ ମୁହାଁମୁହିଁ ସଂଘର୍ଷ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା। ଢେଲାପଥର ମାଡ଼, ଦୋକାନ ବଜାର ଭଙ୍ଗାରୁଜା ଏଵଂ ରକ୍ତାକ୍ତ ଆକ୍ରମଣରେ ସହରର ଶାନ୍ତି ଵ୍ୟାହତ ହୋଇଥିଲା। ପରିସ୍ଥିତିକୁ କାବୁ କରିଵା ପାଇଁ ପ୍ରଶାସନକୁ କର୍ଫ୍ୟୁ ଜାରି କରିଵାକୁ ତଥା ସଶସ୍ତ୍ର ପୋଲିସ ଵାହିନୀ ମୁତୟନ କରିଵାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା। ଏହି ରଥ ଦାହ କେଵଳ କାଠର ଗଠନକୁ ଜାଳି ନଥିଲା ଵରଂ ସେହି ଅଞ୍ଚଳର ଓଡ଼ିଆ ଓ ତେଲୁଗୁ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ମଧ୍ୟରେ ଥିଵା ସାମାଜିକ ସୌହାର୍ଦ୍ଦ୍ୟକୁ ଗୁରୁତର ଭାବେ କ୍ଷତାକ୍ତ କରିଦେଇଥିଲା।

ବଙ୍ଗାଳୀମାନେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ମାରିଦେଵାକୁ ଉଦ୍ୟମ କରିଥିଲେ, ଓଡ଼ିଶାର କଵି,ଦରଵ ଓ ମନ୍ଦିର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚୋରାଇ ନେଵାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ। ବଙ୍ଗାଳୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଓଡ଼ିଆଙ୍କର ଭାଷା-ସଂସ୍କୃତି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଗୁରୁତର ଵିଵାଦ ସତ୍ତ୍ଵେ, ବଙ୍ଗାଳୀମାନେ କେବେହେଲେ ବି ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ରଥରେ ନିଆଁ ଲଗାଇନଥିଲେ କିମ୍ବା ରଥଯାତ୍ରାକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିନଥିଲେ। ବଙ୍ଗରେ ତ ଶତାବ୍ଦୀ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ରଥଯାତ୍ରାର ଏକ ସମାନ୍ତରାଳ ଓ ସମୃଦ୍ଧ ପରମ୍ପରା ଗଢ଼ିଉଠିଛି। ହୁଗୁଳି ଜିଲ୍ଲାର ମାହେଶ ରଥଯାତ୍ରା ୧୩୯୬ ମସିହାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ପୁରୀ ପରେ ଭାରତର ଅନ୍ୟତମ ପ୍ରାଚୀନ ରଥଯାତ୍ରା ଭାବେ ପରିଚିତ। ସେହିପରି ଗୁପ୍ତିପଡ଼ା, ଧାନ୍ୟକୁଡ଼ିଆ ଓ ମହିଷାଦଳ ଭଳି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକରେ ଵିଶାଳ ରଥଯାତ୍ରା ପାଳିତ ହୁଏ। ବଙ୍ଗର ଗାଁ ଓ ନଗରଗୁଡ଼ିକରେ ରଥଯାତ୍ରା ଦିନ ଛୋଟ ଛୋଟ ଶିଶୁମାନେ କାଠ, ପିତ୍ତଳ କିମ୍ବା କାଗଜର ସାନ ସାନ ରଥ ସଜାଇ ବାଜା ବଜାଇ ଗଡ଼ାନ୍ତି, ଆଉ ପାମ୍ପଡ଼-ଜିଲାପିର ମେଳା ଜମେ। କିନ୍ତୁ ତେଲୁଗୁମାନେ ଆଞ୍ଚଳିକଵାଦର ଅନ୍ଧପୁଟୁଳି ଆଖିରେ ବାନ୍ଧି ଏତେ ମାତ୍ରାରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଗଲେ ଯେ ହିନ୍ଦୁ ହେଇ ବି ହିନ୍ଦୁ ଦେଵତାଙ୍କର ରଥ ଜାଳିଦେଲେ । ଏଥିରୁ ତେଲୁଗୁ ଲୋକଙ୍କ ଦାନଵୀୟ ଚରିତ୍ର ଏଵଂ ବଙ୍ଗାଳୀମାନଙ୍କ ମାନଵୀୟ ଚରିତ୍ର ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ । 

ଅସ୍ତୁ ପଚାଶ ଦଶକର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିରେ ତେଲୁଗୁ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ହୋଇଥିଵା ରଥ ଦାହର ଭୟାଵହତା ଏଵଂ ତାହାକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଵା ଗୁରୁତର ଆଇନ ଶୃଙ୍ଖଳା ସଙ୍କଟକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି ପ୍ରଶାସନ, ରାଜପରିଵାର ଏଵଂ ସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରମୁଖ ଵ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଏକ କଠୋର ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଵାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ। ପୁନଃ ହିଂସାକାଣ୍ଡ ଏଵଂ ରଥଗୁଡ଼ିକର ସୁରକ୍ଷା ଅଭାବକୁ ଏଡ଼ାଇଵା ପାଇଁ ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିରେ ତିନୋଟି ଵିଶାଳ ରଥର ଗଡ଼ିଵା ପରମ୍ପରାକୁ ଅନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାଳ ପାଇଁ ସ୍ଥଗିତ ରଖାଗଲା।

ତେବେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ନୀତିକାନ୍ତି ଓ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରା ଯେପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବନ୍ଦ ନହୁଏ, ସେଥିପାଇଁ ଏକ ଵିକଳ୍ପ ଵ୍ୟଵସ୍ଥା କରାଗଲା। ତିନୋଟି ବଡ଼ ରଥ ବଦଳରେ "ଅର୍ଜୁନ କାର" ଵା "ସାନ ରଥ" ନାମକ ଗୋଟିଏ ଛୋଟ କାଠ ରଥରେ ହିଁ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଵିଗ୍ରହମାନଙ୍କୁ ବିଜେ କରାଇ ରଥଯାତ୍ରା ସମ୍ପାଦନ କରାଗଲା। ଏହି ସାନ ରଥଟି ଆକାରରେ ଛୋଟ ଥିଵାରୁ ଏହାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିଵା ଏଵଂ କମ୍ ସଂଖ୍ୟକ ଆରକ୍ଷୀଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଵା ସହଜ ହୋଇଥିଲା। ଦୀର୍ଘ ଦଶନ୍ଧି ଦଶନ୍ଧି ଧରି, ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିର ବଡ଼ଦାଣ୍ଡରେ ତିନୋଟି ରଥ ଗଡ଼ିଵା ବନ୍ଦ ରହିଥିଲା। ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିର ଯେଉଁ ବଡ଼ଦାଣ୍ଡ ଦିନେ ତିନି ରଥର ଜୟଘୋଷରେ ମୁଖରିତ ହେଉଥିଲା,ଯୋଉ ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିର ରଥଯାତ୍ରା ଦିନେ ପୁରୀ ରଥଯାତ୍ରା ସହିତ ପ୍ରତିଯୋଗିତା କରୁଥିଲା ତାହା କେଵଳ ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ରଥର ନୀରଵ ଯାତ୍ରାର ସାକ୍ଷୀ ହୋଇ ରହିଗଲା। ଏହି ସ୍ଥଗିତାଦେଶ କେଵଳ ସୁରକ୍ଷାର ଆଵଶ୍ୟକତା ନଥିଲା, ତାହା ଥିଲା ଐତିହାସିକ କ୍ଷତର ଏକ ନୀରଵ ପ୍ରତୀକ। ପଚାଶ ଦଶକର ତେଲୁଗୁ ଓ ଓଡ଼ିଆ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହୋଇଥିଵା ଵିଵାଦ ଯୋଗୁଁ ଆଜି ବି ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡି ଅଞ୍ଚଳରେ ଉଭୟ ଗୋଷ୍ଠୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ପରିମାଣରେ ହିଂସା ଦ୍ୱେଷ ଭାଵ ରହିଛି ବୋଲି ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକମାନେ କୁହନ୍ତି । 

ତେବେ ପ୍ରାୟ ଚାରି ପାଞ୍ଚ ଦଶନ୍ଧି ଧରି ତିନି ରଥର ନିର୍ମାଣ ବନ୍ଦ ରହିଵା ଫଳରେ ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିର ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ରଥ ଶିଳ୍ପ ଓ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଵିଲୁପ୍ତ ହୋଇଗଲା। ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିର ରଥ ନିର୍ମାଣ ଶୈଳୀ ପୁରୀଠାରୁ ଅନେକାଂଶରେ ଭିନ୍ନ ଓ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଥିଲା। ଏହା ଦକ୍ଷିଣ ଓଡ଼ିଶାର କାଠ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ, କୁନ୍ଦ କାମ ଓ ପୀଢ଼ ସ୍ଥାପତ୍ୟର ଏକ ଅନନ୍ୟ ନିଦର୍ଶନ ଥିଲା। ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡି ରଥଗୁଡ଼ିକର ନିର୍ମାଣରେ ଵ୍ୟଵହୃତ ହେଉଥିଵା ଦୁଆରଘୋଡ଼ା, ଦ୍ଵାରପାଳ ପଟ୍ଟ, ନାହାକ, ଜଳକନ୍ୟା, ପାର୍ଶ୍ଵଦେଵତା ଓ କୁନ୍ଦ କାମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ କଳାତ୍ମକ ଥିଲା। ସ୍ଥାନୀୟ ମହାରାଣା ଓ ଵିଶ୍ଵକର୍ମା କାରିଗରମାନେ ଵଂଶାନୁକ୍ରମିକ ଭାବେ ଏହି ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଶିଳ୍ପକଳାକୁ ଜୀଵିତ ରଖିଥିଲେ। ରଥର ଉପରିଭାଗ ପୀଢ଼ ଆକୃତିର ହୋଇଥିଵାରୁ ଏହା ଦକ୍ଷିଣୀ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଓ ଓଡ଼ିଶୀ ସ୍ଥାପତ୍ୟର ଏକ ପୁରୋଧା ମିଶ୍ରଣ ଥିଲା। ରଥରେ ଵ୍ୟଵହୃତ ହେଉଥିଵା ପଞ୍ଚରଙ୍ଗୀ କପଡ଼ାର ମାଣ୍ଡଣି ମଧ୍ୟ ଏହାର ନିଜସ୍ଵ ପରିଚୟ ଦେଉଥିଲା। ତେବେ ରଥ ନିର୍ମାଣ ବନ୍ଦ ହୋଇଯିଵା ଫଳରେ କାରିଗରମାନେ ଜୀଵିକା ହରାଇଲେ। ଅନେକ କାରିଗର ପରିଵାର ଅନ୍ୟ ଵ୍ୟଵସାୟ ଆପଣାଇଲେ କିମ୍ବା ଅଞ୍ଚଳ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ। ଫଳରେ ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଥିଵା ସୂକ୍ଷ୍ମ କାଠ ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟ ଓ କୁନ୍ଦ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟର ଜ୍ଞାନ ପରଵର୍ତ୍ତୀ ପିଢ଼ିକୁ ହସ୍ତାନ୍ତର ହୋଇପାରିଲା ନାହିଁ। ତେଲୁଗୁ ଲୋକଙ୍କ ପାଗଳାମି ଯୋଗୁଁ ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିର ରଥ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୋପ ପାଇଗଲା । 

ନିକଟ ଅତୀତରେ ସାଂସ୍କୃତିକ ପ୍ରେମୀ, ସ୍ଥାନୀୟ ନାଗରିକ ଓ ପ୍ରଶାସନର ଉଦ୍ୟମରେ ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିରେ ପୁନର୍ଵାର ତିନୋଟି ରଥର ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଛି। ବଡ଼ଦାଣ୍ଡରେ ପୁଣିଥରେ ତିନି ରଥର ଘର୍ଘର ନାଦ ଶୁଣାଯାଉଛି, ଯାହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏକ ଆନନ୍ଦର ଵିଷୟ। ତେବେ ଏହି ପୁନରୁଦ୍ଧାର ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ସାଂସ୍କୃତିକ ସଙ୍କଟ ଦେଖାଦେଇଛି। ଵର୍ତ୍ତମାନ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଉଥିଵା ରଥଗୁଡ଼ିକରେ ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିର ପ୍ରାଚୀନ ଶୈଳୀ, ସୂକ୍ଷ୍ମ କୁନ୍ଦ କାମ, ପଞ୍ଚରଙ୍ଗୀ କପଡ଼ା ଓ ପୀଢ଼ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ବଦଳରେ ପୁରୀ ରଥର ସଂରଚନାକୁ ଅନ୍ଧଭାବେ ଅନୁକରଣ କରାଯାଉଛି। ଫଳରେ, ଆମେ ଵିଜୟର ଆନନ୍ଦରେ ଭୁଲିଯାଉଛୁ ଯେ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଞ୍ଚଳର ନିଜସ୍ଵ କଳାତ୍ମକ ପରିଚୟ ଥିଲା। ସମରୂପତା ଵା ଗୋଟିଏ ନକ୍ସାର ଅନୁକରଣ ଆମର ଆଞ୍ଚଳିକ ଵୈଵିଧ୍ୟକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଉଛି। ହିଂସା ଓ ଅଗ୍ନିକାଣ୍ଡ ଯେଉଁ ଆଞ୍ଚଳିକ କଳାକୁ ଜାଳି ଦେଇଥିଲା, ଆଜି ଅନୁକରଣର ମାନସିକତା ସେହି କଳାର ପୁନରୁଜ୍ଜୀଵନକୁ ଅସମାହିତ କରି ରଖିଛି।

ଇତିହାସର ନିଷ୍ଠୁର ସତ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଯେତେବେଳେ ଆମେ କାଳର ନଦୀରେ ପ୍ରଵାହିତ କରି ନିରପେକ୍ଷ ଭାବେ ଦେଖୁ, ସେତେବେଳେ ପ୍ରତୀୟମାନ ହୁଏ ଯେ ମାନଵୀୟ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣତା, ଭୌଗୋଳିକ ଆକାଂକ୍ଷା ଓ ଭାଷାଗତ ଅହଂକାର କିପରି ସୁନ୍ଦର କଳା ଓ ସଂସ୍କୃତିକୁ ଛାରଖାର କରିଦିଏ। ପଚାଶ ଦଶକର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିର ବଡ଼ଦାଣ୍ଡରେ ଜଳିଯାଇଥିଵା କାଠର ରଥଗୁଡ଼ିକ କେଵଳ କାଠ, କପଡ଼ା ଓ ରଙ୍ଗର ଆହୁତି ନଥିଲା; ସେଗୁଡ଼ିକ ଥିଲା ମାନଵିକ ସୌହାର୍ଦ୍ଦ୍ୟ ଏଵଂ କାରିଗରୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଉପରେ କ୍ରୋଧର ଆକ୍ରମଣ। କାଠର ଗଠନକୁ ନିଆଁ ଜାଳି ପାଉଁଶ କରିଦେଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଗୋଟିଏ ଜାତିର ସାଂସ୍କୃତିକ ଆତ୍ମା, ଚେତନା ଏଵଂ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ଭାବଧାରାକୁ କୌଣସି ଅଗ୍ନିଶିଖା କେବେହେଲେ ଦଗ୍ଧ କରିପାରେ ନାହିଁ। ଦୁଃଖର ଵିଷୟ ଓଡ଼ିଆମାନଙ୍କୁ ଜାତୀୟ ସଂହତିର ଦ୍ଵାହି ଦେଇ ଏହି ଇତିହାସକୁ ଲୁଚେଇ ଦିଆଗଲା । ପରଵର୍ତ୍ତୀ ପିଢ଼ିର ଓଡ଼ିଆମାନେ ତେଲୁଗୁ ଲୋକଙ୍କ ଏହି ଅମାନୁଷିକ ଆକ୍ରମଣର ଇତିହାସ ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ । ଯୋଉ ଜାତି ନିଜ ପ୍ରତି ହୋଇଥିଵା ପଡ଼ୋଶୀ ଜାତିର ଅତ୍ୟାଚାରକୁ ଭୁଲି ଯାଏ ସେ ଜାତି ନିଜର ସ୍ଵାଭିମାନ ହରାଇ ବସେ । ସେଥିପାଇଁ ଓଡ଼ିଶାର ଲୋକେ ଦିନକୁ ଦିନ ସ୍ଵାଭିମାନହୀନ ହୋଇ ହୋଇ ଯାଉଛନ୍ତି ।‌

ତେବେ ଆରମ୍ଭରୁ ସବୁକିଛି ଦେଖି ଆସୁଥିଵା ସମୟ ପୁଣି ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛି ଯେ ଯୋଉ ଅମଣିଷ ତେଲୁଗୁମାନେ ପଚାଶ ଦଶକର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିରେ ରଥଗୁଡ଼ିକୁ ଜାଳି ଦେଇଥିଲେ ସେଇ ବେଲଜ୍ଜା ତେଲୁଗୁ ଲୋକେ ଆଜି ହାଇଦ୍ରାଵାଦ,ବିଶାଖାପାଟଣା ଓ ଵିଜୟୱାଡ଼ାରେ ଧୁମ୍ ଧାମରେ କୋଉ ମୁହଁରେ ରଥଯାତ୍ରା ପାଳୁଛନ୍ତି ଏଵଂ କୋଉ ମୁହଁ ନେଇ ଜଗନ୍ନାଥ ପୁରୀ ଦର୍ଶନ କରିଵାକୁ ଆସୁଛନ୍ତି ? 

ଯଦି ପଚାଶ ଦଶକର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ତେଲୁଗୁ ଲୋକଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଜଗନ୍ନାଥ କେଵଳ ଓଡ଼ିଆଙ୍କର ଦେଵତା ଥିଲେ ତାହେଲେ ଆଜି କାହିଁକି ସେମାନେ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ନିଜର ଈଶ୍ୱର ଵିଚାର କରି ଆରାଧନା କରୁଛନ୍ତି ? 

ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଆମକୁ କାଳର ପରିଵର୍ତ୍ତନ ଏଵଂ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ଚେତନାର ଵିଶାଳତା ଭିତରେ ହିଁ ମିଳିଥାଏ। ଉଗ୍ର ରାଜନୈତିକ ଆଵେଗ, ଭାଷାଗତ ଉନ୍ମାଦନା ଏଵଂ ସାମୟିକ ଵିଦ୍ୱେଷ ମଣିଷର ଵିଵେକକୁ ସାମୟିକ ଭାବେ ଅନ୍ଧ କରିଦିଏ ଯାହାର ପରିଣାମ ସ୍ୱରୂପ ପଚାଶ ଦଶକରେ ରଥ ଦାହ ଭଳି ଜଘନ୍ୟ ଓ କଳଙ୍କିତ କୃତ୍ୟ ଘଟିଥିଲା। କିନ୍ତୁ କାଳକ୍ରମେ ଯେତେବେଳେ ସୀମା ସଂଗ୍ରାମର ଉତ୍ତାପ ପ୍ରଶମିତ ହେଲା, ସେତେବେଳେ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ରାଜନୈତିକ ଆକାଂକ୍ଷା ଉପରେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଵିଶ୍ୱଜନୀନ ଭାଵଧାରାର ହିଁ ଵିଜୟ ହେଲା। ମହାପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥ କୌଣସି ଗୋଟିଏ ଭାଷା, ସୀମା କିମ୍ବା ଭୌଗୋଳିକ ଅଞ୍ଚଳ ମଧ୍ୟରେ ଆବଦ୍ଧ ନୁହଁନ୍ତି—ସେ 'ପତିତପାଵନ'। ଯେଉଁ ଚେତନା ଦିନେ ସୀମା ଆନ୍ଦୋଳନର ଵିଷାକ୍ତ ଵାତାଵରଣରେ ଆଘାତପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲା, ଆଜି ସେହି ଭକ୍ତିଭାବ ଆନ୍ଧ୍ର ଓ ତେଲେଙ୍ଗାନାର ନଗ୍ରଠାରୁ ଗାଁ-ଗଣ୍ଡା ଯାଏଁ ତେଲୁଗୁ ଲୋକଙ୍କୁ ରଥ ଟାଣିଵାକୁ ବାଧ୍ୟ କରୁଛି। ପୁରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରକୁ ଟାଣି ଆଣୁଛି । ଏହା ହିଁ ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତିର ସାରଵତ୍ତା।

ତେବେ ଇତିହାସର ଏହି ଦୁଃଖଦ ପୃଷ୍ଠାକୁ ମନେରଖିଵାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ସଂଘର୍ଷ କିମ୍ବା ଘୃଣା ପ୍ରସାର କରିଵା ନୁହେଁ ଵରଂ ଆତ୍ମସମୀକ୍ଷା ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଜାଗରଣ ଅଟେ । ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିର ରଥ ଦାହ ଘଟଣା ଓଡ଼ିଆ ଜାତି ପାଇଁ ଏକ ସ୍ମାରକୀ—ନିଜର ପ୍ରାଚୀନ ଐତିହ୍ୟ, ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ରଥ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଏଵଂ ସ୍ୱାଭିମାନକୁ ଜାଗ୍ରତ ରଖିଵାର। ଆଜି ଅନ୍ୟ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଭକ୍ତିକୁ ସ୍ୱୀକାର କରିଵା ସହ ଆମକୁ ଆମର ନିଜସ୍ୱ କଳା, ଆଞ୍ଚଳିକ ଵୈଵିଧ୍ୟ ଓ ଇତିହାସର ସତ୍ୟକୁ ବିନା ସଙ୍କୋଚରେ ଆଗାମୀ ପିଢ଼ି ପାଇଁ ସଂରକ୍ଷିତ କରିଵାକୁ ହେଵ। କାରଣ ଯେଉଁ ଜାତି ନିଜ ଇତିହାସର କ୍ଷତ ଓ ଗୌରଵକୁ ମନେରଖି ଶିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେହି ଜାତି ହିଁ କାଳର କଷଟିପଥରରେ ନିଜର ସ୍ୱାଭିମାନ ଓ ଅସ୍ମିତାକୁ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରଖିପାରେ।

କ୍ରିକେଟ୍, ଫୁଟବଲ୍ ଓ ହକି ଖେଳରେ ଖେଳାଳି ସଂଖ୍ୟା ୧୧ କାହିଁକି?

କ୍ରିକେଟ୍‌ରେ ୧୧ ଜଣ ଲେଖାଏଁ ଖେଳାଳି ଗୋଟିଏ ଟିମ୍ ପକ୍ଷରୁ ଖେଳନ୍ତି, ଫୁଟବଲ ଓ ହକି ଖେଳରେ ମଧ୍ୟ ଗୋଟିଏ ଟିମ୍‌ରେ ୧୧ ଜଣ ଖେଳାଳି ହିଁ ଖେଳିଥାନ୍ତି। ତେବେ ଏହି '୧୧' ସଂଖ୍ୟା ପଛର ରହସ୍ୟ କ'ଣ ତାହା ଜାଣିଵା ପାଇଁ ଆମକୁ ଫୁଟବଲ ଓ କ୍ରିକେଟ୍ ଖେଳର ଇତିହାସକୁ ଜାଣିଵାକୁ ହେଵ।

ଆମେ ଆଜି ଯେଉଁ ଫୁଟବଲ୍ ଦେଖୁଛୁ, ତା'ର ପ୍ରକୃତ ମୂଳଦୁଆ ଦ୍ଵାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଇଂଲଣ୍ଡରେ ପଡ଼ିଥିଲା। ସେତେବେଳେ ଏହାର ସ୍ଥିତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଓ ଗଣ୍ଡଗୋଳିଆ ଥିଲା। ଏକ ରୋଚକ ଓ ପ୍ରଚଳିତ ଲୋକକଥା ଅନୁସାରେ, ବ୍ରିଟିଶମାନେ ଯେତେବେଳେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଡେନମାର୍କର ସୈନିକମାନଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କଲେ, ସେତେବେଳେ ଵିଜୟ ଉତ୍ସଵ ପାଳିଵା ପାଇଁ ସେମାନେ ମୃତ ଶତ୍ରୁ ସୈନିକଙ୍କ କଟାମୁଣ୍ଡକୁ ପାଦରେ ଗୋଇଠା ମାରି ଖେଳିଵା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ପରଵର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଏହା ବଲ୍‌ର ରୂପ ନେଲା। ତେବେ ଏହି ଲୋକକଥାଟି ପ୍ରକୃତରେ ଫୁଟବଲ୍‌କୁ ଲୋକପ୍ରିୟ କରିଵା ପାଇଁ ବହୁତ ପରେ ଗଢ଼ା ଯାଇଥିଵା ଏକ ଗପ ଥିଲା ବୋଲି କେହି କେହି ଗଵେଷକ ମତ ଦିଅନ୍ତି।

ସେ ଯାହାହେଉ, ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ଇଂଲଣ୍ଡରେ ପର୍ଵପର୍ଵାଣି ସମୟରେ ଦୁଇଟି ଗାଁ ମଧ୍ୟରେ ଫୁଟବଲ ଖେଳର ଏକ ଗାଉଁଲି ରୂପ ସେତେବେଳେ ଖେଳା ଯାଉଥିଲା, ଯାହାକୁ 'Mob football' ନାମ ଦିଆଯାଇଥିଲା।

ଏଥିରେ କୌଣସି ନିୟମ ନଥିଲା, ଖେଳାଳି ସଂଖ୍ୟାର ସୀମା ନଥିଲା ଏଵଂ ପଡ଼ିଆର ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଚିହ୍ନ ନଥିଲା। ପୂରା ଗାଁ ହିଁ ପଡ଼ିଆ ପାଲଟିଯାଉଥିଲା। ପଶୁର ବ୍ଲାଡର ଵା ପରିସ୍ରା ଥଳିରେ ପବନ ପୂରାଇ ତା'ପରେ ଚମଡ଼ା ସିଲେଇ କରି ବଲ୍ ତିଆରି କରାଯାଉଥିଲା। ବଲ୍‌କୁ ଗୋଟିଏ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନକୁ ନେଵା ପାଇଁ ହଜାର ହଜାର ଲୋକ ଏକାଠି ମାଡ଼ପିଟ୍ ହେଉଥିଲେ। ଏଥିରେ ଅନେକ ଲୋକଙ୍କର ହାତ-ଗୋଡ଼ ଭାଙ୍ଗୁଥିଲା ଏଵଂ ବେଳେବେଳେ କିଛି ଲୋକଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ହେଉଥିଲା। ଏହି ହିଂସାକାଣ୍ଡ ଯୋଗୁଁ ୧୩୧୪ ମସିହାରେ ଇଂଲଣ୍ଡର ରାଜା ଏଡୱାର୍ଡ ଦ୍ଵିତୀୟ (King Edward II) ଏହି ଖେଳକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଇନଗତ ଭାବେ ନିଷିଦ୍ଧ କରିଦେଇଥିଲେ। ଏହା ପରେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ରାଜା 'Mob football'କୁ ବ୍ୟାନ୍ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଖେଳ ପାଇଁ ଏତେ ପାଗଳାମି ଥିଲା ଯେ ଲୁଚାଛପାରେ 'Mob football' ତଥାପି ଖେଳା ଯାଉଥିଲା।

ଅପରପକ୍ଷରେ କ୍ରିକେଟ୍ ଏକ ସାଧାରଣ ମେଷପାଳକ ଓ ଚାଷୀମାନଙ୍କର ଖେଳ ଭାବେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ସେହି ସମୟରେ କ୍ରିକେଟ୍ ଖେଳର କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସୀମା ଵା ନିୟମ ନଥିଲା। ଯେତେ ଜଣ ଚାହୁଁଥିଲେ ପଡ଼ିଆକୁ ଓହ୍ଲାଇ ଯାଉଥିଲେ। କେତେବେଳେ ୫ ଜଣ ତ କେତେବେଳେ ୨୦ ଜଣ ମଧ୍ୟ ଏକାଠି ଖେଳୁଥିଲେ।

କିନ୍ତୁ ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ମଧ୍ୟଭାଗରେ, ଯେତେବେଳେ ତତ୍କାଳୀନ କ୍ରିକେଟ୍ ଖେଳ ଧନୀ ଓ ଜମିଦାର ଶ୍ରେଣୀର ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଦୃତ ହେଲା, ସେତେବେଳେ ଏହା ଉପରେ ବାଜି ଵା ଜୁଆ ଖେଳାଯିଵା ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଯେତେବେଳେ ଟଙ୍କାର କଥା ଆସିଲା, ସେତେବେଳେ ନିୟମର ଆଵଶ୍ୟକତା ଜରୁରୀ ମନେହେଲା। ଏହିପରି ଭାବେ ୧୭୪୪ ମସିହାରେ କ୍ରିକେଟ୍ ଜଗତର ପ୍ରଥମ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଲିଖିତ ନିୟମାଵଳୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଗଲା।

କ୍ରିକେଟ୍ ଖେଳର ଏହି ୧୭୪୪ର ନିୟମରେ ପ୍ରଥମ କରି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଗଲା ଯେ ପ୍ରତି ଦଳରେ ୧୧ ଜଣ ଲେଖାଏଁ ଖେଳାଳି ରହିବେ। ଏହି ସଂଖ୍ୟା ବାଛିଵା ପଛରେ ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ କାରଣ ଥିଲା। ସେତେବେଳେ ପଡ଼ିଆର ଯେଉଁ ଆକାର ରହୁଥିଲା, ତାହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଘେରି ରହିଵା ଵା କଵର୍ କରିଵା ପାଇଁ ୧୦ ଜଣ ଫିଲ୍ଡର୍ ଵା ଜଗୁଆଳି ଏଵଂ ଜଣେ ବୋଲର୍ ଵା ପେଣ୍ଡୁ ନିକ୍ଷେପକାରୀ —ଏହିପରି ୧୧ ଜଣଙ୍କର ସଂଯୋଗ ସବୁଠାରୁ ଉପଯୁକ୍ତ ମନେ ହେଉଥିଲା। ଏହାଦ୍ୱାରା ଖେଳ ବହୁତ ସହଜ ହେଉନଥିଲା କି ବହୁତ କଷ୍ଟକର ମଧ୍ୟ ହେଉନଥିଲା।

କ୍ରିକେଟ୍‌ରେ ୧୧ ଜଣିଆ ନିୟମ ତ ତିଆରି ହୋଇଗଲା, କିନ୍ତୁ ଏହା ସମାଜରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଵା ପଛରେ ରହିଛି ଇଂଲଣ୍ଡର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୋର୍ଡିଂ ସ୍କୁଲଗୁଡ଼ିକର ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଅଵଦାନ। ଊନଵିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ Eton, Harrow, Rugby ଓ Cambridge ଭଳି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକରେ କ୍ରିକେଟ୍ ଓ ଫୁଟବଲ୍‌ର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ରୂପ ଖେଳାଯାଉଥିଲା।

ସେହି ସମୟରେ ଏହି ସ୍କୁଲଗୁଡ଼ିକର ହଷ୍ଟେଲ୍ ଵା ଡର୍ମିଟୋରୀର ଗଠନ ଶୈଳୀ ବହୁତ ରୋଚକ ଥିଲା। ସାଧାରଣତଃ ପ୍ରତିଟି ହଷ୍ଟେଲ୍ ରୁମ୍‌ରେ ୧୦ ଜଣ ଛାତ୍ର ରହୁଥିଲେ ଏଵଂ ସେମାନଙ୍କର ଦେଖାଶୁଣା ତଥା ଶୃଙ୍ଖଳା ରକ୍ଷା କରିଵା ପାଇଁ ଜଣେ ଵୟସ୍କ ଛାତ୍ରଙ୍କୁ ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଆଯାଉଥିଲା, ଯାହାଙ୍କୁ 'ମନିଟର୍' କିମ୍ବା 'ପ୍ରିଫେକ୍ଟ' କୁହାଯାଉଥିଲା। ଏହିପରି ଭାବେ ପ୍ରତି ରୁମ୍‌ରେ ୧୦ ଜଣ ଛାତ୍ର ଏଵଂ ୧ ଜଣ ପ୍ରିଫେକ୍ଟ୍‌ଙ୍କୁ ମିଶାଇ ସମୁଦାୟ ସଦସ୍ୟ ସଂଖ୍ୟା ୧୧ ହେଉଥିଲା।

ଯେତେବେଳେ ସ୍କୁଲ୍ ଭିତରେ କୌଣସି କ୍ରୀଡ଼ା ପ୍ରତିଯୋଗିତା ହେଉଥିଲା, ସେତେବେଳେ ଗୋଟିଏ ହଷ୍ଟେଲ୍ ରୁମ୍ ଆଉ ଏକ ହଷ୍ଟେଲ୍ ରୁମ୍ ସହିତ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱିତା କରୁଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ନିୟମ ଥିଲା ଯେ ରୁମ୍‌ର କୌଣସି ସଦସ୍ୟ ବାଦ୍ ପଡ଼ିବେ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ପୂରା ରୁମ୍‌ର ୧୧ ଜଣ ଯାକ ସଦସ୍ୟ ଏକାଠି ପଡ଼ିଆକୁ ଓହ୍ଲାଉଥିଲେ। ପ୍ରିଫେକ୍ଟ ଜଣକ ଦଳର ଅଧିନାୟକ ଵା କ୍ୟାପ୍ଟେନ୍ ହେଉଥିଲେ ଏଵଂ ବାକି ୧୦ ଜଣ ଖେଳାଳି ତାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ଖେଳୁଥିଲେ। ଧୀରେ ଧୀରେ ଏହି ସ୍କୁଲ୍ ପରମ୍ପରା ଏତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲା ଯେ, ସ୍କୁଲ୍ ସୀମା ପାର ହୋଇ ଏହା ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ନିୟମର ମୂଳଦୁଆ ପାଲଟିଗଲା।

ଏବେ ପ୍ରଶ୍ନ ଆସେ, କ୍ରିକେଟ୍‌ରେ ୧୧ ଜଣ ଖେଳିଵା କଥା ତ ବୁଝାପଡ଼ିଲା, କିନ୍ତୁ ଫୁଟବଲ୍‌ରେ ଏହି ୧୧ ସଂଖ୍ୟା କେମିତି ଆସିଲା? ଏହାର ଉତ୍ତର ଲୁଚି ରହିଛି ୧୮୬୦ ଦଶକର ବ୍ରିଟିଶ୍ କ୍ରୀଡ଼ା ଇତିହାସରେ।

ସେହି ସମୟରେ ଇଂଲଣ୍ଡରେ ଫୁଟବଲ୍ ଏକ ସଂଗଠିତ ଖେଳ ନଥିଲା। ଵିଭିନ୍ନ ସ୍କୁଲ୍ ଓ କ୍ଲବ୍ ନିଜ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ନିୟମ ତିଆରି କରି ଫୁଟବଲ୍ ଖେଳୁଥିଲେ। କେଉଁଠି ୧୫ ଜଣ ତ କେଉଁଠି ୨୦ ଜଣ ମଧ୍ୟ ଗୋଟିଏ ଦଳରୁ ଫୁଟବଲ୍ ଖେଳୁଥିଲେ। ପରିସ୍ଥିତି ଏମିତି ହେଉଥିଲା ଯେ ଫୁଟବଲ୍ ଖେଳ ସମୟରେ ପଡ଼ିଆରେ କେଵଳ ଗହଳି ହିଁ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଖେଳ କମ୍ ଏଵଂ ବାଡ଼ିଆପିଟା ଅଧିକ ହେଉଥିଲା।

ଏହି ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ପାଇଁ ୧୮୬୩ ମସିହାରେ ଲଣ୍ଡନଠାରେ 'ଫୁଟବଲ୍ ଆସୋସିଏସନ୍' (FA) ର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଗଲା, ଯାହାର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା ଫୁଟବଲ୍ ପାଇଁ ଏକ ସାର୍ଵଜନୀନ ନିୟମାଵଳୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା। ଯେତେବେଳେ ଦଳର ସଦସ୍ୟ ସଂଖ୍ୟା ସ୍ଥିର କରିଵାର ସମୟ ଆସିଲା, ସେତେବେଳେ କ୍ରିକେଟ୍‌ର ପ୍ରଭାଵ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଦେଖିଵାକୁ ମିଳିଥିଲା।

ଇଂଲଣ୍ଡରେ ସେତେବେଳେ ଏକ ବଡ଼ ପରମ୍ପରା ଥିଲା ଯେ, ଯେଉଁମାନେ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ କ୍ରିକେଟ୍ ଖେଳୁଥିଲେ, ସେମାନେ ଶୀତଦିନେ ନିଜ ଶରୀରକୁ ଫିଟ୍ ଓ ସକ୍ରିୟ ରଖିଵା ପାଇଁ ଫୁଟବଲ୍ ଖେଳୁଥିଲେ। ଅର୍ଥାତ୍, କ୍ରିକେଟ ଖେଳାଳିମାନେ ହିଁ ଶୀତଦିନର ଫୁଟବଲ ଖେଳାଳି ଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ଏହି କ୍ରିକେଟ୍ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ଶୀତଦିନେ ଫୁଟବଲ୍ ଖେଳିଵାକୁ ଆସୁଥିଲେ, ସେମାନେ ନିଜର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ୧୧ ଜଣିଆ ଟିମ୍‌କୁ ସାଙ୍ଗରେ ନେଇ ଆସୁଥିଲେ।

FAର ନିୟମ ପ୍ରଣେତାମାନେ ଅନୁଭଵ କଲେ ଯେହେତୁ ଲୋକେ ପୂର୍ଵରୁ ୧୧ ଜଣିଆ ଦଳରେ ଖେଳିଵାକୁ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ଏଵଂ ଏହି ସଂଖ୍ୟାଟି ପଡ଼ିଆରେ ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରିଵା ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତେଣୁ ସେମାନେ କୌଣସି ନୂଆ ସଂଖ୍ୟା ଉଦ୍ଭାଵନ ନକରି କ୍ରିକେଟ୍‌ର ସେହି ପାରମ୍ପରିକ ୧୧ ଜଣିଆ ନିୟମକୁ ଫୁଟବଲ୍‌ରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାୟୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିନେଲେ। ୧୮୭୦ ଦଶକ ବେଳକୁ ଏହା ଏକ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ନିୟମରେ ପରିଣତ ହୋଇଗଲା।

ଯେମିତି କ୍ରିକେଟ୍ ଓ ଫୁଟବଲ୍ ଇଂଲଣ୍ଡରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲା, ଠିକ୍ ସେହିଭଳି ହକିର ଜନ୍ମ ବି ସେହି ଇଂଲଣ୍ଡରେ ହିଁ ହୋଇଥିଲା। ତେଣୁ ପୃଥିଵୀର ସର୍ଵାଧିକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତିନୋଟି ଖେଳ—"ଫୁଟବଲ୍, କ୍ରିକେଟ୍ ଓ ହକି"ର ଜନ୍ମସ୍ଥାନ ସେହି ଇଂଲଣ୍ଡ ହିଁ ଅଟେ।

ଊନଵିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀ ପୂର୍ଵରୁ ଇଂଲଣ୍ଡରେ ହକିର କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନିୟମ ନଥିଲା। ସେତେବେଳେ ଇଂଲଣ୍ଡର ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ହକିକୁ 'ବ୍ୟାଣ୍ଡି' (Bandy) କିମ୍ବା 'ଶିନି' (Shinny) ନାମରେ ଜଣାଯାଉଥିଲା। ସେତେବେଳର ହକି ଖେଳରେ କୌଣସି ପଡ଼ିଆର ସୀମା ନଥିଲା କି ରେଫରି ନଥିଲେ।

ସେତେବେଳେ ଇଂଲଣ୍ଡର ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ଗୋଟିଏ ଗାଁର ଲୋକେ ଅନ୍ୟ ଗାଁର ଲୋକଙ୍କ ସହ ଯେଉଁ ଗାଉଁଲି ହକି ଖେଳୁଥିଲେ, ସେଥିରେ ଗୋଟିଏ ଦଳରୁ ୫୦ ରୁ ୧୦୦ ଜଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲୋକ ଖେଳୁଥିଲେ। ଲୋକମାନେ ଗଛର ବଙ୍କା ଡାଳକୁ ବାଡ଼ି ଭାବରେ ଵ୍ୟଵହାର କରି କାଠର ଗୋଟିଏ ଖଣ୍ଡକୁ ବଲ୍ ଭାବରେ ଜୋରରେ ପିଟୁଥିଲେ। ଏହା ଏକ ଖେଳ ଅପେକ୍ଷା ମାରପିଟ୍ ଵା ଗଣ୍ଡଗୋଳ ବେଶୀ ଲାଗୁଥିଲା। ମୁଣ୍ଡ ଫାଟିଵା କିମ୍ବା ରକ୍ତାକ୍ତ ହେଵା ଏକ ସାଧାରଣ କଥା ଥିଲା।

ଊନଵିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରାରମ୍ଭ ଆଡ଼କୁ ଇଟନ୍ ଓ ହାରୋ ଭଳି ଇଂଲଣ୍ଡର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପବ୍ଲିକ ସ୍କୁଲଗୁଡ଼ିକ ଏହି ଅସଙ୍ଗଠିତ ହକି ଖେଳ ପ୍ରତି ଆକୃଷ୍ଟ ହେଲେ। ସ୍କୁଲର ଛାତ୍ରମାନେ ପଡ଼ିଆରେ ନିଜ ନିଜ ଭିତରେ ଖେଳିଵା ପାଇଁ ଏହାକୁ ଟିକେ ଶୃଙ୍ଖଳିତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ସେମାନେ ହିଂସା କମାଇଵା ପାଇଁ କିଛି ସାଧାରଣ ଘରୋଇ ନିୟମ ତିଆରି କଲେ, ଯାହା ହକିକୁ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଏକ କ୍ରୀଡ଼ାର ମାନ୍ୟତା ଦେଵା ଦିଗରେ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପଦକ୍ଷେପ ଥିଲା।

ଆଧୁନିକ ହକିର ପ୍ରକୃତ ଜନ୍ମ ଏଵଂ ସଭ୍ୟ ନିୟମର ପ୍ରଚଳନ ୧୮୬୧ ମସିହାରେ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯେତେବେଳେ ଇଂଲଣ୍ଡରେ Teddington Hockey Club ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହେଲା। କ୍ରିକେଟ୍ ଭଳି ହକିକୁ ମଧ୍ୟ ଏକ ସମ୍ମାନଜନକ "Gentleman's Game" କରିଵା ପାଇଁ ଏହି କ୍ଲବ୍ କିଛି କଡ଼ା ନିୟମ ଲାଗୁ କଲା। ଵିପଜ୍ଜନକ କାଠ ଵା କ୍ରିକେଟ୍ ବଲ୍ ବଦଳରେ ସେମାନେ ପ୍ରଥମେ ଗୋଲାକାର ରବର ବଲର ପ୍ରଚଳନ କଲେ, ଯାହା ଆଘାତ କମାଇ ଦେଇଥିଲା। ଖେଳକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିଵା ପାଇଁ ନିୟମ ହେଲା ଯେ, କୌଣସି ଖେଳାଳି ନିଜ ହକି ଷ୍ଟିକ୍‌କୁ କାନ୍ଧରୁ ଉପରକୁ ଉଠାଇ ପାରିବେ ନାହିଁ। ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସୀମା ଵା ଡି (D) ଭିତରୁ ହିଁ ବଲ୍‌କୁ ବାଡ଼େଇ ଗୋଲ୍ କରିହେଵ ବୋଲି ନିୟମ କରାଗଲା, ଯାହା ଖେଳକୁ ଅଧିକ କୌଶଳପୂର୍ଣ୍ଣ କଲା।

୧୮୮୬ ମସିହା ଜାନୁଆରୀ ୧୮ ତାରିଖରେ ହକି ନିଜର ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ଆଧୁନିକ ରୂପ ପାଇଲା। ଇଂଲଣ୍ଡରେ ଗଠିତ ହେଲା 'The Hockey Association'। କ୍ରିକେଟ୍ ଓ ଫୁଟବଲ୍‌ରୁ ଅନୁପ୍ରାଣିତ ହୋଇ ଏହି ସଂସ୍ଥା ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଵିଧିବଦ୍ଧ ଭାବେ ଘୋଷଣା କଲା ଯେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦଳରେ କେଵଳ ୧୧ ଜଣ ଖେଳାଳି ରହିବେ। ପଡ଼ିଆର ମାପ, ଗୋଲ୍ ପୋଷ୍ଟର ଆକାର ଓ ପେନାଲ୍ଟି ନିୟମ ସବୁ ଲିପିବଦ୍ଧ ହେଲା। ପରେ ଏହା ବ୍ରିଟିଶ ସେନା ଅଧିକାରୀମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ଵିଶ୍ୱର କୋଣ ଅନୁକୋଣକୁ ଵ୍ୟାପିଗଲା। ଵିଶେଷ କରି ଭାରତ ଭଳି ଦେଶରେ ପୂର୍ଵରୁ ଡାବଲପୁଆ ଭଳି ଖେଳ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ବହୁତ ଖେଳାଯାଉଥିଵାରୁ ଭାରତୀୟମାନେ କ୍ରିକେଟ୍, ହକି ଏଵଂ ପରେ ଇଂଲଣ୍ଡର Rounders ଖେଳରୁ ଆମେରିକାରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଵା ବେସବଲ୍ ପ୍ରତି ଵିଶେଷ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ (ଉଭୟ ଖେଳରେ ଖେଳାଳି ସଂଖ୍ୟା ପିଚ୍‌ର ଛୋଟ ଆକାର ଦୃଷ୍ଟିରୁ ୯ ରହୁଥିଲା)।

କ୍ରିକେଟ୍, ଫୁଟବଲ୍ ଓ ହକି ଖେଳ ଛଡ଼ା ଆମେରିକାନ୍ ଫୁଟବଲ୍ ଓ ବ୍ୟାଣ୍ଡିରେ ବି ୧୧ ଜଣ ଖେଳାଳି ପଡ଼ିଆରେ ଖେଳନ୍ତି ଏଵଂ ଏହି ସମସ୍ତ ଖେଳର ଇତିହାସ ଇଂଲଣ୍ଡ ସହିତ ଜଡ଼ିତ। ରଗବୀ ଖେଳ ଏହାର ଵ୍ୟତିକ୍ରମ ରୂପେ ଇଂଲଣ୍ଡରେ ଫୁଟବଲରୁ ଅଲଗା ହୋଇ ଏକ ନୂତନ ଖେଳ ରୂପେ ଵିକଶିତ ହୋଇଥିଲେ ବି ଏଥିରେ ୧୩ରୁ ୧୫ ଜଣ ଲେଖାଏଁ ଖେଳାଳି ଖେଳିଥାନ୍ତି।

ତେବେ କ୍ରିକେଟ୍, ଫୁଟବଲ୍ ଓ ହକି ଖେଳରେ ଖେଳାଳି ସଂଖ୍ୟା '୧୧' ରହିଵା ପଛରେ ଏକ ଵ୍ୟଵହାରିକ ଓ ଵୈଜ୍ଞାନିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ଗୋଟିଏ ମାନକ ଫୁଟବଲ୍ କିମ୍ବା କ୍ରିକେଟ୍ ପଡ଼ିଆର ଆକାର ଯଥେଷ୍ଟ ବଡ଼ ହୋଇଥାଏ।

ଯଦି ଏହି ପଡ଼ିଆରେ ୧୧ ଜଣରୁ କମ୍ ଖେଳାଳି (ଧରାଯାଉ ୭ କିମ୍ବା ୮ ଜଣ) ରହିବେ, ତେବେ ପଡ଼ିଆର ଅଧିକାଂଶ ସ୍ଥାନ ଖାଲି ରହିବ। ଖେଳାଳିମାନଙ୍କୁ ବହୁତ ଅଧିକ ଦୌଡ଼ିଵାକୁ ପଡ଼ିଵ ଏଵଂ ସେମାନେ ବହୁତ ଶୀଘ୍ର ଥକିଯିବେ। ଖେଳର ଗତି ମଧ୍ୟ ମନ୍ଥର ହୋଇଯିଵ। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ଯଦି ୧୧ ଜଣରୁ ଅଧିକ ଖେଳାଳି (ଧରାଯାଉ ୧୫ କିମ୍ବା ୧୮ ଜଣ) ପଡ଼ିଆକୁ ଓହ୍ଲାଇବେ, ତେବେ ପଡ଼ିଆରେ ପ୍ରଵଳ ଗହଳି ହୋଇଯିଵ। ବଲ୍‌କୁ ପାସ୍ କରିଵା କିମ୍ବା ରଣନୀତି ଅନୁସାରେ ଖେଳିଵା ଅସମ୍ଭଵ ହୋଇଯିଵ ଏଵଂ ଖେଳାଳିମାନେ ପରସ୍ପର ସହ ଧକ୍କା ହେଵାର ସମ୍ଭାଵନା ବଢ଼ିଯିଵ।

ତେଣୁ, ୧୦ ଜଣ ଫିଲ୍ଡ ଖେଳାଳି ଏଵଂ ଜଣେ ଵିଶେଷଜ୍ଞ (ଫୁଟବଲ୍‌ରେ ଗୋଲକିପର ଏଵଂ କ୍ରିକେଟ୍‌ରେ ବୋଲର/ୱିକେଟକିପର)—ଏହି ୧୧ ଜଣଙ୍କର ସଂଶ୍ଳେଷଣ ପଡ଼ିଆର ଖାଲି ସ୍ଥାନ ଏଵଂ ମାନଵୀୟ ଦୌଡ଼ିଵା କ୍ଷମତା ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ସନ୍ତୁଳନ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଏହା ଖେଳକୁ ଅଧିକ ପ୍ରତିଯୋଗିତାମୂଳକ, ଦ୍ରୁତ ଏଵଂ ଦର୍ଶକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦେଖିଵାକୁ ମନୋରଞ୍ଜନଧର୍ମୀ କରିଥାଏ।

କ୍ରିକେଟ୍, ଫୁଟବଲ୍ ଓ ହକିର ଇତିହାସକୁ ପଢ଼ିଲେ ଜଣାପଡ଼େ ଯେ ଯେଉଁ ନିୟମଗୁଡ଼ିକୁ ଆମେ ଆଜି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଧୁନିକ ବୋଲି ଭାବୁଛୁ, ସେଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରକୃତରେ ସମୟର ସ୍ରୋତରେ ଏଵଂ ସାଧାରଣ ମାନଵୀୟ ଅଭ୍ୟାସରୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ଗଢ଼ି ଉଠିଛି। ଇଂଲଣ୍ଡର ସେହି ପୁରୁଣା ହଷ୍ଟେଲ୍ ରୁମ୍‌ର ଜଣେ ପ୍ରିଫେକ୍ଟ ଏଵଂ ୧୦ ଜଣ ଛାତ୍ରଙ୍କର ସେହି ଆମୋଦପ୍ରମୋଦର ନିୟମ ଆଜି ଵିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତିନୋଟି ଖେଳର ବଡ଼ ଷ୍ଟାଡିୟମ୍‌ଗୁଡ଼ିକରେ କୋଟି କୋଟି ପ୍ରଶଂସକଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି। ଏହିପରି ଭାବେ, '୧୧' କେଵଳ ଏକ ସଂଖ୍ୟା ହୋଇ ରହିନାହିଁ ଵରଂ ଏହା ସାରା ଵିଶ୍ୱର କ୍ରୀଡ଼ା ଇତିହାସର ଏକ ଅମର ଓ ରୋଚକ ପ୍ରତୀକ ପାଲଟିଯାଇଛି।

ପଞ୍ଚମ ଵ୍ୟକ୍ତି(ଜହ୍ନମାମୁଁ ଗପ)

ବହୁ ଵର୍ଷ ତଳର କଥା । ଢେଙ୍କାନାଳର ରାଜା ଶାସନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସୁବିଧା ହେଵ ବୋଲି ନିଜ ରାଜ୍ୟକୁ ଚବିଶ ଗୋଟି ପ୍ରଗଣା ଵା ଵିଶ(ଵିଷୟ)ରେ ଵିଭକ୍ତ କରି ପ୍ରତ୍ୟେକ 'ଵିଶ'ରେ ଜଣେ ଜଣେ 'ଵିଷୟପାଳ' ନିଯୁକ୍ତ କରିଥାନ୍ତି । ଗୋଟିଏ ପ୍ରଗଣା ଵା ଵିଶରେ ଆଠ ଦଶଗୋଟି ବଡ଼ ଗାଆଁ ଏଵଂ ଛୋଟ ଛୋଟ ଅନେକ ଗାଆଁ ଥିଲା । 

ପାରିମାଳ ପ୍ରଗଣାରେ ଵିଷୟପାଳ(ରକ୍ଷକ କର୍ମଚାରୀ) ରୂପେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥାନ୍ତି ଵୈଷ୍ଣବ ଚରଣ ନାମକ ଅମାତ୍ୟ । ଵୈଷ୍ଣଵ ଚରଣ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ କର୍ମଦକ୍ଷ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଵିଶେଷ ଭଲ ନଥିଲା । ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଗାଁ ବୁଲି ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ସମସ୍ୟା ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିଵା ଵିଷୟପାଳଙ୍କ କାମ । କିନ୍ତୁ ଵିଶେଷ ପ୍ରୟୋଜନ ନହେଲେ ସେ ନିଜ ବସା ଛାଡ଼ି କୁଆଡ଼େ ଯାଉ ନଥିଲେ । ମାତ୍ର ଵୈଷ୍ଣଵ ଚରଣ ବହୁତ ଵିଶ୍ୱସ୍ତ କର୍ମଚାରୀମାନଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥିଲେ ଏଵଂ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ସବୁ ଗାଁର ଅଵସ୍ଥା ସମ୍ପର୍କରେ ଵିଶେଷ ଵିଵରଣୀ ଦେଉଥିଲେ ।

ଦିନେ ଵିଷୟପାଳଙ୍କର ଜଣେ କର୍ମଚାରୀ ଆସି ସେହି ପ୍ରଗଣାର କଣ୍ଟାପାଳ ଗାଁରେ ପହଞ୍ଚି ଗାଁର ଚାରିଜଣ ଵିଶିଷ୍ଟ ଲୋକଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ ଯେ ଵିଷୟପାଳ ମହାଶୟ ସେମାନଙ୍କୁ ଡାକି ପଠାଇଛନ୍ତି । ଵିଶିଷ୍ଟ ଲୋକେ ଯିଵାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ । ହଠାତ୍ ସେମାନଙ୍କୁ ଆସି ଘେରିଗଲେ ଦଳେ ଗ୍ରାମଵାସୀ । ସେମାନଙ୍କୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଉଥାଏ ଏକ ଯୁବକ । ଭାଗୀରଥି ନାମକ ସେହି ଯୁବକ କିଛି ଵର୍ଷ ଗଡ଼ରେ ରହି ଗାଁକୁ ଫେରିଥାଏ । ସେ ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ କଥା କହିପାରୁଥାଏ । ତା' ଚେହେରା ଓ ଚାଲିଚଳନ ମଧ୍ୟ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଥିଲା । ତେଣୁ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ତାକୁ ବହୁତ ପସନ୍ଦ କରୁଥାନ୍ତି । ସେ ପାଟି କରି କହୁଥାଏ:

“ଭାଇମାନେ! ଆମେ କଣ୍ଟାପାଳଵାସୀମାନେ କ'ଣ ଏଡ଼େ ଅଛୁଆଁ ଯେ ଵିଷୟପାଳ ମହାଶୟ କେବେହେଲେ ଏ ଗାଁକୁ ଆସିବେ ନାହିଁ, ଆମ ଲୋକେ ଯାଇ ତାଙ୍କୁ ଦେଖା କରିବେ? ଭାଇମାନେ, ଏହା କ'ଣ କଣ୍ଟାପାଳଵାସୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅପମାନ ନୁହେଁ?

ପାଖ କୁଳକାଶୀଆ ପ୍ରଗଣାର ସଦାଶିଵପୁର, ଭୋଜଦେଇପୁର କିମ୍ବା ବଉଳପୁର ଭଳି ଗାଁଗୁଡ଼ିକୁ ଵିଷୟପାଳ ନିଜେ ଯାଇଥିଵାର ମୁଁ ଜାଣେ । ସେସବୁ ଗାଁଗୁଡ଼ିକରେ ମଣିଷ ଅଛନ୍ତି, କଣ୍ଟାପାଳରେ ନାହାନ୍ତି? ସେସବୁ ଗାଁ ଵିଶିଷ୍ଟ ଗାଁ, କଣ୍ଟାପାଳ ନଗଣ୍ୟ ଗାଁ? ମୁଁ ଆମ ଗ୍ରାମଵାସୀଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ଆମର ଚାରି ଵିଶିଷ୍ଟ ଲୋକଙ୍କୁ ନିଵେଦନ କରୁଛି, ସେମାନେ ଵିଷୟପାଳଙ୍କ ସହ ଦେଖା କରିଵାକୁ ନ ଯାଆନ୍ତୁ!”

“ହଁ, ହଁ, ଠିକ୍ କଥା । ସେମାନେ ଯିଵା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।” ଗ୍ରାମଵାସୀମାନେ କହିଲେ । ଚାରି ଵିଶିଷ୍ଟ ଲୋକେ ବଡ଼ ଅଡ଼ୁଆରେ ପଡ଼ିଲେ । ନଗଲେ ଵିଷୟପାଳ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବେ । ଗଲେ ଗାଁ ଲୋକେ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବେ । ସେମାନଙ୍କ ପଛରେ ହୁଏତ ଭାଗୀରଥି ଗାଁ ଲୋକଙ୍କୁ ପୁଣି ସେମାନଙ୍କ ଵିରୁଦ୍ଧରେ ମତାଇବ ।

ଵିଷୟପାଳଙ୍କ ସମ୍ବାଦ ନେଇ ଆସିଥିଵା କର୍ମଚାରୀଜଣକ ଚାରି ଵିଶିଷ୍ଟ ଵ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଅଵସ୍ଥା ବୁଝି ସେମାନଙ୍କୁ ଚୁପ୍ ଚୁପ୍ କହିଲା, “ଆପଣମାନେ ଆସିଵା ଦରକାର ନାହିଁ । ଵାସ୍ତଵିକ୍, ଜରୁରୀ କାମ କିଛି ନାହିଁ । ଖାଲି ଆପଣଙ୍କ ଗାଁର ହାଲ୍‌ଚାଲ୍ ଜାଣିଵା ନିମନ୍ତେ ଵିଷୟପାଳ ଡାକୁଥିଲେ ।” କର୍ମଚାରୀ ଚାଲିଗଲେ ।

ପନ୍ଦର ଦିନ ପରେ କର୍ମଚାରୀ ପୁଣି ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ । ଏଥର ସେ ଚାରି ଵିଶିଷ୍ଟ ଲୋକଙ୍କ ପାଖକୁ ଯେଉଁ ଚିଠି ନେଇ ଆସିଥାନ୍ତି, ସେଥିରେ ଵିଷୟପାଳ ଲେଖିଥିଲେ: “ଅସୁସ୍ଥତା ଯୋଗୁଁ ଖାଲି ଆପଣଙ୍କ ଗାଁ ନୁହେଁ, ପାରିମାଳର ରାୟନୃସିଂହପୁର କିମ୍ବା ପରଜଙ୍ଗ ପ୍ରଗଣାର ପ୍ରଶିଦ୍ଧ ପାୟକାନ ଗଡ଼ ଗଡ଼ ପରଜଙ୍ଗ ଓ କମାଳଙ୍ଗ ଭଳି କୌଣସି ଗାଁକୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ନିଜେ ଯାଇ ପାରୁନାହିଁ । ଏସବୁ ଗ୍ରାମଗୁଡି଼କରେ ଆମ୍ଭର କେତେ ବନ୍ଧୁଘର ଅଛନ୍ତି କୁଆଡ଼େ ନଯାଇପାରିଵାରୁ ମନଦୁଃଖ କରୁଛନ୍ତି । ତେଣୁ ଆପଣମାନେ ଆସି ମୋ ସହ ଦେଖାକଲେ ମୁଁ ଖୁସି ହେବି । ଆପଣଙ୍କ ଗାଁରେ ଭାଗୀରଥି ନାମକ ଜଣେ ଵିଶିଷ୍ଟ ଯୁବକ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ମୁଁ କାହା କାହାଠୁ ଶୁଣିଲି । ସେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଆସିବେ, ମୁଁ ଆପ୍ୟାୟିତ ହେବି ।”

ଵିଶିଷ୍ଟ ଲୋକେ ଭାଗୀରଥିକୁ ଡକାଇ ଚିଠି ପଢ଼ାଇଲେ । ଭାଗୀରଥି କହିଲେ, “ଯେତେବେଳେ ଵିଷୟପାଳ ମହାଶୟ ଅସୁସ୍ଥ ସେତେବେଳେ ଆମେ ନ ଯିଵା କିପରି? ନଗଲେ ଅଭଦ୍ରତା ହେଵ ।” ସେମାନେ ପରଦିନ ଯିବେ ବୋଲି ହାତରେ ଖବର ଦେଲେ । ଭାଗୀରଥି ଯିଵାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଵାର ଦେଖି ତା' ସ୍ତ୍ରୀ ପଚାରିଲା, “ତୁମେ ପରା କହୁଥିଲ ଵିଷୟପାଳ ଗାଁକୁ ଆସିଵା ଉଚିତ, ଗାଁ ଲୋକେ ଯିଵା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ?”

“ମୁଁ ଯାହା କହୁଥିଲି, ତାହା ନୀତି ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଠିକ୍ କିନ୍ତୁ ଵାସ୍ତଵ ଅଵସ୍ଥା ଅନୁସାରେ କାମ କରିଵା ଵିଵେକୀ ଲୋକଙ୍କ କାମ ।” ଭାଗୀରଥି କହିଲା ।

କର୍ମଚାରୀଙ୍କଠୁ ଯେତେବେଳେ ଵିଷୟପାଳ ଶୁଣିଲେ, କଣ୍ଟାପାଳର ଚାରି ଵିଶିଷ୍ଟ ଵ୍ୟକ୍ତି ଓ ଭାଗୀରଥି ଆସୁଛନ୍ତି, ସେ ଅଟ୍ଟହାସ୍ୟ କଲେ । ପାଖରେ ବସିଥିଵା ତାଙ୍କର ଜଣେ ମିତ୍ର ପଚାରିଲେ, “ହସିଲ କାହିଁକି?”

“ଆରେ ଭାଇ, ଏ ଟୋକା ଭାଗୀରଥିର କଥା ଯାହା ବୋଲି ଅନୁମାନ କରିଥିଲି ତାହା ଠିକ୍ ବୋଲି ଦେଖିଲି । ଗାଁରେ କିଛି ସମସ୍ୟା ଥିଲେ ସେ ଆସି ମୋତେ ଜଣାଇଵାରେ ଅସୁବିଧା କ'ଣ? କିନ୍ତୁ ସେ ଚାରି ଵିଶିଷ୍ଟ ଵ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସହ ପଞ୍ଚମ ଵିଶିଷ୍ଟ ଵ୍ୟକ୍ତି ଭାବରେ ଆସିଵାକୁ ଚାହେଁ । ତେଣୁ ଲୋକଙ୍କୁ ମତାଇଲା । ମୋର ତା' ଗାଁକୁ ଯିଵା ନ ଯିଵା କ'ଣ ଗାଁର ସମସ୍ୟା? ନା । କିନ୍ତୁ ତାକୁ ହିଁ ସେ ସମସ୍ୟା ରୂପେ ଠିଆ କରାଇ ଦେଲା । ଵର୍ତ୍ତମାନ ନିଜେ ଯେମିତି ପଞ୍ଚମ ଵିଶିଷ୍ଟ ଵ୍ୟକ୍ତିର ସମ୍ମାନ ପାଇଗଲା, ଆଉ ଗାଁ ଲୋକଙ୍କୁ କିଛି କହିଵା ଆଵଶ୍ୟକ ମନେ କଲାନାହିଁ । ଏଭଳି ଲୋକେ ନେତା ହେଲେ ଗାଁର ହେଵ କ'ଣ? ସେଇ କଥା ଭାବି ଦୁଃଖରେ ହସିଲି ।” ଵିଷୟପାଳ କହିଲେ ।

(୧୯୮୯ ମସିହାରେ ପ୍ରକାଶିତ ଜହ୍ନମାମୁଁ ଗଳ୍ପକୁ ଢେଙ୍କାନାଳ ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ପୁଣି ଥରେ ଲେଖାଯାଇଅଛି ) 

କେମିତି ଷଡୈ଼କଳା ଓ ଖରସୁଆଁକୁ ବିହାରୀମାନେ ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର କରି ଓଡ଼ିଆଙ୍କଠାରୁ ଛଡ଼େଇ ନେଇଥିଲେ ?

୧୯୪୭ ମସିହା ଡିସେମ୍ବର ମାସରେ ସର୍ଦ୍ଦାର ବଲ୍ଲଭଭାଇ ପଟେଲଙ୍କ ନେତୃତ୍ଵରେ ଓଡ଼ିଶାର ଗଡ଼ଜାତ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ମିଶ୍ରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ଡିସେମ୍ବର ୧୪ ଓ ୧୫ ତାରିଖରେ ଷଢ଼େଇକଳା ଓ ଖରସୁଆଁର ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ସହ ମିଶିଵା ପାଇଁ ମିଶ୍ରଣ ଦଲିଲ "Instrument of Accession"ରେ ସ୍ଵାକ୍ଷର କରିସାରିଥିଲେ। ନିଷ୍ପତ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ୧୯୪୮ ମସିହା ଜାନୁଆରୀ ୧ ତାରିଖ ଦିନ ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଶାସନ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଭାବେ ଖରସୁଆଁର ଶାସନ ଦାୟିତ୍ଵ ହାତକୁ ନେଵାର ଥିଲା।

ଖରସୁଆଁ ଓ ଷଢ଼େଇକଳା ଖଣିଜ ସମ୍ପଦରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏଵଂ ଶିଳ୍ପ ସମୃଦ୍ଧ ସିଂହଭୂମି ଅଞ୍ଚଳରେ ଥିଵାରୁ ପଡ଼ୋଶୀ ବିହାର ପ୍ରଦେଶର ନେତୃବର୍ଗ କୌଣସି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଏହା ଓଡ଼ିଶା ହାତକୁ ଯାଉ ବୋଲି ଚାହୁଁନଥିଲେ। ଏଥିପାଇଁ ବିହାର ସରକାର ସ୍ଥାନୀୟ ଆଦିଵାସୀ ନେତା "ଜୟପାଳ ସିଂହ ମୁଣ୍ଡା"ଙ୍କୁ ଆୟୁଧ କରି ସେଠାରେ ଓଡ଼ିଶା ଵିରୋଧୀ ମାନସିକତା ସୃଷ୍ଟି କରିଵାକୁ ଏକ ଗୁପ୍ତ ଯୋଜନା ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ। ଆଦିଵାସୀ ଜନସାଧାରଣଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରି କୁହାଗଲା ଯେ, ଯଦି ସେମାନେ ଓଡ଼ିଶା ସହ ମିଶନ୍ତି, ତେବେ ଓଡ଼ିଆମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଶାସନ କରିବେ ଏଵଂ ସେମାନଙ୍କର ପାରମ୍ପରିକ ଜଳ, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଜମିର ଅଧିକାର ଛଡ଼ାଇ ନେବେ। ଏହି ଭ୍ରମାତ୍ମକ ଓ ଉତ୍ତେଜନାପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଚାର କାରଣରୁ ମୂଳ ଅଧିଵାସୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ଵିରୋଧରେ ତଥା ଓଡ଼ିଆ ଲୋକଙ୍କ ଵିପକ୍ଷରେ ଆକ୍ରୋଶ ଜନ୍ମିଥିଲା।

୧୯୪୮ ଜାନୁଆରୀ ୧ ତାରିଖ ଦିନ ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଶାସନର କର୍ମଚାରୀମାନେ ଖରସୁଆଁର ଶାସନ ଦାୟିତ୍ଵ ନେଵା ପାଇଁ ପହଞ୍ଚିଵାର ଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ଓଡ଼ିଶା ସହ ମିଶ୍ରଣକୁ ଵିରୋଧ କରି ଏଵଂ ଏକ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର 'ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ' ରାଜ୍ୟ ଦାବି କରି ଖରସୁଆଁର ଗୋଟିଏ ବଡ଼ ସାପ୍ତାହିକ ହାଟପଦା ମେଳା ପଡ଼ିଆରେ ପ୍ରାୟ ୩୦ ରୁ ୫୦ ହଜାର ଆଦିଵାସୀ ଏକାଠି ହୋଇଥିଲେ। ଲୋକଙ୍କ ହାତରେ ସେମାନଙ୍କର ପାରମ୍ପରିକ ଧନୁ-ତୀର ଥିଲା। ସେହି ସମୟରେ ସେଠାରେ ପରିସ୍ଥିତି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ପାଇଁ ବିହାର ମିଲିଟାରୀ ପୋଲିସ ମୁତୟନ ହୋଇ ସାରିଥିଲା। ଠିକ୍ ଜାଲିଆନାୱାଲାବାଗ୍ ଶୈଳୀରେ, ପଡ଼ିଆରୁ ବାହାରିଵା ପାଇଁ ଥିଵା ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ରାସ୍ତାକୁ ପୋଲିସ ଚାରିପଟୁ ଘେରି ଗଲା। ଭିଡ଼କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଵା ପାଇଁ ପ୍ରଶାସନ ପକ୍ଷରୁ କୌଣସି ଆଲୋଚନା କିମ୍ବା ଲାଠିଚାଳନା ପରି ପ୍ରାଥମିକ ପଦକ୍ଷେପ ନିଆ ନଯାଇ, ସ୍ଵୟଂଚାଳିତ ବନ୍ଧୁକରୁ ନିରୀହ ଜନତାଙ୍କ ଉପରେ ସିଧାସଳଖ ଗୁଳିଵର୍ଷଣ କରାଗଲା।

ସେହି ଭୟଙ୍କର ଗୁଳିକାଣ୍ଡ ପରେ ନିଜର ପାପ ଲୁଚାଇଵା ପାଇଁ ବିହାର ପ୍ରଶାସନ ଅତି ଅମାନୁଷିକ ପଦକ୍ଷେପ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା। ସାରା ଅଞ୍ଚଳରେ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ସାମରିକ କର୍ଫ୍ୟୁ ଜାରି କରାଗଲା, ଯେପରି ଓଡ଼ିଶାର କୌଣସି ନେତା, ସାମ୍ବାଦିକ କିମ୍ବା ସେଵାସଂସ୍ଥା ଖରସୁଆଁରେ ପ୍ରଵେଶ କରି ପ୍ରକୃତ ତଥ୍ୟ ପାଇପାରିବେ ନାହିଁ। ଶହ ଶହ ମୃତଦେହକୁ ସେମାନଙ୍କ ପରିଵାରକୁ ହସ୍ତାନ୍ତର ନକରି ରାତାରାତି ଟ୍ରକ୍‌ରେ ଭର୍ତ୍ତି କରାଗଲା। ପଡ଼ିଆରେ ଥିଵା ଏକ ବଡ଼ ଗଭୀର କୂଅ ଭିତରେ ଶଵଗୁଡ଼ିକୁ ଜୋରଜବରଦସ୍ତ ଭର୍ତ୍ତି କରି ମାଟି ପୋତି ଦିଆଗଲା ଏଵଂ ଅଵଶିଷ୍ଟ ଶଵକୁ ଦୂର ଜଙ୍ଗଲରେ ଵନ୍ୟଜନ୍ତୁଙ୍କ ଆହାର ପାଇଁ ଫିଙ୍ଗି ଦିଆଗଲା। ଗୁଳିମାଡ଼ରେ ଆହତ ହୋଇ ଛଟପଟ ହେଉଥିଵା ଲୋକଙ୍କୁ ଡାକ୍ତରଖାନା ନେଵାକୁ ଦିଆଗଲା ନାହିଁ। ଏପରିକି ପଡ଼ିଆରେ ପଡ଼ିଥିଵା ରକ୍ତର ଦାଗକୁ ପାଣି ଢାଳି ଏଵଂ ମାଟି ଖୋଳି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଲିଭାଇ ଦିଆଗଲା। ପରେ ଯେତେବେଳେ କେତେକ ସୂତ୍ରରୁ କୁଳିକାଣ୍ଡ କଥା ପଦାକୁ ଆସିଲା ସେତେବେଳେ ବିହାର ସରକାର ନିଜର ସରକାରୀ ରିପୋର୍ଟରେ ମୃତ୍ୟୁସଂଖ୍ୟା ମାତ୍ର ୩୫ ବୋଲି ଦର୍ଶାଇଥିଲା । କିନ୍ତୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷଦର୍ଶୀଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ ଗୁଳିକାଣ୍ଡରେ ହଜାରେରୁ ଅଧିକ ଲୋକ ମରିଥିଲେ ।

ଏହି ହତ୍ୟାକାଣ୍ଡ ପରେ ଷଡୈକଳା ଓ ଖରସୁଆଁ ଅଞ୍ଚଳକୁ ନିଜ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରଖିଵା ପାଇଁ ବିହାର ପ୍ରଶାସନ ସ୍ଥାନୀୟ ଓଡ଼ିଆମାନଙ୍କ ଉପରେ ଚରମ ଅତ୍ୟାଚାର ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା କିନ୍ତୁ ସାଧାରଣତଃ ଇତିହାସ ବହିରେ ଜାତୀୟ ସଂହିତର ଦ୍ୱାହି ଦେଇ ଏସବୁ ସତ୍ୟକୁ ସ୍ଥାନ ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ। ବିହାରୀମାନେ ଷଡୈକଳା ଖରସୁଆଁରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଉଚ୍ଛେଦ ପାଇଁ ରାତାରାତି ସମସ୍ତ ସରକାରୀ ଵିଦ୍ୟାଳୟ ଓ ପ୍ରଶାସନିକ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟରୁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାକୁ ହଟାଇ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ଭାବେ ହିନ୍ଦୀ ଲାଗୁ କଲେ ଏଵଂ ଓଡ଼ିଆ ବହିଗୁଡ଼ିକୁ ସର୍ଵସାଧାରଣରେ ଜଳାଇ ଦେଲେ। ଯେଉଁ ଓଡ଼ିଆ ଶିକ୍ଷକ ଵା ସରକାରୀ କର୍ମଚାରୀ ଓଡ଼ିଶା ସହ ମିଶ୍ରଣ ସପକ୍ଷରେ ମତ ଦେଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଚାକିରିରୁ ବାହାର କରି ଦିଆଗଲା ଏଵଂ ସ୍ଥାନୀୟ ଓଡ଼ିଆ ନେତୃଵୃନ୍ଦଙ୍କୁ ମିଥ୍ୟା ଦେଶଦ୍ରୋହ ମାମଲାରେ ଛନ୍ଦି ହଜାରୀବାଗ ଜେଲ୍‌କୁ ପଠାଇ ଦିଆଗଲା। ଓଡ଼ିଆମାନଙ୍କୁ ନିଜ ମାଟିରେ ସଂଖ୍ୟାଲଘୁ କରିଵା ପାଇଁ ବିହାରର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଅଞ୍ଚଳରୁ ହଜାର ହଜାର ଅଣ-ଓଡ଼ିଆ ଲୋକଙ୍କୁ ଆଣି ସେଠାରେ ଜମି ଓ ଘର ଯୋଗାଇ ଦିଆଗଲା, ଯାହା ସେହି ଅଞ୍ଚଳର ସାମାଜିକ ସ୍ଥିତିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଦଳାଇ ଦେଇଥିଲା। ସ୍ଥାନୀୟ ଓଡ଼ିଆ ଲୋକଙ୍କୁ ବାହାରିଆ ଆଖ୍ଯା ଦିଆଗଲା । ଓଡ଼ିଆ ଲୋକଙ୍କ ଗାଆଁ ଗଣ୍ଡା ଘରକୁ ବିହାରୀ ଗୁଣ୍ଡା ଓ ପୋଲିସ ଆସି ଧମକ ଚମକ ଦେଉଥିଲେ । କେତେକ ଓଡ଼ିଆ ଲୋକଙ୍କ ଘର ଲୁଣ୍ଠନ ହେଲା, କିଛି ଓଡ଼ିଆ ଝିଅଙ୍କର ଅସ୍ମତ ଲୁଣ୍ଠନ ହେଲା । ଏତେ ସବୁ ଅତ୍ୟାଚାର ମଧ୍ୟରେ ଷଡୈକଳା ଖରସୁଆଁ ଅଞ୍ଚଳରେ ରହୁଥିଵା ଓଡ଼ିଆମାନଙ୍କ ସ୍ଵରକୁ ଦବେଇ ଦେଵାକୁ ପ୍ରୟାସ କରାଗଲା । ତତ୍କାଳୀନ ବିହାରୀ ପ୍ରଶାସନିକ ଅନ୍ୟାୟ ଵିରୋଧରେ ଷଢ଼େଇକଳାର ମହାରାଜା ଆଦିତ୍ୟ ପ୍ରତାପ ସିଂହ ଦେଓ ଆଇନଗତ ଲଢ଼େଇ ଲଢ଼ିଵାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥିଲେ।

ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନ ଲାଗୁ ହେଵାର ଏଵଂ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ଗଠନ ହେଵାର ଠିକ୍ କିଛି ଦିନ ପୂର୍ଵରୁ ଷଡୈକଳା ଖରସୁଆଁର ଅନ୍ୟାୟ ମିଶ୍ରଣ ଵିପକ୍ଷରେ ୧୫ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୫୦ ମସିହାରେ ତତ୍କାଳୀନ Federal Court of Indiaରେ ଏକ କେଶ୍ ଦାୟର କରାଯାଇଥିଲା । ୨୮ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୫୦ ମସିହାରେ ଭାରତର ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ଵା ଉଚ୍ଚତମ ନ୍ୟାୟାଳୟ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା। ଭାରତ ଗଣତନ୍ତ୍ର ହେଵାର ଠିକ୍ ଦୁଇ ଦିନ ପରେ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୋଇଥିଲା ଏଵଂ ଏହାର ପ୍ରଥମ ଵୈଠକ ସଂସଦ ଭବନର "Chamber of Princes"ଠାରେ ବସିଥିଲା। ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହେଵା ପରେ ସମ୍ବିଧାନର ଅନୁଚ୍ଛେଦ ୩୭୪(୨) ଅନୁଯାୟୀ ଷଡୈ଼କଳା ଓ ଖରସୁଆଁ ଅନ୍ୟାୟ ମିଶ୍ରଣ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କେଶ୍‌କୁ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ କରାଯାଇ ‘Original Suit No. 1 of 1950’ ଭାବେ ନାମିତ କରାଗଲା । ଏହି ମାମଲାର ଆଇନଗତ ନାମ ଥିଲା State of Seraikella vs. Union of India & Others (1950) ଏଵଂ ଏହା ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ଇତିହାସରେ Original Suit No. 1 of 1950 ଭାବେ ଲିପିବଦ୍ଧ ହେଲା। ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଧାନ ବିଚାରପତି ଜଷ୍ଟିସ୍ ହରିଲାଲ ଜେକିସୁନ୍ଦାସ କାନିଆ ଏଵଂ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ବେଞ୍ଚ୍ ସାମ୍ନାରେ ମହାରାଜା ଯୁକ୍ତି ବାଢ଼ିଥିଲେ ଯେ ୧୯୪୭ ଡିସେମ୍ବରର 'ମିଶ୍ରଣ ଦଲିଲ' ଅନୁସାରେ ଓଡ଼ିଶା ସହ ମିଶ୍ରଣ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ହୋଇଥିଵା ବେଳେ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ବଳପୂର୍ଵକ ଏହାକୁ ବିହାରରେ ମିଶାଇ ଚୁକ୍ତି ଭଙ୍ଗ କରିଛନ୍ତି।

ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟଙ୍କ ସାମ୍ବିଧାନିକ ବେଞ୍ଚ୍ ଏହି ମାମଲାର ଦୀର୍ଘ ଶୁଣାଣି କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ବିଧାନର ଧାରା ୩୬୩ର ଦୁର୍ଵଳତାକୁ ଦର୍ଶାଇ ଓଡ଼ିଶା ଵିପକ୍ଷରେ ରାୟ ଦେଇଥିଲେ। ଅଦାଲତ କହିଥିଲେ ଯେ, ସ୍ଵାଧୀନତା ପୂର୍ଵରୁ ଦେଶୀୟ ରାଜ୍ୟ ଓ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହୋଇଥିଵା କୌଣସି ରାଜନୈତିକ ଚୁକ୍ତି ଉପରେ ହସ୍ତକ୍ଷେପ କରିଵାର ଅଧିକାର ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟଙ୍କ ଆଇନଗତ ପରିସରଭୁକ୍ତ ନୁହେଁ ଏଵଂ ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ଏକ ପ୍ରଶାସନିକ ନିଷ୍ପତ୍ତି। କେହି କେହି ଐତିହାସିକ ଆକ୍ଷେପ କରି କୁହନ୍ତି ବିହାରୀ ମୂଳର ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କ ପକ୍ଷପାତିତା ଓ ଚାପ ଯୋଗୁଁ ଓଡ଼ିଶାର ଦୁଇଟି ଅଞ୍ଚଳ ବିହାରକୁ ଚାଲିଗଲା ‌। 

ଯଦିଓ ସେହି ସମୟରେ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରଭାବ ଆଗରେ ଆଇନଗତ ଲଢ଼େଇ ହାରିଯାଇ ଓଡ଼ିଶା ନିଜର ଏହି ଦୁଇଟି ସମୃଦ୍ଧ ଅଞ୍ଚଳକୁ ସବୁଦିନ ପାଇଁ ହରାଇଲା, ତଥାପି ଭାରତର ସର୍ଵୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ଇତିହାସ ବହିର ସର୍ଵପ୍ରଥମ ପୃଷ୍ଠାରେ ଓଡ଼ିଆ ଅସ୍ମିତାର ଏହି ସଂଘର୍ଷ 'କେସ୍ ନମ୍ବର ୧' ଭାବେ ଅମର ହୋଇ ରହିଗଲା। ଖରସୁଆଁର ମାଟିରେ ବହିଯାଇଥିଵା ନିରୀହ ଆଦିଵାସୀ ଓ ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ରକ୍ତ ଏଵଂ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟର ପ୍ରଥମ ଆଇନଗତ ସଂଗ୍ରାମ ଆମକୁ ସ୍ମରଣ କରାଇଦିଏ ଯେ, ଓଡ଼ିଶାର ଆଧୁନିକ ମାନଚିତ୍ର ପଛରେ କେତେ ଶହ ନିରୀହ ଆତ୍ମାର ବଳିଦାନ ଏଵଂ ସୀମାନ୍ତ ଓଡ଼ିଆଙ୍କ କରୁଣ ଅଶ୍ରୁ ଲୁଚି ରହିଛି।

ତେବେ ଇତିହାସର ଏକ ଶାଶ୍ଵତ ନିୟମ ରହିଛି ଯେ ଅନ୍ୟ ପାଇଁ ଖୋଳିଥିଵା ଗାତରେ ଦିନେ ନା ଦିନେ ନିଜକୁ ହିଁ ପଡ଼ିଵାକୁ ହୋଇଥାଏ। ଷଢ଼େଇକଳା ଓ ଖରସୁଆଁକୁ ଓଡ଼ିଶାରୁ ଛଡ଼ାଇ ନେଵା ପାଇଁ ଏବଂ ସେଠାକାର ଓଡ଼ିଆ ସ୍ଵାଭିମାନକୁ ଦଵାଇଵା ପାଇଁ ତତ୍କାଳୀନ ବିହାର ପ୍ରଶାସନ ଓ ସେମାନଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ଯେଉଁ ରାଜନୈତିକ ଓ କୂଟନୈତିକ ଚକ୍ରାନ୍ତର ଗାତ ଖୋଳିଥିଲେ, ପରଵର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ସେମାନେ ନିଜେ ସେହି ଗାତରେ ପଡ଼ିଥିଲେ।

ବିହାର ସରକାର ଓଡ଼ିଶା ଵିରୁଦ୍ଧରେ ଆଦିଵାସୀମାନଙ୍କୁ ଉସୁକାଇଵା ପାଇଁ ଯେଉଁ ଆଦିଵାସୀ ନେତା ଜୟପାଳ ସିଂହ ମୁଣ୍ଡାଙ୍କୁ ଆୟୁଧ କରିଥିଲେ, ସେହି ଜୟପାଳ ସିଂହ ହିଁ ପରଵର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ବିହାର ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ମୁଣ୍ଡବିନ୍ଧାର କାରଣ ସାଜିଲେ। ବିହାର ସରକାର ଭାବିଥିଲେ ଯେ ଓଡ଼ିଶା ହାତରୁ ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ଛଡ଼ାଇ ଆଣିଵା ପରେ ସେମାନେ ସେଠାରେ ଆରାମରେ ଶାସନ କରିବେ। କିନ୍ତୁ ଖରସୁଆଁ ଗୁଳିକାଣ୍ଡ ପରେ ସେଠାକାର ଆଦିଵାସୀମାନେ ବୁଝିପାରିଲେ ଯେ ବିହାର ପ୍ରଶାସନ ସେମାନଙ୍କର ନିଜର ନୁହେଁ।

ଫଳସ୍ୱରୂପ, ଜୟପାଳ ସିଂହଙ୍କ ନେତୃତ୍ଵରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଵା "ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ ରାଜ୍ୟ ଆନ୍ଦୋଳନ" ଓଡ଼ିଶା ଵିରୁଦ୍ଧରେ ନୁହେଁ ଵରଂ ସିଧାସଳଖ ବିହାର ସରକାରଙ୍କ ଵିରୁଦ୍ଧରେ ହିଁ ମୁଣ୍ଡ ଟେକିଲା। ଯେଉଁ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଓଡ଼ିଶାକୁ କ୍ଷତଵିକ୍ଷତ କରିଵା ପାଇଁ ବିହାର ପ୍ରଶାସନ ଵ୍ୟଵହାର କରିଥିଲା, ସେହି ଅସ୍ତ୍ର ହିଁ ବିହାରକୁ ଦୁଇ ଭାଗ କରିଵାର ମୂଳଦୁଆ ସାଜିଲା।

ବିହାର ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରଶାସନ ସ୍ଵାଧୀନତା ପାଇଵା ପରଠାରୁ ହିଁ ଏଭଳି ନୀଚ୍ଚ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ରହିଥିଵାରୁ ସେଠାକାର ପ୍ରଶାସନିକ ଵ୍ୟଵସ୍ଥା ଅତି ନିମ୍ନସ୍ତରର ହୋଇଗଲା । ଅଧିକାରୀ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହେଲେ, ଅତ୍ୟାଚାରୀ ହେଲେ ଏଵଂ ବିହାର ଦଶନ୍ଧି ଧରି ଗୁଣ୍ଡା,ଅପରାଧୀ,ଅତ୍ୟାଚାରୀ ଓ ଉତ୍କଚଗ୍ରାସୀ ଆରକ୍ଷୀ ଏଵଂ ଭ୍ରଷ୍ଟ ଅମଲାଙ୍କର ଗଡ଼ ହୋଇଗଲା ।  

୧୯୪୭-୪୮ ମସିହାରେ ବିହାର ସରକାର କୂଟ କପଟ କରି ଷଢ଼େଇକଳା ଓ ଖରସୁଆଁକୁ ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶରେ ମିଶିଵାକୁ ଦେଇନଥିଲେ, କାରଣ ଏହି ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକ ଖଣିଜ ସମ୍ପଦ, ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ଶିଳ୍ପ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅତି ସମୃଦ୍ଧ ସିଂହଭୂମିର ଅଂଶ ଥିଲା । ବିହାରର ଲୋଭ ଥିଲା ସେଠାକାର ସମ୍ପତ୍ତି ଉପରେ।

କିନ୍ତୁ ଇତିହାସର ଚକ ଏପରି ଘୂରିଲା ଯେ, ଯେଉଁ ଖଣିଜ ସମ୍ପଦ ଲୋଭରେ ବିହାର ଓଡ଼ିଆମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅତ୍ୟାଚାର କରିଥିଲା, ସେହି ସମ୍ପଦ ହିଁ ବିହାର ହାତରୁ ଚାଲିଗଲା।

ସେହି ଅଞ୍ଚଳରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଵା ଆନ୍ଦୋଳନ ତୀଵ୍ର ରୂପ ନେଲା ଏଵଂ ଶେଷରେ ୨୦୦୦ ମସିହାରେ ବିହାରକୁ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ ଦୁଇ ଭାଗ ହେଵାକୁ ପଡ଼ିଲା। ବିହାରର ସବୁଠାରୁ ଧନୀ ଓ ସମୃଦ୍ଧ ଅଞ୍ଚଳକୁ ନେଇ "ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ" ନାମକ ଏକ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ରାଜ୍ୟ ଗଠିତ ହେଲା ଏଵଂ ଷଢ଼େଇକଳା-ଖରସୁଆଁ ସେହି ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡର ଅଂଶ ପାଲଟିଗଲା। ଏହି ଵିଭାଜନ ପରେ ବିହାର ଆର୍ଥିକ ସ୍ତରରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଦୁର୍ଵଳ ହୋଇଗଲା।

୧୯୪୮ ମସିହାରେ ପ୍ରଶାସନିକ ଶକ୍ତିର ଅପଵ୍ୟଵହାର କରି ବିହାରର ତତ୍କାଳୀନ ଶାସକ ଗୋଷ୍ଠୀ ଭାବିଥିଲେ ଯେ ସେମାନେ ଜଣେ ଓଡ଼ିଆ ରାଜା (ଆଦିତ୍ୟ ପ୍ରତାପ ସିଂହ ଦେଓ) ଏଵଂ ଓଡ଼ିଶାର ଦାବିକୁ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟରେ ହରାଇ ଵିଜୟୀ ହୋଇଗଲେ। କିନ୍ତୁ ସେହି ସମୟର ଶାସକ କଂଗ୍ରେସ ଦଳ ପରଵର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ସେହି ସିଂହଭୂମି ଅଞ୍ଚଳରେ ନିଜର ସମସ୍ତ ରାଜନୈତିକ ସ୍ଥିତି ହରାଇ ବସିଲା। ସ୍ଥାନୀୟ ଜନସାଧାରଣ ଓ ଆଦିଵାସୀମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଚିରଦିନ ପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କଲେ। ବିହାର ସରକାର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶକୁ ଦୁର୍ଵଳ କରିଵା ପାଇଁ, ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାକୁ ନିଶ୍ଚିହ୍ନ କରିଵା ପାଇଁ ଏଵଂ ଷଢ଼େଇକଳା-ଖରସୁଆଁର ଭୂଖଣ୍ଡକୁ ଆତ୍ମସାତ କରିଵା ପାଇଁ ଚକ୍ରାନ୍ତର ଯେଉଁ ବିରାଟ ଗାତ ଖୋଳିଥିଲେ, ସେହି ଗାତରୁ ହିଁ ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ ଆନ୍ଦୋଳନର ନିଆଁ ବାହାରିଥିଲା। ସେହି ନିଆଁ ଶେଷରେ ବିହାରକୁ ହିଁ ଦୁଇ ଭାଗ କରିଦେଲା। ବିହାରୀ ସବୁବେଳେ ଗୋଟିଏ ପଦ କହି ନିଜର ମହିମା ଗାଆନ୍ତି ଯେ "एक बिहारी सौ पर भारी" କିନ୍ତୁ ଧର୍ମର ନ୍ୟାୟ ଆଗରେ ଲକ୍ଷେ କୋଟିଏ ବିହାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟ ନଇଁଵାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା ଏଵଂ ଏହା ହିଁ ଶାଶ୍ଵତ ସତ୍ୟ-ଧର୍ମ-ନ୍ୟାୟର କଠୋର ଵାସ୍ତଵିକତା ଅଟେ । 

ଓଡ଼ିଶା ନିଜର ମାଟି ହରାଇ ଲୁହ ଗଡ଼ାଇଥିଲା ସତ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତିର ନ୍ୟାୟରେ ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟାୟ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ନିଜେ ଖୋଳିଥିଵା ସେହି ରାଜନୈତିକ ଗାତରେ ପଡ଼ି ଓଡ଼ିଶାର ଅପହୃତ ଭୂଖଣ୍ଡକୁ ସବୁଦିନ ପାଇଁ ହରାଇ ବସିଲେ। ସେଥିପାଇଁ କୁହାଯାଏ ଅନ୍ୟାୟ ଵ୍ୟକ୍ତି,ଜାତି ଵା ଏକ ଦେଶର ସାମୁହିକ ଜନତା ଯିଏ ବି କରୁ ଶେଷରେ ଧର୍ମଯୁକ୍ତ ଦଣ୍ଡ ଭୋଗିଵାକୁ ହିଁ ହୁଏ ।