କାହିଁକି କାଶ୍ମୀରରେ ୧୯୮୬ ପରେ କୌଣସି ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ କ୍ରିକେଟ୍ ମ୍ୟାଚ୍ ଖେଳାଯାଉ ନାହିଁ?

୧୯୮୩ ଜୁନ୍ ମାସରେ କପିଳ ଦେଵଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଭାରତୀୟ ଦଳ ୱେଷ୍ଟଇଣ୍ଡିଜ୍‌କୁ ହରାଇ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଵିଶ୍ୱକପ୍ ଜିତିଥିଲା। ଏହା ପରେ ପରେ ୱେଷ୍ଟଇଣ୍ଡିଜ୍ ଦଳ ଭାରତ ଗସ୍ତରେ ଆସିଥିଲା। ସେହି ଦ୍ଵିପାକ୍ଷିକ ସିରିଜ୍‌ର ପ୍ରଥମ ଦିନିକିଆ ମ୍ୟାଚ୍ ଶ୍ରୀନଗରରେ ଆୟୋଜନ କରାଯାଇଥିଲା। କାଶ୍ମୀରରେ ଆୟୋଜିତ ତାହା ପ୍ରଥମ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ କ୍ରିକେଟ୍ ମ୍ୟାଚ୍ ଥିଲା।

ମ୍ୟାଚ୍ ଦେଖିଵା ପାଇଁ ଷ୍ଟାଡିୟମରେ ପ୍ରଵଳ ଭିଡ଼ ହୋଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଖେଳ ଆରମ୍ଭ ହେଵା ମାତ୍ରେ ସ୍ଥାନୀୟ ଦର୍ଶକଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ବଡ଼ ଦଳ ଭାରତୀୟ ଖେଳାଳିମାନଙ୍କୁ ହୁଟିଂ କରିଵା ସହ ୱେଷ୍ଟଇଣ୍ଡିଜ୍ ଦଳକୁ ଭୀଷଣ ସମର୍ଥନ କରିଵା ଆରମ୍ଭ କରି ଦେଇଥିଲେ।

ସ୍ଥାନୀୟ କାଶ୍ମୀର ପଠାଣମାନେ ୱେଷ୍ଟଇଣ୍ଡିଜ୍‌ର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚୌକା, ଛକା ଏଵଂ ଭାରତୀୟ ୱିକେଟ୍ ପତନରେ ମର୍କଟଙ୍କ ପରି ଡେଇଁ କୁଦି ଭାରି ଖୁସି ହେଉଥିଲେ। କିଛି ସ୍ଥାନୀୟ ଦର୍ଶକ ଷ୍ଟାଡିୟମ ଭିତରକୁ ପାକିସ୍ତାନୀ କ୍ରିକେଟରଙ୍କ ପୋଷ୍ଟର ଏଵଂ ପାକିସ୍ତାନର ସବୁଜ ପତାକା ମଧ୍ୟ ଆଣିଥିଲେ, ଯାହା ସେତେବେଳେ ସେଠାକାର ରାଜନୈତିକ ଓ ଵିଚ୍ଛିନ୍ନତାଵାଦୀ ମାନସିକତାକୁ ଦର୍ଶାଉଥିଲା।

ସବୁଠାରୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ କଥା ହେଉଛି, ମ୍ୟାଚ୍‌ର ମଧ୍ୟାନ୍ତର ଵା Innings break ସମୟରେ କିଛି ଲୋକ ପଡ଼ିଆ ଭିତରକୁ ପଶି ଆସି ଖେଳ ଚାଲିଥିଵି ପିଚ୍‌କୁ ଖୋଳିଵାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ। ଭାରତୀୟ ଅଧିନାୟକ କପିଳ ଦେବ ନିଜେ ଏହି ଵିଷୟରେ ପରଵର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ କହିଥିଲେ ଯେ ସୁରକ୍ଷାକର୍ମୀମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଅଟକାଇଵା ପୂର୍ଵରୁ ସେମାନେ ପିଚ୍‌ ଉପରକୁ ମାଡ଼ି ଆସିଥିଲେ।

ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷରେ ଏ ଘଟଣା ପଛରେ ପାକିସ୍ତାନର ହାତ ଥିଲା ବୋଲି ସାର୍ଵଜନୀକ ଭାବରେ ଅନେକେ ସ୍ଵୀକାର କରୁନଥିଲେ ବି କେତେକ କଥାରୁ ଏହା ପଛରେ ପାକିସ୍ତାନର ପରୋକ୍ଷ ଓ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହାତ ଥିଲା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପାକିସ୍ଥାନ ସର୍ଵଦା କାଶ୍ମୀରର ଆତଙ୍କଵାଦୀ ସଂଗଠନ ଓ ଵିଚ୍ଛିନ୍ନତାଵାଦୀମାନଙ୍କୁ ଵିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ଟଙ୍କା ଓ ଟ୍ରେନିଂ ଦେଉଥିଲା । ସ୍ଥାନୀୟ କାଶ୍ମୀରର ଲୋକଙ୍କୁ ଭାରତ ଵିପକ୍ଷରେ କରିଵା ପାଇଁ ବି ପାକିସ୍ତାନ ନାନା ଉପାୟ ଲଗାଇଥିଲା । 

ସେହି ସମୟରେ କାଶ୍ମୀରର ସୀମାନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ ପାକିସ୍ତାନୀ ରେଡିଓ ଓ Propaganda ଟେଲିଵିଜନର ପ୍ରସାରଣ ଖୁବ୍ ସହଜରେ ଉପଲବ୍ଧ ହେଉଥିଲା। ପାକିସ୍ତାନ ସର୍ଵଦା କାଶ୍ମୀରୀ ଯୁଵକମାନଙ୍କୁ ଭାରତ ଵିରୋଧରେ ଉସୁକାଇଵା ପାଇଁ ଏହାର ଵ୍ୟଵହାର କରୁଥିଲା। ଷ୍ଟାଡିୟମ ଭିତରେ କିଛି ଦର୍ଶକଙ୍କ ହାତରେ ପାକିସ୍ତାନୀ କ୍ରିକେଟର ଇମ୍ରାନ ଖାନଙ୍କ ପୋଷ୍ଟର ଏଵଂ ପାକିସ୍ତାନୀ ପତାକା ରହିଵା ଦର୍ଶାଉଥିଲା ଯେ, ସେଠାକାର କିଛି ଗୋଷ୍ଠୀ ପାକିସ୍ତାନର ଭାବଧାରା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାଵିତ ଥିଲେ।

ମ୍ୟାଚ୍ ପରେ ଗୋଇନ୍ଦା ଵିଭାଗ ଓ ପୋଲିସ ରିପୋର୍ଟରୁ ଜଣାପଡ଼ିଥିଲା ଯେ, ପିଚ୍ ଖୋଳିଵା ଏଵଂ ଭାରତ ଵିରୋଧୀ ସ୍ଲୋଗାନ ଦେଵା ପଛରେ ସ୍ଥାନୀୟ ସଂଗଠନ 'ଜାମାତ-ଇ-ଇସଲାମୀ'ର ଯୁଵ ଶାଖା ଇସଲାମୀ ଜମିଅତ୍ ଏ ତୁଲାବାର ପ୍ରମୁଖ ହାତ ଥିଲା। ଏହି ସଂଗଠନଗୁଡ଼ିକର ଚିନ୍ତାଧାରା ସର୍ଵଦା ପାକିସ୍ତାନ ଆଡ଼କୁ ଢଳି ରହିଥିଲା ଏଵଂ ସେମାନଙ୍କୁ ସୀମା ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ପରୋକ୍ଷ ସମର୍ଥନ ମିଳୁଥିଲା ବୋଲି ଅଭିଯୋଗ ହୋଇଥିଲା। ସେମାନେ ଏହି ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମ୍ୟାଚ୍‌କୁ ଏକ ସୁଯୋଗ ଭାବେ ଵ୍ୟଵହାର କରି ଵିଶ୍ୱ ସମୁଦାୟ ଆଗରେ ଭାରତ ଵିରୋଧୀ ମାନସିକତା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଵାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ।

ତେବେ ସେତେବେଳେ ଭାରତୀୟ ଖେଳାଳିମାନେ ନିଜ ଦେଶରେ ଏଭଳି ପ୍ରତିକୂଳ ପରିସ୍ଥିତିର ସାମ୍ନା କରି ସ୍ତବ୍ଧ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। କପିଳ ଦେଵ, ସୁନୀଲ ଗାଭାସ୍କର ଓ ସନ୍ଦୀପ ପାଟିଲ୍‌ଙ୍କ ଭଳି ଖେଳାଳିମାନେ ଅନୁଭଵ କରିଥିଲେ ଯେ ସେମାନେ ଯେମିତି କୌଣସି ବିଦେଶୀ ମାଟିରେ ଖେଳୁଛନ୍ତି। ୱେଷ୍ଟଇଣ୍ଡିଜ୍‌ର କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଖେଳାଳି ବିଭ୍ ରିଚାର୍ଡସ ମଧ୍ୟ ଏହି ପରିସ୍ଥିତି ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଯାଇଥିଲେ ଏଵଂ ମ୍ୟାଚ୍ ପରେ କହିଥିଲେ ଯେ ସେମାନଙ୍କୁ ଲାଗୁଥିଲା ଯେମିତି ସେମାନେ ନିଜ ଘରୋଇ ଗ୍ରାଉଣ୍ଡ ବାର୍ବାଡୋସ୍‌ରେ ଖେଳୁଛନ୍ତି।

ଏହି ଘଟଣା ସେତେବେଳର ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଚାଲିଥିଵା କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ଏଵଂ ଜମ୍ମୁ-କାଶ୍ମୀରର ତତ୍କାଳୀନ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଫାରୁକ୍ ଅବଦୁଲ୍ଲାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତିକ୍ତତା ବଢ଼ାଇ ଦେଇଥିଲା। କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ଏହାକୁ ସୁରକ୍ଷା ଓ ଗୋଇନ୍ଦା ଵିଭାଗର ବଡ଼ ଵିଫଳତା ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ମ୍ୟାଚ୍ ପରେ ପୋଲିସ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଗ୍ରହଣ କରି ପିଚ୍ ଖୋଳିଵାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିବା ଏଵଂ ଦେଶଵିରୋଧୀ ସ୍ଲୋଗାନ ଦେଇଥିଵା ଅଭିଯୋଗରେ 'ଜାମାତ-ଇ-ଇସଲାମୀ' ସଂଗଠନର ଅନେକ ସ୍ଥାନୀୟ ଯୁଵକ ଓ କର୍ମୀଙ୍କୁ ଗିରଫ କରିଥିଲା।

ତେବେ ଏହି ଘଟଣାଟି ହିଁ ଦର୍ଶାଇଥିଲା ଯେ କାଶ୍ମୀର ଭିତରେ ପାକିସ୍ତାନର ପରୋକ୍ଷ ଇନ୍ଧନ କେତେ ଗଭୀରକୁ ଚାଲିଗଲାଣି, ଯାହା ପରଵର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ୧୯୮୯ ମସିହାରେଏକ ବଡ଼ ସଶସ୍ତ୍ର ଆତଙ୍କଵାଦର ରୂପ ନେଇଥିଲା। ପାକିସ୍ଥାନ ଆହୁରି ଧନ ଓ ବଳ ଖର୍ଚ୍ଚ କରି ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କୁ ଭାରତ ଵିରୋଧୀ କଲା । ଅନେକ କାଶ୍ମୀରୀ ଯୁଵକ ଯୁଵତୀଙ୍କୁ ଆତଙ୍କଵାଦୀ ସଜାଇଥିଲା ଯାହା ପରେ କାଶ୍ମୀର ହିନ୍ଦୁଙ୍କର ଜନସଂହାରର କାରଣ ହୋଇଥିଲା । ସେ ସମୟର ସରକାର ଯଦି ମ୍ୟାଚ୍ ପରେ ହିଁ ସ୍ଥିତି ବୁଝି ପାକିସ୍ଥାନ ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଵ୍ୟାପାର ବନ୍ଦ କରିଥାନ୍ତା,ମିଡିଆ ପ୍ରସାରଣ ଉପରେ ବ୍ୟାନ୍ ଲଗାଇଥାନ୍ତା ଏଵଂ ସିନ୍ଧୁ ଜଳସନ୍ଧିଙ୍କୁ ରଦ୍ଦକରି ଉଚିତ୍ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଥାନ୍ତା ତେବେ କେବେହେଲେ ବି କାଶ୍ମୀରରେ ଆତଙ୍କଵାଦ ପଢ଼ିନଥାନ୍ତା । 

କିନ୍ତୁ ତତ୍କାଳୀନ ଅପାରଗ ସରକାର ସେତେବେଳେ ଉଚିତ୍ ପଦକ୍ଷେପ ନେଲା ନାହିଁ । ଅଶି ଦଶକର ମଧ୍ୟାଵର୍ତ୍ତୀ ସମୟରୁ ନବେ ଦଶକର ମଧ୍ୟାଵର୍ତ୍ତୀ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କାଶ୍ମୀରର ରାସ୍ତାଘାଟରେ ଆତଙ୍କଵାଦୀମାନେ ବନ୍ଧୁକ ଧରି ବୁଲୁଥିଲେ । କାଶ୍ମୀରର ସ୍ଥିତି ଆଦୌ ଭଲ ନଥିଲା । 

ତେବେ କାଶ୍ମୀରରେ ଶେଷ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ କ୍ରିକେଟ୍ ମ୍ୟାଚ୍ ୯ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୧୯୮୬ରେ ଶ୍ରୀନଗରର ସେହି ସେର-ଇ-କାଶ୍ମୀର ଷ୍ଟାଡିୟମରେ ଭାରତ ଓ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଦିନିକିଆ ମ୍ୟାଚ୍ ଆୟୋଜନ କରାଯାଇଥିଲା। ପୂର୍ଵ ଅପ୍ରିତୀକର ଘଟଣାକୁ ସ୍ମରଣ କରି ଏହି ମ୍ୟାଚ୍ ସମୟରେ ସୁରକ୍ଷା ଵ୍ୟଵସ୍ଥା ଅତି କଡ଼ାକଡ଼ି କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ମ୍ୟାଚ୍‌ରେ ଭାରତ ଵିଜୟୀ ହୋଇଥିଲା କିନ୍ତୁ ସେତେବେଳେ ବି ସ୍ଥିତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱାଭାଵିକ ନଥିଲା।

୧୯୮୬ ମ୍ୟାଚ୍ ପରେ, କାଶ୍ମୀରରେ ଵିଚ୍ଛିନ୍ନତାଵାଦ ଓ ଆତଙ୍କବାଦୀ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ବହୁତ ମାତ୍ରାରେ ବଢ଼ିଗଲା। ସୁରକ୍ଷା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଶ୍ରୀନଗରକୁ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମ୍ୟାଚ୍ ଆୟୋଜନ କରିଵାର ମାନ୍ୟତାରୁ ବଞ୍ଚିତ କରାଗଲା। ପରଵର୍ତ୍ତୀ ପ୍ରାୟ ୪ ଦଶନ୍ଧି ଧରି ସେଠାରେ କୌଣସି ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ କ୍ରିକେଟ୍ ମ୍ୟାଚ୍ ଖେଳାଯାଇ ନାହିଁ।

୧୯୮୯-୯୦ ମସିହାରେ କାଶ୍ମୀର ଉପତ୍ୟକାରେ ସଶସ୍ତ୍ର ଆତଙ୍କବାଦ ଚରମ ସୀମାରେ ପହଞ୍ଚିଵା ପରେ, ସେର-ଇ-କାଶ୍ମୀର କ୍ରିକେଟ୍ ଷ୍ଟାଡିୟମକୁ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ସରକ୍ଷା ବାହିନୀ "CRPF" ନିଜ ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ନେଇଥିଲା। ବହୁ ଵର୍ଷ ଧରି ଏହି ସୁନ୍ଦର କ୍ରିକେଟ୍ ଷ୍ଟାଡିୟମଟି କ୍ରିକେଟ୍ ବଦଳରେ ଏକ ବଡ଼ ସୈନ୍ୟ କ୍ୟାମ୍ପ ଵା ବଙ୍କର ଭାବରେ ଵ୍ୟଵହୃତ ହେଲା।

କାରଗିଲ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାକିସ୍ଥାନକୁ ପିଟି ପିଟି ଛାଲ ଉତାରିଵା ପରେ ୨୦୦୦ ମସିହା ପରଵର୍ତ୍ତୀ କାଳରେ ଶେର୍ ଇ ଷ୍ଟାଡିୟମକୁ ସୁରକ୍ଷା ଵାହିନୀଙ୍କଠାରୁ ପୁଣି ନିଆଗଲା ଏଵଂ ଧୀରେ ଧୀରେ ଏହାର ପୁନରୁଦ୍ଧାର କରାଗଲା। ରଣଜୀ ଟ୍ରଫି ଭଳି ଘରୋଇ କ୍ରିକେଟ୍ ମ୍ୟାଚ୍ ସେଠାରେ ପୁଣି ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ଜମ୍ମୁ-କାଶ୍ମୀରରୁ ଧାରା ୩୭୦ ହଟିବା ପରେ ସେଠାରେ ସ୍ଥିତି ବଦଳିଛି। ନିକଟରେ ସେଠାରେ 'ଲେଜେଣ୍ଡ୍ସ ଲିଗ୍ କ୍ରିକେଟ୍— "LLC" ଭଳି ଟୁର୍ନାମେଣ୍ଟ ଆୟୋଜନ କରାଯାଇଛି ଏଵଂ ହଜାର ହଜାର ସ୍ଥାନୀୟ ଦର୍ଶକ ଷ୍ଟାଡିୟମକୁ ଆସି ଗୌତମ ଗମ୍ଭୀର, ସୁରେଶ ରାଇନା ଭଳି ଭାରତୀୟ ପୂର୍ଵତନ ଖେଳାଳିମାନଙ୍କୁ ଵିଶେଷ ସମର୍ଥନ ଓ ସ୍ୱାଗତ କରୁଥିଵାର ଦେଖିଵାକୁ ମିଳିଛି।

୧୯୮୩ରେ ଯେଉଁ କ୍ରିକେଟ୍ ପଡ଼ିଆଟି ଵିଭାଜନ ଓ ଵିଦ୍ୱେଷର ପ୍ରତୀକ ପାଲଟିଥିଲା ଆଜି ସେହି କ୍ରିକେଟ୍ ପଡ଼ିଆ କାଶ୍ମୀରୀ ଯୁଵପିଢ଼ିକୁ ଭାରତର ମୂଳସ୍ରୋତ ସହ ଯୋଡ଼ିବାର ଏକ ବଡ଼ ମାଧ୍ୟମ ସାଜିଛି।

ଗତ କିଛି ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ କାଶ୍ମୀର ଉପତ୍ୟକାରୁ ପରଭେଜ୍ ରସୁଲ୍, ଉମ୍ରାନ ମଲିକ ଓ ଅବଦୁଲ ସମଦଙ୍କ ଭଳି ପ୍ରତିଭାଵାନ ଖେଳାଳିମାନେ ଆସି ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ ଦଳ ଏବଂ IPLରେ ନିଜର ଚମତ୍କାର ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଛନ୍ତି। ଆଜିର କାଶ୍ମୀରୀ ଯୁଵକମାନେ ଷ୍ଟାଡିୟମରେ ପାକିସ୍ତାନୀ ପତାକା ଧରିଵା ବଦଳରେ ହାତରେ ବ୍ୟାଟ୍ ଓ ବଲ୍ ଧରି ନିଜକୁ ଜଣେ ଜଣେ ଗର୍ଵିତ ଭାରତୀୟ ଖେଳାଳି ଭାବେ ଗଢ଼ିତୋଳିଵାକୁ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖୁଛନ୍ତି। ଏହା ସୀମା ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ଆସୁଥିଵା ନକାରାତ୍ମକ ପ୍ରୋପାଗାଣ୍ଡା ଉପରେ ଏକ ବଡ଼ ଶକ୍ତ ଚାପୁଡ଼ା।

କାଶ୍ମୀର କ୍ରିକେଟ୍ ବ୍ୟାଟ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତି ପାଇଁ ଵିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଧାରା ୩୭୦ ହଟିଵା ତଥା ସୁରକ୍ଷା ଓ ଶାନ୍ତି ଫେରିଵା ପରେ 'କାଶ୍ମୀରୀ ଉଇଲୋ'ରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ବ୍ୟାଟ୍ ଏବେ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ଏମନ୍ତକି ଵିଶ୍ୱକପ୍ ମ୍ୟାଚ୍‌ଗୁଡ଼ିକରେ ମଧ୍ୟ ଵ୍ୟଵହୃତ ହେଉଛି। ଏହା ସ୍ଥାନୀୟ ଅର୍ଥନୀତିକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିଵା ସହ ହଜାର ହଜାର କାଶ୍ମୀରୀଙ୍କୁ ରୋଜଗାର ଦେଇଛି, ଯାହାଫଳରେ ସେମାନେ ଆଉ ପଥରମାଡ଼ କରୁନାହାନ୍ତି କି ବନ୍ଧୁକ ଧରି ସହରର ରାସ୍ତାରେ ବୁଲୁନାହାନ୍ତି ଏଵଂ ଵିଚ୍ଛିନ୍ନତାବାଦର କଳା ଅନ୍ଧାରରୁ ବାହାରି ଏକ ସମୃଦ୍ଧ ଭଵିଷ୍ୟତ ଆଡ଼କୁ ଗତି କରୁଛନ୍ତି।

୧୯୮୩ ଅକ୍ଟୋବର ୧୩ର ସେହି ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟଜନକ ଦିନଟି ଏକ ଶିକ୍ଷା ଥିଲା ଯେ, ଯେତେବେଳେ ପ୍ରଶାସନିକ ଶିଥିଳତା ଏଵଂ ସୀମାପାର ଶତ୍ରୁର କୁତ୍ସିତ ପ୍ରୟାସକୁ ଅଣଦେଖା କରାଯାଏ, ତାହାର ପରିଣାମ କେତେ ଭୟଙ୍କର ହୋଇପାରେ। କାଶ୍ମୀର ସେହି ଭୁଲ୍ ପାଇଁ ଦୀର୍ଘ ୪୦ ଵର୍ଷର କଷ୍ଟ ଭୋଗିଛି। କିନ୍ତୁ ସମୟ ଚକ୍ର ବଦଳିଛି। ଶେର୍-ଇ-କାଶ୍ମୀର ଷ୍ଟାଡିୟମରେ ଆଜି ଆଉ ଦେଶଵିରୋଧୀ ସ୍ଲୋଗାନ ଶୁଭୁନାହିଁ ଵରଂ 'ଭାରତ ମାତାଙ୍କ ଜୟ' ଏଵଂ ଭାରତୀୟ ଖେଳାଳିଙ୍କ ପାଇଁ କରତାଳିର ଗୁଞ୍ଜରଣ ଶୁଣିଵାକୁ ମିଳୁଛି। ବୁଲେଟ୍ ଓ ବଙ୍କରର ଯୁଗ ଶେଷ ହୋଇ ଏବେ ବ୍ୟାଟ୍, ବଲ୍ ଓ ଵିକାଶର ଏକ ନୂଆ ସକାଳ ଆସିଛି। କାଶ୍ମୀରର ଏହି ରୂପାନ୍ତରଣ ପ୍ରମାଣ କରେ ଯେ, ଜାତୀୟତା ଏଵଂ ଶାନ୍ତି ଆଗରେ ଵିଚ୍ଛିନ୍ନତାଵାଦୀ ଚିନ୍ତାଧାରା ଆଜି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରାଜିତ।

ଓକଲାଣ୍ଡ Ebonics ଵିଵାଦ: ଭାଷା ଶିକ୍ଷାର ଏକ ଐତିହାସିକ ଅଧ୍ୟାୟ

 ୧୯୯୦ ଦଶକର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାର କାଲିଫର୍ଣ୍ଣିଆ ରାଜ୍ୟରେ ଥିଵା ଓକଲାଣ୍ଡ ସହରର ସରକାରୀ ସ୍କୁଲଗୁଡ଼ିକରେ ପ୍ରାୟ ୫୩% ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀ ଥିଲେ ଆଫ୍ରିକୀୟ-ଆମେରିକୀୟ ଵା କୃଷ୍ଣକାୟ। କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କର ଶିକ୍ଷାଗତ ସ୍ଥିତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୟନୀୟ ଥିଲା । କୃଷ୍ଣକାୟ ପିଲାଙ୍କ ହାରାହାରି ଜିପିଏ ମାତ୍ର ୧.୮୦ ଥିଲା କିନ୍ତୁ ଜିଲ୍ଲାର ହାରାହାରି ଜିପିଏ ୨.୪୦ ଥିଲା।

ସ୍ପେଶାଲ ଏଜୁକେସନ୍ ଵା ମାନସିକ କିମ୍ବା ଶିକ୍ଷଣ ଦୁର୍ବଳତା ଥିବା ଶ୍ରେଣୀରେ ୭୧% ପିଲା କୃଷ୍ଣକାୟ ଥିଲେ। ସ୍କୁଲରୁ ବେଦଖଲ ଵା ଫେଲ୍ ହେଉଥିଵା ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ୬୪% କୃଷ୍ଣକାୟ ଥିଲେ। ଏହି ସଂକଟର ସମାଧାନ ପାଇଁ ସ୍କୁଲ ବୋର୍ଡ ଏକ 'ଆଫ୍ରିକାନ-ଆମେରିକାନ ଟାସ୍କ ଫୋର୍ସ' ଗଠନ କଲା। ଗଭୀର ଅନୁସନ୍ଧାନ ପରେ ଜଣାପଡ଼ିଲା ଯେ, ଏହି ପିଲାମାନେ ମେଧାଵୀ ହୋଇଥିଲେ ବି କେଵଳ ଭାଷାଗତ ସମସ୍ୟା ଯୋଗୁଁ ପଛେଇ ଯାଉଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଘରେ ଯେଉଁ ଇଂରାଜୀ କହୁଥିଲେ, ତାହା ସ୍କୁଲର 'Standard English' ଵା ମାନକ ଇଂରାଜୀଠାରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଲଗା ଥିଲା।

ସେତେବେଳେ ଭାଷା ଵିଜ୍ଞାନୀମାନେ କୃଷ୍ଣକାୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବୋଲାଯାଉଥିଵା ଏହି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଶୈଳୀକୁ AAVE ଵା African-American Vernacular English ବୋଲି କହୁଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ୧୯୭୩ ମସିହାରେ ଜଣେ କୃଷ୍ଣକାୟ ମନୋଵିଜ୍ଞାନୀ ଡଃ ରବର୍ଟ ଉଇଲିୟମ୍ସ ଏକ ନୂଆ ଶବ୍ଦ ଗଢ଼ିଥିଲେ ଏଵଂ ତାହା 'Ebonics' ଥିଲା । 

Ebony ଓ Phonics ମିଶାଇ ଏହି Ebonics ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଇଥିଲା । 

କିନ୍ତୁ ଏହାର ମୂଳ ଇତିହାସ ଦାସତ୍ୱ ପ୍ରଥା ସହ ଜଡ଼ିତ ଥିଲା। ଆଫ୍ରିକାରୁ ଦାସତ୍ୱର ଶିକୁଳିରେ ବାନ୍ଧି ଅଣାଯାଇଥିଵା ନିଗ୍ରୋମାନେ ନିଜର ନାଇଜର-କଙ୍ଗୋ ଭାଷାର ଵ୍ୟାକରଣ ନିୟମ ସହ ଇଂରାଜୀ ଶବ୍ଦକୁ ମିଶାଇ ଏକ ନୂଆ ପ୍ରକାରର କଥାଵାର୍ତ୍ତା ଶୈଳୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲେ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ସେମାନେ "He is working" ପରିଵର୍ତ୍ତେ "He working" କିମ୍ବା "She be happy" (ସେ ସବୁବେଳେ ଖୁସି ରହେ) ଭଳି ଵାକ୍ୟ ଗଠନ କରୁଥିଲେ ଯାହାର ନିଜସ୍ୱ ସ୍ଥିର ଵ୍ୟାକରଣ ନିୟମ ଥିଲା।

ଓକଲାଣ୍ଡ ସ୍କୁଲ ବୋର୍ଡ ଭାବିଲା, ଯଦି ଆମେ କୃଷ୍ଣକାୟ ପିଲାଙ୍କ ଘରର ଭାଷା Ebonicsକୁ ସ୍କୁଲରେ ସମ୍ମାନ ନଦେଵା ତେବେ ସେମାନେ କେବେବି ସ୍କୁଲର ମାନକ ଇଂରାଜୀ ଶିଖିପାରିବେ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ୧୮ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୯୬ରେ ବୋର୍ଡ ସର୍ଵସମ୍ମତି କ୍ରମେ ଏକ ପ୍ରସ୍ତାବ ଗ୍ରହଣ କଲା । 

'Ebonics' କୁ ଇଂରାଜୀର କୌଣସି ଅଶୁଦ୍ଧ ରୂପ ଵା Slang ନଭାବି, ଏହାକୁ କୃଷ୍ଣକାୟ ପିଲାଙ୍କର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପ୍ରାଥମିକ ଭାଷାର ମାନ୍ୟତା ଦିଆଯାଉ ବୋଲି ବୋର୍ଡ୍ ସଦସ୍ୟମାନେ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ ।

ପ୍ରସ୍ତାଵରେ ଲେଖାଗଲା ଯେ ଏହି ଭାଷାଟି "Genetically-based" ଅର୍ଥାତ୍ ଏହାର ମୂଳ ଆଫ୍ରିକୀୟ ଭାଷାର ଉତ୍ସ ସହ ଜଡ଼ିତ ଅଟେ ।

ଶିକ୍ଷକମାନଙ୍କୁ Ebonics ଶିଖାଯିଵ ଯଦ୍ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ପିଲାଙ୍କ ଭାଷା ବୁଝିପାରିବେ ଏଵଂ Positive Transfer ପଦ୍ଧତିରେ Contrastive Analysis ଵା ଦୁଇ ଭାଷାର ତୁଳନା କରି ସେମାନଙ୍କୁ ସହଜରେ 'Standard English' ଶିଖାଇପାରିବେ।

ଡିସେମ୍ବର ଶେଷ ସପ୍ତାହରେ କୌଣସି ବଡ଼ ଖବର ନଥିଵାରୁ, ଗଣମାଧ୍ୟମ ଏହି ଵିଷୟକୁ ତିଳକୁ ତାଳ କରି ସାରା ଦେଶରେ ଚର୍ଚ୍ଚିତ କଲା ଫଳତଃ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାରେ ଏକ ଭୁଲ୍ ପ୍ରଚାର ଚାଲିଲା। ଗଣମାଧ୍ୟମ ଦର୍ଶାଇଲା ଯେ "ଓକଲାଣ୍ଡ ସ୍କୁଲ ବୋର୍ଡ ଏବେ ପିଲାଙ୍କୁ ଶୁଦ୍ଧ ଇଂରାଜୀ ପରିଵର୍ତ୍ତେ ଷ୍ଟ୍ରିଟ୍ ସ୍ଲାଙ୍ଗ ଵା ଗଳିର ଖରାପ ଭାଷା ଶିଖାଇଵ !"

ଫଳତଃ ରାତାରାତି ଏହା ଆମେରିକାର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଵିତର୍କ ପାଲଟିଗଲା । The New York Times ଏହାକୁ ଓକଲାଣ୍ଡ ବୋର୍ଡର ଏକ "ବଡ଼ ଭୁଲ" ଵା Blunder) ବୋଲି କହିଲା ଏଵଂ ଯୁକ୍ତି କଲା ଯେ ଏହା ଦ୍ୱାରା ପିଲାମାନେ ମୁଖ୍ୟ ସ୍ରୋତରୁ ଦୂରେଇଯିବେ।

ଲୋକମାନେ ଏହି ଵିଷୟକୁ ନେଇ ଟିଵି ଚ୍ୟାନେଲ୍‌ରେ ଵ୍ୟଙ୍ଗ ଚିତ୍ର ଵା Cartoons ଏଵଂ ମଜାକଥାମାନ କଲେ ଏଵଂ ତହିଁରେ ସାଧାରଣ ଇଂରାଜୀ ଵାକ୍ୟକୁ ଅତି ମଜାଳିଆ ଭାବେ ଲେଖାଯାଇଥିଲା। ଇଣ୍ଟରନେଟ୍‌ରେ ଏକ 'Ebonics Translator' ୱେବସାଇଟ୍ ମଧ୍ୟ ଆସିଗଲା, ଯାହାକୁ ଅପମାନଜନକ ଦର୍ଶାଇ ପରେ ବନ୍ଦ କରାଯାଇଥିଲା।

ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର କଥା ହେଉଛି, ଏହି ପ୍ରସ୍ତାଵକୁ ସେତେବେଳେ କେଵଳ ଶ୍ୱେତକାୟ ନୁହେଁ ଵରଂ ବଡ଼ ବଡ଼ କୃଷ୍ଣକାୟ ନେତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତୀଵ୍ର ଵିରୋଧ କରିଥିଲେ । ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନାଗରିକ ଅଧିକାର ନେତା Jesse Jackson ଏ ଘଟଣା ସଂକ୍ରାନ୍ତରେ ପ୍ରଥମେ କହିଥିଲେ ଯେ "ଏହା ଆମ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ସୀମିତ କରିଦେଵ। ଆମେ ସେମାନଙ୍କୁ ଗଳିର ଭାଷାରେ ବାନ୍ଧି ରଖିଵାକୁ ଚାହୁଁନାହୁଁ।" ଅଵଶ୍ୟ ପରେ ପ୍ରକୃତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝି ସେ ନିଜ ମତ ବଦଳାଇଥିଲେ।

ସେହିପରି ଆମେରିକାର ସେତେବେଳର କୃଷ୍ଣକାୟ କଵିୟତ୍ରୀ ଓ ଲେଖିକା ମାୟା Maya Angelou କହିଥିଲେ ଯେ ସେ ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତିରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆହତ ହୋଇଛନ୍ତି।

ଆମେରିକାର ଶିକ୍ଷା ସଚିଵ ରିଚାର୍ଡ ରିଲେ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଦେଲେ ଯେ Ebonicsକୁ କୌଣସି ପ୍ରକାରର ସରକାରୀ ଦ୍ୱିଭାଷୀ ଶିକ୍ଷା ଵା Bilingual Educationର ପାଣ୍ଠି ମିଳିଵ ନାହିଁ।

ଵିଵାଦର ସମାଧାନ କରିଵାକୁ ଯାଇ ସେତେବେଳେ କିଛି ଆଲୋଚକ ଓ ଶିକ୍ଷାଵିତ୍ ଯୁକ୍ତି ଦର୍ଶାଇଲେ ଯେ, ଇଂରାଜୀ ବହି କିମ୍ବା ଶ୍ରେଣୀଗୃହର ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ପଦ୍ଧତିରେ ଏକ ଅଣ-ମାନକ ଶୈଳୀକୁ ସ୍ଥାନିତ କଲେ, ପିଲାମାନେ ହେଉଥିଵା 'Language Interference' ଯୋଗୁଁ ମାନକ ଭାଷା ଶିଖିଵାରେ ଅସୁବିଧାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇପାରନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ମତରେ, ଏହା ପିଲାଙ୍କୁ ଭଵିଷ୍ୟତରେ ଵିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ଚାକିରି କିମ୍ବା ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ପଛକୁ ଠେଲିଦେଵାର ଆଶଙ୍କା ରହିଛି।

ଚାରିଆଡ଼ୁ ପ୍ରବଳ ଚାପ ଏଵଂ ଅପମାନିତ ହେଵା ପରେ ଓକଲାଣ୍ଡ ସ୍କୁଲ ବୋର୍ଡକୁ ପଛଘୁଞ୍ଚା ଦେଵାକୁ ପଡ଼ିଲା। ୧୫ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୯୭ରେ, ବୋର୍ଡ ନିଜର ପ୍ରସ୍ତାଵକୁ ସଂଶୋଧନ କଲା । ସେମାନେ ବହିରୁ "Genetically-based" ଭଳି ଵିଵଖଦୀୟ ଶବ୍ଦକୁ ହଟାଇଦେଲେ। ସେମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟ କଲେ ଯେ, ସେମାନଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ Ebonics ପଢ଼ାଇଵା ନୁହେଁ ଵରଂ ଏହାକୁ ଏକ 'ସେତୁ' ଭାବେ ଵ୍ୟଵହାର କରି କେଵଳ ମାନକ ଇଂରାଜୀ ଶିଖାଇଵା ଥିଲା।

ଆମେରିକାର ଏହି ୩୦ ଵର୍ଷ ତଳର ଘଟଣା ଆଜି ଓଡ଼ିଶାର 'ପଲ୍ଲବୀ' ବହିର ଵିତର୍କ ସହ ଶତପ୍ରତିଶତ ମେଳ ଖାଉଛି। ଓକଲାଣ୍ଡ ବୋର୍ଡ ଭଳି ଓଡ଼ିଶାର ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ କମିଟି ମଧ୍ୟ 'ସାଂସ୍କୃତିକ ସମନ୍ୱୟ' ଓ 'ସହଜ ଶିକ୍ଷଣ' ନାଁରେ ଇଂରାଜୀ ବହିରେ ଓଡ଼ିଆ ରଜଗୀତ ରଖିଦେଲେ। 

ଆମେରିକାର ଏହି ଘଟଣାରୁ ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଉଛି ଯେ, ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ଓ ଶିକ୍ଷା ପଦ୍ଧତିରେ ମାନକ ଏଵଂ ଆଞ୍ଚଳିକ ଭାଷାର ସୀମାରେଖା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଵା କେତେ ଜଟିଳ। ଓକଲାଣ୍ଡ ସ୍କୁଲ ବୋର୍ଡକୁ ପ୍ରବଳ ସାମାଜିକ ଓ ଗଣମାଧ୍ୟମର ଚାପ ଯୋଗୁଁ ନିଜର ପ୍ରସ୍ତାଵକୁ ସଂଶୋଧନ କରିଵାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା। ଏହି ଘଟଣାରୁ ବୁଦ୍ଧିଜୀଵିମାନେ ବୁଝିଲେ ଯେ ଶିକ୍ଷକ ଶ୍ରେଣୀଗୃହରେ ପିଲାଙ୍କୁ ବୁଝିଵା ପାଇଁ ସହଯୋଗ କରିଵା ଅଲଗା କଥା, କିନ୍ତୁ ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକର ଗଠନ ସବୁବେଳେ ଵୈଜ୍ଞାନିକ ଓ ମାନକ ହେଵା ଆଵଶ୍ୟକ ଅଟେ।

ଆମେରିକାର ଏହି ୩୦ ଵର୍ଷ ତଳର ଘଟଣା ଅନେକାଂଶରେ ଆଜି ଓଡ଼ିଶାର 'ପଲ୍ଲବୀ' ବହିର ଵିତର୍କ ସହ ସାଦୃଶ୍ୟ ରଖୁଛି। ଓକଲାଣ୍ଡ ବୋର୍ଡ ଭଳି ଓଡ଼ିଶାର ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ମଧ୍ୟ 'ସହଜ ଶିକ୍ଷଣ' ନାଁରେ ମାନକ ପଦ୍ଧତି ସହ କରାଯାଇଥିଵା ପରୀକ୍ଷା-ନିରୀକ୍ଷାକୁ ନେଇ ଵିତର୍କ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି। 

ତେଣୁ, ଭାଷାର ମାନକ ରୂପ ଓ ଶୁଦ୍ଧତା ରକ୍ଷା କରିଵା ସହିତ ପିଲାଙ୍କୁ ସହଜରେ ଶିଖାଇଵା ପାଇଁ ଏଭଳି ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ଶିକ୍ଷାଗତ ନିଷ୍ପତ୍ତିଗୁଡ଼ିକର ପୁନର୍ଵିଚାର ଓ ସଂଶୋଧନ କରିଵା ହିଁ ଶିକ୍ଷାଵିତ୍‌ମାନଙ୍କ ମତରେ ଏକ ଗ୍ରହଣୀୟ ସମାଧାନ ହୋଇପାରିଵ। ଭାଷା ଶିକ୍ଷାର ପ୍ରକୃତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପିଲାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ନୂତନ 'Thinking Zone' ଵା ଚିନ୍ତା କରିବାର କ୍ଷମତା ତିଆରି କରିଵା ଅଟେ । ସ୍କୁଲ ବହିରେ ଅଣ-ମାନକ ଶୈଳୀର ପ୍ରୟୋଗ ଶିକ୍ଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ସହଜ କରିପାରେ, କିନ୍ତୁ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ସ୍ତରରେ ଏହା ପିଲାଙ୍କୁ ମୁଖ୍ୟ ସ୍ରୋତର ଭାଷା ଉପରେ ଦକ୍ଷତା ଲାଭ କରିଵାରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ। ଓକଲାଣ୍ଡର ପ୍ରୋକ୍ତ ଇତିହାସ ଆମକୁ ଏହା ଶିଖାଏ ଯେ ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ କରାଯାଉଥିଵା ପରୀକ୍ଷା-ନିରୀକ୍ଷା ଯେତେବେଳେ ଵ୍ୟାଵହାରିକ ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କରେ, ସେତେବେଳେ ନିଜର ଭୁଲ୍ ସ୍ୱୀକାର କରି ପଛକୁ ହଟିଵା ଏଵଂ ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକକୁ ଵୈଜ୍ଞାନିକ ରୂପ ଦେଵା ହିଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦକ୍ଷେପ। ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ଭାଷାର ଗରିମା ଏଵଂ ମାନକ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରଦାନର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତିକୁ ବଜାୟ ରଖିଵାକୁ ହେଲେ ଏଭଳି ଵିଵାଦୀୟ ନିଷ୍ପତ୍ତିର ସଂଶୋଧନ ଏକ ଏକମାତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ରସମ୍ମତ ତଥା ସ୍ଥାୟୀ ସମାଧାନର ମାର୍ଗ ପ୍ରଶସ୍ତ କରିଵ । 

ପଞ୍ଚମ ଶ୍ରେଣୀ ଇଂରାଜୀ ବହି ପଲ୍ଲଵୀରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓଡ଼ିଆ ରଜଦୋଳି ଗୀତଟିଏ ରଖିଵା କାହିଁକି ଭୁଲ୍ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଥିଲା ?

ନିକଟରେ ପଞ୍ଚମ ଶ୍ରେଣୀ ଇଂରାଜୀ ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ 'ପଲ୍ଲଵୀ'ରେ ସ୍ଥାନିତ ଆର. ଏଲ. ଷ୍ଟିଭେନ୍ସନଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କଵିତା 'The Swing' ଶେଷରେ ଓଡ଼ିଆ ଲିପିରେ 'ରଜଦୋଳି ଗୀତ'ର ସଂଯୋଜନାକୁ ନେଇ ସାମାଜିକ ଓ ଶିକ୍ଷାଗତ ସ୍ତରରେ ଏକ ବଡ଼ ଵିତର୍କ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି। କିଛି ମହଲରେ ଏହାକୁ ସାଂସ୍କୃତିକ ସମନ୍ୱୟ ଏଵଂ 'ଵ୍ୟାପକ ପଠନ'ର ଏକ ସକାରାତ୍ମକ ପ୍ରୟାସ ବୋଲି ଦର୍ଶାଯାଉଥିଵା ବେଳେ, ଭାଷା ଵିଜ୍ଞାନ, ଶିକ୍ଷା ମନୋଵିଜ୍ଞାନ ଏଵଂ ଆଧୁନିକ ଶିକ୍ଷାଶାସ୍ତ୍ର ଵା Pedagogyର ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଏହି ପଦକ୍ଷେପଟି ଗମ୍ଭୀର ତ୍ରୁଟିପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ।

ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଷା (L2) ଶିଖିଵା ସମୟରେ ଶିଶୁର ପ୍ରଥମ ଭାଷା ଵା ମାତୃଭାଷା (L1) ସବୁବେଳେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ। ଭାଷା ଵିଜ୍ଞାନରେ ମାତୃଭାଷାର ଏହି ପ୍ରଭାଵକୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇ ଭାଗରେ ଵିଭକ୍ତ କରାଯାଏ: Positive Transfer ଵା ସକାରାତ୍ମକ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ ଏଵଂ Negative Transfer ଵା ନକାରାତ୍ମକ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ।

ଯେତେବେଳେ ମାତୃଭାଷାର କୌଣସି ଜ୍ଞାନ, ଵ୍ୟାକରଣଗତ ଗଠନ କିମ୍ବା ଶବ୍ଦାଵଳୀ ନୂଆ ଭାଷା ଶିଖିଵାରେ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ, ତାହାକୁ 'Positive Transfer' କୁହାଯାଏ। ଏହା ଶିକ୍ଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ସହଜ ଓ ଦ୍ରୁତ କରିଥାଏ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ ଓଡ଼ିଆରେ 'ପଵନ ବହୁଛି' ଏଵଂ ଇଂରାଜୀରେ 'Wind is blowing' — ଉଭୟ ଵାକ୍ୟରେ ବିଶେଷ୍ୟ (Noun) ଓ କ୍ରିୟା (Verb) ର ସାଧାରଣ ଧାରଣା ଏଵଂ ପ୍ରକୃତି ସମାନ ଥିଵାରୁ, ଶିଶୁଟି ଇଂରାଜୀ ଵାକ୍ୟର ଅର୍ଥକୁ ଖୁବ୍ ସହଜରେ ଗ୍ରହଣ କରିପାରେ।

ସେହିପରି ଯେତେବେଳେ ମାତୃଭାଷାର ଗଠନ, ଵାକରଣ ନିୟମ, ଉଚ୍ଚାରଣ ଅଭ୍ୟାସ କିମ୍ବା ଲିପିର ପ୍ରଭାବ ନୂଆ ଭାଷା ଶିଖିଵା ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରେ କିମ୍ବା ଭୁଲ୍‌ର କାରଣ ସାଜେ, ତାହାକୁ 'Negative Transfer' ଵା Interference (ହସ୍ତକ୍ଷେପ) କୁହାଯାଏ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ ଓଡ଼ିଆ ଵାକ୍ୟର ଗଠନ ରୀତି ହେଉଛି Subject + Object + Verb (SVO) — 'ମୁଁ (S) ଭାତ (O) ଖାଉଛି (V)'। କିନ୍ତୁ ଇଂରାଜୀର ଗଠନ ରୀତି ହେଉଛି Subject + Verb + Object (SVO) — 'I (S) am eating (V) rice (O)'। ଯଦି ପିଲାଟି ମାତୃଭାଷାର ପ୍ରଭାବରେ ଇଂରାଜୀକୁ "I rice eating" ଲେଖେ, ତେବେ ତାହା Negative Transferର ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଉଦାହରଣ।

ଏହାକୁ ହିଁ ଭାଷାଗତ ଵ୍ୟାଘାତ ଵା Language Interference କୁହାଯାଏ।

ଏଠାରେ ପଲ୍ଲଵୀ ବହିର ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଏହାର କୁପ୍ରଭାବକୁ ଭଲ ଭାବରେ ବୁଝିଵାକୁ ହେଵ । 

ପଞ୍ଚମ ଶ୍ରେଣୀର ଜଣେ ଓଡ଼ିଆ ମାଧ୍ୟମର ଛାତ୍ର ପାଇଁ ଇଂରାଜୀ ଏକ ସ୍ୱାଭାଵିକ ପରିଵେଶର ଭାଷା ନୁହେଁ। ସେ କେଵଳ ଶ୍ରେଣୀଗୃହର ସେହି ୪୫ ମିନିଟ୍ ମଧ୍ୟରେ ହିଁ ଇଂରାଜୀ ଭାଷାର ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସିଥାଏ।ଯେତେବେଳେ ସେ ଇଂରାଜୀ କଵିତା 'The Swing' ପଢ଼ୁଛି, ତା’ର ମସ୍ତିଷ୍କ କଷ୍ଟ ସ୍ୱୀକାର କରି ଇଂରାଜୀ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ, ଉଚ୍ଚାରଣ ଓ ଵାକ୍ୟ ଗଠନକୁ ବୁଝିଵାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥାଏ। ଏହାକୁ ଭାଷା ଶିକ୍ଷଣରେ "Cognitive Loading" ଵା ମାନସିକ ପରିଶ୍ରମ କୁହାଯାଏ। ଠିକ୍ ସେହି ସମୟରେ, ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକର ସେହି କାଗଜ ଉପରେ ଯଦି ଓଡ଼ିଆ ଲିପିରେ ରଜଗୀତ ("ଵରଷକେ ଥରେ ଆସିଛି ରଜ...") ଲେଖିଦିଆଯାଏ, ତେବେ ଶିଶୁର ମସ୍ତିଷ୍କ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ସେହି କଠିନ ମାନସିକ ପରିଶ୍ରମ (ଇଂରାଜୀ ବୁଝିଵା)ରୁ ଓହରି ଆସେ। ମାନଵ ମସ୍ତିଷ୍କର ଏକ ପ୍ରକୃତି ଅଛି ଯେ ସେ ସବୁବେଳେ ସହଜ ପନ୍ଥା ଆପଣେଇଵାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ ଯାହାକୁ Principle of Least Effort କୁହାଯାଏ । ଇଂରାଜୀର ସେହି ନୂଆ ପରିଵେଶକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ପରିଵର୍ତ୍ତେ ପିଲାଟି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଓଡ଼ିଆ ଗୀତ ଆଡ଼କୁ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇଯାଏ। ଫଳସ୍ୱରୂପ, ସେହି ଅଵଧି ମଧ୍ୟରେ ତା’ର ଯେଉଁ ଇଂରାଜୀ ଭାଷା ଗ୍ରହଣ କରିଵାର ପ୍ରକ୍ରିୟା ଚାଲିଥିଲା, ତାହା ସେଠାରେ ହିଁ ଅଟକିଯାଏ। ଏହା ହିଁ ନେଗେଟିଭ୍ ଟ୍ରାନ୍ସଫରର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଉଦାହରଣ, ଯାହା ଶିଶୁକୁ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର English Thinking Zone ଗଠନ କରିଵାରେ ବାଧା ଦିଏ।

ପୁଣି ଅନେକ ଯୁକ୍ତି କରନ୍ତି ଯେ ତାତ୍ତ୍ୱିକ ପଠନ ପରେ ଏହି ଓଡ଼ିଆ କଵିତାଟି 'ଵ୍ୟାପକ ପଠନ' ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଛି, ଯାହା ପିଲାଙ୍କ ଜ୍ଞାନର ପରିସର ବଢ଼ାଇଵ। କିନ୍ତୁ ଶିକ୍ଷାଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଏହା "ଵ୍ୟାପକ ପଠନ"ର ସଂଜ୍ଞାକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲ୍ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପନ କରୁଛି।

'ଵ୍ୟାପକ ପଠନ' ପ୍ରକୃତରେ କ’ଣ?

ଭାଷା ଶିକ୍ଷାଦାନ ପଦ୍ଧତିରେ, ଵିଶେଷ କରି ଇଂରାଜୀ ଶିକ୍ଷାରେ, ପଠନକୁ ତାତ୍ତ୍ୱିକ ପଠନ ଓ ଵ୍ୟାପକ ପଠନ ଏହିପରି ଦୁଇ ଭାଗରେ ଵିଭକ୍ତ କରାଯାଏ । 

ତାତ୍ତ୍ୱିକ ପଠନରେ ଶ୍ରେଣୀଗୃହରେ ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟରେ ବହିର ମୂଳ ପାଠକୁ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବେ ପଢ଼ାଯାଏ। ପ୍ରତିଟି ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ,ଵ୍ୟାପକ କରଣ ଓ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦିଆଯାଏ।

କିନ୍ତୁ ଵ୍ୟାପକ ପଠନର ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ପଢ଼ିଵା ଏଵଂ ସେହି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଭାଷାର ସ୍ୱାଭାଵିକ ପ୍ରବାହକୁ ବୁଝିଵା। ଏଥିପାଇଁ ପିଲାଙ୍କୁ ମୂଳ ପାଠ୍ୟକ୍ରମ ଓ ତହିଁର ଭାଷା ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ କିନ୍ତୁ ଅପେକ୍ଷାକୃତ ସହଜ ଭାଷାରେ ଲେଖାଯାଇଥିଵା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଗଳ୍ପ ବହି ଵା କଵିତା ପଢ଼ିଵାକୁ ଦିଆଯାଏ।

ତେଣୁ ଵ୍ୟାପକ ପଠନ ସବୁବେଳେ ସେହି ସମାନ ଭାଷାରେ ହିଁ ହେଵା ଉଚିତ। ଯଦି ପିଲାଟି ଇଂରାଜୀ ବହି ପଢ଼ୁଛି, ତେବେ ତା’ର ଵ୍ୟାପକ ପଠନର ସାମଗ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ଇଂରାଜୀରେ ହିଁ ହେଵା ଆଵଶ୍ୟକ। ଇଂରାଜୀ ବହିରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ରଜଗୀତ ରଖିଵା ଆଦୌ 'Extensive Reading' ଵା ଵ୍ୟାପକ ପଠନ ପଦଵାଚ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏହାକୁ ଶିକ୍ଷା ଵିଜ୍ଞାନରେ "Code-Switching" ଵା ଭାଷା ପରିଵର୍ତ୍ତନ କୁହାଯାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ପଠନ ଦକ୍ଷତାର ଵିକାଶ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହାର କୌଣସି ସକାରାତ୍ମକ ଭୂମିକା ନାହିଁ। ପଞ୍ଚମ ଶ୍ରେଣୀର ପିଲା ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଓ ଲିପି ସହ ପୂର୍ଵରୁ ହିଁ ସୁପରିଚିତ। ସେ ନିଜ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ବହିରେ ଅନେକ କଵିତା ପଢ଼ୁଛି। ତେଣୁ ଇଂରାଜୀ ବହିରେ ତାକୁ ପୁଣି ଓଡ଼ିଆ ପଢ଼ାଇ ଜ୍ଞାନର ପରିସର ବଢ଼ାଇଵା କହିଵା ଏକ ଅଯୌକ୍ତିକ ଯୁକ୍ତି। ଏହାଦ୍ୱାରା ତା’ର ଇଂରାଜୀ ପଠନ ଦକ୍ଷତା ଆଦୌ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ ନାହିଁ।

ତାହେଲେ ସାଂସ୍କୃତିକ ସମନ୍ୱୟର ସଠିକ୍ ପଦ୍ଧତି କ’ଣ ହେବା ଉଚିତ?

ଏହା ସତ୍ୟ ଯେ ଶିଶୁକୁ ନିଜ ଆଞ୍ଚଳିକ ସଂସ୍କୃତି ଓ ପର୍ଵପର୍ଵାଣୀ ସହ ଯୋଡ଼ିଵା ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଵା ଉଚିତ। ଏହାକୁ ଶିକ୍ଷାଵିଜ୍ଞାନରେ "Contextualization" ଵା ପ୍ରାସଙ୍ଗିକ ଶିକ୍ଷାଦାନ କୁହାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଇଂରାଜୀ ଭାଷା ଶିକ୍ଷା ବହିରେ ଏହି ସମନ୍ୱୟ ରକ୍ଷା କରିଵାର ଶୈଳୀ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଲଗା।

ଯଦି ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ପ୍ରଣୟନ କମିଟି ଚାହୁଁଥିଲେ ଯେ ପିଲାଟି ଵିଦେଶୀ କଵିତା 'The Swing' ପଢ଼ିଵା ସହିତ ନିଜ ଓଡ଼ିଶାର ଦୋଳି ଓ ରଜ ପର୍ଵକୁ ମଧ୍ୟ ମନେ ପକାଉ, ତେବେ ସେମାନେ ଶିକ୍ଷାଵିଜ୍ଞାନ ଦୃଷ୍ଟିରୁ କେତେକ ଵୈଜ୍ଞାନିକ ପଦ୍ଧତି ଆପଣେଇ ପାରିଥାନ୍ତେ । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ 'Raja Festival' କୁ ଇଂରାଜୀରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥାନ୍ତେ । ଓଡ଼ିଆ ଲିପିରେ ଗୀତଟିକୁ ନଲେଖି, ସେହି ସ୍ଥାନରେ ସରଳ ଇଂରାଜୀରେ ଏକ ଛୋଟ ଅନୁଚ୍ଛେଦ ଵା କବିତା ଦିଆଯାଇପାରିଥାନ୍ତା। ଯେପରିକି:

"In our Odisha, we celebrate the 'Raja' festival. Children tie ropes to tree branches and make beautiful swings. Girls sing traditional songs and enjoy the gentle breeze as they go up and down..."

କିମ୍ବା ସୂଚନା ପରେ ରଜଗୀତକୁ ସରଳ ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ ଅନୁଵାଦ କରି ମଧ୍ୟ ଲେଖାଯାଇପାରିଥାନ୍ତା । ଯଦି ଦୋଳିର ଭାବନାକୁ ଓଡ଼ିଆ ସହ ସଂଯୋଗ କରିଵାର ଥିଲା, ତେବେ ତାହାର ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ଉପାୟ ଥିଲା ଅନୁଵାଦ । ରଜଦୋଳି ଗୀତକୁ ଓଡ଼ିଆ ଲିପିରେ ନଲେଖି, ତାକୁ ଇଂରାଜୀ ଅନୁବାଦ କରି କୁହାଯାଇପାରିଥାନ୍ତା:

"The swing moves back and forth, the elephant roars in the forest..." 

ଏହାଦ୍ୱାରା ପିଲାମାନେ ଶିଖିଥାନ୍ତେ ଯେ ନିଜ ମାତୃଭାଷାର ଭାବକୁ କିଭଳି ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଭାଷାରେ ପ୍ରକାଶ କରାଯାଏ। ଏହାକୁ ହିଁ ପ୍ରକୃତ ଶିକ୍ଷା କୁହାଯାଏ। କିନ୍ତୁ କେଵଳ ଓଡ଼ିଆ ଗୀତକୁ ସେମିତି ଉଠାଇ ଆଣି ବହିରେ ରଖିଦେଵା ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ପ୍ରଣୟନ କମିଟିର ସୃଜନଶୀଳତାର ଅଭାବ ଏଵଂ ମାନସିକ ସାଲିସକୁ ଦର୍ଶାଉଛି।

ଉପରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଦ୍ୱିତୀୟ ପଦ୍ଧତି ଦ୍ୱାରା ପିଲାଟି ଦୁଇଟି କଥା ଏକାସଙ୍ଗେ ଶିଖିଥାନ୍ତା ।‌ପ୍ରଥମତଃ, ତା’ର ସାଂସ୍କୃତିକ ଭାବନା ଜାଗ୍ରତ ହୋଇଥାନ୍ତା ଏଵଂ ଦ୍ୱିତୀୟତଃ, ନିଜ ସଂସ୍କୃତିକୁ ଵିଶ୍ୱ ଦରବାରରେ ଇଂରାଜୀ ଭାଷା ମାଧ୍ୟମରେ କିପରି ଉପସ୍ଥାପନ କରାଯାଏ, ସେହି କଳା ସେ ଶିଖିପାରିଥାନ୍ତା। କିନ୍ତୁ ବହିରେ ସିଧାସଳଖ ଓଡ଼ିଆ ଗୀତ ଛାପିଦେଵା ଦ୍ୱାରା ଏହି ସୁଯୋଗ ହାତଛଡ଼ା ହେଲା ଏଵଂ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀ ପାଇଁ ଏହା କୌଣସି ନୂଆ ଭାଷାଗତ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରଦାନ କଲାନାହିଁ।

କେହି କେହି ଯୁକ୍ତି କରନ୍ତି ଯେ ଓଡ଼ିଆ ପ୍ରବନ୍ଧ ଵା ଭାଷଣରେ ଇଂରାଜୀ କିମ୍ବା ହିନ୍ଦୀ ଉଦ୍ଧୃତି (Quotes) ଵ୍ୟଵହାର କଲେ ଅଧିକ ନମ୍ବର ମିଳେ ଏଵଂ ଏହାକୁ ଜଣେ ମେଧାବୀ ଛାତ୍ରର ଲକ୍ଷଣ ବୋଲି ଧରାଯାଏ। ଏହି ଯୁକ୍ତିଟି ଶୁଣିଵାକୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଶିଶୁର "ଭାଷା ଵିକାଶର ସ୍ତର"କୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଣଦେଖା କରୁଛି।

ଜଣେ ପ୍ରୌଢ଼ ଵ୍ୟକ୍ତି ଵା ଉଚ୍ଚ ଶ୍ରେଣୀର (ମାଧ୍ୟମିକ/ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ) ଛାତ୍ର ଯେତେବେଳେ ପ୍ରବନ୍ଧରେ ଅନ୍ୟ ଭାଷାର ଉଦ୍ଧୃତି ଵ୍ଯଵହାର କରେ, ସେତେବେଳେ ସେ ନିଜର "ମଲ୍ଟିଲିଙ୍ଗୁଆଲ୍ କମ୍ପିଟେନ୍ସ" ପ୍ରଦର୍ଶନ କରେ। ଅର୍ଥାତ୍, ସେ ଦୁଇଟିଯାକ ଭାଷାର ଵ୍ୟକରଣ ଓ ଶବ୍ଦକୋଷ ଉପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଲାଭ କରିସାରିଛି ଏଵଂ ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଗୋଟିଏ ଭାଷାରୁ ଅନ୍ୟ ଭାଷାକୁ ଯାଇ ନିଜ ଭାବକୁ ଅଧିକ ସମୃଦ୍ଧ କରୁଛି।

କିନ୍ତୁ ପଞ୍ଚମ ଶ୍ରେଣୀର ଜଣେ ୧୦ ଵର୍ଷର ଶିଶୁ ଏହି ସ୍ତରରେ ନଥାଏ। ସେ ଇଂରାଜୀ ଭାଷାର ପ୍ରାଥମିକ ସ୍ତରରେ ଅଛି । ସେ ଏବେ ବି ଇଂରାଜୀ ଵାକ୍ୟର ଗଠନ ପ୍ରଣାଳୀକୁ ବୁଝିଵା ପାଇଁ ସଂଗ୍ରାମ କରୁଛି । ତା’ର ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକରେ ଯଦି ଆମେ ଏହିଭଳି ମିଶ୍ରଣ କରିଵା, ତେବେ ତା’ର ପରିଣାମ ସକାରାତ୍ମକ ନହୋଇ ଵିପଜ୍ଜନକ ହେଵ।

ପିଲାଟି କୌଣସି ପ୍ରବନ୍ଧରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଗାମ୍ଭୀର୍ଯ୍ୟ ବଢ଼ାଇଵା ପାଇଁ ଇଂରାଜୀ ଉଦ୍ଧୃତି ଦେଉନାହିଁ ଵରଂ ଇଂରାଜୀ ବହିରେ ଓଡ଼ିଆ ଲିପି ପଢ଼ି ସେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ପଡ଼ୁଛି। ଏହି ଦୁଇଟି ପ୍ରସଙ୍ଗର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଏଵଂ ମାନସିକ ସ୍ତର ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ। ତେଣୁ ଏହି ଦୁଇଟିକୁ ସମାନ ସ୍ତରରେ ରଖି ତୁଳନା କରିଵା ଶିକ୍ଷା ବିଜ୍ଞାନ ସମ୍ମତ ନୁହେଁ।

ପୁଣି କିଛି ଲୋକ ମତ ରଖୁଛନ୍ତି ଯେ ଯେହେତୁ ସାମାଜିକ ଗଣମାଧ୍ୟମରେ ମାତ୍ରାଧିକ ସମାଲୋଚନା ହେଉଛି, ତେଣୁ ଏହି 'ଭଲ ପଦକ୍ଷେପ'ଟିକୁ ବହିରେ ରଖାଯାଉ ଏଵଂ କେଵଳ ତଥ୍ୟଗତ ଭୁଲ୍‌କୁ ସଂଶୋଧନ କରାଯାଉ। କିନ୍ତୁ ଶିକ୍ଷାଵିତ୍ ଓ ଭାଷାବିତ୍‌ମାନଙ୍କ ମତରେ, ଏହି ଗଠନମୂଳକ ତ୍ରୁଟିଟି ତଥ୍ୟଗତ ଭୁଲ୍‌ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ମାରାତ୍ମକ।

ପ୍ରତିଟି ଵିଷୟ ଓ ଭାଷାର ନିଜସ୍ୱ ଏକ ଶୃଙ୍ଖଳା ଥାଏ। ଓଡ଼ିଆ ଵହିର ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ଶିଶୁକୁ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ, ସଂସ୍କୃତି ଓ ବ୍ୟାକରଣର ଶୁଦ୍ଧତା ଶିଖାଇଵା। ଇଂରାଜୀ ଵହିର ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ଶିଶୁକୁ ଇଂରାଜୀ ଭାଷାର ଶ୍ରଵଣ, କଥନ, ପଠନ ଓ ଲିଖନ ଦକ୍ଷତାରେ ପାରଙ୍ଗମ କରିଵା ।

ଯଦି ଆମେ ଇଂରାଜୀ ବହିରେ ଓଡ଼ିଆ ଲିପିରେ ଗୀତ ରଖିଵାକୁ ଏକ ସ୍ୱାଭାବିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଵା, ତେବେ ଏହା ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ପ୍ରଣୟନର ମୂଳ ନୀତିକୁ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିଵ। ଆଗକୁ ଗଣିତ ବହିରେ ଇତିହାସର କାହାଣୀ ଵା ବିଜ୍ଞାନ ବହିରେ ଭୂଗୋଳର ତଥ୍ୟକୁ 'ସମନ୍ୱୟ' ନାଁରେ ସ୍ଥାନିତ କରାଗଲେ, ଶିକ୍ଷା ଵ୍ୟଵସ୍ଥାରେ ଏକ ଅରାଜକତା ସୃଷ୍ଟି ହେବ। ପିଲାଟି କେବେ ହେଲେ ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରିଵାକୁ ସମର୍ଥ ହେଵନାହିଁ। ସେ ସବୁବେଳେ ମନ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମେ ଓଡ଼ିଆରେ ଭାବିଵ ଏଵଂ ତାକୁ ମାନସିକ ସ୍ତରରେ ଇଂରାଜୀ ଅନୁଵାଦ କରିଵାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଵ, ଯାହା ତା’ର ଭାଷା ଶିଖିଵା ବେଗକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧିର କରିଦେଵ।

ସାମାଜିକ ଗଣମାଧ୍ୟମରେ ହେଉଥିବା ସମାଲୋଚନାର ରାଜନୈତିକ ଵା ଆଵେଗିକ ଦିଗ ଯାହା ବି ହୋଇଥାଉ ନା କାହିଁକି, ଶିକ୍ଷାଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ପଲ୍ଲଵୀ ବହିରୁ ଏହି ଅଂଶଟିକୁ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରିଵାର ନିଷ୍ପତ୍ତି ହିଁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଶତପ୍ରତିଶତ ଠିକ୍ ହେଵ । 

ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକରେ ସାଂସ୍କୃତିକ ସମନ୍ୱୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ରହିଵା ଉଚିତ୍, କିନ୍ତୁ ତାହା ଭାଷାର ଶୁଦ୍ଧତା ଓ ଵୈଜ୍ଞାନିକ ଶିକ୍ଷାଦାନ ପଦ୍ଧତିକୁ ବଳି ଦେଇ ରଖିଵା ଠିକ୍ ନୁହେଁ । ଇଂରାଜୀ ବହିରେ ଓଡ଼ିଶାର ସଂସ୍କୃତିକୁ ଇଂରାଜୀ ଭାଷାର ମାଧ୍ୟମରେ ହିଁ ପ୍ରକାଶ କରାଯିଵା ଉଚିତ୍। 

NCERT ଦ୍ଵାରା ରାଜସ୍ଥାନୀ ଲୋକଗୀତ ନାଆଁରେ ବଲିଉଡ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଗୀତ ପଢ଼ାଇଵା ଠିକ୍ କି ?

ବହୁତ ଲୋକ କହୁଛନ୍ତି ଯେ ଅଷ୍ଟମ ଶ୍ରେଣୀ ବହିରେ ଥିଵା ନିମ୍ବୁଡ଼ା ନିମ୍ବୁଡ଼ା ଗୀତଟି ସଙ୍ଗୀତ ଆଲୋଚନା ସମୟରେ ଦିଆଯାଇଛି ତେଣୁ ଏଥିରେ କିଛି ଆପତ୍ତି କରିଵା ଠିକ୍ ନୁହେଁ କିନ୍ତୁ ସତକଥା ହେଲା ତାହା ପ୍ରକୃତ ରାଜସ୍ଥାନୀ ଲୋକଗୀତ ହିଁ ନୁହେଁ । 

ନିମ୍ବୁଡ଼ା ଗୀତର ଅନେକ ସଂସ୍କରଣ ଅଛି କିନ୍ତୁ ସବୁଥିରେ ନିମ୍ବୁଡ଼ା ନିମ୍ବୁଡ଼ା ଓ କାଚା କାଚା ଛୋଟା ଛୋଟା ନିମ୍ବୁଡ଼ା ଲାଇ ଦୋ ଇତ୍ୟାଦି କିଛି ପଦ ସବୁଠାରେ ଅଛି ‌। ନିମ୍ନରେ ନିମୁଡ଼ା ନିମ୍ବୁଡ଼ା ଲୋକଗୀତର ତିନୋଟି ଭିନ୍ନଭିନ୍ନ ସଂସ୍କରଣ ଦିଆଗଲା । 

ସବୁଠାରୁ ସାଧାରଣ ସଂସ୍କରଣ ଯାହା ସିନେମାରେ ଵ୍ୟଵହୃତ କଟାଛଟା ସଂସ୍କରଣଠାରୁ ଅଧିକ ପୁରୁଣା ଏଵଂ ରାଜସ୍ଥାନର ଵିଵାହ ଓ ଲୋକଉତ୍ସବରେ ଵର୍ଷରୁ ଵର୍ଷ ଧରି ଗାୟନ କରାଯାଉଛି ତାହା ବହୁତ ଭିନ୍ନ ଏଵଂ ମାରୁଆଡ଼ି ଭାଷାରେ ଲିଖିତ ହୋଇଅଛି। 

ନିମ୍ବୁଡ଼ା ନିମ୍ବୁଡ଼ା...

ଛୋଟା ଛୋଟା, କାଚା କାଚା ନିମ୍ବୁଡ଼ା ଲାଇ ଦୋ,

ଓ ମାରା ବନ୍ନସା... ଲା ଦୋ ମୋହେ ହରୀ ହରୀ ନିମ୍ବୁଡ଼ା।

ନିମ୍ବୁଡ଼ା ପ୍ରେମ କା, ନିମ୍ବୁଡ଼ା ପ୍ରେମ କା,

ଲା ଦୋ ମୋହେ ହରୀ ହରୀ ନିମ୍ବୁଡ଼ା।

ଓ ମାରା ବନ୍ନସା... ଲା ଦୋ ମୋହେ ହରୀ ହରୀ ନିମ୍ବୁଡ଼ା।

ଅନ୍ତରା ୧:

କାଚୀ କାଚୀ ଇମଲୀ ଶେରାଣେ ଉପଜେ,

ନିମ୍ବୁଡ଼ା ବାଗାଁ ମେଁ ଉପଜେ ଓ ସା...

ଜାୟୋ ତୋ ଜାୟୋ ମାରା ବନ୍ନସା,

ଲା ଦୋ ମୋହେ ହରୀ ହରୀ ନିମ୍ବୁଡ଼ା।

ଓ ମାରା ବନ୍ନସା... ଲା ଦୋ ମୋହେ ହରୀ ହରୀ ନିମ୍ବୁଡ଼ା।

ଅନ୍ତରା ୨:

ଯାଓ ତୋ ଯାଓ ଜୈପୁର ଯାଇଜୋ,

ଯାଓ ତୋ ଯାଓ ଜୋଧପୁର ଯାଇଜୋ ଓ ସା...

ଜୈପୁର ସେ, ଜୋଧପୁର ସେ,

ଲା ଦୋ ମୋହେ ହରୀ ହରୀ ନିମ୍ବୁଡ଼ା।

ଓ ମାରା ବନ୍ନସା... ଲା ଦୋ ମୋହେ ହରୀ ହରୀ ନିମ୍ବୁଡ଼ା।

ଅନ୍ତରା ୩:

ସାସୁ ଜୀ ଖାତୀ, ନଣଦଲ ଖାତୀ,

ଜେଠାଣୀ ଖାତୀ, ଦେବରାଣୀ ଖାତୀ ଓ ସା...

ମାରା ବନ୍ନସା ରୋ ଜୀବଡ଼ୋ ଖାତୋ ଖାତୋ ଯାଏ,

ଲା ଦୋ ମୋହେ ହରୀ ହରୀ ନିମ୍ବୁଡ଼ା।

ଓ ମାରା ବନ୍ନସା... ଲା ଦୋ ମୋହେ ହରୀ ହରୀ ନିମ୍ବୁଡ଼ା।

 ×××

ରାଜସ୍ଥାନୀ ଭାଷାରେ ସ୍ୱାମୀ ଵା ପ୍ରିୟତମଙ୍କୁ ଆଦରରେ 'ବନ୍ନସା' କୁହାଯାଏ। "ଜୈପୁର/ଜୋଧପୁର" ପଦରେ ସ୍ତ୍ରୀ ଜଣକ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଜୈପୁର କିମ୍ବା ଜୋଧପୁର ସହରକୁ ଯାଇ ସେଠାରୁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ତାଜା ସବୁଜ ଲେମ୍ବୁ ଆଣିଵାକୁ କହୁଛନ୍ତି। ସେହିପରି ଶେଷ ପଦରେ ଘରର ସମସ୍ତ ସଦସ୍ୟ (ଶାଶୁ, ନଣନ୍ଦ, ଜାଆ) ଖଟା ଖାଇଵାକୁ ଭଲ ପାଉଛନ୍ତି ଏଵଂ ତାଙ୍କ ନିଜ ମନ ମଧ୍ୟ ଖଟା ଖାଇଵାକୁ ଆତୁର ହେଉଛି, ତେଣୁ ସେ ଲେମ୍ବୁ ଆଣିଵାକୁ ଜିଦ୍ କରୁଛନ୍ତି।

ତେବେ ରାଜସ୍ଥାନୀ ଲୋକଗୀତଗୁଡ଼ିକର କୌଣସି ଗୋଟିଏ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଲିଖିତ ରୂପ ନଥାଏ। ଏହା ଶହ ଶହ ଵର୍ଷ ଧରି ପିଢ଼ି ପରେ ପିଢ଼ି ମୌଖିକ ଭାବରେ ଚାଲିଆସିଛି, ତେଣୁ ଏହାର ଆଉ କିଛି ସଂସ୍କରଣ ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ଗାୟକ ଓ ଅଞ୍ଚଳ ଭେଦରେ ଏହି ଗୀତର ପଦ ଓ ଶବ୍ଦରେ ସାମାନ୍ୟ ପରିଵର୍ତ୍ତନ ଦେଖିଵାକୁ ମିଳେ।

ତେବେ ମାଙ୍ଗାନିୟାର ଓ ଲଙ୍ଗା ସମ୍ପ୍ରଦାୟର କଳାକାରମାନେ ଯେତେବେଳେ ଏହି ନିମ୍ବୁଡ଼ା ଗୀତଟିକୁ କମାୟଚା ଓ ସାରଙ୍ଗୀର ତାନ ସହିତ ସୂଫୀ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଶୈଳୀରେ ଗାଆନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସେମାନେ ଏଥିରେ ଗଭୀର ଭାବ ପୂର୍ଣ୍ଣ "ଦୁହା" ଏଵଂ ମରୁଭୂମିର ପ୍ରକୃତିକୁ ଯୋଡ଼ିଥାନ୍ତି। ଏହି ସୂଫୀ ଏବଂ ଫୋକ୍ ସଂସ୍କରଣର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୀତଟି ଏଠାରେ ଦିଆଗଲା:

"ନିମ୍ବୁଡ଼ା" (ମାଙ୍ଗାନିୟାର ଓ ଲଙ୍ଗା ଶୈଳୀ)

ଗୀତର ଆରମ୍ଭ (ଦୁହା/ଆଳାପ):

ବାଦଳୀ ଓ ବାଦଳୀ, କାଳୀ କାଳୀ ବାଦଳୀ ବରସେ,

ସୂଖୀ ଧରତୀ ହସେ, ମାରୁଜୀ ମାରୋ ଜୀବଡ଼ୋ ତରସେ।

ନିମ୍ବୁଡ଼ା ତୋ ବାଗାଁ ମେଁ ଉପଜେ, ପ୍ରେମ ଉପଜେ ମନ ମାହିଁ,

ହରୀ ହରୀ ନିମ୍ବୁଡ଼ା ଲା ଦୋ ମୋହେ, ଯାକୋ ସ୍ଵାଦ କହୁଁ ନାହିଁ...

ସ୍ଥାୟୀ:

ଛୋଟା ଛୋଟା, କାଚା କାଚା ନିମ୍ବୁଡ଼ା ଲାଇ ଦୋ,

ଓ ମାରା ବନ୍ନସା... ଲା ଦୋ ମୋହେ ହରୀ ହରୀ ନିମ୍ବୁଡ଼ା।

ନିମ୍ବୁଡ଼ା ପ୍ରେମ କା, ନିମ୍ବୁଡ଼ା ପ୍ରେମ କା,

ଲା ଦୋ ମୋହେ ହରୀ ହରୀ ନିମ୍ବୁଡ଼ା।

ଓ ମାରେ ବନ୍ନସା ରୋ ଜୀବଡ଼ୋ ତରସେ, ଲା ଦୋ ମୋହେ ହରୀ ହରୀ ନିମ୍ବୁଡ଼ା।

ଅନ୍ତରା ୧ (ପ୍ରକୃତି ଓ ମରୁଭୂମିର ଵର୍ଣ୍ଣନା):

କାଚୀ କାଚୀ ଇମଲୀ ଶେରାଣେ ଉପଜେ,

ନିମ୍ବୁଡ଼ା ମାରେ ବାଗାଁ ମେଁ ଉପଜେ ଓ ସା...

ଜାୟୋ ତୋ ଜାୟୋ ମାରା ବନ୍ନସା, ତୁମେ ବାଗାଁ ସେ ଚୁନ୍ ଲାଓ,

ଲା ଦୋ ମୋହେ ହରୀ ହରୀ ନିମ୍ବୁଡ଼ା।

ଓ ମାରା ବନ୍ନସା... ଲା ଦୋ ମୋହେ ହରୀ ହରୀ ନିମ୍ବୁଡ଼ା।

ଅନ୍ତରା ୨ (ଯାତ୍ରା ଓ ଵିରହର ଭାବ):

ଯାଓ ତୋ ଯାଓ ଜୈପୁର ଯାଇଜୋ,

ଯାଓ ତୋ ଯାଓ ଜୋଧପୁର ଯାଇଜୋ ଓ ସା...

ପରଦେଶାଁ ମେଁ ଯାଇ କେ ବନ୍ନସା, ମୋହେ ଭୂଲ୍ ନା ଯାଇଜୋ,

ଆଉତା ଆଉତା ଲା ଇଜୋ, ହରୀ ହରୀ ନିମ୍ବୁଡ଼ା।

ଓ ମାରା ବନ୍ନସା... ଲା ଦୋ ମୋହେ ହରୀ ହରୀ ନିମ୍ବୁଡ଼ା।

ଅନ୍ତରା ୩ (ସୂଫୀ ଓ ପାରିଵାରିକ ଭାବ):

ସାସୁ ଜୀ ଖାତୀ, ନଣଦଲ ଖାତୀ,

ଜେଠାଣୀ ଖାତୀ, ଦେବରାଣୀ ଖାତୀ ଓ ସା...

ସବ୍ ରୋ ମନ ହର୍ଷାଏ ଜବ୍ ଆୱେ, ଘର ମେଁ ନିମ୍ବୁଡ଼ା,

ଲା ଦୋ ମୋହେ ହରୀ ହରୀ ନିମ୍ବୁଡ଼ା।

ଓ ମାରା ବନ୍ନସା... ଲା ଦୋ ମୋହେ ହରୀ ହରୀ ନିମ୍ବୁଡ଼ା।

×××

ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଗୀତ ଭଳି ମାଙ୍ଗାନିୟାର ଓ ଲଙ୍ଗା ଶୈଳୀର ନିମ୍ବୁଡ଼ା ଲୋକଗୀତ ସିଧାସଳଖ ମ୍ୟୁଜିକରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏନାହିଁ। ଜଣେ କଳାକାର ପ୍ରଥମେ ନିଜ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ମରୁଭୂମିର ଵର୍ଷା ଓ ଵିରହକୁ ନେଇ 'ଦୁହା' ଗାଆନ୍ତି, ଯାହା ମନକୁ ଛୁଇଁଲା ଭଳି ହୋଇଥାଏ।

ଏଠାରେ"ଜୀବଡ଼ୋ ତରସେ" ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ହେଉଛି "ଆତ୍ମା ଵା ମନ ତରସିଵା"। ଏହି ସଂସ୍କରଣରେ କେଵଳ ଖଟା ଖାଇଵାର ଇଚ୍ଛା ନୁହେଁ ଵରଂ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଥିଵା ପ୍ରେମ ଓ ସେ ଫେରିଆସିଵାର ପ୍ରତୀକ୍ଷାକୁ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥାଏ। ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୀତରେ କୌଣସି ଆଧୁନିକ ଡ୍ରମ୍ସ ନଥାଏ, କେଵଳ କମାୟଚାର ତାର ଏଵଂ ଖଡ଼ତାଲର କାଠ ଖଣ୍ଡର ଶବ୍ଦରେ ଏକ ଅଲୌକିକ ପରିଵେଶ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ।

ତେବେ ରାଜସ୍ଥାନର ଵିଶିଷ୍ଟ ଲୋକ କଳାକାର ସ୍ଵର୍ଗତ ଗାଜୀ ଖାନ୍ ମାଙ୍ଗାନିୟାର ଯେତେବେଳେ ଏହି ଗୀତଟିକୁ ନିଜର ପାରମ୍ପରିକ ଶୈଳୀରେ ଗାଉଥିଲେ ସେ ସେତେବେଳେ ସେଥିରେ ମରୁଭୂମିର ସଂସ୍କୃତି ସହିତ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଓ ସୂଫୀ ଭାବର ସମାହାର କରୁଥିଲେ। ସେ ନିମ୍ବୁଡ଼ା ଗୀତ ଆରମ୍ଭ କରିଵା ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରକୃତି ଓ ଭଗଵାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ଏକ ସୁନ୍ଦର ଦୁହା ଗାଉଥିଲେ ।

ଗାଜୀ ଖାନ୍‌ଙ୍କ ଶୈଳୀରେ ଗାନ କରାଯାଇଥିଵା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୀତଟି ଏଠାରେ ଦିଆଗଲା:

"ନିମ୍ବୁଡ଼ା" (ଗାଜୀ ଖାନ୍ ମାଙ୍ଗାନିୟାର ସଂସ୍କରଣ)

ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଦୁହା (ଆଳାପ):

ଆଲା ତୁ ଗଫୁର ହୈ, ମାଲିକ ମାରୋ ତୁହି...

ବାଦଳୀ ତୋ ବରସେ ଜାଇ କେ, ଜିଣ ଭୂମି ରସ ନାହିଁ।

ନିମ୍ବୁଡ଼ା ତୋ ବାଗାଁ ମେଁ ଉପଜେ, ମନ ମେଁ ଉପଜେ ପ୍ରେମ,

ଲ୍ୟାୟିଦୋ ମୋହେ ହରୀ ହରୀ ନିମ୍ବୁଡ଼ା, ଜାସେ ରାଜୀ ରାଖେ ଖେମ...

ସ୍ଥାୟୀ:

ଛୋଟା ଛୋଟା, କାଚା କାଚା ନିମ୍ବୁଡ଼ା ଲାଇ ଦୋ,

ଓ ମାରା ବନ୍ନସା... ଲା ଦୋ ମୋହେ ହରୀ ହରୀ ନିମ୍ବୁଡ଼ା।

ନିମ୍ବୁଡ଼ା ପ୍ରେମ କା, ନିମ୍ବୁଡ଼ା ପ୍ରେମ କା,

ଲା ଦୋ ମୋହେ ହରୀ ହରୀ ନିମ୍ବୁଡ଼ା।

ଓ ମାରା ଭାୟା ବନ୍ନସା... ଲା ଦୋ ମୋହେ ହରୀ ହରୀ ନିମ୍ବୁଡ଼ା।

ଅନ୍ତରା ୧ (ବାଗ୍ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ):

କାଚୀ କାଚୀ ଇମଲୀ ଶେରାଣେ ଉପଜେ,

ନିମ୍ବୁଡ଼ା ମାରେ ବାଗାଁ ମେଁ ଉପଜେ ଓ ସା...

ଝୁକ୍ ସେ ତୋଡ଼ୋ ମାରା ବନ୍ନସା, ଦେଖେ ନାହିଁ ମାଲୀ ବାଗ କା,

ଲା ଦୋ ମୋହେ ହରୀ ହରୀ ନିମ୍ବୁଡ଼ା।

ଓ ମାରା ବନ୍ନସା... ଲା ଦୋ ମୋହେ ହରୀ ହରୀ ନିମ୍ବୁଡ଼ା।

ଅନ୍ତରା ୨ (ସହର ଓ ଯାତ୍ରା):

ଯାଓ ତୋ ଯାଓ ଜୈପୁର ଯାଇଜୋ,

ଯାଓ ତୋ ଯାଓ ଜୋଧପୁର ଯାଇଜୋ ଓ ସା...

ଜୈପୁର ସେ, ଜୋଧପୁର ସେ, ଚୁନ୍ ଚୁନ୍ ଲ୍ୟାୟିଜୋ ଓ ସା,

ଲା ଦୋ ମୋହେ ହରୀ ହରୀ ନିମ୍ବୁଡ଼ା।

ଓ ମାରା ବନ୍ନସା... ଲା ଦୋ ମୋହେ ହରୀ ହରୀ ନିମ୍ବୁଡ଼ା।

ଅନ୍ତରା ୩ (ଘର ଓ ଆତ୍ମାର ତୃପ୍ତି):

ସାସୁ ଜୀ ଖାତୀ, ନଣଦଲ ଖାତୀ,

ଜେଠାଣୀ ଖାତୀ, ଦେବରାଣୀ ଖାତୀ ଓ ସା...

ମାରା ଗୋରୀ ବନ୍ନୀ ରୋ ଜୀବଡ଼ୋ ଖାତୋ ଖାତୋ ଯାଏ,

ଲା ଦୋ ମୋହେ ହରୀ ହରୀ ନିମ୍ବୁଡ଼ା।

ଓ ମାରା ବନ୍ନସା... ଲା ଦୋ ମୋହେ ହରୀ ହରୀ ନିମ୍ବୁଡ଼ା।

×××

ଗାଜୀ ଖାନଙ୍କ ନିମ୍ବୁଡ଼ା ଲୋକଗୀତ ସଂସ୍କରଣରେ ଥିଵା ଝୁକ୍ ସେ ତୋଡ଼ୋ ପଦର ଅର୍ଥ ହେଉଛି— "ମାଳୀ ଯେମିତି ଦେଖିପାରିଵ ନାହିଁ, ସେଥିପାଇଁ ଗଛରୁ ଧୀରେ କରି ନଇଁପଡ଼ି ଲେମ୍ବୁଟିଏ ତୋଳି ଆଣ।" ଏହିପରି ସରଳ ଗ୍ରାମୀଣ ଦୃଶ୍ୟ ଗାଜୀ ଖାନ୍‌ଙ୍କ ଗୀତରେ ଖୁବ୍ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ଫୁଟିଉଠେ।

ଗାଜୀ ଖାନ୍ ନିଜେ ଖଡ଼ତାଲ ବଜାଇଵାରେ ଜଣେ ଵିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓସ୍ତାଦ୍ ଥିଲେ। ତେଣୁ ସେ ଯେତେବେଳେ ଏହି ଗୀତଟି ଗାଉଥିଲେ ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ଦୁଇ ହାତର କାଠ ଖଣ୍ଡର କ୍ଲିକ୍-କ୍ଲିକ୍ ଶବ୍ଦ ଏଵଂ ତାଙ୍କ କଣ୍ଠର ଗାମ୍ଭୀର୍ଯ୍ୟ ଗୀତକୁ ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଆରା ପରିଚୟ ପ୍ରଦାନ କରୁଥିଲା।

ଏହାଠାରୁ କିଛି ପରିମାଣରେ ଭିନ୍ନ ରାଜସ୍ଥାନୀ ଵିଵାହ ଓ ପାରମ୍ପରିକ ଉତ୍ସଵଗୁଡ଼ିକରେ ଗାନ କରାଯାଉଥିଵା ନିମ୍ବୁଡ଼ା ଲୋକଗୀତର "ବନ୍ନା-ବନ୍ନୀ" ସଂସ୍କରଣଟି ଅତି ସୁନ୍ଦର, ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଏଵଂ କିଛି ପରିମାଣରେ ମଜାଳିଆ ଭାବରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥାଏ। ଏହି ସଂସ୍କରଣରେ ନୂଆ ଵିଵାହିତ ଵର (ବନ୍ନସା) ଓ କନ୍ୟା (ବନ୍ନୀ)ଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିଵା ପ୍ରେମ ଓ ମାନ-ଅଭିମାନକୁ ଦେଖାଇଵା ପାଇଁ ଅଳଙ୍କାର ଓ ପୋଷାକର ପ୍ରସଙ୍ଗ ଯୋଡ଼ାଯାଇଥାଏ।

ଏହି ସଂସ୍କରଣର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୀତଟି ଏଠାରେ ଦିଆଗଲା:

"ନିମ୍ବୁଡ଼ା" (ବନ୍ନା-ବନ୍ନୀ ସଂସ୍କରଣ)

ସ୍ଥାୟୀ:

ଛୋଟା ଛୋଟା, କାଚା କାଚା ନିମ୍ବୁଡ଼ା ଲାଇ ଦୋ,

ଓ ମାରା ବନ୍ନସା... ଲା ଦୋ ମୋହେ ହରୀ ହରୀ ନିମ୍ବୁଡ଼ା।

ନିମ୍ବୁଡ଼ା ପ୍ରେମ କା, ନିମ୍ବୁଡ଼ା ପ୍ରେମ କା,

ଲା ଦୋ ମୋହେ ହରୀ ହରୀ ନିମ୍ବୁଡ଼ା।

ଓ ମାରା ସାଢୁଆ ବନ୍ନସା... ଲା ଦୋ ମୋହେ ହରୀ ହରୀ ନିମ୍ବୁଡ଼ା।

ଅନ୍ତରା ୧ (ଅଳଙ୍କାର ଓ ଗହଣାର ପ୍ରସଙ୍ଗ):

ଘଡ଼ଲୋ ତୋ ଘଡ଼ାୟୋ ମାରା ବନ୍ନସା, ଗହଣୋ ତୋ ଲାୟୋ ଓ ସା...

ରଖଡ଼ୀ ତୋ ଲ୍ୟାୟା ଗହଣୋ ତୋ ଲ୍ୟାୟା ଓ ସା,

ଇଣ ରୂପାଳୀ ବନ୍ନୀ ନେ ଲା ଦୋ, ହରୀ ହରୀ ନିମ୍ବୁଡ଼ା।

ଓ ମାରା ବନ୍ନସା... ଲା ଦୋ ମୋହେ ହରୀ ହରୀ ନିମ୍ବୁଡ଼ା।

ଅନ୍ତରା ୨ (ପୋଷାକ ଓ ଚୁଡ଼ିର ମାଧୁରୀ):

ଚୁଡ଼ଲୋ ତୋ ଲ୍ୟାୟା ମାରା ବନ୍ନସା, ଲେହେଙ୍ଗୋ ତୋ ଲ୍ୟାୟା ଓ ସା...

ଜୈପୁରୀ ରଙ୍ଗ ଚୁନଡ଼ୀ ଲ୍ୟାୟା ଓ ସା,

ଇଣ ହସତୀ ବନ୍ନୀ ନେ ଲା ଦୋ, ହରୀ ହରୀ ନିମ୍ବୁଡ଼ା।

ଓ ମାରା ବନ୍ନସା... ଲା ଦୋ ମୋହେ ହରୀ ହରୀ ନିମ୍ବୁଡ଼ା।

ଅନ୍ତରା ୩ (ଶାଶୁଘର ଲୋକଙ୍କ ସହ ମଜାଦାର ପଦ):

ସାସୁ ଜୀ ଖାତୀ, ନଣଦଲ ଖାତୀ,

ଜେଠାଣୀ ଖାତୀ, ଦେବରାଣୀ ଖାତୀ ଓ ସା...

ମାରା ବନ୍ନସା ରୋ ଜୀବଡ଼ୋ ଖାତୋ ଖାତୋ ଯାଏ,

ଲା ଦୋ ମୋହେ ହରୀ ହରୀ ନିମ୍ବୁଡ଼ା।

ଓ ମାରା ବନ୍ନସା... ଲା ଦୋ ମୋହେ ହରୀ ହରୀ ନିମ୍ବୁଡ଼ା।

ଏହି ସଂସ୍କରଣରେ ରଖଡ଼ୀ ଶବ୍ଦ ଵ୍ୟଵହୃତ ହୋଇଅଛି । ରାଜସ୍ଥାନୀ ମହିଳାମାନେ ମୁଣ୍ଡରେ ପିନ୍ଧୁଥିଵା ଏକ ପାରମ୍ପରିକ ଓ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଗହଣାକୁ(ମାଙ୍ଗଟିକା ଭଳି) ରଖଡ଼ୀ କୁହାଯାଏ । ରୂପାଳୀ ବନ୍ନୀର ଅର୍ଥ ଏଠି "ରୂପଵତୀ କିମ୍ବା ସୁନ୍ଦର କନ୍ୟା"। ଜୈପୁରର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବାନ୍ଧେଜ୍ ଵା ରଙ୍ଗୀନ ଓଢ଼ଣୀକୁ ଏଠି ଜୈପୁରୀ ରଙ୍ଗ ଚୁନଡ଼ୀ କୁହାଯାଇଛି । ଵିଵାହ ଘରେ ଏହି ଗୀତଟିକୁ ମହିଳାମାନେ ଏକାଠି ବସି, ଢୋଲକ ଓ ମଞ୍ଜିରା ବଜାଇ ଖୁବ୍ ଉତ୍ସାହର ସହ ତାଳି ମାରି ଗାଇଥାନ୍ତି। ଏଥିରେ ଏକ ପ୍ରକାରର ପାରିଵାରିକ ଆନ୍ତରିକତା ଏଵଂ ଉତ୍ସଵର ଚମକ ଥାଏ।

ତେବେ ନିମ୍ବୁଡ଼ା ଲୋକଗୀତର କାଲବେଲିଆ ସଂସ୍କରଣଟି ଅନ୍ୟ ସବୁ ସଂସ୍କରଣଠାରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଲଗା। କାଲବେଲିଆ ହେଉଛି ରାଜସ୍ଥାନର ସାପୁଆ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନୃତ୍ୟ ଓ ସଙ୍ଗୀତ ଶୈଳୀ। ଏହି ଗୀତରେ ଶବ୍ଦର ମାତ୍ରା କମ୍ ଥାଏ, କିନ୍ତୁ ବିନ୍, ଚାଙ୍ଗ ଓ ଖଞ୍ଜରୀର ତାଳ ବହୁତ ଦ୍ରୁତ ଥାଏ। ନୃତ୍ୟଶିଳ୍ପୀମାନଙ୍କର ଦ୍ରୁତ ପାଦଚାଳନା ଏଵଂ ଚକ୍କର ସହିତ ତାଳ ମେଳାଇଵା ପାଇଁ ଏହି ସଂସ୍କରଣରେ ପଦଗୁଡ଼ିକୁ ଖୁବ୍ ତୀଵ୍ର ଗତିରେ ଓ ବାରମ୍ବାର ଗାନ କରାଯାଏ। ଏହି ଉତ୍ସାହଭରା ସଂସ୍କରଣର ଗୀତଟି ଏଠାରେ ଦିଆଗଲା:

"ନିମ୍ବୁଡ଼ା" (କାଲବେଲିଆ ସଂସ୍କରଣ)

ସ୍ଥାୟୀ (ଦ୍ରୁତ ତାଳରେ):

ଅରେ ଛୋଟା ଛୋଟା, କାଚା କାଚା...

ନିମ୍ବୁଡ଼ା ଲା ଦୋ ମୋହେ, ନିମ୍ବୁଡ଼ା ଲା ଦୋ!

ଓ ମାରା ବନ୍ନସା, ଓ ମାରା ସାଜଣା,

ଲା ଦୋ ମୋହେ ହରୀ ହରୀ ନିମ୍ବୁଡ଼ା!

ନିମ୍ବୁଡ଼ା ପ୍ରେମ କା, ନିମ୍ବୁଡ଼ା ପ୍ରେମ କା,

ଲା ଦୋ ମୋହେ ହରୀ ହରୀ ନିମ୍ବୁଡ଼ା।

ଅନ୍ତରା ୧ (ମାଟିର ବାସ୍ନା ଓ ଝୁମିବା ଭାବ):

ଉଚ୍ଚା ଉଚ୍ଚା ମେଲାଁ ମେଁ ଉପଜେ ଓ ସା,

ନିମ୍ବୁଡ଼ା ମାରେ ବାଗାଁ ମେଁ ଉପଜେ ଓ ସା...

ଆଡ଼ୋଦୀ-ପାଡ଼ୋଦୀ ଗୋରୀ ବାଗାଁ ମେଁ ଯାଏ,

ତୋଡ଼୍ ଲ୍ୟାୱେ ହରୀ ହରୀ ନିମ୍ବୁଡ଼ା!

ଓ ମାରା ବନ୍ନସା... ଲା ଦୋ ମୋହେ ହରୀ ହରୀ ନିମ୍ବୁଡ଼ା।

ଅନ୍ତରା ୨ (ଦ୍ରୁତ ସରଗମ ଓ ଗତି):

(ଏହି ପଦରେ ଵାଦ୍ୟର ଗତି ଆହୁରି ବଢ଼ିଯାଏ ଏଵଂ କଳାକାରମାନେ ତାଳି ମାରି ଗାଆନ୍ତି)

ଜୈପୁର ଜାଇଜୋ, ପୋଗରଣ ଯାଇଜୋ,

ଜୋଧପୁର ଯାଇଜୋ, ଅଜମେର ଯାଇଜୋ ଓ ସା...

ମାରେ ଜୀବଡ଼େ ରୀ ପ୍ୟାସ ବୁଝାଇଜୋ ଓ ସା,

ଲା ଦୋ ମୋହେ ହରୀ ହରୀ ନିମ୍ବୁଡ଼ା!

ଓ ମାରା ବନ୍ନସା... ଲା ଦୋ ମୋହେ ହରୀ ହରୀ ନିମ୍ବୁଡ଼ା।

ଅନ୍ତରା ୩ (ଉଦ୍ଦାମ ସମାପ୍ତି):

ସାସୁ ଜୀ ଖାତୀ, ନଣଦଲ ଖାତୀ,

ଜେଠାଣୀ ଖାତୀ, ଦେବରାଣୀ ଖାତୀ ଓ ସା...

ମୁଁ ତୋ ଖାଉଁ ପ୍ରେମ କା ନିମ୍ବୁଡ଼ା,

ଲା ଦୋ ମୋହେ ହରୀ ହରୀ ନିମ୍ବୁଡ଼ା!

ଓ ମାରା ବନ୍ନସା... ଲା ଦୋ ମୋହେ ହରୀ ହରୀ ନିମ୍ବୁଡ଼ା।

ନିମ୍ବୁଡ଼ା ଲୋକଗୀତର ଏହି କାଲବେଲିଆ ସଂସ୍କରଣରେ ଜୈପୁର ସହ ରାଜସ୍ଥାନର ପୋଖରାନ ଓ ଅଜମେର ଭଳି ସ୍ଥାନର ନାଁ ବି ଯୋଡ଼ାଯାଏ, ଯେଉଁ ଅଞ୍ଚଳରେ କାଲବେଲିଆ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଲୋକେ ବେଶୀ ରହନ୍ତି।

ଏହି ଗୀତଟି ଶୁଣିଵା ସମୟରେ ଗୀତର ପଦ ଅପେକ୍ଷା ବିନର ସୁର ଓ ଖଞ୍ଜରୀର ଝଙ୍କାର ଶ୍ରୋତାଙ୍କୁ ଝୁମିଵାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିଥାଏ। ଗୀତର ଶେଷ ଆଡ଼କୁ କେଵଳ "ନିମ୍ବୁଡ଼ା, ନିମ୍ବୁଡ଼ା, ନିମ୍ବୁଡ଼ା" ଶବ୍ଦକୁ ଏକ ଶ୍ୱାସରେ ବହୁତ ଜୋର୍‌ରେ ଗାନ କରାଯାଇ ସମାପ୍ତ କରାଯାଏ।

ତେବେ ଏହି ରାଜସ୍ଥାନୀ ଲୋକଗୀତଟି ବଲିଉଡ୍‌ରେ ପହଞ୍ଚିଵା ପଛରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ହାତ ଥିଲା ସଙ୍ଗୀତ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ଇସମାଇଲ୍ ଦରବାର ଏଵଂ ରାଜସ୍ଥାନର ସ୍ୱର୍ଗତ ଲୋକ କଳାକାର ଗାଜୀ ଖାନ୍ ମଙ୍ଗାନିୟାରଙ୍କର।

ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ସଞ୍ଜୟ ଲୀଲା ଭନ୍‌ସାଲୀ ନିଜ ଫିଲ୍ମ ପାଇଁ ଏକ ଶୁଦ୍ଧ ଗୁଜରାଟୀ ଓ ରାଜସ୍ଥାନୀ ସାଂସ୍କୃତିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମି ଖୋଜୁଥିଲେ। ସେହି ସମୟରେ ଇସମାଇଲ୍ ଦରବାର ରାଜସ୍ଥାନର ପାରମ୍ପରିକ ମାଙ୍ଗାନିୟାର କଳାକାର ଗାଜୀ ଖାନ୍‌ଙ୍କ କଣ୍ଠରେ ଏହି "ଛୋଟା ଛୋଟା, କାଚା କାଚା ନିମ୍ବୁଡ଼ା" ଗୀତଟି ଶୁଣିଵାକୁ ପାଇଲେ।

ମରୁଭୂମିର ସେହି ମାଟିଆ ବାସ୍ନା ଏଵଂ ଖଡ଼ତାଲର ତାଳ ସଞ୍ଜୟ ଲୀଲା ଭନ୍‌ସାଲୀଙ୍କୁ ଏତେ ପସନ୍ଦ ଆସିଲା ଯେ ସେ ଏହାକୁ ନିଜ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଡାନ୍ସ ନମ୍ବର କରିଵାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ। ସେ ଗାଜୀ ଖାନ୍‌ଙ୍କୁ ମୁମ୍ବାଇ ଆଣିଲେ ଏଵଂ ତାଙ୍କ ନୂତନ ଗୀତର ମୂଳ କମ୍ପୋଜିସନ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ।

ମୂଳ ରାଜସ୍ଥାନୀ ଗୀତଟି ଏକ ଧୀର, ସରଳ ଓ ପାରିଵାରିକ ଲୋକଗୀତ ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ବଲିଉଡ୍‌ର ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଦର୍ଶକଙ୍କୁ ଝୁମାଇଵା ପାଇଁ ଏଥିରେ ଅନେକ ବଡ଼ ପରିଵର୍ତ୍ତନ କରାଯିଵା ଜରୁରୀ ଥିଲା । ମୂଳ ଗୀତରେ ଥିଵା "ବନ୍ନସା" (ସ୍ୱାମୀ), "ରଖଡ଼ୀ" (ଗହଣା) କିମ୍ବା "ଜୀବଡ଼ୋ ତରସେ" ଭଳି ଶୁଦ୍ଧ ମାରୱାଡ଼ି ଶବ୍ଦକୁ ସର୍ଵଭାରତୀୟ ଶ୍ରୋତା ବୁଝିପାରି ନଥାନ୍ତେ। ତେଣୁ ଗୀତ ପ୍ରତିଭା କଵିତା କୃଷ୍ଣମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କ କଣ୍ଠରେ ଏହାକୁ ଅଧିକ ହିନ୍ଦୀ ଓ ଉର୍ଦ୍ଦୁ ଶବ୍ଦ ସହ ମିଶ୍ରଣ କରାଗଲା। ସେଥିପାଇଁ "ଜାନେ କିତନେ ଆଶିକ୍ ଇସପେ ମର୍ ମିଟେ" ଏଵଂ "ଇସ୍କ କେ ରୋଗୀ" ଭଳି ବଲିଉଡ୍ ମସଲା ଶବ୍ଦ ଏଥିରେ ଯୋଡ଼ାଗଲା।

ମୂଳ ଲୋକଗୀତଟି କେଵଳ ଢୋଲ ଓ କମାୟଚାରେ ଗାନ କରାଯାଏ, ଯାହା ଶାନ୍ତ ପରିଵେଶ ପାଇଁ ଭଲ। କିନ୍ତୁ ଫିଲ୍ମ ପାଇଁ ଏହାକୁ ଏକ 'ଗ୍ରାଣ୍ଡ୍ ଭିଜୁଆଲ୍' କରିଵାକୁ ଥିଲା। ଇସମାଇଲ୍ ଦରବାର ଏଥିରେ ଶହେରୁ ଅଧିକ ଵାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ନେଇ ଏକ ଵିରାଟ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଓ ଭାରତୀୟ ସଙ୍ଗୀତର ଫ୍ୟୁଜନ୍ କଲେ, ଯାହା ଗୀତକୁ ଏକ ଚମକପ୍ରଦ ଶକ୍ତି ଦେଲା। ଅର୍ଥାତ୍ ଶାଢୀ ପିନ୍ଧିଥିଵା ସଧଵା ରାଜସ୍ଥାନୀ ନାରୀକୁ ଆଣି ବଲିଉଡ୍‌ବାଲା ଅର୍ଦ୍ଧନଗ୍ନ କରି ଦେଖାଇଲେ ।

ପୁଣି ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ପାଇଁ ନୃତ୍ୟ ଶୈଳୀର ପରିଵର୍ତ୍ତନ ମଧ୍ୟ ହୋଇଥିଲା । ରାଜସ୍ଥାନୀ ମହିଳାମାନେ ଏହି ଗୀତରେ ସାଧାରଣ ଘୁମର କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ପରଦାରେ ଵିଶ୍ଵ ସୁନ୍ଦରୀ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟା ରାୟ ଥିଲେ। କୋରିଓଗ୍ରାଫର ସରୋଜ ଖାନ୍ ଏହାକୁ ଵିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ କରିଵା ପାଇଁ ଏଥିରେ କ୍ଲାସିକାଲ୍ କଥକ ଏଵଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦ୍ରୁତ ପାଦଚାଳନାର ଏକ କଠିନ ସମାହାର କଲେ, ଯାହା ପାଇଁ ଗୀତର ତାଳକୁ ବହୁତ ଦ୍ରୁତ କରିଵାକୁ ପଡ଼ିଲା।

ଏହି ଗୀତଟି ସିନେମାରେ ଆସିଵା ପରେ ଦେଶଵ୍ୟାପୀ ଜଣାଶୁଣା ହେଲା। ଗୀତ ପାଇଁ କଵିତା କୃଷ୍ଣମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କୁ ସର୍ଵଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗାୟିକା ଏଵଂ ସରୋଜ ଖାନ୍‌ଙ୍କୁ ସର୍ଵଶ୍ରେଷ୍ଠ କୋରିଓଗ୍ରାଫର ଭାବେ ଫିଲ୍ମଫେୟାର ଆୱାର୍ଡ ମିଳିଲା।

କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ଫିଲ୍ମର କ୍ରେଡିଟ୍ସ ଦିଆଗଲା, ସେତେବେଳେ ଏହାକୁ ଏକ "ପାରମ୍ପରିକ ଲୋକଗୀତ" ବୋଲି ଦର୍ଶାଗଲା ଏଵଂ ମୂଳ ଗାୟକ ଗାଜୀ ଖାନ୍ ମଙ୍ଗାନିୟାରଙ୍କୁ କେଵଳ ସହ-ଗାୟକର ଶ୍ରେୟ ମିଳିଲା। ଏହାକୁ ନେଇ ସେତେବେଳେ ସଙ୍ଗୀତ ଦୁନିଆରେ ବହୁତ ଚର୍ଚ୍ଚା ହୋଇଥିଲା ଯେ ବଲିଉଡ୍ ମାଟିର କଳାକାରଙ୍କ ମୂଳ ସୃଜନଶୀଳତାକୁ ନିଜ ନାଁରେ ଚଳାଇଦେଲା।

ଏହିଠାରୁ ହିଁ ସର୍ଵଭାରତୀୟ ସ୍ତରରେ ବଲିଉଡ୍ ଦ୍ଵାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ କଟା ଫଟା ଏଵଂ ଆରବୀ ପାର୍ସୀ ଶବ୍ଦ ମିଶ୍ରିତ ନିମ୍ବୁଡ଼ା ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଗୀତକୁ ଲୋକେ ଭୁଲ୍ କ୍ରମେ ରାଜସ୍ଥାନୀ ଲୋକଗୀତ ଭାବିନେଲେ ‌।‌

ଓଡ଼ିଶାର ଅଷ୍ଟମ ଶ୍ରେଣୀ ପିଲାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯେତେବେଳେ ବହି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଗଲା ସେତେବେଳେ ଏଥିରେ ଜଡ଼ିତ ଲୋକମାନେ ଆଦୌ ଗଵେଷଣା ନକରି ହିନ୍ଦୀ NCERT ବହିରେ ଯାହା ଥିଲା ତାକୁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଅନୁଵାଦ କରି ଛପାଇଦେଲେ । ପ୍ରୋକ୍ତ ଆଲୋଚନାରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ ଅଷ୍ଟମ ଶ୍ରେଣୀ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଯେଉଁ ନିମ୍ବୁଡ଼ା ନିମ୍ବୁଡ଼ା ଗୀତ ପଢ଼ାଯାଉଛି ତାହା ମୂଳ ରାଜସ୍ଥାନୀ ଲୋକଗୀତ ଆଦୌ ନୁହେଁ ଵରଂ ବଲିଉଡ୍ 

ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର 'ହମ୍ ଦିଲ୍ ଦେ ଚୁକେ ସନମ୍' (1999) ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରର ନିମ୍ବୁଡ଼ା ନିମ୍ବୁଡ଼ା ଗୀତ ଅଟେ । ଯଦି ପ୍ରକୃତ ରାଜସ୍ଥାନୀ ଲୋକଗୀତ ଓ ଲୋକସଙ୍ଗୀତ ଵିଷୟରେ ପଢ଼ାଇଵାର ଥିଲା ତେବେ ମୂଳ ରାଜସ୍ଥାନୀ ସଂସ୍କରଣଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଗୋଟିଏ ସଂସ୍କରଣକୁ ଚୟନ କରିଵା ଉଚିତ୍ ହୋଇଥାନ୍ତା । 

ତିନି ଭଉଣୀଙ୍କ ମହାଯାତ୍ରା: ୟୁନ୍ନାନ୍‌ର ଏକ ଅମର ଲୋକଗଳ୍ପ

ବହୁତ ଵର୍ଷ ତଳର କଥା। ସେତେବେଳେ ପୃଥିଵୀର ଉପର ଭାଗରେ ଥିଵା ତିବ୍ବତର ମାଳଭୂମି କେଵଳ ବରଫର ଏକ ଵିଶାଳ ସମ୍ରାଜ୍ୟ ଥିଲା। ସେହି ତୁଷାରାଵୃତ 'ତୁଙ୍ଗୁଲା' ପର୍ଵତମାଳାର ଗଭୀରତାରେ ଵାସ କରୁଥିଲେ ଜଣେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପର୍ଵତ ଦେଵତା "ଖାୱା କାର୍ପୋ''। ତାଙ୍କର ତିନିଜଣ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭଉଣୀ ଥିଲେ। ସେହି ତିନି ଭଉଣୀଙ୍କ ରୂପ, ଗୁଣ ଓ ସ୍ୱଭାଵ ପରସ୍ପରଠାରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ ଥିଲା।

ବଡ଼ ଭଉଣୀ 'ଜିନସା' ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧୀରସ୍ଥିର, ବୁଦ୍ଧିମତୀ ଓ ଦୂରଦର୍ଶୀ ଥିଲେ । ତାଙ୍କ କେଶରାଶି ସୁଵର୍ଣ୍ଣ ଭଳି ଚମକୁଥିଲା, ସେଥିପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତେ "ସୁଵର୍ଣ୍ଣ ବାଲିର କନ୍ୟା" ବୋଲି ଡାକୁଥିଲେ। ମଝିଆଁ ଭଉଣୀ 'ଲାନକାଙ୍ଗ୍' ବହୁତ ଚଞ୍ଚଳ, ସ୍ୱାଭିମାନୀ ଓ ସାହସୀ ଥିଲେ। ନୀଳ-ସବୁଜ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି ସେ ସର୍ଵଦା ନୂଆ ସ୍ଥାନ ଆଵିଷ୍କାର କରିଵାକୁ ସୁଖ ପାଉଥିଲେ। ସାନ ଭଉଣୀ 'ନୁଜିଆଙ୍ଗ୍' ଥିଲେ ସବୁଠାରୁ ଅଶାନ୍ତ, ଜିଦଖୋର ଏଵଂ କ୍ରୋଧୀ। ତାଙ୍କ ମନ ଭିତରେ କେଵଳ ସ୍ଵାଧୀନତାର ନିଆଁ ଜଳୁଥିଲା, କାହାରି ଶାସନ ଵା ଅଙ୍କୁଶରେ ରହିଵା ତାଙ୍କ ସ୍ୱଭାଵରେ ନଥିଲା।

ତିନି ଭଉଣୀ ନିଜ ବଡ଼ଭାଇ ଖାୱା କାର୍ପୋଙ୍କ ସେହି ଶୀତଳ ସାମ୍ରାଜ୍ୟରେ ବନ୍ଦୀ ହୋଇ ରହିଵାକୁ ଚାହୁଁନଥିଲେ। ସେମାନେ ସର୍ଵଦା ଦୂର ଆକାଶରେ ଉଡ଼ୁଥିଵା ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଭାବୁଥିଲେ "ଏହି ଵିଶାଳ ପାହାଡ଼ ଆରପାରିରେ କେଉଁ ଦୁନିଆ ଅଛି? ସେଠାରେ ରହୁଥିଵା ଜୀଵମାନେ କେମିତି ହୋଇଥିବେ ?" 

ବଡ଼ ଭାଇ ଖାୱା କାର୍ପୋ ଚାହୁଁଥିଲେ ଯେ ତାଙ୍କର ତିନି ଭଉଣୀଙ୍କ ଵିଵାହ ସେହି ଉତ୍ତର ଅଞ୍ଚଳର ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପର୍ଵତ ଦେଵତାମାନଙ୍କ ସହ ହେଉ। କିନ୍ତୁ ତିନି ଭଉଣୀ ସେହି ଶୀତଳ ପାହାଡ଼ରେ ଆବଦ୍ଧ ହୋଇ ରହିଵାକୁ ଚାହୁଁନଥିଲେ । 

ଦିନେ ସେମାନେ ଶୁଣିଵାକୁ ପାଇଲେ ଯେ, ବହୁ ଦୂରରେ ଏକ ଵିଶାଳ, ନୀଳ ଓ ଗଭୀର 'ପୂର୍ଵ ସମୁଦ୍ର' (ପ୍ରଶାନ୍ତ ମହାସାଗର) ଅଛି ଯିଏ ସମସ୍ତ ନଦୀ ଓ ପ୍ରଵାହକୁ ନିଜ ଵକ୍ଷକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିନିଏ। ସେମାନେ ପୂର୍ଵ ସମୁଦ୍ରକୁ ଵିଵାହ କରିଵାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ। ତେଣୁ ତିନି ଭଉଣୀ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ ଯେ, ସେମାନେ ନିଜ ବଡ଼ଭାଇଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ସୀମା ପାର୍ ହୋଇ ସେହି ମହାନ ସମୁଦ୍ରକୁ ଭେଟିଵା ପାଇଁ ଅଭିସାରରେ ବାହାରିବେ।

ଜଣେ କ୍ରୋଧୀ ବଡ଼ଭାଇଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ବଞ୍ଚି ପଳାଇଵା ସହଜ ନଥିଲା। ତେଣୁ ଏକ କିଟିକିଟିଆ ଅନ୍ଧାର ରାତିରେ, ଯେତେବେଳେ ସମଗ୍ର ପର୍ଵତମାଳା ଶୋଇପଡ଼ିଥିଲା ଠିକ୍ ସେତିକିବେଳେ ତିନି ଭଉଣୀ ବରଫ ତରଳାଇ ଜଳର ରୂପ ନେଲେ ଏଵଂ ଗୁପ୍ତରେ ପାହାଡ଼ର ଗଭୀର ଖାଲ ଦେଇ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବହିଵାକୁ ଲାଗିଲେ।

ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ୟୁନ୍ନାନ ପ୍ରଦେଶର ସୀମା ଭିତରକୁ ପ୍ରଵେଶ କଲେ ସେଠାକାର ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ସେମାନେ ମନ୍ତ୍ରମୁଗ୍ଧ ହୋଇଗଲେ। କିନ୍ତୁ ସେହି ସମୟରେ ସେମାନଙ୍କ ମନରେ ଏକ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ପ୍ରତ୍ୟେକେ ଚାହୁଁଥିଲେ ଯେ ସେ ନିଜ ନିଜ ସ୍ୱଭାଵ ଅନୁସାରେ ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଜର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଥ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବେ।

ସେମାନେ ଚାଲିଵା ସମୟରେ ପରସ୍ପରର ଅତି ନିକଟରେ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ କେହି କାହାର ସୀମା ଭିତରକୁ ପଶୁନଥିଲେ। ବଡ଼ ଭଉଣୀ ଜିନସା ମଝିରେ ଚାଲୁଥିଲେ ଏଵଂ ତାଙ୍କର ଗୋଟିଏ ପଟେ ଚଞ୍ଚଳ ଲାନକାଙ୍ଗ୍ ଆଉ ଅନ୍ୟପଟେ କ୍ରୋଧୀ ନୁଜିଆଙ୍ଗ୍ ଥିଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ ଶହ ଶହ କିଲୋମିଟର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ ସମାନ୍ତରାଳ ଭାବେ ପଥର କାଟି କାନ୍ଥ ଭଳି ଉଚ୍ଚ ଗିରିସଙ୍କଟ ସୃଷ୍ଟି କରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଚାଲିଲେ। 

ଭଉଣୀମାନେ ଭାଇଙ୍କ ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ଅମାନ୍ୟ କରି ଜଳର ରୂପ ନେଇ ଉତ୍ତରରୁ ଦକ୍ଷିଣକୁ ପଳାଇଛନ୍ତି ଜାଣିପାରି ବଡ଼ ଭାଇ ଖାୱା କାର୍ପୋ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସେମାନଙ୍କ ପଛରେ ଗୋଡ଼ାଇଥିଲେ । ନିଜ ଭଉଣୀମାନଙ୍କୁ ଅଟକାଇବା ପାଇଁ ଉତ୍ତରରୁ ଗୋଡ଼ାଇ ଗୋଡ଼ାଇ ଖାୱା କାର୍ପୋ ଠିକ୍ 'ଶିଗୁ' ଏଵଂ ତା'ର ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆସିଥିଲେ ଯେଉଁଠାରେ ଆଜିର 'ଟାଇଗର୍ ଲିପିଙ୍ଗ୍ ଗର୍ଜ' ରହିଛି। ସେଠାରେ ଅଟକି ଯାଇ ଖାୱା କାର୍ପୋ ଭଉଣୀମାନଙ୍କୁ ଅଟକାଇବା ପାଇଁ ନିଜର ଦୁଇ ସୈନ୍ୟ "ୟୁଲଙ୍ଗ୍ ଓ ହାବା"(କେତେକ ସଂସ୍କରଣରେ ଦୁଇ ସାନଭାଇ)ଙ୍କୁ ପଠାଇଥିଲେ।

ତିନି ଭଉଣୀ ୟୁନ୍ନାନର 'ଶିଗୁ' ନାମକ ସ୍ଥାନରେ ନିଜ ବଡ଼ଭାଇଙ୍କଠାରୁ ଖଣ୍ଡେ ଦୂରରେ ଥିଲାବେଳେ ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସି ଠିଆ ହେଲା ତାଙ୍କ ଜୀଵନର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ବାଧା। ସେମାନଙ୍କ ବାଟ ଓଗାଳିଵା ପାଇଁ ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ବଡ଼ଭାଇଙ୍କ ଦୁଇ ସୈନ୍ୟ "ୟୁଲଙ୍ଗ୍ ଓ ହାବା" ଵିଶାଳକାୟ ପଥରର ପ୍ରହରୀ ରୂପେ ଠିଆ ହୋଇଥିଲେ । ଏହି ଦୁଇ ପର୍ଵତ ଏତେ ଉଚ୍ଚ ଓ ଦୃଢ଼ ଥିଲେ ଯେ ସେମାନଙ୍କୁ ଭେଦ କରି ଆଗକୁ ଯିଵା ପ୍ରାୟ ଅସମ୍ଭଵ ମନେହେଉଥିଲା।

ଏଠାରେ ପହଞ୍ଚିଵା ପରେ ତିନି ଭଉଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ଯୁକ୍ତିତର୍କ ହେଲା।

ଗାଲେଇ ନୁଜିଆଙ୍ଗ୍ କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ: "ମୁଁ କେବେ ହେଲେ ନିଜ ଦିଗ ବଦଳାଇବି ନାହିଁ। ଏହି ପାହାଡ଼ ଯେତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ ବି ମୁଁ ଏହାର ଛାତି ଚିରି ମୋର ପ୍ରିୟତମକୁ ଭେଟିଵାକୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ହିଁ ମାଡ଼ିଚାଲିବି।"

ଚଞ୍ଚଳା ଲାନକାଙ୍ଗ୍ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହ ସହମତ ହୋଇ କହିଲେ: "ହଁ, ଆମେ ଦକ୍ଷିଣର ସେହି ଜଙ୍ଗଲ ଆଡ଼କୁ ଯିଵା କାରଣ ସେଠି ଆମକୁ କେହି ଅଟକାଇ ପାରିଵେ ନାହିଁ।"

କିନ୍ତୁ ବଡ଼ ଭଉଣୀ ଜିନସା ଧୀର ଭାବରେ ସେହି ପାହାଡ଼କୁ ଦେଖିଲେ ଏଵଂ ନିଜ ମନରେ କିଛି ଵିଚାରିଵାକୁ ଲାଗିଲେ । ପୂର୍ଵ ସମୁଦ୍ରକୁ ଭେଟିଵାର ଯେଉଁ ପ୍ରକୃତ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ସେମାନେ କରିଥିଲେ, ତାହା କେଵଳ ପୂର୍ଵ ଦିଗକୁ ଗଲେ ହିଁ ସମ୍ଭଵ ହେଵ।

ଜିନସା ନିଜ ଭଉଣୀମାନଙ୍କୁ ବୁଝାଇଵାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ: "ଭଉଣୀମାନେ, ଆସ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏଠାରୁ ପୂର୍ଵ ଆଡ଼କୁ ବୁଲିଯିଵା କାରଣ ସେଠାରେ ହିଁ ଆମର ପ୍ରିୟତମ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣିଵାକୁ ମିଳେ । ସେପଟେ ବହୁତ ବଡ଼ ଦୁନିଆ ଆମକୁ ଅପେକ୍ଷା କରିଛି।" 

କିନ୍ତୁ ଜିଦଖୋର ମଝିଆଁ ଓ ସାନ ଭଉଣୀ ବଡ଼ ଭଉଣୀ ଜିନସାଙ୍କ କଥା ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ। 

ମଝିଆଁ ଭଉଣୀ ଲାନକାଙ୍ଗ୍ ଏଵଂ ସାନ ଭଉଣୀ ନୁଜିଆଙ୍ଗ୍ ଦେଖିଲେ ଯେ ସିଧା ପୂର୍ଵକୁ ଯିଵାକୁ ହେଲେ ସେହି ଭୟଙ୍କର ପଥର ପାହାଡ଼ ୟୁଲଙ୍ଗ୍ ଓ ହାବାଙ୍କ ସହ ସିଧାସଳଖ ଲଢ଼ିଵାକୁ ପଡ଼ିଵ ଯାହା ଅସମ୍ଭଵ ମନେହେଉଥିଲା। ପୁଣି ପଛରେ ବଡ଼ ଭାଇ ଖାୱା କାର୍ପୋ ଗୋଡ଼ାଉଥିଲେ, ତେଣୁ ସେଠାରେ ଅଟକିଵା କିମ୍ବା ପାହାଡ଼ ସହ ଲଢ଼ି ସମୟ ନଷ୍ଟ କରିଵା ଵିପଜ୍ଜନକ ଥିଲା।

ଲାନକାଙ୍ଗ୍ ଓ ନୁଜିଆଙ୍ଗ୍ ଭାବିଲେ,ସିଧା ପୂର୍ଵକୁ ଯାଇ ପାହାଡ଼ରେ ପିଟି ହେଵା ଅପେକ୍ଷା, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଥିଵା ସୁନ୍ଦର ଉପତ୍ୟକା ଓ ଗଳି ଦେଇ ବହିଯିଵା ସହଜ। ସେମାନଙ୍କର ଵିଶ୍ୱାସ ଥିଲା ଯେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ଦେଇ ଘୂରି ଘୂରି ଗଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ଶେଷରେ କେଉଁଠି ନା କେଉଁଠି ସମୁଦ୍ରକୁ ଭେଟି ପାରିବେ । ତେଣୁ ସାନ ଦୁଇ ଭଉଣୀ ନିଜ ଶକ୍ତି ବଳରେ ପାହାଡ଼ର ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ଗଳି ଦେଇ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଆଗେଇ ଚାଲିଲେ।

ସାନ ଭଉଣୀମାନଙ୍କ ଏହି ଵିଚ୍ଛେଦ ଦେଖି ଜିନସା ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ନିଜ ନିଷ୍ପତ୍ତିରେ ଅଟଳ ଥିଲେ। ସେ ଶିଗୁ ସହର ନିକଟରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଚମତ୍କାର କଲେ। ସେ ସିଧା ବହିଵା ବଦଳରେ ସେଠାରେ ହଠାତ୍ ଏକ ୧୮୦ ଡିଗ୍ରୀର ଓଲଟା ମୋଡ଼ ନେଲେ। ଜିନସା ସିଧା ଦକ୍ଷିଣକୁ ଯାଉଥିବା ପାଣିକୁ ପଛକୁ ବୁଲାଇ ଉତ୍ତର-ପୂର୍ଵ ଦିଗକୁ କରିଦେଲେ। ଏହି ଐତିହାସିକ ଘଟଣାକୁ ଭୂଗୋଳରେ "The First Bend of the Yangtze" ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

କିନ୍ତୁ ଶିଗୁଠାରୁ ବୁଲିଵା ପରେ ଜିନସା ଯେତେବେଳେ ଉତ୍ତର-ପୂର୍ଵ ଆଡ଼କୁ ଆଗେଇଲେ, ତାଙ୍କୁ ସେହି ୟୁଲଙ୍ଗ୍ ଓ ହାବା ପାହାଡ଼ର ମଝି ଭାଗ ଦେଇ ହିଁ ଯିଵାକୁ ପଡ଼ିଲା। ବୁଲିଵା ପରେ ଜିନସାଙ୍କ ପାଖରେ ପଛରୁ ଆସୁଥିଵା ଵିପୁଳ ଜଳରାଶି ଏକାଠି ଜମା ହୋଇ ଏକ ଵିଶାଳ ଶକ୍ତିର ରୂପ ନେଇଥିଲା। ସେ ନିଜର ସେହି ସମଗ୍ର ସ୍ରୋତକୁ ନେଇ ୟୁଲଙ୍ଗ୍ ଓ ହାବା ପାହାଡ଼ର ଠିକ୍ ମଝି ସନ୍ଧିସ୍ଥଳରେ ପ୍ରଵଳ ଗତିରେ ପିଟି ହେଲେ।

ପାହାଡ଼ ଦୁଇଟି ଯେତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ ବି ଜିନସାଙ୍କ ଏହି ମହାଶକ୍ତି ଆଗରେ ହାର ମାନିଲେ। ଜିନସା ସେହି ଦୁଇ ଵିଶାଳ ପାହାଡ଼ର ଛାତିକୁ ମଝିରୁ ଦୁଇ ଭାଗ କରି ଚିରି ଦେଲେ ଏଵଂ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ, ଗଭୀର ଗରିସଙ୍କଟ ସୃଷ୍ଟି କରି ସେପଟ ପାରିକୁ ବାହାରିଗଲେ। ଏହି ସ୍ଥାନଟି ହିଁ ଆଜିର ପ୍ରସିଦ୍ଧ Tiger Leaping Gorge ଅଟେ ।

ଏହିପରି ଭାଵେ ତିନି ଭଉଣୀ ସେହି ଶିଗୁ ନାମକ ସ୍ଥାନରୁ ସବୁଦିନ ପାଇଁ ପରସ୍ପରଠାରୁ ଅଲଗା ହୋଇଗଲେ ଏଵଂ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦିଗରେ ପ୍ରଵାହିତ ହେଲେ । 

ଯେତେବେଳେ ବଡ଼ଭାଇ ଖାୱା କାର୍ପୋ ଦେଖିଲେ ଯେ ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପଥର ସୈନ୍ୟ—ୟୁଲଙ୍ଗ୍ ଓ ହାବା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଭଉଣୀମାନଙ୍କୁ ଅଟକାଇ ପାରିଲେ ନାହିଁ ସେତେବେଳେ ସେ କ୍ରୋଧ, ଅପମାନ ଓ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଲେ।

ଖାୱା କାର୍ପୋ ବୁଝିଗଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ଭଉଣୀମାନଙ୍କର ସ୍ୱାଧୀନ ହେଵାର ଏଵଂ ସମୁଦ୍ରକୁ ପାଇଵାର ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି ଆଗରେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ବଳ ଓ ଶାସନ ହାର ମାନିଛି। ସେ ନିଜର ପରାଜୟ ସ୍ୱୀକାର କଲେ ଏଵଂ କ୍ରୋଧରେ ଜଳିପୋଡ଼ି ଆଉ ଆଗକୁ ନ ବଢ଼ି, ଠିକ୍ ସେହି ସୀମାନ୍ତରେ ହିଁ ସବୁଦିନ ପାଇଁ ଏକ ଵିଶାଳ ବରଫ ପାହାଡ଼ ପାଲଟିଗଲେ। ଆଜି ବି ଚୀନର ୟୁନ୍ନାନ ଓ ତିବ୍ବତ ସୀମାରେ ଥିଵା ମେଇଲି ବରଫ ପାହାଡ଼ର ସର୍ଵୋଚ୍ଚ ଶୃଙ୍ଗକୁ 'ଖାୱା କାର୍ପୋ' କୁହାଯାଏ ଯାହା ପ୍ରାୟ ୬,୭୪୦ ମିଟର ଉଚ୍ଚ ଏଵଂ ଏକ କ୍ରୋଧିତ ଓ ସ୍ଥିର ଭାଇ ଭଳି ଠିଆ ହୋଇ ରହିଛି।

ଏପଟେ ବଡ଼ ଭଉଣୀ ଜିନସା ପୂର୍ଵ ଆଡ଼କୁ ଯାଇ ଚୀନର ମହାନ ୟାଙ୍ଗଜେ ନଦୀ (Yangtze River) ରୂପେ ପରିଣତ ହେଲେ। 

ସେ ନିଜ ରାସ୍ତାରେ ବିଶାଳ ଉପତ୍ୟକା, ପାହାଡ଼ ଓ ସମତଳଭୂମିକୁ ସିଞ୍ଚିତ କରି ଅନେକ ସଭ୍ୟତା ଓ ଜୀଵନକୁ ପୋଷଣ କଲେ। ଶେଷରେ ସେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ପୂର୍ଵ ସମୁଦ୍ର (ପ୍ରଶାନ୍ତ ମହାସାଗର)ରେ ମିଶିଗଲେ।

ମଝିଆଁ ଭଉଣୀ ଲାନକାଙ୍ଗ୍ ଦକ୍ଷିଣ ଆଡ଼କୁ ବହିଯାଇ ପରଵର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ମେକଙ୍ଗ୍ ନଦୀ (Mekong River) ରୂପେ ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ଵ ଏସିଆର (ଲାଓସ୍, କାମ୍ବୋଡିଆ, ଭିଏତନାମ) ଜୀଵନରେଖା ସାଜିଲେ ଏଵଂ ଦକ୍ଷିଣ ଚୀନ ସାଗରରେ ମିଶିଲେ।

ସାନ ଭଉଣୀ ନୁଜିଆଙ୍ଗ୍ ନିଜର ଜିଦ୍‌ରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ପାହାଡ଼ ଦେଇ ମିଆଁମାର୍ ଆଡ଼କୁ ଚାଲିଗଲେ ଏଵଂ ସେଠାରେ ସାଲୱିନ୍ ନଦୀ (Salween River) ଭାବେ ଜଣାଶୁଣା ହେଲେ ତଥା ଆଣ୍ଡାମାନ ସାଗର(ଭାରତ ମହାସାଗର)ରେ ମିଶିଗଲେ । 

ତେବେ ଏହି ଲୋକକଥାଟି କେଵଳ ଏକ ମନଗଢ଼ା କାହାଣୀ ନୁହେଁ ଵରଂ ଏହା ୟୁନ୍ନାନ ପ୍ରଦେଶର ଭୌଗୋଳିକ ଚିତ୍ରକୁ ଏତେ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ଵର୍ଣ୍ଣନା କରେ ଯେ, ଯେକେହି ବି ଏହାକୁ ଦେଖିଲେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଯିଵେ। ଆଜି ବି ଶିଗୁ (Shigu) ସହରକୁ ଗଲେ, ଲୋକେ ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ଦେଖାଇ କହନ୍ତି ଯେ ଏହା ହିଁ ସେହି ସ୍ଥାନ, ଯେଉଁଠି ବଡ଼ ଭଉଣୀ ନିଜ ସାନଭଉଣୀମାନଙ୍କୁ ଵିଦାୟ ଦେଇ ଚୀନର କଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ ନିଜ ବାଟ ବଦଳାଇ ଦେଇଥିଲେ।

ତିବ୍ବତୀ ଜନଜାତି,ୟୁନ୍ନାନର ନାଖି ଜନଜାତି ଏଵଂ ୟୁନ୍ନାନର ଡାଲି ଅଞ୍ଚଳରେ ଵାସ କରୁଥିଵା ବାଇ ଜନଜାତିର ଲୋକମାନେ ଵିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି ଯେ ତିନି ଭଉଣୀମାନେ ଶିଗୁଠାରେ ଅଲଗା ହୋଇଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ମନର ସ୍ନେହ ଆଜି ବି ସେହି ନଦୀଗୁଡ଼ିକର କୂଳରେ ଥିଵା ସବୁଜିମା ଓ ସଭ୍ୟତା ମଧ୍ୟରେ ଜୀଵନ୍ତ ହୋଇ ରହିଛି। ସେଥିପାଇଁ ଏହି ତିନି ନଦୀ ଅଵଵାହିକାକୁ ପୃଥିଵୀର ସବୁଠାରୁ ପଵିତ୍ର ପ୍ରାକୃତିକ ସ୍ଥଳ ମାନାଯାଏ। ଏହି ସମଗ୍ର ଅଞ୍ଚଳକୁ UNESCO ଦ୍ୱାରା "Three Parallel Rivers of Yunnan" ଭାବେ ଵିଶ୍ୱ ଐତିହ୍ୟ ସ୍ଥଳର ମାନ୍ୟତା ଦିଆଯାଇଛି ‌।

ଆଜିର ଭୂଗୋଳଵିଦ୍‌ମାନେ ଏହି ଅମର ଲୋକଗଳ୍ପକୁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ 'ଭୌଗୋଳିକ ରୂପକ' ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି। କୋଟି କୋଟି ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ଯେତେବେଳେ ଭାରତୀୟ ଭୂଖଣ୍ଡର ପ୍ଲେଟ୍ ଏସିଆ ମହାଦେଶ ସହ ଧକ୍କା ହେଲା, ସେତେବେଳେ ହିମାଲୟ ଓ ତିବ୍ବତର ମାଳଭୂମି ଉପରକୁ ଉଠିଵାକୁ ଲାଗିଲା। ଏହି ପ୍ରାକୃତିକ ହଲଚଲ୍ ଯୋଗୁଁ ନଦୀଗୁଡ଼ିକର ପଥ ବଦଳିଵା ଏଵଂ ପାହାଡ଼ କାଟି ଗଭୀର ଗିରିସଙ୍କଟ ସୃଷ୍ଟି ହେଵା ଏକ ଵୈଜ୍ଞାନିକ ସତ୍ୟ। କିନ୍ତୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର କଥା ହେଉଛି, ଯେତେବେଳେ ପୃଥିଵୀରେ କୌଣସି ମାନଚିତ୍ର କିମ୍ବା ସାଟେଲାଇଟ୍ ନଥିଲା, ସେତେବେଳେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ପ୍ରାଚୀନ ଆଦିଵାସୀମାନେ ନିଜର ସୂକ୍ଷ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟଵେକ୍ଷଣ ବଳରେ ନଦୀଗୁଡ଼ିକର ଏହି ଜଟିଳ ପ୍ରଵାହକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ବୁଝିପାରିଥିଲେ। ସେମାନେ ନଦୀର ସେହି ପ୍ରାକୃତିକ ସଂଘର୍ଷକୁ କେଵଳ ପାଣିର ସ୍ରୋତ ନଭାବି, ତାହା ଭିତରେ ମାନଵୀୟ ପ୍ରେମ, ଜିଦ୍, ଭ୍ରାତୃତ୍ଵ ଓ ସ୍ଵାଧୀନତାର ଏକ ଜୀବନ୍ତ ନାଟକ ଦେଖିଵାକୁ ପାଇଲେ। ଏହା ହିଁ ପ୍ରକୃତି ସହ ମଣିଷର ଆତ୍ମିକ ସମ୍ପର୍କର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଉଦାହରଣ।

ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଗୀତରେ କୁହାଯାଏ, ତିନି ଭଉଣୀ ଯଦିଓ ପରସ୍ପରଠାରୁ ଅଲଗା ହୋଇ ଵିଭିନ୍ନ ଦିଗକୁ ବହିଗଲେ କିନ୍ତୁ କେହି ହେଲେ ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ହାରିନାହାନ୍ତି। 'ଜିନସା' ପୂର୍ଵ ସମୁଦ୍ରରେ ମିଶିଲେ, 'ଲାନକାଙ୍ଗ୍' ଦକ୍ଷିଣ ଚୀନ ସାଗରକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ଏଵଃ 'ନୁଜିଆଙ୍ଗ୍' ଭାରତ ମହାସାଗରର ନୀଳ ଜଳରେ ନିଜକୁ ହଜାଇଦେଲେ। ଵିଭିନ୍ନ ଦିଗରେ ଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶେଷରେ ସେହି ସମଗ୍ର ପୃଥିଵୀର ସମୁଦ୍ର ଏକାଠି ଜଡ଼ିତ। ତେଣୁ, ଅନନ୍ତ ମହାସାଗରର ବକ୍ଷରେ ଯାଇ ତିନି ଭଉଣୀ ପୁଣି ଏକାଠି ମିଳିତ ହୋଇଛନ୍ତି।

ଏବେ ବି ଯେତେବେଳେ ମେଇଲି ପାହାଡ଼ର ସର୍ଵୋଚ୍ଚ ଶୃଙ୍ଗ 'ଖାୱା କାର୍ପୋ' ଉପରେ ଶ୍ଵେତ ବରଫ ଚମକେ, ସେତେବେଳେ ମନେହୁଏ ବଡ଼ଭାଇ ଆଜି ବି ଗର୍ଵର ସହ ଦୂର ସମୁଦ୍ର ଆଡ଼କୁ ଚାହିଁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ମନର ସେହି ପୁରୁଣା କ୍ରୋଧ ଏବେ ନିଜ ଭଉଣୀମାନଙ୍କର ଵିଜୟ ଏଵଂ ମହାନତା ଦେଖି ପ୍ରଶାସନିକ ଗୌରଵ ଓ ଆଶୀର୍ଵାଦରେ ପରିଣତ ହୋଇଯାଇଛି। ସେଥିପାଇଁ ୟୁନ୍ନାନର ପାର୍ଵତ୍ୟ ସଭ୍ୟତାରେ ଏହି କାହାଣୀ କେଵଳ ଏକ ଗପ ନୁହେଁ ଵରଂ ଏହା ଜୀଵନ ଜୀଇଁବାର ଏକ ଅମର ପ୍ରେରଣା ଅଟେ ।

ଵ୍ୟଵହାର କରି ନଜାଣି ଏଆଇକୁ ଦୋଷ ଦେଵା ଠିକ୍ କି ?

ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରୀକ୍ ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର କାହାଣୀ ଅଛି। କ୍ରେଟ୍ ଦ୍ୱୀପର ଜଣେ ମହାନ କାରିଗର ଥିଲେ Daedalus। ସେ ନିଜ ପୁତ୍ର Icarus ସହିତ ସେହି ଦ୍ୱୀପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଵା ପାଇଁ ପକ୍ଷୀର ପର ଓ ମହମକୁ ମିଶାଇ ଦୁଇଟି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଡେଣା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲେ। ଉଡ଼ିଵା ପୂର୍ଵରୁ ଜ୍ଞାନୀ ପିତା ନିଜ ପୁତ୍ରକୁ ଏକ ଚେତାଵନୀ ଦେଇ କହିଥିଲେ, "ପୁଅ, ଏହି ଡେଣା ତୁମକୁ ଅସୀମ ଶକ୍ତି ଓ ଆକାଶର ଶୀର୍ଷକୁ ଯିଵାର କ୍ଷମତା ତ ଦେଵ, କିନ୍ତୁ ମନେରଖିଵ—ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଅତି ନିକଟକୁ ଯିଵନାହିଁ, ନହେଲେ ତାଙ୍କ ଉତ୍ତାପରେ ମହମ ତରଳିଯିଵ ଏଵଂ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ତଳେ ପଡ଼ିଯିଵ। ସେହିପରି ସମୁଦ୍ରର ଅତି ପାଖରେ ମଧ୍ୟ ଉଡ଼ିଵନାହିଁ, ନହେଲେ ଜଳର ଆର୍ଦ୍ରତା ଯୋଗୁଁ ଡେଣା ଓଜନିଆ ହୋଇଯିଵ।" 

କିନ୍ତୁ ଉଡ଼ିବା ଆରମ୍ଭ କରିଵା ମାତ୍ରେ, ଇକାରସ୍ ସେହି ନୂତନ ଟେକ୍ନୋଲୋଜିର ମାୟାରେ ଏତେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଗଲେ ଯେ ସେ ପିତାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଏଵଂ ନିଜର ବୁଦ୍ଧି ଵିଵେକ ସବୁ ଭୁଲିଗଲେ। ସେ ଅତି ଆତ୍ମଵିଶ୍ୱାସର ସହ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ଉଡ଼ିଵାକୁ ଲାଗିଲେ, ଫଳରେ ମହମ ତରଳିଗଲା ଏଵଂ ସେ ସମୁଦ୍ର ଗର୍ଭରେ ଲୀନ ହୋଇଗଲେ।

ମାନଵ ଇତିହାସର ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ରୂପକ କାହାଣୀ ଆଜିର ସମୟର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଆଵିଷ୍କାର 'ଆର୍ଟିଫିସିଆଲ୍ ଇଣ୍ଟେଲିଜେନ୍ସ' ଵା ଏଆଇ (AI) ପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରାସଙ୍ଗିକ। ଆଧୁନିକ ଯୁଗରେ ଏଆଇ ମଣିଷ ତିଆରି ସେହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଡେଣା, ଯାହା ଆମକୁ ଅନନ୍ତ ସମ୍ଭାଵନାର ଆକାଶ ଦେଖାଉଛି। କିନ୍ତୁ ଯଦି ଆମେ ଆମର ବୁଦ୍ଧି ଵିଵେକ ଓ ସନ୍ତୁଳନ ହରାଇଵା ତେବେ ଇକାରସ୍ ଭଳି ଆମର ପତନ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ।

ଆଜିର ଯୁଗରେ ଆର୍ଟିଫିସିଆଲ୍ ଇଣ୍ଟେଲିଜେନ୍ସ ଵା ଏଆଇ (AI)ର ଚର୍ଚ୍ଚା ସବୁଠି ହେଉଅଛି। କିନ୍ତୁ ଵାସ୍ତଵତା ହେଉଛି, ଏହାର ଯଥାର୍ଥ, ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗ ଓ ସକାରାତ୍ମକ ଵ୍ୟଵହାର ଵିଷୟରେ ଅଧିକାଂଶ ଲୋକଙ୍କୁ ଜଣାନାହିଁ କିମ୍ବା ସେମାନେ ଏହାର ଠିକ୍ ଉପଯୋଗ କରୁନାହାନ୍ତି। ଫଳରେ ସମାଜରେ ଏହାର ନକାରାତ୍ମକ ଵ୍ୟଵହାର ହିଁ ଅଧିକ ଦେଖିଵାକୁ ମିଳୁଛି। ଯଦ୍ୟପି କିଛି ଲୋକ ଏହାର ସକାରାତ୍ମକ ଵ୍ୟଵହାର କରୁଛନ୍ତି, ତଥାପି ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରୟୋଗ ଶୈଳୀରେ ଅନେକ ତ୍ରୁଟି ରହୁଛି।

ପ୍ରଥମେ ଆମକୁ ବୁଝିଵାକୁ ହେଵ ଯେ, ଏଆଇ ଯାହା ଲେଖିଲେ ତାହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲ୍‌ଶୂନ୍ୟ ଵା "ବେଦର ଗାର" ନୁହେଁ। ଏଆଇ ପାଖରେ ଯେଉଁ ତଥ୍ୟ ଵା Data ଥାଏ, ସେ କେଵଳ ତାହାକୁ ଆଧାର କରି ହିଁ ଉତ୍ତର ପ୍ରସ୍ତୁତ କରେ। ସେଥିପାଇଁ କେତେବେଳେ କେତେବେଳେ ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନଗଢ଼ା ଓ ଭୁଲ୍ ତଥ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ଅତି ଆତ୍ମଵିଶ୍ୱାସର ସହ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥାଏ। ଵିଜ୍ଞାନ ଭାଷାରେ ଏହାକୁ 'AI Hallucination' କୁହାଯାଏ।

କିଛି ଦିନ ତଳେ ଚାଇନିଜ୍ ଏଆଇ ମଡେଲ୍ 'ଡିପ୍ ସିକ୍' ସହିତ କାମ କରିଵା ସମୟରେ ମୁଁ ନିଜେ ଏଭଳି ଏକ ସମସ୍ୟାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇଥିଲି। ସେ ଅନେକ ଥର ଭୁଲ୍ ତଥ୍ୟ ଦେଉଥିଲା ଏଵଂ ତାକୁ ସଂଶୋଧନ କଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ନିଜ ଜିଦ୍‌ରେ ଦୃଢ଼ ରହି ଭୁଲ୍‌କୁ ସ୍ୱୀକାର କରୁନଥିଲା। ଯଦିଓ କିଛି ଏଆଇ ନିଜ ଭୁଲ୍‌କୁ ଗ୍ରହଣ କରି ସଂଶୋଧନ କରନ୍ତି, ତଥାପି ଏହା ଆମର ଦାୟିତ୍ୱ ଯେ ଏଆଇ ବ

ଵ୍ୟଵହାର ସମୟରେ ଆମେ କେଵଳ ଆଙ୍ଗୁଠି ନୁହେଁ ଵରଂ ନିଜ ବୁଦ୍ଧିର ମଧ୍ୟ ଉପଯୋଗ କରିଵା। ଏଆଇ ଯାହା ଲେଖୁଛି, ତାକୁ ଭଲ ଭାବରେ ବୁଝି, ତର୍ଜମା କରି ଏଵଂ ତଥ୍ୟର ସତ୍ୟାସତ୍ୟ ପରୀକ୍ଷା କରିଵା ପରେ ହିଁ ଗ୍ରହଣ କରିଵା ଉଚିତ୍।

ଏଆଇ କେଵଳ ସେତିକି ହିଁ ଆଉଟପୁଟ୍ ଦିଏ, ଯେତିକି ଆମେ ତାକୁ ପଚାରିଥାଉ। ଯଦି ଆମର ପ୍ରଶ୍ନ ଵା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ (Prompt) ଅସ୍ପଷ୍ଟ କିମ୍ବା ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱାତ୍ମକ ହେଵ, ତେବେ ତାର ଉତ୍ତର ମଧ୍ୟ ସେତିକି ଭ୍ରମାତ୍ମକ ହେଵ। ତେଣୁ "ଏଆଇ"ର ସକାରାତ୍ମକ ଓ ସଫଳ ଵ୍ୟଵହାର ଶିଖିଵା ପାଇଁ ପ୍ରଥମେ ତାକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଵା ଶିଖିଵାକୁ ହେବ। ଏହା ଏକ ଆଧୁନିକ ଵୈଷୟିକ କଳା, ଯାହାକୁ ଆଜିକାଲି 'Prompt Engineering' କୁହାଯାଉଛି।

ଅନେକ ସମୟରେ ଲୋକେ ନିଜର କ୍ରିଏଟିଵିଟି ଵା ମୌଳିକ ଚିନ୍ତାଧାରା ପ୍ରୟୋଗ ନକରି, ଏଆଇ ଯାହା ଲେଖିଦେଲା ତାକୁ ସେମିତି ଅବିକଳ ଉତ୍ତାରି ଵ୍ୟଵହାର କରିଦିଅନ୍ତି। ଏହାଦ୍ୱାରା ମଣିଷର ନିଜସ୍ୱ ଭାଷା, ସୃଜନଶୀଳତା ଓ ଭାବନା ହଜିଯାଏ।

ଆମକୁ ମନେରଖିଵାକୁ ହେଵ ଯେ, ଏଆଇ ଆମର "ଵିକଳ୍ପ" ନୁହେଁ, ଵରଂ ଜଣେ "ସହଯୋଗୀ" ବା ରିସର୍ଚ୍ଚ ଆସିଷ୍ଟାଣ୍ଟ ଅଟେ। ସେ ଆମକୁ ତଥ୍ୟ ଯୋଗାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ସେହି ତଥ୍ୟରେ ମାନଵୀୟ ପ୍ରାଣ ଦେଵା ଏଵଂ ତାକୁ ସଂସ୍କାର କରିଵା କେଵଳ ମଣିଷର ହିଁ କାମ।

ଵାସ୍ତଵରେ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ, ଆର୍ଟିଫିସିଆଲ୍ ଇଣ୍ଟେଲିଜେନ୍ସ ଆଉ ମଣିଷ ମଧ୍ୟରେ ଵିଶେଷ କିଛି ପ୍ରଭେଦ ନାହିଁ। ଏଆଇର ଅନେକ ଭୁଲ୍ ଭଳି ମଣିଷର ମଧ୍ୟ ଜୀଵନରେ ଅନେକ ଭୁଲ୍ ହୋଇଥାଏ। ଏଆଇ ଆଉ କିଛି ନୁହେଁ, ଏହା ମାନଵୀୟ ବୁଦ୍ଧିମତାର ହିଁ ଏକ ଵିସ୍ତାରିତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସ୍ୱରୂପ ଅଟେ। ତେଣୁ ଏଆଇକୁ ଭୟ କରିଵା ଵା ଏହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରିଵା କୌଣସି ସମାଧାନ ନୁହେଁ। ଯେହେତୁ ଏହା ଆମ ବୁଦ୍ଧିର ହିଁ ଏକ ପ୍ରତିଵିମ୍ବ ତେଣୁ ଏହାର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଚାବିକାଠି ସଦାସର୍ଵଦା ଆମ ହାତରେ ହିଁ ରହିଵା ଦରକାର। ଶିକ୍ଷା, ଚାଷକାମ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସେଵା ଭଳି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଯଦି ଆମେ ଆମର ଵିବେକ ଖଟାଇ ଏହାର ଉପଯୁକ୍ତ ଵ୍ୟଵହାର କରିଵା ତେବେ ସମାଜର ଏକ ବହୁତ ବଡ଼ ମଙ୍ଗଳ ସାଧିତ ହୋଇପାରିଵ ।

ଫୁଟବଲ ଵିଶ୍ଵକପ୍‌ରେ ଭାରତ ଖେଳୁ ନାହିଁ ଏଥିପାଇଁ କ'ଣ କ୍ରିକେଟ୍ ଓ ବିସିସିଆଇ ଦାୟୀ କି ?

ଫୁଟବଲ୍ ବିଶ୍ୱକପ୍‌ରେ ଭାରତର ସ୍ଥାନ ନାହିଁ ଦେଖି କୋଟି କୋଟି ଭାରତୀୟଙ୍କ ହୃଦୟ ଵ୍ୟଥିତ ହେଉଅଛି । କିଛି ଭାରତୀୟ ଅଵଶ୍ୟ ମଜାଳିଆ ଢଙ୍ଗରେ କୁହନ୍ତି ଯେ ଯେହେତୁ ଫୁଟବଲ ଵିଶ୍ଵକପ୍‌ରେ ପାକିସ୍ଥାନ ନାହିଁ ତେଣୁ ଭାରତୀୟମାନେ ବି ସେଥିରେ ଯୋଗ ଦେଵାକୁ କେବେ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇନାହାନ୍ତି । ତେବେ ମହାଭାରତୀୟ ସମାଜର ଏକ ବଡ଼ ଵର୍ଗ ଫୁଟବଲ ଵିଶ୍ଵକପ୍‌ରେ ଭାରତ ନରହିଵା ନେଇ କ୍ରିକେଟ୍ ଓ BCCI ଉପରେ ଦୋଷ ଲଦି ଦେଉଛନ୍ତି । 

ଅଧିକାଂଶ ଲୋକେ ସେଇ ଗୋଟିଏ ଵାକ୍ୟ କୁହନ୍ତି ଯେ "କ୍ରିକେଟ୍ ଯୋଗୁଁ ଭାରତରେ ଅନ୍ୟ ଖେଳ ବୁଡ଼ିଗଲା।" ସମାଲୋଚକମାନେ ଅତି ସହଜରେ ସମସ୍ତ ଦୋଷ ଭାରତୀୟ କ୍ରିକେଟ୍ କଣ୍ଟ୍ରୋଲ ବୋର୍ଡ (BCCI) ଏଵଂ ଦେଶର କ୍ରିକେଟ୍ ପାଗଳାମି ମୁଣ୍ଡରେ ଲଦି ଦିଅନ୍ତି। ଅଭିଯୋଗ ହୁଏ ଯେ କ୍ରିକେଟ୍ ସବୁ ପାଣ୍ଠି, ପ୍ରଚାର ଓ ସମ୍ପ୍ରସାରଣକୁ ଗ୍ରାସ କରି ଦେଇଛି, ଯାହାଫଳରେ ଫୁଟବଲ୍, ହକି କିମ୍ବା ଆଥଲେଟିକ୍ସ ଭଳି ଖେଳଗୁଡ଼ିକ ଅବହେଳିତ ହୋଇ ରହିଗଲେ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଯୁକ୍ତି କେତେଦୂର ସତ୍ୟ? ଯଦି ଆମେ ଭାରତର କ୍ରୀଡ଼ା ଇତିହାସ, ସାମାଜିକ ସଂରଚନା ଏବଂ ବିଗତ ଦଶନ୍ଧିଗୁଡ଼ିକର ଅର୍ଥନୈତିକ ସ୍ଥିତିକୁ ଗଭୀର ଭାବେ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରିଵା ତେବେ ଜଣାପଡ଼ିବ ଯେ ଏହି ଦୋଷାରୋପ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିତ୍ତିହୀନ। ପ୍ରକୃତ କାରଣ କ୍ରିକେଟର ସଫଳତା ନୁହେଁ ଵରଂ ଆମର ସାମୂହିକ ମାନସିକତା, ଭୌଗୋଳିକ ସୀମାବଦ୍ଧତା ଏଵଂ ଦାରିଦ୍ର୍ୟର ପୃଷ୍ଠଭୂମି ଅଟେ ଯାହା ଭାରତୀୟ ଜନମାନସକୁ କ୍ରିକେଟ୍ ଆଡ଼କୁ ଆପେ ଆପେ ଆକର୍ଷିତ କରିଥିଲା।

ଆଜି BCCI କୁ ଵିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ଧନୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କ୍ରୀଡ଼ା ସଂଗଠନ ଭାବେ ଦେଖି ଅନେକେ ଭାବନ୍ତି ଯେ ଏହା ସଦାସର୍ଵଦା ଏମିତି ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଇତିହାସ ସାକ୍ଷୀ ଅଛି, ୧୯୮୩ ମସିହାରେ ଯେତେବେଳେ କପିଳ ଦେଵଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଭାରତୀୟ ଦଳ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଵିଶ୍ୱକପ୍ ଜିତି ଦେଶକୁ ଗୌରଵମୟ କରିଥିଲା, ସେତେବେଳେ ସେହି ଵିଶ୍ୱଵିଜେତା ଖେଳାଳିମାନଙ୍କୁ ପୁରସ୍କାର ରାଶି ତଥା ଉଚିତ ପାରିଶ୍ରମିକ ଦେଵାକୁ ବି BCCI ପାଖରେ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଅର୍ଥ ନଥିଲା। ସେହି ସମୟରେ ଲତା ମଙ୍ଗେସକରଙ୍କ ଏକ ସଙ୍ଗୀତ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଆୟୋଜନ କରି ଖେଳାଳିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପାଣ୍ଠି ସଂଗ୍ରହ କରିଵାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା।

୧୯୮୩ କିମ୍ବା ତା’ ପୂର୍ଵରୁ ଯେତେବେଳେ BCCIର କୌଣସି ଆଧିପତ୍ୟ ନଥିଲା, କୌଣସି ଅର୍ଥବଳ ନଥିଲା, ସେତେବେଳେ ଭାରତ ଅନ୍ୟ ଖେଳଗୁଡ଼ିକରେ କେତେ ଆଗରେ ଥିଲା? 

ସେତେବେଳେ ଓଲିମ୍ପିକ୍ସରେ ଆମେ କାହିଁକି ଵ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ପଦକର ଵନ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରୁନଥିଲୁ? ସେହି ସମୟରେ ଭାରତ କାହିଁକି ଭଲିବଲ୍,ବେସବଲ୍,ବାସ୍କେଟବଲ୍ ,ରଗବି ଓ ଫୁଟବଲ ଆଦି ଖେଳଗୁଡ଼ିକରେ ଵିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ପ୍ରଗତି କରିପାରିଲାନି? 

ହକି ଖେଳରେ ମଧ୍ୟ ଭାରତ ଶେଷଥର ପାଇଁ ଅଲମ୍ପିକ୍ସ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ୧୯୮୦ ମସିହାରେ ଏଵଂ ଵିଶ୍ୱକପ୍ କପ୍ ୧୯୭୫ ମସିହାରେ ଜିତିଥିଲା। ଏହାପରେ ହକି ଖେଳରେ ଭାରତ କେବେହେଲେ ବି ବଡ଼ ଵିଜୟ ଲାଭ କରିନାହିଁ । ନବେ ଦଶକର ପ୍ରାରମ୍ଭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ BCCI ଆଦୌ ଧନୀ ନଥିଲା। ଏପରିକି ଭାରତରେ ମ୍ୟାଚ୍ ପ୍ରସାରଣ କରିଵା ପାଇଁ BCCIକୁ Doordarshanକୁ ଓଲଟା ଟଙ୍କା ଦେଵାକୁ ପଡ଼ୁଥିଲା। ନବେ ଦଶକର ଶେଷ ଆଡ଼କୁ (୧୯୯୯ ବେଳକୁ)BCCI ଆର୍ଥିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏକ ଆତ୍ମନିର୍ଭରଶୀଳ ଓ ଲାଭଜନକ ସଂସ୍ଥା ପାଲଟି ସାରିଥିଲା କିନ୍ତୁ ତାହା ଆଜି ଭଳି 'ମହାଶକ୍ତି' ଵା ଅତି ମାତ୍ରାରେ ଧନୀ କ୍ରୀଡ଼ା ସଂଗଠନ ନଥିଲା। ୨୦୦୬ ପରେ ହିଁ BCCI ଏକ ଧନୀ କ୍ରୀଡ଼ା ସଂଗଠନ ହେଵାକୁ ଲାଗିଲା । ତାହେଲେ ୧୯୮୦ରୁ ୨୦୦୬ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହକି ଖେଳରେ ଭାରତ କାହିଁକି ଗୋଟିଏ ବି ଅଲମ୍ପିକ୍ସ ସ୍ଵର୍ଣ୍ଣ ପଦକ ଵା ହକି ଵିଶ୍ଵକପ୍ ଜିତିପାରିଲା ନାହିଁ ? ଏଥିପାଇଁ ବି କ'ଣ BCCIକୁ ଦାୟୀ କରାଯିଵ କି ? 

ଯଦି କ୍ରିକେଟ୍ ହିଁ ଅନ୍ୟ ଖେଳର ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ହୋଇଥାନ୍ତା, ତେବେ କ୍ରିକେଟର ଦରିଦ୍ରତା ସମୟରେ ଅନ୍ୟ ଖେଳଗୁଡ଼ିକ ଶୀର୍ଷରେ ରହିଵା କଥା। କିନ୍ତୁ ଵାସ୍ତଵତା ଥିଲା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ। ଏଥିରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ ଯେ ସମସ୍ୟା କ୍ରିକେଟ୍ ମଧ୍ୟରେ ନାହିଁ, ସମସ୍ୟା ଆମର ଵ୍ୟଵସ୍ଥା, ଭିତ୍ତିଭୂମି ତଥା ସାମୂହିକ ଆଗ୍ରହ ମଧ୍ୟରେ ହିଁ ରହିଛି ।

ଭାରତୀୟ କ୍ରୀଡ଼ା ସମୀକ୍ଷକମାନେ ପ୍ରାୟତଃ ଗୋଟିଏ କଥା ଭୁଲିଯାଆନ୍ତି ଯେ, ନବେ ଦଶକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫୁଟବଲ୍ ଓ ହକି ଭଳି ଖେଳଗୁଡ଼ିକ ଭାରତର ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳ ପାଇଁ ଅପହଞ୍ଚ ଏଵଂ ଏକ ପ୍ରକାର ମହଙ୍ଗା ଥିଲା। ଏହି ଖେଳଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଉପକରଣର ଆଵଶ୍ୟକତା ପଡ଼ୁଥିଲା। ଏକ ଭଲ ଗୁଣଵତ୍ତାର ଫୁଟବଲ୍, ଯେଉଁଥିରେ ପଵନ ଭରି ଖେଳାଯାଇପାରିଵ କିମ୍ବା ଏକ ଆଧୁନିକ ହକି ଷ୍ଟିକ ଏଵଂ କଠିନ କର୍କ ବଲ୍ କିଣିଵା ଗାଁ-ଗହଳିର ସାଧାରଣ ପରିଵାର କିମ୍ବା ପିଲାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆଦୌ ସହଜ ନଥିଲା।

ପ୍ରଥମ କଥା ହେଉଛି, ଏହି ଖେଳ ସାମଗ୍ରୀଗୁଡ଼ିକ ସହଜରେ ସ୍ଥାନୀୟ ବଜାରରେ ମିଳୁନଥିଲା। ଯଦି କେବେ ଛୋଟ ଓ ମଧ୍ୟମ ଶ୍ରେଣୀର ସହରରେ ମିଳୁଥିଲା, ତାହାର ମୂଲ୍ୟ ଏତେ ଅଧିକ ଥିଲା ଯେ ଗ୍ରାମୀଣ ଅର୍ଥନୀତି ତାହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିପାରୁନଥିଲା। ଗ୍ରାମୀଣ ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକେ ନବେ ଦଶକ ପୂର୍ଵରୁ ବଡ଼ ସହରଗୁଡ଼ିକୁ ସେତେ ଯାଉନଥିଲେ ଏଵଂ ଯଦ୍ୟପି ଯାଉଥିଲେ ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ସୀମିତ ଅର୍ଥଥିଵାରୁ ଏହି ମହଙ୍ଗା ଖେଳର ଵସ୍ତୁ କିଣିପାରୁନଥିଲେ ।

ହକି ପାଇଁ ସମତଳ ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ପଡ଼ିଆ କିମ୍ବା ପରଵର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଆଷ୍ଟ୍ରୋଟର୍ଫ୍‌ର ଆଵଶ୍ୟକତା ପଡ଼ିଲା, ଯାହା କେଵଳ ସହରୀ କ୍ରୀଡ଼ା ସଂଘ ଵା ବଡ଼ ବଡ଼ କ୍ଲବ୍ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ରହିଗଲା। ଫୁଟବଲ୍ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏକ ବଡ଼, ପ୍ରଶସ୍ତ ଏଵଂ ସମତଳ ଘାସ ପଡ଼ିଆର ଆବଶ୍ୟକତା ଥାଏ। ଫଳରେ, ଏହି ଖେଳଗୁଡ଼ିକ କେଵଳ କିଛି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଧନୀକ ଵ୍ୟକ୍ତି, ସହରୀ ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନ କିମ୍ବା ଧନୀ ପରିଵାରର ଖେଳ ଭାବେ ସୀମିତ ରହିଗଲେ। ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳର ସାଧାରଣ ଜନତା ଏହାକୁ ସାମୂହିକ ଭାବେ ଆପଣେଇ ପାରିଲେ ନାହିଁ।

ଏହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଵିପରୀତ ଥିଲା କ୍ରିକେଟ୍ ଖେଳର ଚରିତ୍ର। କ୍ରିକେଟ୍ ଦେଖିଵାକୁ ଏକ ଵିଦେଶୀ ଓ ସାହେବୀ ଖେଳ ଭଳି ମନେହେଲେ ମଧ୍ୟ ଭାରତୀୟମାନେ ଏହାକୁ ଅତି ସହଜରେ 'ସ୍ୱଦେଶୀକରଣ' ଵା ଆପଣାର କରିଦେଲେ। କ୍ରିକେଟ୍ ଖେଳିଵା ପାଇଁ କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ମହଙ୍ଗା ସରଞ୍ଜାମର କଡ଼ାକଡ଼ି ଆଵଶ୍ୟକତା ଗାଁ ପିଲାଙ୍କ ପାଇଁ ନଥିଲା। ଭାରତୀୟମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଥିବା 'ଜୁଗାଡ଼' ବୁଦ୍ଧି କ୍ରିକେଟକୁ ପ୍ରତିଟି ଗଳି ଓ ପଡ଼ିଆକୁ ନେଇଗଲା।

ବ୍ୟାଟ୍ ଵା ବଲ୍ ପାଇଁ ଦୋକାନ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବାକୁ ପଡ଼ୁନଥିଲା। ଯଦି ବ୍ୟାଟ୍ ଦରକାର, ଗାଁର କୌଣସି କାଠ ମିସ୍ତ୍ରୀ ପାଖରୁ କିମ୍ବା ନିଜେ କାଠ ପଟା ଵା ଗଛର କାଠକୁ କାଟି ସୁନ୍ଦର ବ୍ୟାଟ୍ ତିଆରି କରାଯାଇପାରୁଥିଲା। ଅଶିରୁ ନବେ ଦଶକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଓଡ଼ିଶାର ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ମାଟିଘର ବହୁତ ଥିଲା ଏଵଂ ଚାଳଛପର ହେଉଥିଲା । ଚାଳଛପର କ୍ଷେତ୍ରରେ ନଡ଼ା ଓ ତାଳବରଡ଼ା ପତ୍ର ଲାଗୁଥିଲା । ତାଳବରଡ଼ାର ବାହୁଙ୍ଗାରୁ ତାଳଦଉଡ଼ି ବାହାର କରାଯାଉଥିଲା ଏଵଂ ତାକୁ କୁରୁଟ ଵା କୋରଟ ଓ ତାଳଦାଢ଼ି ଇତ୍ୟାଦି କହୁଥିଲେ ଯାହା ଚାଳଛପର ପାଇଁ ଵ୍ୟଵହୃତ ହେଉଥିଲା ।‌ ତେବେ ସେହି ତାଳ ବାହୁଙ୍ଗାର ଆକାର ଦୃଷ୍ଟିରୁ ତାକୁ ପିଲାଏ କାଟି ତହିଁରୁ କ୍ରିକେଟ୍ ଖେଳ ପାଇଁ ବ୍ଯାଟ୍ କରୁଥିଲେ । ତାଳ ବାହୁଙ୍ଗାରୁ ଗାଉଁଲି ବେସ୍ ବଲ୍ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଛୋଟ ଆକାରର ବ୍ୟାଟ୍ ମଧ୍ୟ ତିଆରି କରାଯାଉଥିଲା । ପୁଣି ଛୋଟ ପିଲାଙ୍କ ପାଇଁ ତାଳବାହୁଙ୍ଗାରୁ ତାଳଫୋଟକା ବାଜା ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିଲା । ଗାଆଁପିଲାମାନେ‌

ତାଳପତ୍ରରେ ପେଣ୍ଡୁ ତିଆରି କରୁଥିଲେ। କେହି କେହି ତାଳପେଣ୍ଡୁ ତିଆରି କରି ତା ଉପରେ ସାଇକେଲ ଟ୍ଯୁବ୍‌ର ରବର ଗୁଡ଼ାଇ ତହିଁରୁ କ୍ରିକେଟ୍ ବଲ୍ ତିଆରି କରୁଥିଲେ । 

ୱିକେଟ୍ ପାଇଁ ବାଉଁଶ କିମ୍ବା ଅମରୀ ଗଛର ବାଡ଼ି, କାନ୍ଥରେ କୋଇଲାରେ ଅଙ୍କାଯାଇଥିବା ତିନୋଟି ଗାର କିମ୍ବା କେଵଳ ଦୁଇଟି ଇଟା ହିଁ ଯଥେଷ୍ଟ ଥିଲା। ଏହି ସହଜଲବ୍ଧତା କାରଣରୁ କ୍ରିକେଟ୍ ଭାରତର ଗରିବ ଶ୍ରେଣୀର ପିଲାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତି ପ୍ରିୟ ହୋଇପାରିଲା। ଗରିବ ଦେଶର ଵିଶାଳ ଜନସଂଖ୍ୟା ସେହି ଖେଳକୁ ହିଁ ବାଛିନେଲା, ଯାହା ସେମାନଙ୍କ ପକେଟକୁ ସୁହାଇଲା ଏଵଂ ଯେଉଁଥିରେ ଆନନ୍ଦ ଅସୀମ ଥିଲା। କ୍ରିକେଟ୍ ପ୍ରକୃତରେ ଭାରତୀୟ ଗରିବଙ୍କ ଖେଳ ପାଲଟିଗଲା।

ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଭାଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭାରତ ଦରିଦ୍ର ଓ ସୀମିତ ସମ୍ବଳର ଦେଶ ଥିଲା। ଏକ ଵିଶାଳ ଜନସଂଖ୍ୟା ନିଜର ଦୈନନ୍ଦିନ ଗୁଜରାଣ ମେଣ୍ଟାଇଵା ପାଇଁ ସଂଘର୍ଷ କରୁଥିଲା। ଏଭଳି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଯେକୌଣସି ସମାଜ ସେହି କ୍ରୀଡ଼ାକୁ ପ୍ରଶ୍ରୟ ଦିଏ, ଯାହା ଅତି କମ୍ ସମ୍ବଳରେ ଏଵଂ ସର୍ବାଧିକ ଲୋକଙ୍କ ସହଭାଗିତାରେ ଖେଳାଯାଇପାରେ। ଭାରତର ଲୋକମାନେ ସେଥିପାଇଁ କବାଡି ଓ କ୍ରିକେଟକୁ ଅକୁଣ୍ଠ ଭାବେ ଭଲପାଇବା ଦେଲେ।

କବାଡି ପାଇଁ ତ କୌଣସି ସରଞ୍ଜାମର ଆଵଶ୍ୟକତା ହିଁ ନଥିଲା । କବାଡ଼ି ପାଇଁ କେଵଳ ମାଟି ପଡ଼ିଆ ଏଵଂ ଦେହର ଶକ୍ତି ହିଁ ଯଥେଷ୍ଟ ଥିଲା। ସେହିପରି କ୍ରିକେଟ୍ ମଧ୍ୟ କମ୍ ଜାଗାରେ, ଗଳି-କନ୍ଦିରେ, ଅମଳ ହୋଇସାରିଥିଵା ଧାନ ବିଲରେ ଅତି ସହଜରେ ଖେଳାଯାଇପାରୁଥିଲା। ଗୋଟିଏ ବ୍ୟାଟ୍ ଏବ୍ଵଂ ଗୋଟିଏ ବଲରେ ପୂରା ଗାଁର ୨୦-୩୦ ଜଣ ପିଲା ମିଶି ଦିନସାରା ଖେଳିପାରୁଥିଲେ। ଅଳ୍ପ ପିଲାରେ ମଧ୍ୟ କ୍ରିକେଟ୍ ଖେଳି ହୁଏ । ମାତ୍ର ଦୁଇ ତିନି ଜଣ ମଧ୍ୟ କ୍ରିକେଟ୍ ଖେଳି ପାରୁଥିଲେ । କେଵଳ ଜଣେ ଵ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଗୋଟିଏ କାନ୍ଥରେ ପେଣ୍ଡୁ ମାରି ଫିଲ୍ଡିଙ୍ଗ୍ ,ବ୍ୟାଟିଂ ଓ ବୋଲିଂ କରି କ୍ରିକେଟ୍ ଖେଳି ପାରୁଥିଲା । ଅନ୍ୟପଟେ, ଫୁଟବଲ୍ ପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଖେଳାଳିଙ୍କ ପାଖରେ ଭଲ ଜୋତା ରହିଵା ଆଵଶ୍ୟକ, କାରଣ ଖାଲି ପାଦରେ କଠିନ ଚମଡ଼ା ବଲକୁ କିକ୍ ମାରିଲେ ଆଘାତ ଲାଗିଵାର ଭୟ ଥାଏ। ଏହି ସବୁ ଆର୍ଥିକ ଏଵଂ ଭୌତିକ କାରଣ ଯୋଗୁଁ କ୍ରିକେଟ୍ ପ୍ରତିଟି ଭାରତୀୟର ମାନସିକତା ସହ ଯୋଡ଼ି ହୋଇଗଲା।

ତେବେ ବ୍ରାଜିଲ୍ ମଧ୍ୟ ଏକ ଦରିଦ୍ର ଦେଶ ଥିଲା ତଥାପି ବ୍ରାଜିଲ୍‌ର ଲୋକେ କାହିଁକି କ୍ରିକେଟ୍ ନୁହେଁ ଵରଂ ଫୁଟବଲ୍‌କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ ବୋଲି କେହି କେହି ପ୍ରଶ୍ନ କରିପାରନ୍ତି । 

ପ୍ରକୃତରେ ବ୍ରାଜିଲରେ ପିଲାମାନେ ଗଳିରେ ଖେଳିବା ପାଇଁ କୌଣସି ଜୋତା କିମ୍ବା ଅସଲି ଫୁଟବଲ୍‌ର ଅପେକ୍ଷା କରୁନଥିଲେ। ସେମାନେ ପୁରୁଣା କପଡ଼ାକୁ ଗୁଡ଼େଇ, ମୋଜା ଭିତରେ ପୁରାଇ କିମ୍ବା ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ବୋତଲକୁ ମୋଡ଼ି ଗୋଲ୍ ବଲ୍ ତିଆରି କରୁଥିଲେ ଏଵଂ ଖାଲି ପାଦରେ ହିଁ ଖେଳୁଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଫୁଟବଲ୍ କେଵଳ ଏକ ଖେଳ ନଥିଲା, ତାହା ସେମାନଙ୍କ ନୃତ୍ୟ (Samba) ଏଵଂ ଜୀଵନଶୈଳୀର ଏକ ଅଂଶ ଥିଲା। ଭାରତର ପିଲାମାନେ ମଧ୍ୟ ଠିକ୍ ସେହିଭଳି ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଜୁଗାଡ଼ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ତାହା ବହୁତ ପରେ ଅଶି ନବେ ଦଶକ ସମୟରେ ବେସ୍‌ବଲ୍ ଓ କ୍ରିକେଟ୍ ପାଇଁ କଲେ। ଗଛର ଡାଳ ଵା କାଠ ପଟାକୁ ବ୍ୟାଟ୍ ଏଵଂ ଟେନିସ୍ କିମ୍ବା ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ବଲ୍‌ରେ ସେମାନେ କ୍ରିକେଟ୍ ଖେଳିଲେ। ବ୍ରାଜିଲର ପିଲାମାନେ ଯେଉଁ ସହଜତା ଫୁଟବଲରେ ପାଇଲେ, ଭାରତୀୟ ପିଲାମାନେ ସେହି ସହଜତା କ୍ରିକେଟରେ ପାଇଲେ।

ଭାରତ ଦୀର୍ଘ ଵର୍ଷ ଧରି ବ୍ରିଟିଶ୍ ଶାସନରେ ଥିଲା। ଇଂରେଜମାନେ ଭାରତକୁ କ୍ରିକେଟ୍ ଖେଳ ଆଣିଥିଲେ। ଆମର ସାମାଜିକ ଗଠନ ଏମିତି ହେଲା ଯେ, ବ୍ରିଟିଶମାନଙ୍କୁ କ୍ରିକେଟରେ ହରାଇଵା ଏକ ସ୍ୱାଭିମାନର ଵିଷୟ ପାଲଟିଗଲା । ରାଜା-ମହାରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ କ୍ରିକେଟକୁ ପ୍ରଶ୍ରୟ ଦେଲେ। ତେଣୁ ସ୍ୱାଧୀନତା ପୂର୍ବରୁ ହିଁ କ୍ରିକେଟ୍ ପ୍ରତି ଏକ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଆକର୍ଷଣ ତିଆରି ହୋଇସାରିଥିଲା। ତେବେ କ୍ରିକେଟ୍ ଭାରତରେ ଅଶି ଦଶକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସହରାଞ୍ଚଳରେ ହିଁ ସୀମିତ ଥିଲା । ଭାରତର ଗାଆଁଗଣ୍ଡାରେ ଅଶି ଦଶକରେ କ୍ରିକେଟ୍‌ର ଲୋକପ୍ରିୟତା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା । 

ସେପଟେ ବ୍ରାଜିଲ୍ ଓ ଆର୍ଜେଣ୍ଟିନା ଭଳି ଦେଶଗୁଡ଼ିକରେ ୟୁରୋପୀୟ ପ୍ରଵାସୀ ତଥା ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକମାନେ ଫୁଟବଲକୁ ଅତି ଶୀଘ୍ର ଏକ ସାମୂହିକ ଖେଳ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିନେଇଥିଲେ। ସେଠାରେ କ୍ରିକେଟର କୌଣସି ପ୍ରଭାବ ନଥିଲା। 

ଫୁଟବଲ୍ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ, ଶାରୀରିକ ସଂଘର୍ଷ ଏଵଂ ନିରନ୍ତର ଦୌଡ଼ିଵାର ଖେଳ। ଏଥିପାଇଁ ଉଚ୍ଚ ପ୍ରୋଟିନ୍ ଯୁକ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ଶାରୀରିକ ଶକ୍ତିର ଆବଶ୍ୟକତା ଅଧିକ ଥାଏ। ଲାଟିନ୍ ଆମେରିକୀୟ ଦେଶଗୁଡ଼ିକର ଖାଦ୍ୟପେୟରେ ମାଂସର ମାତ୍ରା ଅଧିକ ଥାଏ, ଯାହା ଗରିବ ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏକ ପ୍ରକାର ଶାରୀରିକ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଦିଏ। 

ଏପଟେ ଭାରତର ଅଧିକାଂଶ ଗ୍ରାମୀଣ ଅଞ୍ଚଳରେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ କାରଣରୁ ପୁଷ୍ଟିହୀନତା ଏକ ବଡ଼ ସମସ୍ୟା ଥିଲା। କାର୍ବୋହାଇଡ୍ରେଟ୍ ପ୍ରଧାନ ଭାତ ଓ ରୁଟି ଭଳି ଖାଦ୍ୟ ଯୋଗୁଁ ୯୦ ମିନିଟ୍ ଧରି କ୍ରମାଗତ ସ୍ପ୍ରିଣ୍ଟ୍ ମାରିଵା ଭଳି ଷ୍ଟାମିନା ତୃଣମୂଳ ସ୍ତରରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଵା କଷ୍ଟକର ଥିଲା। କ୍ରିକେଟ୍ ଏକ ଦକ୍ଷତା-ଭିତ୍ତିକ ଵା Skill-based ଖେଳ ଏଵଂ ଏହି ଖେଳରେ ଜଣେ ଖେଳାଳି ଶାରୀରିକ ଭାବେ ଅତି ବଳବାନ ନହେଲେ ମଧ୍ୟ କେଵଳ କୌଶଳ ଓ ବୁଦ୍ଧି ବଳରେ ସଚିନ ତେନ୍ଦୁଲକରଙ୍କ ଭଳି ଵିଶ୍ୱର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଖେଳାଳି ହୋଇପାରିଵ । 

୧୯୫୮ ମସିହାରେ ମାତ୍ର ୧୭ ଵର୍ଷ ଵୟସରେ ପେଲେ ବ୍ରାଜିଲକୁ ଵିଶ୍ୱକପ୍ ଜିତାଇଲେ। ତା’ପରେ ୧୯୬୨ ଓ ୧୯୭୦ରେ ମଧ୍ୟ ଜିତିଲେ। ବ୍ରାଜିଲର ପ୍ରତିଟି ଗରିବ ପିଲା ଦେଖିଲା ଯେ ଫୁଟବଲ୍ ଖେଳିଲେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିପାରିଵ ଏଵଂ ଵିଶ୍ୱରେ ନାଁ ହେଵ।

ଭାରତରେ ସେହି କାମ ହକିରେ ୧୯୮୦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହେଲା କିନ୍ତୁ ହକି କେଵଳ ଧନୀକ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତଥା ସହରାଞ୍ଚଳରେ ହିଁ ସୀମିତ ଥିଲା । ଭାରତର ସଂଖ୍ୟାଗରିଷ୍ଠ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଲୋକେ କୌଣସି ଗୋଟିଏ ଖେଳକୁ ପାଗଳ ଭଳି ଭଲ ପାଉନଥିଲେ ଯେମିତି ବ୍ରାଜିଲରେ ପଚାଶ ଷାଠିଏ ଦଶକରୁ ଥିଲା । 

ତେବେ ୧୯୮୩ରେ କପିଳ ଦେଵ କ୍ରିକେଟ୍ ଵିଶ୍ଵକପ୍ ଜିତିଵାରୁ ତାହା ଗାଆଁ ଓ ସହର ଚାରିଆଡେ଼ ଚର୍ଚ୍ଚିତ ହେଲା । ଲୋକମାନେ କ୍ରିକେଟ୍ ପ୍ରତି ଆକୃଷ୍ଟ ହେଲେ । ୧୯୮୯ ପରେ ସଚିନ ତେନ୍ଦୁଲକଙ୍କର ଵିସ୍ଫୋରକ ଖେଳ ପ୍ରତିଟି ଭାରତୀୟ ପିଲା ପାଇଁ ପ୍ରେରଣାର ଉତ୍ସ ପାଲଟିଗଲା । ଯଦି ଭାରତ ୧୯୫୦ କିମ୍ବା ୬୦ ଦଶକରେ ଫୁଟବଲରେ କୌଣସି ବଡ଼ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସଫଳତା ପାଇଥାନ୍ତା, ତେବେ ଆଜି ଚିତ୍ର ବଦଳିଯାଇଥାନ୍ତା।

ବ୍ରାଜିଲର ଅଧିକାଂଶ ସହର‌ ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ କିମ୍ବା ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅଵସ୍ଥିତ ଯେଉଁଠି ଖୋଲା ପଡ଼ିଆ ଵା ବେଳାଭୂମି ସହଜରେ ଉପଲବ୍ଧ। ଭାରତ ଏକ କୃଷିପ୍ରଧାନ ଦେଶ। ଏଠାରେ ଜମିଗୁଡ଼ିକ ଚାଷ ପାଇଁ ଵ୍ୟଵହାର ହୁଏ। ଗାଁ ଗହଳିରେ ଖେଳିଵା ପାଇଁ ବଡ଼ ଖୋଲା ପଡ଼ିଆ ଅପେକ୍ଷା ଛୋଟ ଜାଗା କିମ୍ବା ଗଳି ଅଧିକ ମିଳେ, ଯାହା ଗଳି-କ୍ରିକେଟ୍ ପାଇଁ ଅଧିକ ଉପଯୁକ୍ତ।

ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଉଭୟ ଭାରତ ଓ ବ୍ରାଜିଲ୍ ଦେଶରେ ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ବ୍ରାଜିଲ୍ ନିଜର ଦାରିଦ୍ର୍ୟକୁ ଫୁଟବଲ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ଅଭିଵ୍ୟକ୍ତ କଲା ଏଵଂ ଭାରତ ନିଜର ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଓ ସୀମିତ ସମ୍ବଳକୁ କ୍ରିକେଟ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରକାଶ କଲା। ତେଣୁ ବ୍ରାଜିଲର ସଫଳତା ଏହା ପ୍ରମାଣିତ କରେ ନାହିଁ ଯେ ଭାରତରେ ଫୁଟବଲ୍ ନହେଵା ପଛରେ କ୍ରିକେଟ୍ ଦୋଷୀ ଵରଂ ଏହା ଦର୍ଶାଏ ଯେ ପ୍ରତିଟି ଦେଶର ଜନମାନସ ନିଜ ପରିସ୍ଥିତି ଅନୁସାରେ ନିଜର ପ୍ରିୟ ଖେଳ ବାଛିନିଏ।

ପୁଣି ଆମ ଭାରତୀୟ ସମାଜରେ ଏକ ସାଧାରଣ ପ୍ରଵୃତ୍ତି ଅଛି ଯେ ଆମେ ସଫଳତାକୁ ପୂଜା କରୁ। ୧୯୮୩ ଵିଶ୍ୱକପ୍ ଵିଜୟ ପରେ ଭାରତୀୟ ଗଣମାଧ୍ୟମ ଵିଶେଷ କରି ତତ୍କାଳୀନ Doordarshan, କ୍ରିକେଟକୁ ପ୍ରତିଟି ଘରର ଵୈଠକଖାନାରେ ପହଞ୍ଚାଇ ଦେଲା। ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ଗରିବ କିମ୍ବା ମଧ୍ୟଵିତ୍ତ ପରିଵାରର ପିଲା ଦେଖିଲା ଯେ କ୍ରିକେଟ୍ ଖେଳି ଜଣେ ଦେଶର ହିରୋ ହୋଇପାରୁଛି, ସେତେବେଳେ ତା’ର ସ୍ୱପ୍ନ କ୍ରିକେଟ୍ ଚାରିପାଖରେ ହିଁ ବୁଲିଲା।

ସୁନୀଲ ଗାଭାସ୍କର, କପିଳ ଦେବ ଏଵଂ ପରେ ସଚିନ ତେନ୍ଦୁଲକରଙ୍କ ଭଳି ମହାନାୟକଙ୍କ ଆଵିର୍ଭାଵ ଭାରତୀୟ ଜନମାନସରେ କ୍ରିକେଟର ସ୍ଥାନକୁ ଅଦଳବଦଳ କରିଦେଲା। ଅନ୍ୟପଟେ, ଫୁଟବଲ୍ ଵା ଅନ୍ୟ କ୍ରୀଡ଼ାରେ ଆମ ପାଖରେ ସେଭଳି କୌଣସି ବଡ଼ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସଫଳତା ନଥିଲା, ଯାହା ସମଗ୍ର ଦେଶକୁ ଏକାଠି ବାନ୍ଧି ରଖିପାରିଵ। ୧୯୮୦ ପରେ ଭାରତ ହକିଖେଳରେ କୌଣସି ବଡ଼ ସଫଳତା ପାଇନଥିଲା । ଲୋକମାନେ ସାମୂହିକ ଭାବେ ଫୁଟବଲ ଓ ହକିକୁ କେବେ ସେଭଳି ଗ୍ରହଣ କଲେନାହିଁ କାରଣ ସେମାନେ ସେହି ଖେଳରେ କୌଣସି ବଡ଼ ଭାରତୀୟ ସଫଳତାର ସାକ୍ଷୀ ହୋଇପାରିନଥିଲେ।

ଏଠାରେ BCCI ର ସଫଳତାର ରହସ୍ୟକୁ ବୁଝିବାକୁ ହେଵ। BCCI ସରକାରଙ୍କ ଠାରୁ କୌଣସି ଆର୍ଥିକ ଅନୁଦାନ ନେଇ ଚାଲେନାହିଁ। ଏହା ଏକ ସ୍ୱୟଂଶାସିତ ସଂସ୍ଥା। ୧୯୮୦ ଓ ୯୦ ଦଶକରେ ଯେତେବେଳେ ଭାରତୀୟ ଅର୍ଥନୀତି ଉଦାରୀକରଣ ଆଡ଼କୁ ଗଲା ସେତେବେଳେ BCCI ମାର୍କେଟିଂ, ଟେଲିଭିଜନ ବ୍ରଡକାଷ୍ଟିଙ୍ଗ୍ ରାଇଟ୍ସ ଓ ସ୍ପନ୍ସରସିପରର ଠିକ୍ ଵ୍ୟଵହାର କରି ନିଜକୁ ଧନୀ କରିଦେଲା । BCCI ଏକ ଵ୍ୟଵସାୟିକ ମଡେଲ୍ ତିଆରି କଲା ଯାହା ଆଜି IPL ଭଳି ଏକ ଵିଶାଳ ବ୍ରାଣ୍ଡରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି।

କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟପଟେ, ଭାରତୀୟ ଫୁଟବଲ୍ ମହାସଂଘ (AIFF) କିମ୍ବା ହକି ଇଣ୍ଡିଆ ଭଳି ସଂଗଠନଗୁଡ଼ିକ ଦୀର୍ଘ ଦଶନ୍ଧି ଧରି ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ରାଜନୀତି, ଦୁର୍ନୀତି ତଥା ଅପ୍ରଶାସନର ଶିକାର ହୋଇ ରହିଲେ। ସେମାନେ ତୃଣମୂଳ ସ୍ତରରୁ ପ୍ରତିଭା ଖୋଜିପାରିଲେ ନାହିଁ କି ଖେଳକୁ ମାର୍କେଟିଂ କରି ପ୍ରାୟୋଜକ ଵା Sponsors ଆଣିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ BCCI ନିଜର ପରିଶ୍ରମ ଓ ଵ୍ୟଵସାୟିକ ଦୂରଦୃଷ୍ଟି ଯୋଗୁଁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲା, ତାକୁ ଦୋଷ ଦେଵା ଅପେକ୍ଷା ଅନ୍ୟ ସଂଘଗୁଡ଼ିକର ଵିଫଳତାକୁ ସମାଲୋଚନା କରିଵା ଅଧିକ ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ। ଆପଣ ନିଜେ ଅପାରଗ ବୋଲି ଅନ୍ୟର ସଫଳତାକୁ ଅଭିଶାପ ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ।

ପ୍ରୋକ୍ତ ଆଲୋଚନାରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ ଭାରତ, ଫୁଟବଲ୍ ଵିଶ୍ୱକପ୍ ନଖେଳିଵା ପଛରେ କ୍ରିକେଟ୍‌ଖେଳର କୌଣସି ହାତ ନାହିଁ। ଦୋଷ ଆମ ସାମାଜିକ ସଂରଚନାରେ ଅଛି । ଆମେ ଦୀର୍ଘ ଦଶନ୍ଧି ଧରି କ୍ରୀଡ଼ାକୁ ଏକ କ୍ୟାରିୟର ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିନଥିଲୁ। ଦୋଷ ଆମର ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଓ ଭିତ୍ତିଭୂମିର ଅଭାବରେ ଅଛି ଯାହା ଗାଁର ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଫୁଟବଲ୍ କିମ୍ବା ହକି ଷ୍ଟିକ ବଦଳରେ କାଠ ବ୍ୟାଟ୍ ଧରିଵାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିଥିଲା। ଆଜି ସମୟ ବଦଳୁଛି। ଭାରତର ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିତି ସୁଧୁରୁଛି। ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ମଧ୍ୟ ଏବେ ଫୁଟବଲ୍, କବାଡି ଏଵଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରୀଡ଼ା ପାଇଁ ଆଗ୍ରହ ଓ ସୁବିଧା ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି। ତେଣୁ କ୍ରିକେଟ୍‌କୁ ଶତ୍ରୁ ଭାବେ ନଦେଖି, କ୍ରିକେଟର ସେହି ସଫଳ ପରିଚାଳନାଗତ ମଡେଲକୁ ଅନ୍ୟ କ୍ରୀଡ଼ାରେ ପ୍ରୟୋଗ କରିଵାର ଆଵଶ୍ୟକତା ରହିଛି। ଯେଉଁଦିନ ଭାରତୀୟ ସମାଜ ଓ ସରକାର ଫୁଟବଲ୍‌କୁ ତୃଣମୂଳ ସ୍ତରରୁ ସେତିକି ଭଲପାଇଵା ଓ ସୁବିଧା ଦେବେ, ସେଦିନ ଭାରତ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଵିଶ୍ୱକପ୍ ମଞ୍ଚରେ ଜଗତ ଜିତିଵ। କ୍ରିକେଟକୁ ନିନ୍ଦା କରି ଅନ୍ୟ ଖେଳର ଉନ୍ନତି କେବେ ବି ସମ୍ଭଵ ନୁହେଁ।

ଅଗ୍ନିର ରକ୍ଷକ: ରୋଷେଇ ଶାଳା କିପରି ଆମକୁ ପଶୁରୁ ମଣିଷ କଲା(The Keepers of the Flame: How the Kitchen Made Us Human)

ଆଜକୁ ପ୍ରାୟ ୧୦ରୁ ୧୫ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ଯେତେବେଳେ ଆମର ଆଦିମ ପୂର୍ଵପୁରୁଷ Homo erectusମାନେ ନିଆଁର ନିୟମିତ ଵ୍ୟଵହାର ଏଵଂ ଫଳମୂଳ ତଥା ମାଂସ ଆଦି ଖାଦ୍ୟକୁ ପୋଡ଼ି ରାନ୍ଧିଵା ଶିଖିଲେ, ସେହି ସମୟରୁ ହିଁ ଶ୍ରମ ଵିଭାଜନର ମୂଳଦୁଆ ପଡ଼ିଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ମହିଳାମାନେ ଗର୍ଭଧାରଣ ଓ ସ୍ତନ୍ୟପାନ କରାଇଵା କାରଣରୁ ନିଆଁ ଚାରିପାଖରେ ଵାସସ୍ଥାନର ସୁରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ତତ୍କାଳୀନ ମାନଵସମାଜରେ 'ନାରୀ' ଅମୂଲ୍ୟ ସମ୍ପଦ ଭଳି ଥିଲେ । ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ଗୁମ୍ଫା ମଧ୍ୟରେ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖି ପୁରୁଷମାନେ ଶିକାର କରିଵାକୁ ଯାଉଥିଲେ । ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଅପେକ୍ଷା ନାରୀମାନେ କମ୍ ପରିଶ୍ରମ କରୁଥିଲେ । ତଥାପି ସେମାନେ ଗୁମ୍ଫା ଆଖପାଖରେ ଛୋଟ ଛୋଟ ଜୀଵ ଶିକାର କରିପାରୁଥିଲେ । ତେବେ ଗୁମ୍ଫା ମଧ୍ୟରେ ଅଧିକାଂଶ ସମୟ ରହିଵା ଯୋଗୁଁ ନାରୀମାନେ ଅଗ୍ନିର ସୁରକ୍ଷା ଵ୍ୟଵସ୍ଥା ସମ୍ଭାଳୁଥିଲେ । ସେହି ସମୟରେ ଗୁମ୍ଫା ଵା ପ୍ରାକୃତିକ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳୀରେ ରହି ନିଆଁକୁ ଜଳାଇ ରଖିଵା ଏଵଂ ତା’ର ସୁରକ୍ଷା କରିଵା ଏକ ଅତି କଷ୍ଟକର ଓ ଵିପଜ୍ଜନକ କାର୍ଯ୍ୟ ଥିଲା।

ସେତେବେଳେ Homo erectusମାନେ ନିଆଁ ଜଳାଇଵା ଶିଖିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଆଁକୁ ଶୂନ୍ୟରୁ ଲିଭିଯିଵା ପରେ ପୁଣିଥରେ ନିଆଁ ଜଳାଇଵା ଏକ ବହୁତ ବଡ଼ ଆହ୍ୱାନ ଥିଲା। ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଥିଲା "ନିଆଁକୁ କଦାପି ଲିଭିଵାକୁ ନଦେଵା"।

ମହିଳାମାନେ ଵାସସ୍ଥାନର ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଶୁଖିଲା କାଠ, ପତ୍ର, ଏଵଂ ଜନ୍ତୁମାନଙ୍କ ଶୁଖିଲା ଘସି ସଂଗ୍ରହ କରି ରଖୁଥିଲେ। ନିଆଁ ଯେପରି ଅତି ଜୋର୍‌ରେ ଜଳି କାଠ ଶୀଘ୍ର ସରିନଯିଵ କିମ୍ବା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲିଭି ନଯିଵ, ସେଥିପାଇଁ ସେମାନେ ଅଙ୍ଗାରକୁ ପାଉଁଶ ତଳେ ଘୋଡ଼ାଇ ରଖୁଥିଲେ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ନିଆଁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ 'ଧୀର ଆଞ୍ଚରେ' ଜଳି ରହୁଥିଲା। ପ୍ରାଚୀନ ହୋମୋ ଇରକଟ୍ସଙ୍କ ଗୁମ୍ପାରେ ଥିଵା ଚୂଲିର ମାଟି ପରୀକ୍ଷଣରୁ ଜଣାପଡ଼ିଛି ଯେ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ବାରମ୍ବାର ଏଵଂ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ନିଆଁ ଜଳାଯାଇଛି। ପାଉଁଶ ତଳେ ଅଙ୍ଗାର ଚାପି ହୋଇ ରହିଵାର ପ୍ରମାଣ ମିଳିଛି, ଯାହା ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ ଯେ ସେମାନେ ନିଆଁକୁ ଲିଭିଵାକୁ ନଦେଵା ପାଇଁ ତାକୁ ପାଉଁଶରେ ଘୋଡ଼ାଇ ରଖୁଥିଲେ । 

ଗୁମ୍ଫାରେ କୌଣସି ଜଣେ ମହିଳା ଏକାକୀ ରହୁନଥିଲେ। ମାନଵ ସମାଜର ସେହି ପ୍ରାରମ୍ଭିକ କାଳରେ ମହିଳାମାନେ ଦଳଗତ ଵା ଗୋଷ୍ଠୀଗତ ଭାବେ ଏକାଠି ରହୁଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ କିଛି ମହିଳା ଆଖପାଖରୁ କନ୍ଦମୂଳ ଖୋଳିଵା ପାଇଁ ଅଥଵା ଠେକୁଆ ଭଳି ଛୋଟଜୀଵ ଶିକାର ପାଇଁ କିମ୍ବା କାଠ ସଂଗ୍ରହ କରିଵାକୁ ଯାଉଥିଲେ ସେତେବେଳେ ଅନ୍ୟ ମହିଳାମାନେ ଗୁମ୍ଫା ଭିତରେ ରହି ନିଆଁର ଦେଖାଶୁଖା କରୁଥିଲେ। 

ଛୋଟ ପିଲା ଓ ବୃଦ୍ଧମାନେ ମଧ୍ୟ ଗୁମ୍ଫାରେ ରହୁଥିଵାରୁ, ସମସ୍ତେ ମିଶି ପାଳି କରି ନିଆଁକୁ ଜଗୁଥିଲେ। ଵିଶେଷ କରି ରାତି ସମୟରେ ନିଆଁକୁ ଜଳାଇ ରଖିଵା ପାଇଁ ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ।

ସେ ସମୟର ମିଳିଥିଵା ଅନେକ ଗୁମ୍ଫାର ଗଠନରୁ Homo erectusମାନେ ଗୁମ୍ଫାର ପ୍ରଵେଶ ପଥ ଵା ଦ୍ୱାର ମୁହଁରେ ହିଁ ନିଆଁ ଚୁଲି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଥିଲେ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ । ଏହି ନିଆଁ ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ କବାଟ ଵା ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରାଚୀର ଭଳି କାମ କରୁଥିଲା। ନିଆଁ ଜଳୁଥିଵା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୌଣସି ହିଂସ୍ର ଜନ୍ତୁ ଗୁମ୍ଫା ଭିତରକୁ ପଶିଵାକୁ ସାହସ କରୁନଥିଲେ। ତେଣୁ ନିଆଁକୁ ବଞ୍ଚାଇ ରଖିଵା ସେମାନଙ୍କର ନିଜ ଜୀଵନର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଥିଲା। 

ମହିଳାମାନେ ଗୁମ୍ଫା ଆଖପାଖରୁ ସଂଗ୍ରହ କରି ଆଣିଥିଵା ଛୋଟଜୀଵ, ଜଙ୍ଗଲୀ କନ୍ଦମୂଳ, ଶାଗ ଓ ଟାଣ ଚେରଗୁଡ଼ିକୁ ନିଆଁ ଚାରିପାଖେ ଗଦା କରି ରଖୁଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ସେମାନେ ଏହାକୁ କଞ୍ଚା ହିଁ ଚୋବାଇ ଖାଉଥିଲେ।

ଦିନେ ନିଆଁକୁ ଜଗିଵା ସମୟରେ ହଠାତ୍ କିଛି ଜଙ୍ଗଲୀ କନ୍ଦମୂଳ ଗଡ଼ିଯାଇ ଲାଲ୍‌ ଜଳୁଥିଵା ଅଙ୍ଗାର ବା ପାଉଁଶ ଭିତରେ ପଡ଼ିଯାଇଥିଵ । କାଳେ ନିଆଁ ଲିଭିଯିଵ ଵା ନିଆଁ ନଷ୍ଟ ହେଵ ସେହି ଭୟରେ ମହିଳାମାନେ ଏକ ଶୁଖିଲା କାଠି ସାହାଯ୍ୟରେ ସେହି ପୋଡ଼ା କନ୍ଦମୂଳକୁ ପାଉଁଶ ଭିତରୁ ବାହାର କରି ଦେଇଥିବେ ।

ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ତାକୁ ଛୁଇଁଥିବେ, ସେତେବେଳେ ସେମାନେ ଦେଖିଥିବେ ଯେ ଯେଉଁ ଚେର ପୂର୍ଵରୁ ପଥର ଭଳି ଟାଣ ଥିଲା, ତାହା ଏବେ ନରମ ହୋଇଯାଇଛି! ତାକୁ ପାଟିରେ ଦେଵା ମାତ୍ରେ ତାହା ଅତି ସହଜରେ ମିଳେଇଯାଇଥିଵ ଏଵଂ ତା’ର ସ୍ୱାଦ ମଧ୍ୟ ବହୁତ ମିଠା ଥିଵ। ଏହିପରି ଭାବେ ମହିଳାଙ୍କ "ନିଆଁ ଜଗିଵା" ରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଵ ପୃଥିଵୀର ପ୍ରଥମ 'ରନ୍ଧା ଖାଦ୍ୟ'।

ଇସ୍ରାଏଲର Gesher Benot Ya'aqovରୁ ପ୍ରାୟ ୭,୮୦,୦୦୦ ଵର୍ଷ ପୁରୁଣା ପୋଡ଼ା କନ୍ଦମୂଳ ଏଵଂ ଜଳିଯାଇଥିବା ଜଙ୍ଗଲୀ ବାଦାମ ମଞ୍ଜିର ଅଵଶେଷ ମିଳିଛି। ପଥର ହତିଆର ଉପରେ ଥିଵା Starch grainsରୁ ଜଣାପଡ଼ିଛି ଯେ ସେମାନେ ଏହାକୁ ନିଆଁରେ ସେକି ନରମ କରୁଥିଲେ।

ପୂର୍ଵରୁ ଆଦିମ ମଣିଷକୁ କଞ୍ଚା ଚେର ଓ କଞ୍ଚା ମାଂସ ଚୋବାଇଵା ପାଇଁ ଦିନକୁ ୫ ରୁ ୬ ଘଣ୍ଟା କେଵଳ ପାଟି ଚଳାଇଵାକୁ ପଡ଼ୁଥିଲା। କିନ୍ତୁ ନିଆଁ କତିରେ ବସି ମହିଳାମାନେ ଯେତେବେଳେ ଖାଦ୍ୟକୁ ପାଉଁଶରେ ସେକିଵା ଆରମ୍ଭ କଲେ, ମଣିଷର ହଜମ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସହଜ ହୋଇଗଲା।

ହୋମୋ ଇରେକ୍ଟସଙ୍କ ଜୀଵାଶ୍ମକୁ ଦେଖିଲେ ଜଣାଯାଏ ଯେ ସେମାନଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଓ ହନୁହାଡ଼(Jaw) ସେମାନଙ୍କ ପୂର୍ଵପୁରୁଷଙ୍କ ତୁଳନାରେ ହଠାତ୍ ବହୁତ ଛୋଟ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରମାଣ କରେ ଯେ ରୋଷେଇଶାଳର ସେହି ପ୍ରାଥମିକ ରନ୍ଧା ଖାଦ୍ୟ ଯୋଗୁଁ ମଣିଷକୁ ଆଉ ବଡ଼ ବଡ଼ ରାକ୍ଷସୀ ଦାନ୍ତର ଆଵଶ୍ୟକତା ପଡ଼ିଲା ନାହିଁ।

ସେହି ସମୟରେ‌କେଵଳ ଅଙ୍ଗାରରେ ପୋଡ଼ିଵା ନୁହେଁ ଵରଂ ମହିଳାମାନେ ଆଉ ଏକ ନୂଆ କୌଶଳ ମଧ୍ୟ ଆଵିଷ୍କାର କଲେ। ନିଆଁ ଚାରିପାଖେ ଥିଵା ପଥରଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରଵଳ ଗରମ ହୋଇଯାଉଥିଲା। ମହିଳାମାନେ ଦେଖିଲେ ଯେ ସେହି ନାଲି ପଡ଼ିଥିଵା ଗରମ ପଥର ଉପରେ ଯଦି କଞ୍ଚା ମାଂସ ଖଣ୍ଡେ କିମ୍ବା କନ୍ଦମୂଳ ରଖିଦିଆଯାଏ, ତେବେ ତାହା ସିଧାସଳଖ ନିଆଁରେ ନପୋଡ଼ି ବହୁତ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ସେକି ହୋଇଯାଉଛି। ପରଵର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ସେମାନେ ମାଟି ତଳେ ଗାତ ଖୋଳି, ତା ଭିତରେ ଗରମ ପଥର ରଖି ଖାଦ୍ୟକୁ ପତ୍ରରେ ଗୁଡ଼ାଇ ସିଝାଇଵା ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଯାହାକୁ ନୃଵିଜ୍ଞାନରେ Earth Oven କୁହାଯାଏ। ୟୁରୋପ ଏବଂ ମଧ୍ୟ-ପ୍ରାଚ୍ୟର ଅନେକ ପ୍ରାଚୀନ ମାନଵର ଗୁମ୍ଫାରୁ ଏଭଳି ପଥର ମିଳିଛି ଯାହା ଉଚ୍ଚ ତାପମାତ୍ରା ଯୋଗୁଁ ଫାଟିଯାଇଛି। ଏହି ପଥରଗୁଡ଼ିକୁ ଚୁଲି ଚାରିପାଖେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଢାଞ୍ଚାରେ ସଜାଯାଇ ରଖାଯାଇଥିଲା, ଯାହା ପ୍ରଥମ ପ୍ରାକୃତିକ "ରୋଷେଇ ବାସନ" ଭଳି କାମ କରୁଥିଲା।

ରୋଷେଇର ସବୁଠୁ ରୋଚକ ଦିଗଟି କେଵଳ ପେଟ ଭରିଵା ନଥିଲା। ଯେତେବେଳେ ମହିଳାମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ନିଆଁକୁ ଜଗି ବସୁଥିଲେ ଏଵଂ ଖାଦ୍ୟ ନରମ ହେଵାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ସେମାନେ ପରସ୍ପର ସହ ଇଶାରା ଏଵଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଶବ୍ଦ ମାଧ୍ୟମରେ କଥାଵାର୍ତ୍ତା ହେଵା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ନୃବିଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ମତ ଅନୁସାରେ ରୋଷେଇଶାଳର ସେହି ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସମୟ ହିଁ ମଣିଷ ସମାଜରେ "ଭାଷା" ଓ "ସାମାଜିକ ଗପସପ" ର ଜନ୍ମଦାତା। ନିଆଁ ଜଗିଵା ଓ ରୋଷେଇ କରିଵା କାରଣରୁ ମହିଳାମାନେ ପୃଥିଵୀର ପ୍ରଥମ ସଂସ୍କୃତିର ଗଢ଼ିଥିଲେ। ତେଣୁ, ଆଜି ଆମେ ଯେଉଁ ରୋଷେଇ ଘର ଦେଖୁଛୁ, ତାହା ପ୍ରକୃତରେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ଗୁମ୍ଫାର ନିଆଁକୁ ଜଗିଵା ଏଵଂ ତା’ ଭିତରେ ଭୁଲ୍‌ରେ ପଡ଼ିଯାଇଥିଵା ଖାଦ୍ୟର ଏକ ସୁନ୍ଦର ଆଵିଷ୍କାରରୁ ହିଁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। 

ଅତଏଵ୍ ରୋଷେଇ ଓ ମହିଳାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଏହି ଜୈଵିକ ଓ ଵାସ୍ତଵିକ ସମ୍ପର୍କ ପ୍ରାୟ ୧୫ ରୁ ୨୦ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ପୁରୁଣା। ଯଦ୍ୟପି Homo erectusମାନଙ୍କ ସମୟରୁ ନିଆଁ ଜଗିଵା ଏଵଂ ନିଆଁରେ ଖାଦ୍ୟ ରାନ୍ଧିଵାର ଏହି ଅଭ୍ୟାସ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ତେବେ ଏହା ଏକ ଦୃଢ଼ ସାମାଜିକ ନିୟମରେ ପରିଣତ ହେଲା ପ୍ରାୟ ୧୦,୦୦୦ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ଯେତେବେଳେ ମଣିଷ ଶିକାର ଛାଡ଼ି ଚାଷକାମ ଆରମ୍ଭ କଲା।

କୃଷିର ଆରମ୍ଭ ପରେ ସ୍ଥାୟୀ ଘର ତିଆରି ହେଲା ଏଵଂ 'ରୋଷେଇ ଘର'ର ଅବଧାରଣା ଜନ୍ମ ନେଲା। ଏହି ସମୟରୁ ହିଁ ମହିଳାମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଗୃହସ୍ଥଳୀ ଓ ରୋଷେଇ କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ସାମାଜିକ ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ଭାବେ ଜଡ଼ିତ ହୋଇଗଲେ । 

ମହିଳାମାନେ ହିଁ ରୋଷେଇ ଓ ରୋଷେଇଶାଳର ଉଦ୍ଭାଵିକା ଥିଲେ । ହୁଏତ ମହିଳାମାନେ ହିଁ ଭାଷାର ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମଦାତ୍ରୀ ଥିଲେ ସେଥିପାଇଁ ଆଜି ବି ମାନଵ ସମାଜରେ ମାଆ ଏଵଂ ମାତା ସମାନ ମାତୃଭୂମି ଆମକୁ 'ନିଜର' ଭାଷା ଶିଖାଏ ।

ଆଜି ଯୋଉ ଅତ୍ୟାଧୁନିକା ମହିଳାମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛନ୍ତି ଯେ କେଵଳ ମହିଳାମାନେ ହିଁ କାହିଁକି ରୋଷେଇ କରିବେ ସେମାନେ ମାନଵ ଜାତି ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଏହି ଇତିହାସ ସାଥେ ପରିଚିତ ନୁହେଁ । ଏହା ଦିନେ ଦୁଇ ଦିନର ପରମ୍ପରା ନୁହେଁ, ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷର ପରମ୍ପରା ଅଟେ । 

ରୋଷେଇ ଘର କେବଳ ଚାରି କାନ୍ଥର ଏକ ସୀମିତ କ୍ଷେତ୍ର ନୁହେଁ ଵରଂ ଏହା ମାନବ ଵିଵର୍ତ୍ତନର ସବୁଠୁ ବଡ଼ ପ୍ରୟୋଗଶାଳା। ଯେଉଁମାନେ ଏହାକୁ ମହିଳାମାନଙ୍କ ଉପରେ ଲଦି ଦିଆଯାଇଥିଵା ଏକ 'ସାମାଜିକ ଦାସତ୍ୱ' ବୋଲି ଭାବନ୍ତି, ସେମାନେ ବୋଧହୁଏ ଏହି ଇତିହାସର ଗୌରଵକୁ ବୁଝିପାରି ନାହାନ୍ତି। ମହିଳାମାନେ ରୋଷେଇ କରିଵା କୌଣସି ଜୈଵିକ ଦୁର୍ଵଳତା କିମ୍ବା ଵାଧ୍ୟଵାଧକତା ନଥିଲା; ଏହା ଥିଲା ମାନଵ ଜାତିକୁ ବଞ୍ଚାଇ ରଖିଵାର ଏକ ମହତ ଜୈଵିକ ରଣନୀତି। ନିଆଁକୁ ସାଇତି ରଖିଵାର ସେହି ଆଦିମ ଦାୟିତ୍ୱବୋଧରୁ ହିଁ ଆଜିର ସଂସ୍କୃତିର ଜନ୍ମ।

ଆଜିର ଆଧୁନିକ ଯୁଗରେ ଶ୍ରମର ସ୍ୱରୂପ ବଦଳିଛି। ମହିଳାମାନେ ଘରର ଚୁଲି ସୀମାରୁ ବାହାରି ମହାକାଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଜର ପାଦଚିହ୍ନ ଛାଡ଼ିଲେଣି। ସେହିପରି ପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟ ରୋଷେଇ ଘରର ଦାୟିତ୍ୱକୁ ଆପଣେଇଵା ଆରମ୍ଭ କଲେଣି, ଯାହା ଏକ ସୁସ୍ଥ ସମାଜ ପାଇଁ ସ୍ୱାଗତଯୋଗ୍ୟ। କିନ୍ତୁ ଏହି ପରିଵର୍ତ୍ତନର ଅର୍ଥ ଏହା ନୁହେଁ ଯେ ଆମେ ଆମର ଅତୀତକୁ ନିନ୍ଦା କରିଵା ।

ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ନାରୀ ରୋଷେଇ କରେ, ସେ କେଵଳ ଖାଦ୍ୟ ରାନ୍ଧେ ନାହିଁ; ସେ ତା’ର ଜେନେଟିକ୍ ସ୍ମୃତିରେ ଲୁଚି ରହିଥିଵା ସେହି ଲକ୍ଷେ ଵର୍ଷର ମାତୃସତ୍ତାକୁ ଦୋହରାଇଥାଏ। ତା’ ହାତର ସ୍ପର୍ଶରେ ଖାଦ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଅମୃତ ରସ ଗୋଳିହୋଇଯାଏ ତାହା ସେହି ଗୁମ୍ଫା ଯୁଗରୁ ଚାଲିଆସିଥିଵା ସ୍ନେହ ଓ ସୁରକ୍ଷାର ପ୍ରତିଫଳନ। 

ରୋଷେଇ ଘର ହେଉଛି ଆମ ସଭ୍ୟତାର ପଵିତ୍ର ଵେଦୀ। ଏହାର ଇତିହାସକୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇଵା ଏଵଂ ମହିଳାମାନଙ୍କର ଏହି ମହାନ ଅଵଦାନକୁ ସ୍ୱୀକାର କରିଵା ହିଁ ମାନଵ ଇତିହାସ ପ୍ରତି ପ୍ରକୃତ ନ୍ୟାୟ ହେଵ । ଏହା ଏକ ପରାଧୀନତା ନୁହେଁ ଵରଂ ଵିଵର୍ତ୍ତନର ସେହି ଗୌରଵମୟ ଯାତ୍ରାର ଏକ ଅଵିଚ୍ଛେଦ୍ୟ ଅଂଶ, ଯାହା ଆମକୁ 'ପଶୁ'ରୁ 'ମଣିଷ' ସଜାଇଛି।

ଉତ୍କଳ ଭ୍ରମଣଂ ଆଲୋଚନା —୨

'ଉତ୍କଳ ଭ୍ରମଣଂ'ରେ ଵ୍ୟାସକଵି ଫକୀରମୋହନ ସେନାପତି ପ୍ରଥମେ ଉତ୍କଳକୁ ପଵିତ୍ରଭୂମି ବୋଲି ତଥା ଏଠାକାର କଳା କାରୁକାର୍ଯ୍ୟର ଗୌରଵଗାନ କରିଵା ପରେ ତତ୍କାଳୀନ ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ଅତି ନିଷ୍ଠୁର, ଵାସ୍ତଵ ଓ କାରୁଣ୍ୟଭରା ଚିତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରିଛି। କଵିଙ୍କର ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା-ଆନ୍ଦୋଳନ ସହ ଜଡ଼ିତ ସଂଗ୍ରାମୀ ସ୍ୱର ଏଵ ଓଡ଼ିଶାର ଵିଚ୍ଛିନ୍ନାଞ୍ଚଳକୁ ନେଇ ଥିଵା ଗଭୀର ଆନ୍ତରିକ ଵ୍ୟଥା ଅତି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇଛି।

"ଅଇଲେ ଶିଵାଜୀ ଥରେ ଦେଖିବେ ଉତ୍କଳ !

ଅଛି କିବା ଏହା ପୂର୍ଵ ରୂପ ଅଵିକଳ ॥

କିନ୍ତୁ ଆହା ଏହି ଦେଶ ହୋଇ ଖଣ୍ଡଖଣ୍ଡ ।

ସକଳ ସମ୍ପତ୍ତି ହୋଇଅଛି ଲଣ୍ଡଭଣ୍ଡ ॥"

କୁହାଯାଏ ମରାଠା ଵୀର ଛତ୍ରପତି ଶିଵାଜୀ ଓଡ଼ିଶା ବୁଲିଵାକୁ ଆସିଥିଲେ ଏଵଂ ଭୁବନେଶ୍ୱରଠାରେ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ ଯେ ଏହି ଉତ୍କଳ ଭୂମି ଦେଵତାଙ୍କର ଵାସଯୋଗ୍ୟ, ଉତ୍କଳ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସକାଶେ ନୁହେଁ(ଅଧ୍ୟାପକ ଦେଵେନ୍ଦ୍ର କୁମାର ଦାଶଙ୍କ ସମ୍ପାଦିତ ଉତ୍କଳ ଭ୍ରମଣଂର ୧୧ତମ ପୃଷ୍ଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି) । ତେବେ ଐତିହାସିକମାନେ କୁହନ୍ତି ଯେ ଶିଵାଜୀ ତାଙ୍କ ଜୀବଦ୍ଦଶାରେ କେବେ ହେଲେ ବି ଓଡ଼ିଶା ଆସିନଥିଲେ । 

ତେଣୁ ହୁଏତ ଫକୀରମୋହନ ଶିଵାଜୀଙ୍କ ଓଡ଼ିଶା ଆଗମନ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କିମ୍ବଦନ୍ତୀର ଉଲ୍ଲେଖ ଏଠାରେ କରିଛନ୍ତି କିମ୍ବା କାଳ୍ପନିକ ଭାବରେ ଶିଵାଜୀଙ୍କୁ ତତ୍କାଳୀନ ଓଡ଼ିଶା ମାଟିକୁ ଆଵାହନ କରିଛନ୍ତି। ହୁଏତ ଫକୀରମୋହନ କହିଵାକୁ ଚାହାନ୍ତି ଯେ, ଯଦି ଅତୀତର କୌଣସି ମହାପୁରୁଷ ଵା ଶିଵାଜୀଙ୍କ ଭଳି ଵୀର ଆଜିର ଓଡ଼ିଶାକୁ ଦେଖିଵାକୁ ଆସିବେ, ତେବେ ସେ ଚମକି ପଡ଼ିବେ। ସେ ସେହି ସୂର୍ଯ୍ୟଵଂଶ ଓ ଗଙ୍ଗଵଂଶ ସମୟର "ଗଙ୍ଗାରୁ ଗୋଦାବରୀ" ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଵିସ୍ତୃତ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ପୂର୍ଵ ରୂପ ଆଉ ଅଵିକଳ (ଅକ୍ଷତ) ପାଇବେ ନାହିଁ। ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ କାଳରେ ପ୍ରଶାସନିକ ସୁବିଧା ନାଁରେ ଓଡ଼ିଶାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ "ଖଣ୍ଡଖଣ୍ଡ" କରି ଵିଭିନ୍ନ ପ୍ରଦେଶ ସହ ମିଶାଇ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଯାହାଫଳରେ ଏହାର ଭୌଗୋଳିକ ଓ ଆର୍ଥିକ ସମ୍ପତ୍ତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ "ଲଣ୍ଡଭଣ୍ଡ" ଵା ଛତ୍ରଭଙ୍ଗ ହୋଇଯାଇଛି।

ତତ୍ପରେ ପ୍ରାନ୍ତୀୟ ସୀମାର ଅଵକ୍ଷୟ ଓ ପଡ଼ୋଶୀଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଫକୀରମୋହନ ଲେଖିଛନ୍ତି:

"ଦକ୍ଷିଣ‌ଟା କମାମାନେ ବସିଛନ୍ତି ମାଡ଼ି ।

ଉତ୍ତରଟା ଗଲାଣି ତ ବଙ୍ଗାଳୀଙ୍କ ବାଡ଼ି ॥

ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର କଥା କହିଲେ ନ ସରେ ।

ପଡ଼ିଲାଣି ମରହଟ୍ଟା ପଶ୍ଚିମା ଭାଗରେ ||"

ଏହି ପଦଗୁଡ଼ିକରେ ଫକୀରମୋହନ ସେ ସମୟର ଓଡ଼ିଶାର ଚତୁଃସୀମାର ଏକ ଜୀଵନ୍ତ ଭୌଗୋଳିକ ମାନଚିତ୍ର ଅଙ୍କନ କରିଛନ୍ତି, ଯାହା ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାଭାଷୀ ଅଞ୍ଚଳର ଵିଲୁପ୍ତିକୁ ଦର୍ଶାଏ । 

ଦକ୍ଷିଣାଞ୍ଚଳ (ଗଞ୍ଜାମ ଓ ବିଶାଖାପାଟଣା ଏଜେନ୍ସି) ସେତେବେଳେ ମାନ୍ଦ୍ରାଜ ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି ଅଧୀନରେ ଥିଲା, ଯାହାକୁ କଵି "କମାମାନେ" ଵା ତେଲୁଗୁ ପ୍ରଭାଵିତ ପ୍ରଶାସକ/ଲୋକମାନେ ମାଡ଼ି ବସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଵ୍ୟଙ୍ଗ କରିଛନ୍ତି।

ଉତ୍ତରାଞ୍ଚଳ (ବାଲେଶ୍ୱରର କିଛି ଅଂଶ ଓ ମେଦିନୀପୁର) ସେତେବେଳେ ବଙ୍ଗାଳୀ ଜମିଦାର ଓ ଅମଲାମାନଙ୍କ ହାତକୁ ଚାଲିଯାଇଥିଲା, ଯାହାକୁ କବି "ବଙ୍ଗାଳୀଙ୍କ ବାଡ଼ି" (ବଗିଚା ଵା ସାମ୍ରାଜ୍ୟ) ବୋଲି କହିଛନ୍ତି।

ଓଡ଼ିଶାର ଯେଉଁ ପଶ୍ଚିମାଞ୍ଚଳ (ସମ୍ବଲପୁର ଓ ଗଡ଼ଜାତ ସମୂହ) ଅଭିକିଣ୍ଣୟୋ କରକଣ୍ଡୁ, ଶତ୍ରୁଭଞ୍ଜ,ଭୌମକର ଵଂଶ,କେଶରୀ,ଗଙ୍ଗ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଭୋଇ ଵଂଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାୟ ୩୦୦୦ ଵର୍ଷ ଧରି ଅଭିନ୍ନ ଅଙ୍ଗ ଥିଲା ତାହା ସେହି ସମୟରେ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ପ୍ରଦେଶ (Central Provinces) ଅଧୀନରେ ଥିଵାରୁ ସେଠାରେ ହିନ୍ଦୀ ଓ ମରାଠୀ ପ୍ରଭାବ ଖୁବ୍ ବେଶୀ ଥିଲା। କଵିଙ୍କର ଏହି ଆକ୍ଷେପ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରାନ୍ତୀୟ ସୀମାନ୍ତରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ପ୍ରତି ଥିଵା ଵିପଦକୁ ସୂଚାଉଛି। ପରେ ଛତିଶଗଡ଼ର ଅଧା ଅଞ୍ଚଳ ତଥା ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡର ଅଧା ଅଞ୍ଚଳ ସବୁଦିନ ପାଇଁ ଓଡ଼ିଶାରୁ ଵିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେଵା ଯୋଗୁଁ ସେଠାରୁ କେମିତି ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଓ ଲିପି ତଥା ଓଡ଼ିଆ ପରିଚୟ ଲୋପ ପାଇଛି ତାହା ଆଜି ଆମେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ହୃଦବୋଧ କରିପାରୁଛନ୍ତି। ତେବେ ଫକୀରମୋହନ ବହୁତ ପୂର୍ଵରୁ ଏହା ଅନୁଭଵ କରିସାରିଥିଲେ ତେଣୁ ସେ "ପଶ୍ଚିମ ଦିଗର କଥା କହିଲେ ନ ସରେ" ଭଳି ପଦ ଵ୍ୟଵହାର କରିଛନ୍ତି । 

ତହୁଁ ଫକୀରମୋହନ ବାକି ଓଡ଼ିଶାର ଦୀନତା ଓ ଅର୍ଥନୈତିକ ଶୋଷଣ କଥାକୁ ଵର୍ଣ୍ଣନା କରି ଲେଖିଛନ୍ତି 

"ବାକି ତିନିଗୋଟି ଜିଲ୍ଲା ଉଡ଼ିଶ୍ୟା ଗୌରଵ ।

ଏଥି ମଧ୍ୟ ସବୁ ସରିଯାଇଛି ଵିଭଵ ॥

ମାରୁଆଡ଼ି କାପୁଡ଼ିଆ ଭୋଜପୁରୀ ମୁଦୀ ।

ଵାଣିଜ୍ୟ ଭଣ୍ଡାର ଦ୍ଵାର ରଖିଛନ୍ତି ମୁଦି ॥

ଉଡି଼ଆ କାଟିବେ ଧାନ ଚଷି ଚଷି ମାଟି ।

ମାତ୍ରକ ଖାଇଵ ରସ ତହୁଁ ଗୁଜରାଟି ॥"

ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନରେ ମୁଖ୍ୟ ଓଡ଼ିଶା କହିଲେ କେଵଳ "କଟକ, ପୁରୀ ଓ ବାଲେଶ୍ୱର" ଏହି "ତିନିଗୋଟି ଜିଲ୍ଲା"କୁ ବୁଝାଉଥିଲା, ଯାହା ବଙ୍ଗ ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି ଅଧୀନରେ ଥିଲା। ଫକୀରମୋହନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖର ସହ ଉତ୍କଳ ଭ୍ରମଣଂର ଉକ୍ତ ପଦଗୁଡ଼ିକରେ କହିଛନ୍ତି ଯେ, ଓଡ଼ିଶାର ଗୌରଵ କୁହାଯାଉଥିଵା ଏହି ତିନୋଟି ଜିଲ୍ଲାରେ ମଧ୍ୟ ଆଉ ସେହି ଆର୍ଥିକ ଵୈଭଵ ନାହିଁ। ସେ ସମୟର ସାମାଜିକ-ଅର୍ଥନୈତିକ ଶୋଷଣକୁ ପଦାରେ ପକାଇ କଵି ଦର୍ଶାଇଛନ୍ତି ଯେ ଓଡ଼ିଶାର ଵ୍ୟଵସାୟ ଓ ଵାଣିଜ୍ୟ ଉପରେ ଅଣ-ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଥିଲା। ଵସ୍ତ୍ର ଵ୍ୟଵସାୟରେ "ମାରୁଆଡ଼ି", ଗ୍ରୋସରୀ ଵା ତେଜରାତି ଦୋକାନରେ "ଭୋଜପୁରୀ" (ବିହାରୀ) ଏଵଂ ବଡ଼ ବଡ଼ ଵାଣିଜ୍ୟ କାରବାରରେ "ଗୁଜରାଟି"ମାନେ ପ୍ରଭାବ ଵିସ୍ତାର କରି ଓଡ଼ିଶାର ଵାଣିଜ୍ୟ ଦ୍ୱାରକୁ "ମୁଦି" (ବନ୍ଦ) କରି ରଖିଛନ୍ତି। ଓଡ଼ିଆ ଚଷାପୁଅ ଦିନରାତି ରକ୍ତକୁ ପାଣି କରି ମାଟି ଚଷି ଧାନ କାଟିଵ, କିନ୍ତୁ ତାର ଲାଭ ବା ଅସଲ "ରସ" ବାହାରିଆ ଵ୍ୟଵସାୟୀମାନେ ଉପଭୋଗ କରିବେ। ଏହା ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ଚରମ ଅର୍ଥନୈତିକ ଦେବାଳିଆପଣର ଚିତ୍ର।

ଓଡ଼ିଶାର ଅଵସ୍ଥା ଆଜି ବି ଅନେକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ସେହିପରି ହିଁ ହୋଇ ରହିଛି । ଆଜି ବି ଓଡ଼ିଶାର ଵାଣିଜ୍ୟ ଉପରେ ଏକ ବଡ଼ ଭାଗର ଅଧିକାର ବାହାରିଆମାନେ ହିଁ କରି ରଖିଛନ୍ତି । ଓଡ଼ିଶା ନିଜ ପ୍ରାଚୀନ ଉପନିଵେଶଗୁଡ଼ିକ(ଶ୍ରୀଲଙ୍କା,ମାଳଦ୍ଵୀପ,ଵର୍ମା, ଫିଲିପାଇନ୍ସ, ମାଲେସିଆ, ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ, କାମ୍ବୋଡିଆ ଇତ୍ୟାଦି) ଭଳି ଏକ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଦେଶ ହୋଇନପାରିଵା ଯୋଗୁଁ ଆଜି ବି ଓଡ଼ିଶାର ଭାଗ୍ୟ ଅଣଓଡ଼ିଆମାନଙ୍କ ହାତରେ ରହିଛି ‌।

ପୁଣି ଫକୀରମୋହନ ତାଙ୍କ ସମୟରେ ଓଡ଼ିଆଙ୍କର ପ୍ରଶାସନିକ ପରାଧୀନତା କେମିତି ଥିଲା ତାହା ମଧ୍ୟ ଲେଖିଛନ୍ତି । 

"ହାକିମ ଉକୀଲ ସବୁ ଅଟନ୍ତି ଵିଦେଶୀ ।

ଡାକଘର କିରାଣୀଟୀ ନୁହେଁ ମଧ ଦେଶୀ ॥

ଜମିଦାର ମାନଙ୍କର ଚଳୁଥିଲା ହାତ ।

ଆସୁଅଛି ବନ୍ଦୋବସ୍ତ ସରିଯିଵ ଭାତ ॥"

ଏହି ପଦଗୁଡ଼ିକରେ ଫକୀରମୋହନ ତତ୍କାଳୀନ ଶିକ୍ଷା ଓ ଚାକିରି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ପଛୁଆପଣକୁ ଦେଖାଇଛନ୍ତି। ବଡ଼ ବଡ଼ ସରକାରୀ ଅଫିସର (ହାକିମ), କୋର୍ଟ କଚେରୀର ଓକିଲ (ଉକୀଲ)ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଡାକଘରର ସାଧାରଣ କିରାଣୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତେ "ଵିଦେଶୀ" (ଅର୍ଥାତ୍ ଓଡ଼ିଶା ବାହାରର, ମୁଖ୍ୟତଃ ବଙ୍ଗାଳୀ ଶିକ୍ଷିତ ବାବୁ) ଥିଲେ। ସ୍ଥାନୀୟ ଓଡ଼ିଆଟିଏ ନିଜ ମାଟିରେ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ଚାକିରି ପାଇଵାରୁ ବଞ୍ଚିତ ଥିଲା।

ଅନ୍ୟପଟେ, ଓଡ଼ିଆ ଜମିଦାରମାନେ ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ଵରୁ କିଛି ମାତ୍ରାରେ ପ୍ରତିପତ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ ("ଚଳୁଥିଲା ହାତ"), ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ବ୍ରିଟିଶ ସରକାରଙ୍କ ନୂଆ ନୂଆ ଭୂ-ରାଜସ୍ୱ ବନ୍ଦୋବସ୍ତ (ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ଆଇନ ଇତ୍ୟାଦି) ଖଡ଼୍ଗ ଭଳି ଝୁଲୁଥିଲା। ଅନେକତ୍ର ଓଡ଼ିଆ ଜମିଦାରୀ ନଵାଗତ ବଙ୍ଗାଳୀମାନଙ୍କୁ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ଆଇନ ବଳରେ ମିଳିଯାଇଥିଲା । 

ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ଆଇନ୍ ବନ୍ଦୋବସ୍ତ ଯୋଗୁଁ ଓଡ଼ିଆ ଜମିଦାରୀମାନ କଲିକତାର ନିଲାମ ବଜାରରେ ବିକ୍ରି ହୋଇଯାଉଥିଲା, ଯାହା ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ମୁହଁରୁ ଶେଷ "ଭାତ" ମୁଠାକ ମଧ୍ୟ ଛଡ଼ାଇ ନେଉଥିଲା।

ଏହି ଅଵସ୍ଥା ଆଜି ବି ଓଡ଼ିଶାରେ ଦେଖାଯାଉଛି । ଆଜି ବି ଓଡ଼ିଶା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଓଡ଼ିଆମାନଙ୍କ ଦ୍ବାରା ପରିଚାଳିତ ହେଉନାହିଁ । ସରକାରଠାରୁ ସରକାରୀ ଅମଲା ଯାଏଁ ପଣ ପଣ ଅଣଓଡି଼ଆ ଓଡ଼ିଶାର ଶାସକ ହୋଇ ବସିଛନ୍ତି । ଏହି ଅଣଓଡି଼ଆ ଶାସକ ଓ ପ୍ରଶାସକମାନେ,ଅମଲାମାନେ ଆଜି ବି ଓଡ଼ିଶାର ଲୋକଙ୍କ ଆଖିରେ ଆଙ୍ଗୁଳି ମାରି ଶୋଷଣ କରୁଛନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ତୋଷାମଦିଆ ଓଡ଼ିଆ ଦେଶଭକ୍ତିର ଗୀତ ଗାଇ ନିଜ ମହାନ ପୂର୍ଵଜଙ୍କୁ ଇଂରେଜ ଏଜେଣ୍ଟ ଓ ଜୋତା ବେପାରୀ ଇତ୍ୟାଦି ଶୋଧି ସମ୍ପିଦେଇ ଚେଇଁ ଶୋଇ ପଡ଼ୁଛନ୍ତି । 

ତଥାପି କାହିଁକି କେଜାଣି ଫକୀରମୋହନ ଭଵଷ୍ୟତ ପାଇଁ ଆଶାଵାଦୀ ହୋଇ ତତ୍ପରେ ଦୁଇ ପଦ ଲେଖିଥିଲେ ଯେ 

"ହେଉ ହେଉ ସେଦିନ ତ ଆସିଵ ଅଵଶ୍ୟ ।

ଶିକ୍ଷିତ ଉଡ଼ିଏ କାଲି କରିବେ ନିଜସ୍ଵ ॥"

ଉତ୍କଳ ଭ୍ରମଣଂର ଏହି ଦୁଇଟି ଧାଡ଼ି ଫକୀରମୋହନଙ୍କର କେଵଳ ସମାଲୋଚକ ରୂପକୁ ନୁହେଁ ଵରଂ ଜଣେ ଦୂରଦ୍ରଷ୍ଟା ଓ ଆଶାଵାଦୀ ସଂସ୍କାରକର ରୂପକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ। ସେତେବେଳେ ଓଡ଼ିଶାର ଦୀନହୀନ ଅଵସ୍ଥା ଦେଖି ମଧ୍ୟ କଵି ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିନଥିଲେ। ସେ ଏକ ଦୃଢ଼ ଆତ୍ମଵିଶ୍ୱାସ ପ୍ରକଟ କରି ଲେଖିଥିଲେ ଯେ—"ହେଉ ହେଉ" ଅର୍ଥାତ୍ ଯାହା ବି ପରିସ୍ଥିତି ଥାଉ ନା କାହିଁକି ସେହି ନୂତନ ପ୍ରଭାତ ଅଵଶ୍ୟ ଆସିଵ, ଯେତେବେଳେ ଓଡ଼ିଶାର ନୂଆ ପିଢ଼ିର "ଶିକ୍ଷିତ ଓଡ଼ିଆ" (ଉଡ଼ିଏ) ମାନେ ନିଜର ସ୍ୱାଭିମାନ ଓ ଶିକ୍ଷା ବଳରେ ସମସ୍ତ ଅଧିକାରକୁ ଫେରାଇ ଆଣି ଏହି ମାଟିକୁ ପୁଣି ଥରେ "ନିଜସ୍ୱ" ଵା ଆତ୍ମନିର୍ଭରଶୀଳ କରିବେ। ଏହା ଥିଲା ତତ୍କାଳୀନ ଭାଷା ଓ ଜାତୀୟ ଆନ୍ଦୋଳନର ଯୁଵପିଢ଼ି ପ୍ରତି ଏକ ଆହ୍ୱାନ ଏଵଂ ସଫଳ ଭଵିଷ୍ୟତର ଏକ ଗଭୀର ଭଵିଷ୍ୟଵାଣୀ।

ଯଦ୍ୟପି ଓଡ଼ିଶାର ଶାସନ ଓ ପ୍ରଶାସନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଜୋକ ଭଳି କିଛି ଅଣଓଡି଼ଆ ରହି ଓଡ଼ିଆଙ୍କର ଶୋଷଣ କରି ଚାଲିଛନ୍ତି ତେବେ ଓଡ଼ିଶାର ଲୋକମାନେ ପରାଧୀନ ଭାରତର ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ଭଳି ଆଜି ଆଉ ଏତେ ନିଃସହାୟ ନାହାନ୍ତି ‌। ଓଡ଼ିଆମାନେ ସାମ୍ବିଧାନିକ ହେଉ ଵା ଵିପ୍ଳଵ ଦ୍ଵାରା ହେଉ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ଏହି ଓଡ଼ିଆଦ୍ଵେଷୀ, ଓଡ଼ିଶାଦ୍ଵେଷୀ ଅଣଓଡ଼ିଆ ଶାସକ,ପ୍ରଶାସକ,ଅମଲମାନଙ୍କୁ ଗଳା ଧକ୍କା ଦେଇ ନିଜ ମାଟିରୁ ତଡ଼ି ପାରିବେ । 

ଵ୍ୟାସକଵିଙ୍କ ଭଵିଷ୍ୟଵାଣୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଭୁଲ୍ ନଥିଲା; ଓଡ଼ିଆ ପୁଅ ଶିକ୍ଷିତ ହେଲା, ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପ୍ରଦେଶ ଗଠନ ହେଲା ଏଵଂ ଓଡ଼ିଶାର ନିଜସ୍ୱ ସଚିଵାଳୟଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କୋର୍ଟ-କଚେରୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁଠି ଓଡ଼ିଆ ବସିଲେ। କିନ୍ତୁ ଵିଡ଼ମ୍ବନା ହେଉଛି, ଯେଉଁ ଶିକ୍ଷା ବଳରେ ଓଡ଼ିଆ ନିଜର ସ୍ୱାଭିମାନ ଫେରାଇ ଆଣିଵା କଥା, ସେହି ଆଧୁନିକ ଶିକ୍ଷା ଓଡ଼ିଆକୁ ନିଜ ଭାଷା, ସଂସ୍କୃତି ଓ ମାଟି ପ୍ରତି ଅଧିକ ଉଦାସୀନ କରିଦେଲା। ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା ଇଂରାଜୀ ଆଉ ହିନ୍ଦୀରେ ହେଵାରୁ, ଚାକିରି କ୍ଷେତ୍ରରେ ହିନ୍ଦୀ ଓ ଇଂରାଜୀର ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଥିଵାରୁ ଶିକ୍ଷିତ ଓଡ଼ିଆମାନେ ନିଜର ମାତୃଭାଷା "ଓଡ଼ିଆ"କୁ ହିଁ ହେୟଜ୍ଞାନ କରିଵାକୁ ଲାଗିଲେ । ପରିଣାମସ୍ୱରୂପ, ଶାସନ ଗାଦିରେ ଓଡ଼ିଆ ବସିଲେ ମଧ୍ୟ, ମାନସିକତା ସେହି ପୁରୁଣା "ଵିଦେଶୀ" ଅମଲାତନ୍ତ୍ରର ଗୋଲାମ ହୋଇ ରହିଗଲା, ଯାହାର ସୁଯୋଗ ନେଇ ଆଜି ପୁଣି ଥରେ ପରୋକ୍ଷରେ ଅଣଓଡ଼ିଆମାନେ ଓଡ଼ିଶାର ସର୍ଵେସର୍ଵା ସାଜିବାକୁ ସାହସ କରୁଛନ୍ତି।

ଆଜି ଅଣଓଡି଼ଆମାନେ ଓଡ଼ିଶା ଵିଭାଜନ ପାଇଁ ଧନ ଜନ ବୁଦ୍ଧି ଖଟାଉଛନ୍ତି । ଓଡ଼ିଶାର ସୀମାନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଖଣ୍ଡେ ଖଣ୍ଡେ କାଟି ନେଇ ଯିଵାକୁ ଅଣଓଡି଼ଆମାନେ ପୁଣି ଥରେ ଚେଷ୍ଟା ଚଳାଇଛନ୍ତି । ଏଥିପାଇଁ ସୀମାନ୍ତ ଓଡ଼ିଶାର ଲୋକଙ୍କୁ ପ୍ରଲୋଭିତ କରାଯାଉଛି, ଧର୍ମାନ୍ତରୀକରଣ କରାଯାଉଛି ଏଵଂ ଆଞ୍ଚଳିକଵାଦର ଵିଷ ତାଙ୍କ ମନରେ ପୂରେଇ ଓଡ଼ିଆଦ୍ଵେଷୀ କରାଯାଉଛି । ଓଡ଼ିଶାର ସାଂସ୍କୃତିକ ଵିଭଵଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଚୋରି କରିଵାକୁ ଅଣଓଡି଼ଆ ପଡ଼ୋଶୀମାନେ ପଛାଉ ନାହାନ୍ତି । ଜାତୀୟ ଓ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ଓଡ଼ିଆ ଵ୍ୟକ୍ତି ଵିଶେଷ,ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଏଵଂ ଓଡ଼ିଶାର ସମସ୍ୟାକୁ ଜାଣିଶୁଣି ଅଣଓଡି଼ଆମାନେ କମ୍ ମହତ୍ତ୍ଵ ଦେଉଛନ୍ତି କିମ୍ବା ମହତ୍ତ୍ଵ ନଦେଵାକୁ ଆନକୁ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତାଉଛନ୍ତି । ଵ୍ୟାପାର ଵାଣିଜ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ତାହା ହିଁ ଦେଖାଯାଉଛି । 

ଫକୀରମୋହନ ତାଙ୍କ କାଵ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଅଣଓଡ଼ିଆ ଵ୍ୟଵସାୟୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଵାଣିଜ୍ୟ ଦ୍ୱାର "ମୁଦି" ହେଵା କଥା କହିଥିଲେ, ତାହାର ରୂପ ଆଜି ବଦଳିଯାଇଛି। ସେ ସମୟର ମାରୁଆଡ଼ି, କାପୁଡ଼ିଆ କିମ୍ବା ଗୁଜରାଟିମାନେ କେଵଳ ହାଟ-ବଜାର କିମ୍ବା ଲୁଗାପଟା ଵ୍ୟଵସାୟରେ ସୀମିତ ଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଆଜି ସେମାନେ ଓଡ଼ିଶାର ବଡ଼ ବଡ଼ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ, ଖଣି, ଶିଳ୍ପାଞ୍ଚଳ,ବନ୍ଦର ଏଵଂ ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଛି ଓଡ଼ିଶାର ରାଜନୀତିକୁ ନିଜ ପକେଟରେ ରଖିଛନ୍ତି। ଓଡ଼ିଶାର ଜଳ, ଜଙ୍ଗଲ,ଲୁଣ, ସମୁଦ୍ର ଓ ଜମିର ଅସଲ "ରସ" ଆଜି କର୍ପୋରେଟ୍ ସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ଜରିଆରେ ବାହାର ରାଜ୍ୟକୁ ଚାଲିଯାଉଛି, ଯେଉଁଥିରେ ସ୍ଥାନୀୟ ଓଡ଼ିଆ କେଵଳ ସେହିମାନଙ୍କ ଅଧୀନରେ ଦିନମଜୁରିଆ କିମ୍ବା କିରାଣୀଟିଏ ହୋଇ ଜୀଵନ ବିତାଉଛି।

ଏହି ଚରମ ଦୀନତା ଭିତରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଦୁଃଖର ଵିଷୟ ହେଉଛି ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ମାନସିକ ପରାଜୟ। ନିଜକୁ ପ୍ରଗତିଶୀଳ ଦେଖାଇଵା ଆଳରେ ଆଜିର ଓଡ଼ିଆ ନିଜ ଭାଷାରେ କଥା ହେଵାକୁ ଲାଜ ଅନୁଭଵ କରୁଛି, ନିଜ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଓଡ଼ିଆ ଶିଖାଇଵାକୁ ହୀନମନ୍ୟତା ମଣୁଛି। ଯେଉଁ ଭାଷା ସୁରକ୍ଷା ଆନ୍ଦୋଳନ ପାଇଁ ଫକୀରମୋହନ ବାଲେଶ୍ୱରରେ "ଉତ୍କଳ ପ୍ରେସ" ସ୍ଥାପନ କରି ନିଜ ଜୀଵନକୁ ବାଜି ଲଗାଇ ଦେଇଥିଲେ, ଆଜି ସେହି ଭାଷା ନିଜ ମାଟିରେ ଅନାଥ। ସରକାରୀ ସ୍ତରରେ ପ୍ରଶାସନିକ କାର୍ଯ୍ୟ ଓଡ଼ିଆରେ କରିଵା ପାଇଁ ଆଇନ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ତାହା କେଵଳ କାଗଜପତ୍ରରେ ସୀମିତ, କାରଣ ଶାସନର ମଙ୍ଗ ଧରିଥିଵା ଅଣଓଡ଼ିଆ ଅମଲାମାନଙ୍କୁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଗୁରୁତ୍ୱ ବୁଝାପଡ଼େ ନାହିଁ ଏଵଂ ସେମାନଙ୍କ ତୋଷାମଦ କରୁଥିବା ଓଡ଼ିଆ ନେତା ଓ ଚେଲାମାନଙ୍କର ସେତିକି ସ୍ୱାଭିମାନ ନାହିଁ।

ତେଣୁ ‘ଉତ୍କଳ ଭ୍ରମଣଂ’ରେ ଵ୍ୟାସକବି ଯେଉଁ ଆକ୍ଷେପ କରିଥିଲେ, ତାହା କେଵଳ ଉନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଭାଗର ଏକ ଚିତ୍ର ନୁହେଁ ଵରଂ ଏହା ଆଜିର ଓଡ଼ିଆ ସମାଜ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏକ କଠୋର ଚେତାଵନୀ। ଯଦି ଆଜିର ଓଡ଼ିଆ ଯୁଵପିଢ଼ି କେଵଳ ଅତୀତର ଗୋଦାଵରୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଅହଂକାରରେ ବୁଡ଼ି ରହିବେ ଏଵଂ ଵର୍ତ୍ତମାନର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅର୍ଥନୈତିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ଗୋଲାମୀକୁ ଚିହ୍ନି ନପାରିବେ, ତେବେ ଇତିହାସ ପୁଣି ଥରେ ନିଜକୁ ଦୋହରାଇଵ। ଓଡ଼ିଶାର ସୀମା ଭିତରେ ଓଡ଼ିଆ ସଂଖ୍ୟାଲଘୁ ପାଲଟିଯିଵ ଏଵଂ ଭୌଗୋଳିକ ଭାବେ ଓଡ଼ିଶାର ମାନଚିତ୍ର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଭାବଗତ ଓ ଅଧିକାରଗତ ଭାବେ ଏହା ପୁଣି ଥରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର "ବାଡ଼ି" କିମ୍ବା ଚରାଭୂଇଁରେ ପରିଣତ ହୋଇଯିଵ।

ମାଧଵ ଭଗିଆ ସମ୍ବାଦ —୫(Myth ଓ ମିଥ୍ୟା)

ଭଗିଆ କିଛି ମାସ ତଳେ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇଥିଵା ଲେଖକ ଅକ୍ଷତ ଗୁପ୍ତାଙ୍କ ଗୋଟେ ସାକ୍ଷାତକାର ଦେଖି ମନ୍ଦ ମନ୍ଦ ହସୁଥାଏ ଯେ ଏତିକିବେଳେ ମାଧଵ ସେଠି ଆସି ପହଁଞ୍ଚିଗଲା । ଭଗିଆକୁ ହସୁଥିଵାର ଦେଖି ମାଧଵ ଗମାତରେ ପଚାରିଲା “ଆଉ ଭଗଵାନ ଭାଇ କିସ ଆଜି ଭାରି ହସୁଛ ତ ! ତମେ ତ ସହଜେ ହସିଵା ଲୋକ ନୁହେଁ! ସେ ହସକଥାଟା ମୋତେ ବି ଡେଗେଇ ଦିଅନ୍ତନି, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଦେଖନ୍ତି ।” ଭଗିଆ ଯେମିତି ମାଧଵ କଥା ଶୁଣିଛି ତାକୁ ଆହୁରି ହସ ମାଡ଼ିଲା । ତେବେ ହସ ଚାପି ଭଗିଆ ତାକୁ କହିଲା,"ନାଇଁ ହେ ସେତା କୋଉ ହସକଥା ଵିଡିଓ ନୁହେଁ ଵା ! ହେଇ ସେ ଅକ୍ଷତ ଗୁପ୍ତାଙ୍କର ଆର୍ ଜେ ରୌନକଙ୍କ ସହିତ ସାକ୍ଷାତକାର ଦେଖୁଥିଲି ଯେ ତାଙ୍କର ଗୋଟେ କଥା ଶୁଣି ବଢ଼େ ହସ ଲାଗିଲା !”

ତାପରେ ମାଧଵକୁ ଭଗିଆ ସେ ଵିଡିଓଟି ଦେଖେଇଲା । ସେଥିରେ ଅକ୍ଷତ ଗୁପ୍ତା କହୁଥାନ୍ତି 

ଅକ୍ଷତ ଗୁପ୍ତା—“एक शब्द है Mythology ...

Rj ରୌନକ୍— इस शब्द से एग्री करते हैं आप ?

ଅକ୍ଷତ ଗୁପ୍ତା—नहीं ! मैं नहीं करता

Rj ରୌନକ୍—तो Mythology है या देश का इतिहास है क्या बोलेंगे उसको ? राईट वर्ड क्या है उसके लिए?

ଅକ୍ଷତ ଗୁପ୍ତା—मेरे लिए तो सत्यलोजी है । अगर आप इसको मिथ्या मानेंगे... मिथ् और मिथ्या शब्द से Mythology बना है और मिथ्या मतलब हीं कल्पना है, कहानी है और सत्यता उसमें ज़ीरो हो जाता है । 

...

ମାଧଵକୁ ଵିଡିଓ ଏତିକି ଦେଖେଇ ଭଗିଆ କହିଲା ଦେଖିଲୁ ତ ମୁଁ ଏଇକଥା ଶୁଣି ହସୁଥିଲି ! 

ମାଧଵ କିଛି ବୁଝିନପାରି କହିଲା “ମଲା ଏଥିରେ ହସିଲା ଭଳିଆ କ'ଣ ଅଛି ? ଅକ୍ଷତ ଗୁପ୍ତା ତ ଠିକ୍ କଥା କହୁଛନ୍ତି,ମିଥ୍ୟାରୁ ମିଥ୍ ଆଉ ମାଇଥୋଲୋଜୀ ହୋଇଛି !”

ଭଗିଆ କହିଲା ତୁ କେମିତି ଜାଣିଲୁ? ଏଇଟା ଗୋଟେ ମିଛ କଥା ! 

ମାଧଵ କୋଉ ମାନିଵା ଲୋକ? ସେ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ଯୁକ୍ତି କଲା , “ଆଉ ତମେ ସବୁ ଜାଣିଛ ଆଉ ? ଅକ୍ଷତ ଗୁପ୍ତା କିଏ ଜାଣିଛ ? ସିଏ ହିଡେନ୍ ହିନ୍ଦୁର ଲେଖକ,କେତେ କୁଆଡେ଼ ଗଵେଷଣା କରି ସେ ଲେଖିଛନ୍ତି ଦ ନାଗା ୱାରିଅର୍ ଆଉ ତମେ ତାଙ୍କ କଥାକୁ ଭୁଲ୍ କହି ଦେଉଛ ?”

ଭଗିଆ ତାକୁ ବୁଝେଇଲା,ଦେଖେ ମିଥ୍ (myth) ଶବ୍ଦର ସୃଷ୍ଟି ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଵିଭିନ୍ନ ଵ୍ୟୁତ୍ପତ୍ତିଗତ (etymological) ମତ ରହିଛି। ଏହା ପ୍ରାୟତଃ ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରୀକ୍ ଭାଷାର μῦθος (mûthos)ରୁ ଆସିଛି, ଯାହାର ଅର୍ଥ "କଥା, ଵାକ୍ୟ, ଚିନ୍ତାଵାଣୀ, କାହାଣୀ" ଇତ୍ୟାଦି। ଏହି ଗ୍ରୀକ୍ ଶବ୍ଦଟି ମଧ୍ୟୟୁଗୀୟ ଲାଟିନ୍ mythus ଓ ଫ୍ରେଞ୍ଚ୍ mythe ମାଧ୍ୟମରେ ୧୮୩୦ ମଧ୍ୟରେ ଇଂରାଜୀରେ Myth ରୂପେ ପ୍ରଵେଶ କରିଥିଲା। କିନ୍ତୁ ମୂଳ ଗ୍ରୀକ୍ mûthos ଶବ୍ଦର ଉତ୍ପତ୍ତି ଵିଷୟରେ ଭାଷାଵିଦ୍‌ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ଵିଵାଦ ଓ ଵିଭିନ୍ନ ଥିଓରି ରହିଛି। 

ଭାଷାଵିଦ୍ Hjalmar Friskଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ, mûthos ଏକ ଧ୍ୱନ୍ୟାନୁକାରୀ ଶବ୍ଦ, ଅର୍ଥାତ୍ ଏହା ଶବ୍ଦର ଅନୁକରଣରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି। ଏହା ଗ୍ରୀକ୍ μῡ (mū)ରୁ ଆସିଛି, ଯାହା ଏକ ମୁଖ ଵା ନାକରୁ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିଵା ଧ୍ୱନିକୁ ସୂଚିତ କରେ। ଏହି ଥିଓରି ଅନୁଯାୟୀ, ଶବ୍ଦ ଓ କାହାଣୀର ସମ୍ପର୍କରୁ ଏହା ଉଦ୍ଭଵ ହୋଇଛି।

ଭାଷାବିଦ୍ Robert S. P. Beekesଙ୍କ ମତରେ, mythos ଏକ ପ୍ରାକ୍-ଗ୍ରୀକ୍ (Pre-Greek) ମୂଳ ଶବ୍ଦ, ଯାହାର ଉତ୍ପତ୍ତି ଅଜଣା ଓ ସମ୍ଭଵତଃ ଗ୍ରୀକ୍ ଭାଷାର ବାହ୍ୟ ସ୍ରୋତରୁ ଏହା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି । ହୁଏତ ଏ ଶବ୍ଦଟି ଅଣଭାରୋପୀୟ ଭାଷାରୁ ପ୍ରାକ୍ ଗ୍ରୀକ୍ ଭାଷାରେ ଆସି ଚଳିଥିଵ । 

Ernštedt (୧୯୫୩: ୫୫-୫୭) ଯୁକ୍ତି ଦେଇଥିଲେ ଯେ mythos ସମ୍ଭଵତଃ ଇଜିପ୍ଶିୟାନ୍ mdwt ("ଶବ୍ଦ, ବାଣୀ, କାର୍ଯ୍ୟ")ରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛି। ଯଦି ଏହା ସତ୍ୟ, ତେବେ ଏହା କପ୍ଟିକ୍ ⲙⲉⲧ- (met-)ର ସଗୋତ୍ରୀୟ ଶବ୍ଦ ଓ ⲙⲟⲩⲧⲉ (moute) ସହିତ ସମ୍ପର୍କିତ ହୋଇଥାଇପାରେ ।

ତେବେ Myth ଶବ୍ଦ ସହିତ ସାମ୍ୟ ଥିଵାରୁ 

କିଛି ଭାଷାଵିଦ୍‌ମାନେ ମତ ଦିଅନ୍ତି ଯେ, mythos ପ୍ରାକ୍-ସ୍ଲାଭିକ୍ *myslь ("ଆଇଡିଆ, ଥଟ୍", ଅର୍ଥାତ୍ "ଚିନ୍ତା ଵା ଵିଚାର")ରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି। ଏହା ପ୍ରଟୋ-ଇଣ୍ଡୋ-ଇଉରୋପୀୟ *mewHdʰ- ("କିଛି ଵିଷୟରେ ଅଭିଯୋଗ କରିଵା ଵା ଚିନ୍ତା କରିଵା") ମାଧ୍ୟମରେ ସମ୍ପର୍କିତ। ପ୍ରାକ୍ ଭାରୋପୀୟ *mewHdʰ ଶବ୍ଦରୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ଦିଗରେ ସଂସ୍କୃତ ଶବ୍ଦ ମିଥ୍ୟା (mithyā, "ମିଥ୍ୟା, ଅସତ୍ୟ, ମାୟାଜାଳ") ବି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି ‌। ଏକ ବଡ଼ ଵର୍ଗ ଏହି ମତକୁ ସମର୍ଥନ କରେ । 

ତେବେ ଏହି ସମସ୍ତ ମତ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ଵାଧିକ ପ୍ରଚଳିତ ହେଉଛି Beekesଙ୍କର Pre-Greek ଥିଓରି, ଯାହା ଅଧିକାଂଶ ଆଧୁନିକ ଵ୍ୟୁତ୍ପତ୍ତିକୋଷରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ। ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଥିଓରିଗୁଡ଼ିକ ଵିକଳ୍ପ ଵା ଵିଵାଦାସ୍ପଦ, କିନ୍ତୁ ଏଗୁଡ଼ିକ ଭାଷାର ଵିଵର୍ତ୍ତନର ଵିଭିନ୍ନ ଦିଗକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ।

ଭଗିଆର ଏତେ ବଡ଼ ଭାଷାତାତ୍ତ୍ୱିକ ଵ୍ୟାଖ୍ୟାନ ଶୁଣି ମାଧଵର ମୁଣ୍ଡ ଟିକେ ବୁଲାଇଦେଲା। ସେ କିଛି ସମୟ ଗୁମ୍ ମାରି ବସିଲା, ତା’ପରେ ନିଜ ଗାମୁଛାଟାକୁ କାନ୍ଧରେ ପକାଇ ପୁଣି ଯୁକ୍ତି ବାଢ଼ି କହିଲା— "ହଉ ହେ ଭଗଵାନ ଭାଇ! ତମେ ତ ଗ୍ରୀକ୍, ଲାଟିନ୍, ଇଜିପ୍ଟ ସବୁ ଦେଶ ବୁଲି ଆସିଲଣି। କିନ୍ତୁ ଶେଷ କଥାଟାରେ ତମେ ନିଜେ କହିଲ ଯେ ସଂସ୍କୃତ 'ମିଥ୍ୟା' ଶବ୍ଦ ସହିତ ଏହି 'Myth'ର ସମ୍ପର୍କ ଥାଇପାରେ ବୋଲି କିଛି ପଣ୍ଡିତ କହୁଛନ୍ତି। ତା’ହେଲେ ଅକ୍ଷତ ଗୁପ୍ତା ଯାହା କହିଲେ, ସେଥିରେ ଭୁଲ୍ କୋଉଠି ରହିଲା? ମିଥ୍ୟାରୁ ହିଁ ତ ମାଇଥୋଲୋଜୀ ଆସିଲା ବୋଲି ପ୍ରମାଣ ହେଉଛି!"

ଭଗିଆ (ମନ୍ଦ ମନ୍ଦ ହସି) ବୁଝେଇଲା "ଆରେ ମାଧଵରେ! ତୁ କଥାଟାର ଚେରକୁ ନ ଦେଖି ଖାଲି ପତ୍ରକୁ ଦେଖି ଡେଉଁଛୁ। ଭାଷା ଵିଜ୍ଞାନରେ 'ସଗୋତ୍ରୀୟ' (cognate) ହେଵା ଏଵଂ 'ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦରୁ ଅନ୍ୟ ଶବ୍ଦ ବାହାରିଵା' ଭିତରେ ଆକାଶ ପାତାଳ ତଫାତ ଅଛି।"

"ସେ କେମିତି? ଟିକେ ସହଜ କରି ବୁଝାଅ, ମୋ ଓଡ଼ିଆ ମୁଣ୍ଡରେ ଏ ବିଦେଶୀ ପାଠ ପଶୁନି। ମାଧଵ ବୁଝିନପାରି ପଚାରିଲା "

ଭଗିଆ କହିଲା "ଶୁଣ ମାଧିଆ, ଯଦି ସେହି ପ୍ରାକ୍-ଭାରୋପୀୟ (Proto-Indo-European) ମୂଳ ଶବ୍ଦ mewHd^h କୁ ଆମେ ଗ୍ରହଣ କରିଵା, ତେବେ ତା’ର ଅର୍ଥ ଥିଲା 'ଚିନ୍ତା କରିଵା' ଵା 'ଭାବିଵା'। ସେହି ଗୋଟିଏ ମୂଳ ଶବ୍ଦରୁ ଗ୍ରୀକ୍ ଭାଷାରେ ବାହାରିଲା 'mûthos' (ଯାହାର ଅର୍ଥ କାହାଣୀ ଵା ବିଚାର) ଏଵଂ ସଂସ୍କୃତରେ ବାହାରିଲା 'ମିଥ୍ୟା' (ଯାହାର ଅର୍ଥ ପ୍ରଥମେ ପ୍ରତିପକ୍ଷ ଵା ଵିପରୀତ ଥିଲା, ପରେ ଅସତ୍ୟ ହେଲା)। ଅର୍ଥାତ୍ 'ମିଥ୍' ଓ 'ମିଥ୍ୟା' ଦୁଇଟିଯାକ ଶବ୍ଦ ଯଦି ଦୁଇ ଭାଇ-ଭଉଣୀ ପରି ହୁଅନ୍ତି ତେବେ ଉଭୟ ଶବ୍ଦର ବାପା ଜଣେ। କିନ୍ତୁ ଅକ୍ଷତ ଗୁପ୍ତା କହୁଛନ୍ତି 'ମିଥ୍ୟା' ଶବ୍ଦରୁ 'ମିଥ୍' ଜନ୍ମ ହୋଇଛି,ମାନେ ଜଣେ ଭାଇଠାରୁ ତା ଭଉଣୀ ଜନମ ହୋଇଛି । କେବେ ଏମିତି ବଦ୍ଧ ପାଗଳାମି କଥା କେବେ ଶୁଣିଛୁ କହ ? ସଂସ୍କୃତ 'ମିଥ୍ୟା' ଶବ୍ଦ ୟୁରୋପ ଯାଇ 'Myth' ହୋଇନାହିଁ।"

ଆଉ ଏକ ସହଜ ଉଦାହରଣ ଦେଉଛି ଭଲ ଭାବରେ ମନୋଯୋଗ ଦେଇ ଶୁଣ । 

ସଂସ୍କୃତର 'ମାତୃ', ଲାଟିନର 'mater' ଏଵଂ ଇଂରାଜୀର 'Mother' — ଏସବୁ ସଗୋତ୍ରୀୟ ଶବ୍ଦ। ଏହାର ଅର୍ଥ ନୁହେଁ ଯେ ସଂସ୍କୃତ ମାତୃ ଶବ୍ଦରୁ ଇଂରାଜୀ ମଦର ଶବ୍ଦଟି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି। ଏ ସମସ୍ତ ଶବ୍ଦ ଗୋଟିଏ ପ୍ରାଚୀନ ମୂଳ ଶବ୍ଦରୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାଷାରେ ଵିଵର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଛନ୍ତି।

ମାଧଵ ଏସବୁ ଶୁଣି ଟିକେ ନରମି ଯାଇ କହିଲା "ହଉ, ଏଇଟା ନହେଲେ ଭାଷାଗତ ଭୁଲ୍ ହେଲା। କିନ୍ତୁ ଅକ୍ଷତ ଗୁପ୍ତା ଯେଉଁ ଭାବନା ପଛରେ ଏକଥା କହିଲେ, ସେଇଟା ତ ଠିକ୍ ନା? ଆମ ଇତିହାସ, ଆମ ରାମାୟଣ-ମହାଭାରତକୁ ଇଂରେଜମାନେ 'Mythology' କହି କାଳ୍ପନିକ ଵା ମିଛ ବୋଲି ପ୍ରମାଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଛନ୍ତି। ତେଣୁ ତାକୁ 'ସତ୍ୟଲୋଜୀ' କହିଵାରେ ଅସୁବିଧା କଣ?"

ଭଗିଆ ବୁଝେଇଲା —"ଦେଖେ ମାଧଵ, ଭାବନାତ୍ମକ ଭାବେ ତୁ ଵା ଅକ୍ଷତ ବାବୁ ଯାହା କହୁଛ, ସେଥିପାଇଁ ମୋର ଆଦର ଅଛି। କିନ୍ତୁ ଗୋଟେ ଭୁଲ୍ ଯୁକ୍ତି ଦେଇ ନିଜକୁ ଠିକ୍ ପ୍ରମାଣ କରିଵା ହେଉଛି ଅଜ୍ଞତା। 'Mythology' ଶବ୍ଦଟି ଦୁଇଟି ଗ୍ରୀକ୍ ଶବ୍ଦର ମିଶ୍ରଣରୁ ସୃଷ୍ଟି । mûthos (କାହାଣୀ/ପରମ୍ପରା) ଓ logia (ଅଧ୍ୟୟନ)। ଅର୍ଥାତ୍, କୌଣସି ସଂସ୍କୃତିର ପାରମ୍ପରିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ କାହାଣୀଗୁଡ଼ିକର ଵୈଜ୍ଞାନିକ ଅଧ୍ୟୟନକୁ 'Mythology' କୁହାଯାଏ। ଏହାର ଅର୍ଥ 'ମିଛର ଅଧ୍ୟୟନ' ନୁହେଁ।"

ମାଧଵ ପୁଣି ପଚାରିଲା — "ତା’ହେଲେ ଆମେରିକା, ୟୁରୋପରେ ଏହାକୁ କାଳ୍ପନିକ କାହିଁକି କୁହାଯାଏ?"

ଭଗିଆ କହିଲା — "ସେଇଟା ହେଉଛି ଶବ୍ଦର ଵ୍ୟଵହାରିକ ଅପଭ୍ରଂଶ। ସମୟକ୍ରମେ ସାଧାରଣ ଲୋକେ 'Myth' ଶବ୍ଦକୁ 'ଭ୍ରମ ଵା ମିଥ୍ୟା ଧାରଣା' ଅର୍ଥରେ ଵ୍ୟଵହାର କଲେ। ଯେମିତି ଆମେ ଓଡ଼ିଆରେ କହୁ— 'ଏଇଟା ଗୋଟେ ଗପ'। ଏହାର ମୂଳ ଅର୍ଥ ଗଳ୍ପ, କିନ୍ତୁ ଵ୍ୟଵହାରରେ ଆମେ କହୁ 'ମୋତେ ଗପ ଶୁଣାଅନି' (ଅର୍ଥାତ୍ ମିଛ କୁହନି)। ଠିକ୍ ସେମିତି! କିନ୍ତୁ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସ୍ତରରେ ଗ୍ରୀକ୍ 'Muthos'ର ମହତ୍ତ୍ୱ ବହୁତ ଅଧିକ ଥିଲା। ଆରିଷ୍ଟୋଟଲ୍ ନିଜ ନାଟ୍ୟଶାସ୍ତ୍ର (Poetics)ରେ ନାଟକର ମୂଳ କାହାଣୀ ଵା ପ୍ଲଟ୍(Plot)କୁ 'Muthos' ବୋଲି କହିଛନ୍ତି। ସେଠି ତା’ର ଅର୍ଥ ମିଛ ନଥିଲା ଵରଂ ଜୀଵନର ସତ୍ୟକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଵାର ଏକ ମାଧ୍ୟମ ଥିଲା।"

ମାଧଵ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ନିଜ ମୁଣ୍ଡ କୁଣ୍ଡାଇ କହିଲା "ବାପ୍ ରେ ବାପ୍! ଏତେ କଥା ଅଛି ଏଇ ଶବ୍ଦ ପଛରେ? ତା’ହେଲେ ଅକ୍ଷତ ଗୁପ୍ତା 'Myth' କୁ 'ମିଥ୍ୟା' ସହିତ ଯୋଡ଼ି ଖାଲି ଶବ୍ଦ-ଖେଳ (Wordplay) କରୁଥିଲେ?"

ଭଗିଆ— "ହଁ ମାଧଵ! ସେ ପୁରାଣକୁ ଇତିହାସ ପ୍ରମାଣ କରିଵା ଆଵେଗରେ ଏତେ ଭାସିଗଲେ ଯେ, ଭାଷା ଵିବିଜ୍ଞାନର ସୀମା ଡେଇଁ ନିଜ ମନଗଢ଼ା ଵ୍ୟୁତ୍ପତ୍ତି ତିଆରି କରିଦେଲେ। 'ମିଥ୍' ଓ 'ମିଥ୍ୟା' ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଵାକୁ ଏକା ଭଳି ଲାଗିପାରେ, କିନ୍ତୁ ଉଭୟ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ଓ ଵିଵର୍ତ୍ତନର ଇତିହାସ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଲଗା। ସେଥିପାଇଁ ମୁଁ ହସୁଥିଲି ଯେ, ଆଜିକାଲି ଇଣ୍ଟରନେଟ୍‌ରେ ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ କେମିତି କିଛି ନବୁଝି 'ମିଥ୍ ଓ ମିଥ୍ୟା'ର ଏକ ନୂଆ 'Myth' ଵା ଭ୍ରମ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛନ୍ତି!"

ମାଧଵ ଏଥର ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲା। ସେ ଭଗିଆ ପିଠିକୁ ଥାପୁଡ଼ାଇ କହିଲା, "ମାନିଲି ଭଗଵାନ ଭାଇ, ତମେ ସତରେ ଆମ ଗାଁର ଚଳନ୍ତି ଅଭିଧାନ! 

ଠିକ୍ ସେତିକିବେଳକୁ କାଳଵୈଶାଖୀ ମେଘ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲା ଏଵଂ ଘଡ଼ଘଡ଼ି ଚଡ଼ଚଡ଼ିରେ ନିଜର ଉପସ୍ଥିତି ଜଣେଇ ଦେଲା । ମାଧଵ ଯେମିତି ମେଘ ହେଵ ବୋଲି ଜାଣିଲା ଛାତ ଉପରକୁ ଶୁଖା ଯାଇଥିଵା କପଡ଼ା ଆଣିଵାକୁ ଧାଇଁ ଗଲା । 

କ୍ରମଶଃ...

ଆମ ଭ୍ରାତୃଗଣଙ୍କ ରକ୍ଷକ(Our Brothers’ Keepers)

ନିଆଁର ସୁଵିଧା ସତ୍ତ୍ୱେ ଆଜକୁ ପ୍ରାୟ ୧,୫୦,୦୦୦ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ମଣିଷମାନେ ପୃଥିଵୀରେ ଅତି ନଗଣ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ହୋଇ ରହିଥିଲେ । ସେମାନେ ସେତେବେଳେ ସିଂହମାନଙ୍କୁ ଡରାଇ ଦୂରେଇ ଦେଇପାରୁଥିଲେ, ଶୀତଳ ରାତିରେ ନିଜକୁ ଉଷୁମ ରଖିପାରୁଥିଲେ ଏଵଂ ବେଳେବେଳେ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟ ପୋଡ଼ି ଦେଇପାରୁଥିଲେ । ତଥାପି ସମସ୍ତ Homo ଜାତିର ଜନସଂଖ୍ୟାକୁ ମିଶାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ଇଣ୍ଡୋନେସିଆର ଦ୍ୱୀପପୁଞ୍ଜଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଆଇବେରିଆନ୍ ଉପଦ୍ୱୀପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଵାସ କରୁଥିଵା ମଣିଷଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ପ୍ରାୟ ୧୦ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ନଥିଲା ଏଵଂ ତାହା ପରିଵେଶ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଅତି ସାମାନ୍ୟ ଥିଲା ।

ଆମର ନିଜ ଜାତି 'ହୋମୋ ସାପିଏନ୍ସ' ସେତେବେଳକୁ ଵିଶ୍ୱ ମଞ୍ଚରେ ପହଞ୍ଚି ସାରିଥିଲେ କିନ୍ତୁ ସେହି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ କେଵଳ ଆଫ୍ରିକାର ଏକ କୋଣରେ ନିଜ କାମରେ ସୀମିତ ଥିଲେ । କେଉଁଠି ଓ କେବେ ପ୍ରଥମେ ହୋମୋ ସାପିଏନ୍ସ ଭାବେ ଗଣାଯାଉଥିଵା ପ୍ରାଣୀମାନେ ପୂର୍ଵର କୌଣସି ମାନଵ ଜାତିରୁ ଵିକଶିତ ହେଲେ, ତାହା ଆମେ ଠିକ୍ ଭାବେ ଜାଣିନାହୁଁ; କିନ୍ତୁ ଅଧିକାଂଶ ଵୈଜ୍ଞାନିକ ଏକମତ ଯେ ୧,୫୦,୦୦୦ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵକୁ ପୂର୍ଵ ଆଫ୍ରିକାରେ ଆମ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଵା 'ସାପିଏନ୍ସ' ଵାସ କରୁଥିଲେ । ଯଦି ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଆଜିର କୌଣସି ଶଵ ଵ୍ୟଵଚ୍ଛେଦ ଗୃହକୁ ଆସନ୍ତି, ତେବେ ସେଠାକାର ଡାକ୍ତର ତାଙ୍କଠାରେ କୌଣସି ଅସ୍ୱାଭାଵିକତା ଦେଖିଵାକୁ ପାଇବେ ନାହିଁ । ନିଆଁର ଆଶୀର୍ଵାଦ ଯୋଗୁଁ ସେମାନଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଓ ହନୁ ହାଡ଼ ସେମାନଙ୍କ ପୂର୍ଵପୁରୁଷଙ୍କ ତୁଳନାରେ ଛୋଟ ଥିଲା ଆଉ ମସ୍ତିଷ୍କର ଆକାର ଆମ ମସ୍ତିଷ୍କ ସହିତ ସମାନ ଥିଲା ।

ଵୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ଏହା ମଧ୍ୟ ସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି ଯେ ପ୍ରାୟ ୭୦,୦୦୦ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ପୂର୍ଵ-ଆଫ୍ରିକାରୁ ସାପିଏନ୍ସମାନେ ଆରବ ଉପଦ୍ୱୀପକୁ ଵ୍ୟାପିଥିଲେ ଏଵଂ ସେଠାରୁ ସେମାନେ ଅତି ଶୀଘ୍ର ସମଗ୍ର ୟୁରେସିଆ ଭୂଭାଗକୁ ନିଜ ଅକ୍ତିଆରକୁ ନେଇଥିଲେ ।

ଯେତେବେଳେ ହୋମୋ ସାପିଏନ୍ସ ଆରବରେ ପହଞ୍ଚିଲେ, ସେତେବେଳେ ୟୁରେସିଆର ଅଧିକାଂଶ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅନ୍ୟ ମାନଵ ଜାତିମାନେ ଆଗରୁ ଵସଵାସ କରୁଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କର କ’ଣ ହେଲା? ଏହି ଵିଷୟରେ ଦୁଇଟି ପରସ୍ପର ଵିରୋଧୀ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ରହିଛି । 'ଅନ୍ତଃପ୍ରଜନନ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ' ଵା Interbreeding Theory ଆକର୍ଷଣ, ଯୌନ ସମ୍ପର୍କ ଓ ମିଶ୍ରଣର କାହାଣୀ କୁହେ । ଏହି ମତ ଅନୁସାରେ, ଯେତେବେଳେ ଆଫ୍ରିକୀୟ ପ୍ରଵାସୀ Homo sapiensମାନେ ସମଗ୍ର ଵିଶ୍ୱରେ ଵ୍ୟାପିଗଲେ, ସେମାନେ ଅନ୍ୟ Homo ଜାତିର ଜନସଂଖ୍ୟା ସହିତ ପ୍ରଜନନ କଲେ ଏଵଂ ଆଜିର ମଣିଷ ହେଉଛନ୍ତି ସେହି ମିଶ୍ରଣର ପରିଣାମ । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଯେତେବେଳେ ସାପିଏନ୍ସ ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟ ଓ ୟୁରୋପରେ ପହଞ୍ଚିଲେ ସେମାନେ ନିଆଣ୍ଡରଥାଲମାନଙ୍କର ସାମ୍ନା କଲେ । ଏହି ମଣିଷମାନେ ସାପିଏନ୍ସଙ୍କ ତୁଳନାରେ ଅଧିକ ମାଂସପେଶୀ ବହୁଳ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ମସ୍ତିଷ୍କ ବଡ଼ ଥିଲା ଏଵଂ ସେମାନେ ଶୀତଳ ଜଳଵାୟୁରେ ରହିଵା ପାଇଁ ଅଧିକ ଉପଯୁକ୍ତ ଥିଲେ । ସେମାନେ ହତିଆର ଓ ନିଆଁ ଵ୍ୟଵହାର କରୁଥିଲେ, ଭଲ ଶିକାରୀ ଥିଲେ ଏଵଂ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାଵେ ନିଜ ଦଳର ଅସୁସ୍ଥ ଓ ଦୁର୍ଵଳ ଲୋକଙ୍କ ଯତ୍ନ ନେଉଥିଲେ । (ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱଵିତ୍‌ମାନେ ଏପରି କିଛି ନିଆଣ୍ଡରଥାଲଙ୍କ ହାଡ଼ ପାଇଛନ୍ତି ଯେଉଁମାନେ ଗୁରୁତର ଶାରୀରିକ ଅକ୍ଷମତା ସତ୍ତ୍ୱେ ଅନେକ ଵର୍ଷ ବଞ୍ଚିଥିଲେ, ଯାହା ପ୍ରମାଣ କରେ ଯେ ସେମାନଙ୍କର ସମ୍ପର୍କୀୟମାନେ ସେମାନଙ୍କ ସେଵା କରୁଥିଲେ ।) ନିଆଣ୍ଡରଥାଲମାନଙ୍କୁ ପ୍ରାୟତଃ ଅସଭ୍ୟ ଏଵଂ ନିର୍ବୋଧ 'ଗୁମ୍ଫା ମାନଵ' ଭାବେ ଚିତ୍ରଣ କରାଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ ନିକଟ ଅତୀତର ପ୍ରମାଣ ସେମାନଙ୍କର ଏହି ଭାବମୂର୍ତ୍ତିକୁ ବଦଳାଇ ଦେଇଛି ।ଅନ୍ତଃପ୍ରଜନନ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଅନୁସାରେ, ଯେତେବେଳେ ସାପିଏନ୍ସମାନେ ନିଆଣ୍ଡରଥାଲଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଗଲେ, ସେଠାରେ ଦୁଇ Homo ଜାତି ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଜନନ ହେଲା ଏଵଂ ଶେଷରେ ଉଭୟ ଜନସଂଖ୍ୟା ପରସ୍ପର ସହ ମିଶିଗଲେ । ଯଦି ଏହା ସତ୍ୟ ହୋଇଥାଏ, ତେବେ ଆଜିର ୟୁରେସିଆର ଲୋକମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ସାପିଏନ୍ସ ନୁହନ୍ତି । ସେମାନେ ସାପିଏନ୍ସ ଓ ନିଆଣ୍ଡରଥାଲଙ୍କ ମିଶ୍ରଣ । ସେହିପରି, ଯେତେବେଳେ ସାପିଏନ୍ସ ପୂର୍ଵ ଏସିଆରେ ପହଞ୍ଚିଲେ, ସେମାନେ ସ୍ଥାନୀୟ ଏରେକ୍ଟସଙ୍କ ସହ ମିଶିଗଲେ, ତେଣୁ ଚୀନ୍ ଓ କୋରିଆର ଲୋକମାନେ ସାପିଏନ୍ସ ଓ ଏରେକ୍ଟସଙ୍କ ମିଶ୍ରଣ ।

ଏହାର ଵିପରୀତ ମତକୁ 'ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ' ଵା Replacement Theory କୁହାଯାଏ ଏଵଂ ଏହା ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ କାହାଣୀ କୁହେ । ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ ସିଦ୍ଧାନ୍ତରେ ସାମଞ୍ଜସ୍ୟର ଅଭାଵ, ଘୃଣା ଏଵଂ ହୁଏତ ଗଣହତ୍ୟାର କଥା ରହିଛି । ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଅନୁସାରେ, ସାପିଏନ୍ସ ଏଵଂ ଅନ୍ୟ ମାନଵ ଜାତିଙ୍କ ଶାରୀରିକ ଗଠନ ଅଲଗା ଥିଲା ପୁଣି ସମ୍ଭଵତଃ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରଜନନ ଅଭ୍ୟାସ ତଥା ଶରୀରର ଗନ୍ଧ ମଧ୍ୟ ଭିନ୍ନ ଥିଲା । ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରସ୍ପର ପ୍ରତି କୌଣସି ଯୌନ ଆକର୍ଷଣ ନଥିଲା ।

ଯଦ୍ୟପି ଜଣେ ନିଆଣ୍ଡରଥାଲ୍ 'ରୋମିଓ' ଏଵଂ ସାପିଏନ୍ସ 'ଜୁଲିଏଟ୍' ପରସ୍ପର ପ୍ରେମରେ ପଡ଼ିଥାନ୍ତେ, ତଥାପି ସେମାନେ ପ୍ରଜନନକ୍ଷମ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ କରିପାରିନଥାନ୍ତେ; କାରଣ ଦୁଇ ଜନସଂଖ୍ୟାକୁ ପୃଥକ କରୁଥିଵା ଜେନେଟିକ୍ ଵ୍ୟଵଧାନ ସେତେବେଳକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଵା ଅସମ୍ଭଵ ହୋଇସାରିଥିଲା । ଏହି ଦୁଇ ଗୋଷ୍ଠୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଲଗା ହୋଇ ରହିଲେ ଏଵଂ ଯେତେବେଳେ ନିଆଣ୍ଡରଥାଲମାନେ ଵିଲୁପ୍ତ ହେଲେ କିମ୍ଵା ସେମାନଙ୍କୁ ମାରି ଦିଆଗଲା, ସେମାନଙ୍କର ଜିନ୍ (genes) ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଶେଷ ହୋଇଗଲା । ଏହି ମତ ଅନୁସାରେ, ସାପିଏନ୍ସମାନେ ପୂର୍ଵର ସମସ୍ତ ମାନଵ ପ୍ରଜାତିଙ୍କ ସହ ନମିଶି ସେମାନଙ୍କ ସ୍ଥାନ ଦଖଲ କରିନେଲେ । ଯଦି ଏହା ସତ୍ୟ ହୋଇଥାଏ, ତେବେ ଆଜିର ସମସ୍ତ ମଣିଷଙ୍କ ଵଂଶାଵଳୀ କେଵଳ ୭୦,୦୦୦ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵର ପୂର୍ଵ ଆଫ୍ରିକା ସହିତ ଜଡ଼ିତ । ଆମେ ସମସ୍ତେ 'ଶୁଦ୍ଧ ସାପିଏନ୍ସ' ।

ଏହି ଵିତର୍କ ଉପରେ ଅନେକ କିଛି ନିର୍ଭର କରେ । ଵିଵର୍ତ୍ତନ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ୭୦,୦୦୦ ଵର୍ଷ ହେଉଛି ଏକ ସ୍ୱଳ୍ପ ସମୟ । ଯଦି 'ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ' ଠିକ୍ ହୁଏ, ତେବେ ପୃଥିଵୀର ସମସ୍ତ ଜୀଵନ୍ତ ମଣିଷଙ୍କ ଜେନେଟିକ୍ ଗଠନ ପ୍ରାୟ ସମାନ ଏଵଂ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିଵା ଜାତିଗତ ପାର୍ଥକ୍ୟ ନଗଣ୍ୟ । କିନ୍ତୁ ଯଦି 'ଅନ୍ତଃପ୍ରଜନନ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ' ଠିକ୍ ହୁଏ, ତେବେ ଆଫ୍ରିକୀୟ, ୟୁରୋପୀୟ ଓ ଏସୀୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜେନେଟିକ୍ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଥାଇପାରେ ଯାହା ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ପୁରୁଣା । ଏହା ଏକ ଵିସ୍ଫୋରକ ରାଜନୈତିକ ଵିଷୟ ହୋଇପାରେ, ଯାହା ଭୟଙ୍କର ଜାତିଗତ ଭେଦଭାଵ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିଵା ମତଵାଦକୁ ଖୋରାକ ଯୋଗାଇଵ ।

ନିକଟ ଦଶନ୍ଧିଗୁଡ଼ିକରେ 'ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ'କୁ ଅଧିକ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଉଥିଲା । ଏହାର ଶକ୍ତ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ପ୍ରମାଣ ଥିଲା ଏଵଂ ଏହା ରାଜନୈତିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଗ୍ରହଣୀୟ ଥିଲା (ଵୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ଆଧୁନିକ ମଣିଷଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜେନେଟିକ୍ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦର୍ଶାଇ ଜାତିଵାଦର ପାଣ୍ଡୋରା ବକ୍ସ ଖୋଲିଵାକୁ ଚାହୁଁନଥିଲେ) । କିନ୍ତୁ ୨୦୧୦ ମସିହାରେ ଏହି ଧାରଣା ବଦଳିଗଲା, ଯେତେବେଳେ ନିଆଣ୍ଡରଥାଲ୍ ଜେନୋମ୍ ମ୍ୟାପିଂର ଚାରି ଵର୍ଷର ପରିଶ୍ରମର ଫଳାଫଳ ପ୍ରକାଶ ପାଇଲା । ଜେନେଟିକ୍ ଵିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ଜୀଵାଶ୍ମରୁ ଯଥେଷ୍ଟ ପରିମାଣର ନିଆଣ୍ଡରଥାଲ୍ ଡିଏନ୍ଏ (DNA) ସଂଗ୍ରହ କରିଵାରେ ସଫଳ ହେଲେ ଏଵଂ ଆଧୁନିକ ମଣିଷର ଡିଏନ୍ଏ ସହିତ ଏହାର ତୁଳନା କଲେ । ଏହାର ଫଳାଫଳ ଵୈଜ୍ଞାନିକ ଜଗତକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କରିଦେଲା ।

ଜଣାପଡ଼ିଲା ଯେ ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟ ଓ ୟୁରୋପର ଆଧୁନିକ ଜନସଂଖ୍ୟାର ପ୍ରାୟ ୧-୪ ପ୍ରତିଶତ ଡିଏନ୍ଏ ହେଉଛି ନିଆଣ୍ଡରଥାଲ୍ ଡିଏନ୍ଏ । ଏହା ଅଧିକ ନହେଲେ ମଧ୍ୟ ଯଥେଷ୍ଟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ । ଦ୍ୱିତୀୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ତଥ୍ୟ କିଛି ମାସ ପରେ ଆସିଲା, ଯେତେବେଳେ 'ଡେନିସୋଵା' ଗୁମ୍ଫାରୁ ମିଳିଥିଵା ଏକ ଆଙ୍ଗୁଠି ହାଡ଼ରୁ ଡିଏନ୍ଏ ପରୀକ୍ଷା କରାଗଲା । ଏଥିରୁ ପ୍ରମାଣିତ ହେଲା ଯେ ଆଧୁନିକ ମେଲାନେସିଆନ୍ ଏଵଂ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆର ଆଦିଵାସୀମାନଙ୍କ ଡିଏନ୍ଏର ପ୍ରାୟ ୬ ପ୍ରତିଶତ ହେଉଛି ଡେନିସୋଵାନ୍ ଡିଏନ୍ଏ ।

ଯଦି ଏହି ଫଳାଫଳଗୁଡ଼ିକ ଠିକ୍ ହୁଏ, ତେଵେ ଅନ୍ତଃପ୍ରଜନନ ସିଦ୍ଧାନ୍ତଵାଦୀଙ୍କ କଥା କିଛି ମାତ୍ରାରେ ଠିକ୍ ଥିଲା । କିନ୍ତୁ ଏହାର ଅର୍ଥ ନୁହେଁ ଯେ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲ୍ । ଯେହେତୁ ନିଆଣ୍ଡରଥାଲ୍ ଓ ଡେନିସୋଵାନ୍‌ ମାନଵମାନେ ଆମର ଵର୍ତ୍ତମାନର ଜେନୋମ୍‌ରେ କେଵଳ ଅଳ୍ପ ପରିମାଣର ଡିଏନ୍ଏ ଅଵଦାନ ଦେଇଛନ୍ତି, ତେଣୁ ସାପିଏନ୍ସ ଏଵଂ ଅନ୍ୟ ମାନଵ ଜାତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ 'ମିଶ୍ରଣ' ହୋଇଥିଵା କହିଵା ଅସମ୍ଭଵ । ଯଦ୍ୟପି ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିଵା ପାର୍ଥକ୍ୟ ପ୍ରଜନନ ପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଵାଧକ ନଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଏପରି ସମ୍ପର୍କ ଅତି ଵିରଳ ଥିଲା ।

ତେବେ ଆମେ ସାପିଏନ୍ସ, ନିଆଣ୍ଡରଥାଲ୍ ଓ ଡେନିସୋଵାନ୍‌ଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜୈଵିକ ସମ୍ପର୍କକୁ କିପରି ବୁଝିଵା? ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାଵେ, ସେମାନେ ଘୋଡ଼ା ଓ ଗଧ ପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଲଗା ଜାତି ନଥିଲେ । ଅନ୍ୟପଟେ, ସେମାନେ କେଵଳ ବୁଲ୍‌ଡଗ୍ ଏଵଂ ସ୍ପାନିଏଲ୍ କୁକୁର ପରି ଏକା ଜାତିର ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟ ନଥିଲେ । ଜୈଵିକ ଵାସ୍ତଵତା କେଵଳ କଳା କିମ୍ଵା ଧଳା ନୁହେଁ, ଏଥିରେ କିଛି ଧୂସର ଅଞ୍ଚଳ ମଧ୍ୟ ରହିଛି । ଏକ ସାଧାରଣ ପୂର୍ଵପୁରୁଷରୁ ଵିକଶିତ ହୋଇଥିଵା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ଜାତି କୌଣସି ଏକ ସମୟରେ ଏକା ଜାତିର ଦୁଇଟି ଗୋଷ୍ଠୀ ହୋଇ ରହିଥିଵେ । ଏପରି ଏକ ସମୟ ନିଶ୍ଚୟ ଆସିଥିଵ ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ପରସ୍ପରଠାରୁ ଯଥେଷ୍ଟ ଅଲଗା ହୋଇ ସାରିଥିଵେ, କିନ୍ତୁ ଵିରଳ ଅଵସ୍ଥାରେ ଶାରୀରିକ ସମ୍ପର୍କ ଏଵଂ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ କରିଵା ପାଇଁ ସକ୍ଷମ ଥିଵେ । ପରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ନଵୋଦ୍ଭଵନ ଵା mutation ଏହି ଶେଷ ସମ୍ପର୍କକୁ ମଧ୍ୟ କାଟି ଦେଇଥିଵ ଏଵଂ ସେମାନେ ନିଜ ନିଜର ଅଲଗା ଵିଵର୍ତ୍ତନ ପଥରେ ଆଗେଇ ଯାଇଥିଵେ ।

ମନେହୁଏ ଯେ ପ୍ରାୟ ୫୦,୦୦୦ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ସାପିଏନ୍ସ, ନିଆଣ୍ଡରଥାଲ୍ ଏଵଂ ଡେନିସୋଵାନ୍‌ମାନେ ସେହି ସୀମା ରେଖାରେ ଥିଲେ । ସେମାନେ ପ୍ରାୟ ଅଲଗା ଜାତି ହୋଇସାରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନୁହେଁ । ସାପିଏନ୍ସମାନେ ସେତେବେଳକୁ ନିଆଣ୍ଡରଥାଲ୍ ଓ ଡେନିସୋଵାନ୍‌ଙ୍କଠାରୁ କେଵଳ ଶାରୀରିକ ଗଠନରେ ନୁହେଁ ଵରଂ ବୌଦ୍ଧିକ ଓ ସାମାଜିକ ଦକ୍ଷତାରେ ମଧ୍ୟ ବହୁତ ଆଗରେ ଥିଲେ । ତଥାପି ଏକ ସାପିଏନ୍ସ ଓ ନିଆଣ୍ଡରଥାଲ୍ ମଧ୍ୟରେ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ହେଵା ସମ୍ଭଵ ଥିଲା । ତେଣୁ ଏହି ଗୋଷ୍ଠୀଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମିଶିଲେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ କିଛି ଭାଗ୍ୟଵାନ ନିଆଣ୍ଡରଥାଲ୍ ଜିନ୍ ସାପିଏନ୍ସଙ୍କ ସହିତ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଵାର ସୁଯୋଗ ପାଇଲେ । ଏହା ଚିନ୍ତା କରିଵାକୁ ଟିକେ ଅଡ଼ୁଆ ଲାଗିପାରେ କିମ୍ଵା ରୋମାଞ୍ଚକର ହୋଇପାରେ ଯେ ଆମେ ସାପିଏନ୍ସମାନେ କୌଣସି ଏକ ସମୟରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଜାତିର ପ୍ରାଣୀ ସହ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ କରିଥିଲେ ।

କିନ୍ତୁ ଯଦି ନିଆଣ୍ଡରଥାଲ୍ ଓ ଡେନିସୋଵାନ୍‌ମାନେ ସାପିଏନ୍ସଙ୍କ ସହ ମିଶିଲେ ନାହିଁ, ତେବେ ସେମାନେ କାହିଁକି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ ଵା ଲୋପ ପାଇଗଲେ ? ଏକ ସମ୍ଭାଵନା ହେଉଛି ଯେ ହୋମୋ ସାପିଏନ୍ସ ସେମାନଙ୍କୁ ଵିଲୁପ୍ତ ହେଵାକୁ ବାଧ୍ୟ କଲେ । କଳ୍ପନା କରନ୍ତୁ, ଏକ ସାପିଏନ୍ସ ଦଳ ବାଲକାନ୍ ଉପତ୍ୟକାରେ ପହଞ୍ଚିଲେ ଯେଉଁଠି ନିଆଣ୍ଡରଥାଲମାନେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ଧରି ଵାସ କରି ଆସୁଥିଲେ । ନୂଆକରି ଆସିଥିଵା ସାପିଏନ୍ସମାନେ ସେଠାକାର ହରିଣ ଶିକାର କରିଵା ଏଵଂ ଫଳମୂଳ ସଂଗ୍ରହ କରିଵା ଆରମ୍ଭ କଲେ ଯାହା ନିଆଣ୍ଡରଥାଲମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଥିଲା । ଉନ୍ନତ ଜ୍ଞାନକୌଶଳ ତଥା ସାମାଜିକ ଦକ୍ଷତା ଯୋଗୁଁ ସାପିଏନ୍ସମାନେ ଶିକାର ଓ ସଂଗ୍ରହ କରିଵାରେ ଅଧିକ ପାରଙ୍ଗମ ଥିଲେ, ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ବଢ଼ିଲା ଏଵଂ ସେମାନେ ଵ୍ୟାପିଗଲେ । କମ୍ ଦକ୍ଷ ନିଆଣ୍ଡରଥାଲମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ଯୋଗାଡ଼ କରିଵା କଷ୍ଟକର ହେଲା । ସେମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା କମିଲା ଏଵଂ ଧୀରେ ଧୀରେ ସେମାନେ ମରିଗଲେ ।

ଅନ୍ୟ ଏକ ସମ୍ଭାଵନା ହେଉଛି ଯେ ସମ୍ଵଳ ପାଇଁ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ଶେଷରେ ହିଂସା ଏଵଂ ଗଣହତ୍ୟାର ରୂପ ନେଲା । ସହନଶୀଳତା ସାପିଏନ୍ସମାନଙ୍କର ପରିଚୟ ନୁହେଁ । ଆଧୁନିକ ସମୟରେ ଚର୍ମର ରଙ୍ଗ, ଭାଷା କିମ୍ଵା ଧର୍ମର ସାମାନ୍ୟ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଗୋଟିଏ ସାପିଏନ୍ସ ଗୋଷ୍ଠୀକୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ଗୋଷ୍ଠୀର ସର୍ଵନାଶ କରିଵା ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ହେଇ ଯାଉଛି । ତେବେ ପ୍ରାଚୀନ ସାପିଏନ୍ସମାନେ କ’ଣ ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ ମାନଵ ଜାତି ପ୍ରତି ଅଧିକ ସହନଶୀଳ ହୋଇଥିଵେ? ସମ୍ଭଵତଃ ସାପିଏନ୍ସ ଓ ନିଆଣ୍ଡରଥାଲଙ୍କ ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ହେଵାର ଫଳାଫଳ ଥିଲା ଇତିହାସର ପ୍ରଥମ ଏଵଂ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଜାତିଗତ ନିପାତ ଅଭିଯାନ (ethnic-cleansing) ।

ଯାହା ବି ହୋଇଥାଉ, ନିଆଣ୍ଡରଥାଲ୍ ଏଵଂ ଅନ୍ୟ ମାନଵଜାତିମାନେ ଇତିହାସର ଏକ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନଵାଚୀ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି । କଳ୍ପନା କରନ୍ତୁ, ଯଦି ନିଆଣ୍ଡରଥାଲ୍ ଵା ଡେନିସୋଵାନ୍‌ମାନେ ସାପିଏନ୍ସଙ୍କ ସହିତ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଵଞ୍ଚିଥାନ୍ତେ, ତେଵେ ୟେ ଦୁନିଆ କିପରି ହୋଇଥାନ୍ତା ? ଏକାଧିକ ମାନଵ ଜାତି ଵାସ କରୁଥିଵା ପୃଥିଵୀରେ କେଉଁ ପ୍ରକାରର ସଂସ୍କୃତି, ସମାଜ ଏଵଂ ରାଜନୈତିକ ଗଠନ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାନ୍ତା? ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଧାର୍ମିକ ଵିଶ୍ୱାସଗୁଡ଼ିକ କିପରି ଵିକଶିତ ହୋଇଥାନ୍ତା? କ’ଣ ବାଇବେଲ୍ କହିଥାନ୍ତା ଯେ ନିଆଣ୍ଡରଥାଲମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଡାମ ଓ ଇଵ୍‌ଙ୍କ ଵଂଶଧର? କ’ଣ ଯୀଶୁ ଖ୍ରୀଷ୍ଟ ଡେନିସୋଵାନ୍‌ମାନଙ୍କ ପାପ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁଵରଣ କରିଥାନ୍ତେ? କ’ଣ କୁରାନରେ ସବୁ ଜାତିର ଧାର୍ମିକ ମଣିଷଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସ୍ଥାନ ସଂରକ୍ଷିତ ଥାନ୍ତା? କ’ଣ ନିଆଣ୍ଡରଥାଲମାନେ ରୋମାନ୍ ସେନାରେ କିମ୍ଵା ଚୀନର ସରକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟରେ ଚାକିରି କରିପାରିଥାନ୍ତେ? କ’ଣ ଆମେରିକାର ସ୍ୱାଧୀନତା ଘୋଷଣାନାମା ଏହାକୁ ଏକ ସ୍ୱତଃସିଦ୍ଧ ସତ୍ୟ ବୋଲି ମାନିଥାନ୍ତା ଯେ 'ହୋମୋ' ଜାତିର ସମସ୍ତ ସଦସ୍ୟ ସମାନ ଭାବେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛନ୍ତି? କ’ଣ କାର୍ଲ ମାର୍କ୍ସ ସମସ୍ତ Homo ଜାତିର ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କୁ ଏକଜୁଟ ହେଵାକୁ ଆହ୍ୱାନ ଦେଇଥାନ୍ତେ?

ଗତ ୧୦,୦୦୦ ଵର୍ଷ ଧରି ହୋମୋ ସାପିଏନ୍ସ ଏକମାତ୍ର Homo ଜାତି ଭାଵେ ରହିଵାକୁ ଏତେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି ଯେ, ଆମ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସମ୍ଭାଵନା ଵିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିଵା କଷ୍ଟକର ହୋଇଯାଇଛି । ଆମର କୌଣସି ଅନ୍ୟ Homo ଜାତିର ଭାଇଭଉଣୀ ନଥିଵାରୁ ଆମେ ନିଜକୁ ସୃଷ୍ଟିର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜୀଵ ବୋଲି ଭାବିଵା ସହଜ ହୋଇଯାଉଛି । ଯେତେବେଳେ ଚାର୍ଲସ ଡାରୱିନ୍ କହିଲେ ଯେ ମଣିଷ କେଵଳ ଅନ୍ୟ ଏକ ପ୍ରକାରର ପ୍ରାଣୀ, ସେତେବେଳେ ଲୋକମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇଥିଲେ । ଆଜି ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଏହା ଵିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି ନାହିଁ । ଯଦି ନିଆଣ୍ଡରଥାଲମାନେ ବଞ୍ଚିଥାନ୍ତେ, ତେବେ କ’ଣ ଆମେ ନିଜକୁ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀଙ୍କଠାରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଲଗା ବୋଲି ଭାବିଥାନ୍ତେ?

ବୋଧହୁଏ ଏହି କାରଣ ପାଇଁ ହିଁ ଆମର ପୂର୍ଵପୁରୁଷମାନେ ନିଆଣ୍ଡରଥାଲମାନଙ୍କୁ ଶେଷ କରିଦେଲେ । ସେମାନେ ଆମ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଵାରୁ ସେମାନଙ୍କୁ ଅଣଦେଖା କରିଵା ସମ୍ଭଵ ନଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଏତେ ଅଲଗା ଥିଲେ ଯେ ସେମାନଙ୍କୁ ସହ୍ୟ କରିଵା ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭଵ ନଥିଲା ।

ସାପିଏନ୍ସମାନେ ଦାୟୀ ହୁଅନ୍ତୁ ଵା ନହୁଅନ୍ତୁ, ସେମାନେ ଯେଉଁ ନୂଆ ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ, ସେଠାକାର ପୁରୁଣା ମାନଵ ଜନସଂଖ୍ୟା ଵିଲୁପ୍ତ ହୋଇଗଲା । ହୋମୋ ସୋଲୋଏନ୍ସିସ୍ ପ୍ରାୟ ୫୦,୦୦୦ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ଲୋପ ହେଲେ । ତା’ ପରେ ଡେନିସୋଵାନ୍ ମାନଵ ମଧ୍ୟ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ । ନିଆଣ୍ଡରଥାଲମାନେ ପ୍ରାୟ ୩୦,୦୦୦ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ପୃଥିଵୀରୁ ଵିଦାୟ ନେଲେ । ଫ୍ଲୋରେସ୍ ଦ୍ୱୀପରୁ ଶେଷ ଵାମନ ମଣିଷମାନେ ୧୨,୦୦୦ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ଵିଲୁପ୍ତ ହୋଇଗଲେ । ସେମାନେ ପଛରେ କିଛି ହାଡ଼, ପଥରର ହତିଆର, ଆମ ଡିଏନ୍ଏରେ କିଛି ଜିନ୍ ଏଵଂ ଅନେକ ଅନୁତ୍ତରିତ ପ୍ରଶ୍ନ ଛାଡ଼ି ଯାଇଛନ୍ତି । ସେମାନେ ଆମକୁ, ଅର୍ଥାତ୍ ହୋମୋ ସାପିଏନ୍ସଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଯାଇଛନ୍ତି, ଯିଏ କି ପୃଥିଵୀର ଶେଷ ମାନଵ ଜାତି ।

ସାପିଏନ୍ସଙ୍କ ସଫଳତାର ରହସ୍ୟ କ’ଣ ଥିଲା? ଆମେ କିପରି ଏତେ ଶୀଘ୍ର ଏତେଗୁଡ଼ିଏ ଦୂର ଏଵଂ ଵିଭିନ୍ନ ପରିଵେଶରେ ଵସଵାସ କରିଵାରେ ସଫଳ ହେଲୁ? ଆମେ କିପରି ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ Homo ଜାତିଙ୍କୁ ଵିସ୍ମୃତିର ଗର୍ଭକୁ ଠେଲି ଦେଲୁ? ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏଵଂ ପ୍ରଵଳ ଶୀତ ସହ୍ୟ କରିପାରୁଥିଵା ନିଆଣ୍ଡରଥାଲମାନେ ମଧ୍ୟ ଆମ ଆକ୍ରମଣ ଆଗରେ କାହିଁକି ବଞ୍ଚିପାରିଲେ ନାହିଁ? ଏହି ଵିତର୍କ ଏବେ ବ ଜାରି ରହିଛି । ଏହାର ସବୁଠାରୁ ସମ୍ଭାଵ୍ୟ ଉତ୍ତରଟି ହେଉଛି ସେହି ଜିନିଷ, ଯାହା ଏହି ଵିତର୍କକୁ ସମ୍ଭଵ କରିଛି: ହୋମୋ ସାପିଏନ୍ସ ସମଗ୍ର ଵିଶ୍ୱ ଜୟ କଲା, ମୁଖ୍ୟତଃ ନିଜର ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଷା ଯୋଗୁଁ ।

•••••••••••••••••••••••••••••••

ୟୁଵାଲ୍ ନୋଆ ହାରାରିଙ୍କ ତାଙ୍କର ଵିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ ପୁସ୍ତକ 'Sapiens: A Brief History of Humankind'ର ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଧ୍ୟାୟର ଶୀର୍ଷକ "Our Brothers’ Keepers" (ଆମ ଭ୍ରାତୃଗଣଙ୍କ ରକ୍ଷକ) ରଖିଵା ପଛରେ ଗଭୀର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ, ସାମାଜିକ ଓ ଵିଵର୍ତ୍ତନଗତ ବ୍ୟଙ୍ଗ ଲୁଚି ରହିଛି ।

ବାଇବେଲ୍‌ର 'Book of Genesis'ରେ ଆଦାମ ଓ ଇଵ୍‌ଙ୍କ ଦୁଇ ପୁତ୍ର କେନ୍ (Cain) ଓ ଏବେଲ୍ (Abel)ଙ୍କ କାହାଣୀ ରହିଛି । କେନ୍ ନିଜ ଭାଇ ଏବେଲ୍‌ଙ୍କୁ ଈର୍ଷାଵଶତଃ ହତ୍ୟା କରିଵା ପରେ, ଭଗଵାନ ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "ତୁମ ଭାଇ ଏବେଲ୍ କେଉଁଠି?", ସେତେବେଳେ କେନ୍ ମିଛ କହି ନିଜ ଦାୟିତ୍ୱରୁ ଖସିଯିଵାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି କହିଥିଲେ: "Am I my brother's keeper?" (ମୁଁ କଣ ମୋ ଭାଇର ରକ୍ଷକ?)

ହାରାରି ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗକୁ ମାନଵ ଇତିହାସ ସହ ଯୋଡ଼ିଛନ୍ତି । ନିଆଣ୍ଡରଥାଲ୍, ଡେନିସୋଵାନ୍ ଓ ହୋମୋ ଏରେକ୍ଟସ ଆଦି ମାନଵଜାତିମାନେ ଵିଵର୍ତ୍ତନ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ହୋମୋ ସାପିଏନ୍ସ ଵା ଆମର 'ଭାଇ' ପରି ଥିଲେ । ଆମର ଦାୟିତ୍ୱ ଥିଲା ସେମାନଙ୍କର ସହ-ଅସ୍ତିତ୍ୱକୁ ସ୍ୱୀକାର କରିଵା ଏଵଂ ସେମାନଙ୍କ ରକ୍ଷକ ସାଜିଵା । କିନ୍ତୁ କେନ୍‌ଙ୍କ ଭଳି, ସାପିଏନ୍ସମାନେ ନିଜର ଏହି 'ଭ୍ରାତୃଗଣ'ଙ୍କ ପ୍ରତି ସହନଶୀଳ ହେଲେ ନାହିଁ;ଵରଂ ସେମାନଙ୍କୁ ଗଣହତ୍ୟା କିମ୍ବା ସମ୍ବଳର ପ୍ରତିଯୋଗିତା ଦ୍ୱାରା ପୃଥିଵୀ ପୃଷ୍ଠରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ନିଶ୍ଚିହ୍ନ କରିଦେଲେ ।

Our Brothers’ Keepers ଶୀର୍ଷକଟି ଶୁଣିଵାକୁ ଅତି ଦୟାଳୁ ଓ ସକାରାତ୍ମକ ଲାଗେ ଯେମିତି କି ଆମେ ସାପିଏନ୍ସମାନେ ଆମର ଅନ୍ୟ Hom ଜାତିର ସଗୋତ୍ରୀୟମାନଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଛୁ । କିନ୍ତୁ ପ୍ରବନ୍ଧର ଵିଷୟବସ୍ତୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓଲଟା କଥା ପ୍ରମାଣ କରେ ।

ସାପିଏନ୍ସମାନେ ଅନ୍ୟ ହୋମୋ ଜାତିମାନଙ୍କର ରକ୍ଷକ (Keepers) ସାଜିଵା ପରିଵର୍ତ୍ତେ ସେମାନଙ୍କର ଭକ୍ଷକ କିମ୍ବା ଵିଲୁପ୍ତିର କାରଣ ସାଜିଲେ । ପୃଥିଵୀର ଯେଉଁଠିକି ବି ସାପିଏନ୍ସ ଗଲେ, ସେଠାରେ ଅନ୍ୟ Homo ଜାତିଙ୍କର ଅନ୍ତ ଘଟିଲା । ତେଣୁ ଏହି ନାମକରଣ ସାପିଏନ୍ସଙ୍କର ହିଂସ୍ର ଓ ସ୍ୱାର୍ଥପର ପ୍ରକୃତି ପ୍ରତି ଏକ କଟୁ ଆକ୍ଷେପ ।

ଏହି ଶୀର୍ଷକର ଆଉ ଏକ ଵୈଜ୍ଞାନିକ ଦିଗ ମଧ୍ୟ ଅଛି ଯାହା ନିକଟ ଅତୀତର DNA ଗଵେଷଣାରୁ ଜଣାପଡ଼ିଛି । ଯଦ୍ୟପି Homo ଜାତିମାନଙ୍କର ଶାରୀରିକ ଭାବେ ଧରାପୃଷ୍ଠରୁ ଵିଲୁପ୍ତି ଘଟିଛି, ତଥାପି ସେମାନଙ୍କ ସହ ସୀମିତ ଅନ୍ତଃପ୍ରଜନନ କରିଵା ଯୋଗୁଁ ଆଜିର ଆଧୁନିକ ମଣିଷ ଶରୀରରେ ୧ ରୁ ୪ ପ୍ରତିଶତ ନିଆଣ୍ଡରଥାଲ୍ DNA ଏଵଂ ପ୍ରାୟ ୬ ପ୍ରତିଶତ ଡେନିସୋଵାନ୍ DNA ସୁରକ୍ଷିତ ରହିଛି ।

ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ, ଆମେ ଆଜି ବି ଆମର ସେହି ଵିଲୁପ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଵା 'ଭ୍ରାତୃଗଣ'ଙ୍କର ଜେନେଟିକ୍ ସ୍ମୃତିକୁ ନିଜ ଭିତରେ ଵହନ କରି ରଖିଛୁ । ଆମେ ସେମାନଙ୍କର ଅସ୍ତିତ୍ୱର ଶେଷ ସନ୍ତକର 'ରକ୍ଷକ' ପାଲଟିଛୁ ।

ପ୍ରକୃତରେ ୟୁଵାଲ୍ ନୋଆ ହାରାରି ଏହି ଶୀର୍ଷକ ମାଧ୍ୟମରେ ପାଠକକୁ ଏକ ନୈତିକ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିଛନ୍ତି । ସେ ଆମକୁ ମନେ ପକାଇ ଦେଉଛନ୍ତି ଯେ ଆମେ ଏହି ପୃଥିଵୀରେ କେବେ ବି 'ଏକମାତ୍ର ମଣିଷ' ନଥିଲୁ । ଆମର ଅନେକ ସଗୋତ୍ରୀୟ Homo ଭାତୃଗଣ ଥିଲେ ଯେଉଁମାନଙ୍କୁ ଆମେ ଇତିହାସର ଅନ୍ଧାର ଭିତରକୁ ଠେଲି ଦେଇଛୁ । ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ନାମକରଣ ସାପିଏନ୍ସର ସେହି ପୁରୁଣା ଅପରାଧବୋଧ ଏଵଂ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଥିଵା ଆମର ଜୈଵିକ ସମ୍ପର୍କର ଏକ ସୁନ୍ଦର ପ୍ରତିଫଳନ ।

(ଏହି ପ୍ରବନ୍ଧ ସହିତ Sapiens a brief history of humankind ପୁସ୍ତକର ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହୋଇଛି। ଏହାପରେ ଦ୍ଵିତୀୟ ଅଧ୍ଯାୟର ପ୍ରବନ୍ଧ ଉପସ୍ଥାପନ କରାଯିଵ)