ସାରା ପୃଥିଵୀର ପୁରୁଷମାନଙ୍କ କେଶ ଛୋଟ କାହିଁକି?

ଅନେକ ଐତିହାସିକ ଓ ପ୍ରାଚୀନ କାଳର ପୃଷ୍ଠଭୂମିକୁ ନେଇ ଥିଵା ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଓ ସିରିଜରେ ଆମେ ଦେଖୁ ଯେ ଚୀନ ଓ କୋରିଆର ପୁରୁଷମାନେ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଲମ୍ବା କେଶ ରଖୁଥିଲେ । ଚୀନରେ ପ୍ରାଚୀନ ସମୟରେ ତାକୁ Guanji ଏଵଂ ପରଵର୍ତ୍ତୀ କାଳରେ 'Queue' ତଥା କୋରିଆରେ 'Sangtu' କୁହାଯାଉଥିଲା । ତେବେ ଅନେକେ ଜାଣିନଥିବେ ଯେ 

‌ପ୍ରାଚୀନ ଓଡ଼ିଶାରେ ମଧ୍ୟ ପୁରୁଷମାନେ ସେହିଭଳି ଦୀର୍ଘ କେଶ ରଖୁଥିଲେ ଯାହାକୁ 'ପେଣ୍ଡାବାଳ' କୁହାଯାଉଥିଲା । କେଵଳ ଓଡ଼ିଶା ନୁହେଁ ଵରଂ ବ୍ରିଟିଶ୍ ଶାସନ ପୂର୍ଵରୁ ସମଗ୍ର ଭାରତର ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଲମ୍ବା କେଶ ରଖିଵା ଏକ ସାଧାରଣ ସାମାଜିକ ନିୟମ ଓ ଗୌରଵର ପ୍ରତୀକ ଥିଲା । 

ଵ୍ୟାସକଵି ଫକୀରମୋହନ ସେନାପତି ତାଙ୍କ ଆତ୍ମଚରିତର ପରିଚ୍ଛେଦ ୧୨ "ସମାଜର ରୀତିନୀତି ପରିଵର୍ତ୍ତନ"ରେ ଏ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ସୂଚନା ଦେଵାକୁ ଯାଇ ଲେଖିଛନ୍ତି :

“ଇଂରାଜୀ ଶିକ୍ଷା ତଥା ଵିଦେଶୀୟମାନଙ୍କ ସଂସର୍ଗ ହେତୁରୁ ବାଲେଶ୍ୱରସ୍ଥ ଉତ୍କଳୀୟ ସମାଜ ମଧ୍ୟରେ ଗୋଟାଏ ଭୟଙ୍କର ପରିଵର୍ତ୍ତନର ସମୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲାଣି । ବେଶଭୂଷା, ଆହାର-ଵିହାର, ରୀତିନୀତି, ପାପପୁଣ୍ୟ ପ୍ରଭୃତି ସବୁ ଵିଷୟରେ ପରିଵର୍ତ୍ତନର ଆରମ୍ଭ । ଆଗେ ବାଳକଠାରୁ ଵୃଦ୍ଧଯାଏ ସମସ୍ତଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ପେଣ୍ଡାବାଳ(ଦୀର୍ଘ କେଶଗୁଚ୍ଛ) ଥିଲା । ଏହି ପେଣ୍ଡାବାଳ ଉଚ୍ଛେଦନ ପ୍ରଥା ପ୍ରଥମେ ସ୍କୁଲ ପଢୁଆଙ୍କଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ସେମାନଙ୍କ ଦେଖାଦେଖି ସହରଵାସୀ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନଵଯୁଵକଙ୍କ ମସ୍ତକରୁ ପେଣ୍ଡାବାଳ କ୍ରମଶଃ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଵାକୁ ଲାଗିଲା । କେଵଳ ଥୋକେ ଧର୍ମପ୍ରାଣ, ଅଭିଭାଵକଙ୍କ ଭୟରେ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମକାର କେରାଏ ମାତ୍ର ବାଳ ଚୁର୍କି(ଶିଖା/ଚୁଟି/ମୁଣ୍ଡରେ ମଝିରେ ଥିଵା ଲମ୍ବା ଚୁଟି) ନାମ ଧାରଣପୂର୍ଵକ ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନ ଭାବରେ କେତେକ ଵର୍ଷ ଯାଏ ଥୋକେ ଯୁଵକଙ୍କ ମସ୍ତକ ଉପରେ ଵିରାଜିତ ଥିଲା । କାରଣ କୁଶ ବେଣ୍ଟିରେ(ମୁକୁଳା ବାଳର ଅଗରେ ଗଣ୍ଠି) ଗଣ୍ଠି ନ ପଡ଼ିଲେ ପିତୃଲୋକ ଜଳଗ୍ରହଣ କରିବେ ନାହିଁ । ପରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିତାନ୍ତ ହିନ୍ଦୁଧର୍ମପରାୟଣ ମହାତ୍ମାମାନ ମସ୍ତକରେ ଚୁର୍କିର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଦୃଶ୍ୟ ହେଉଥିଲା । ଏବେ ଦେଖାଯାଉଅଛି ଯେ, ସ୍କୁଲ ପିଲାମାନଙ୍କ ଆଗରେ ଚୁର୍କି ଵା ପେଣ୍ଡାବାଳ ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ କେଜାଣି ଵା ସେମାନେ ସେଥିର ଅର୍ଥ ବୁଝିଵା ସକାଶେ ଅଭିଧାନ ପୁଡ଼ା" ଅଣ୍ଡାଳି ବସିବେ ।”

ଇଂରେଜମାନଙ୍କର ଆଗମନ ପୂର୍ଵରୁ ଓଡ଼ିଶାର ପୁରୁଷମାନେ ମୁଣ୍ଡର ଚାରିପାଖର ବାଳକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଢ଼ାଉଥିଲେ। ବାଳ ବହୁତ ଲମ୍ବା ହେଵା ପରେ ତାହାକୁ ମୁଣ୍ଡର ପଛପଟେ ଵା ମଝିରେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଢଙ୍ଗରେ ବନ୍ଧାଯାଉଥିଲା । ବାଳକୁ କୁଣ୍ଡାଇ ଏକାଠି କରିଵା ପରେ ଯେଉଁ ମୁଣ୍ଡା ଵା ଗୁଚ୍ଛ ତିଆରି ହୁଏ, ତାକୁ ଓଡ଼ିଆରେ 'ପେଣ୍ଡା' କୁହାଯାଏ ।‌ ଯେମିତି ସୁତାର ପେଣ୍ଡା ଵା ଖେଳିଵା ପେଣ୍ଡୁ ସେହିପରି ପେଣ୍ଡା ଗୋଲାକାର ହେଉଥିଵାରୁ ଏଭଳି ନାମକରଣ ହେଉଥିଲା । ସେଥିପାଇଁ ଏହାର ନାମ 'ପେଣ୍ଡାବାଳ'। ପୁରୁଷମାନେ ଏହି ଲମ୍ବା କେଶକୁ ନେଇ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ବା ପଛପଟେ ଚୁଟି ବାନ୍ଧୁଥିଲେ କିମ୍ବା ଜୁଡ଼ା (ଖୋସା) କରୁଥିଲେ। 

ଯଦି ଆପଣ କୋଣାର୍କ, ପୁରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର କିମ୍ବା ଭୁବନେଶ୍ୱରର ପ୍ରାଚୀନ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକର କାନ୍ଥରେ ଖୋଦିତ ହୋଇଥିଵା ପୁରୁଷ, ରାଜା, ସୈନିକ ଵା ପୁରୁଷ ନୃତ୍ୟଶିଳ୍ପୀମାନଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଧ୍ୟାନର ସହ ଦେଖିବେ, ତେବେ ଏହାର ସ୍ପଷ୍ଟ ଚିତ୍ର ପାଇପାରିବେ। ସେହି ମୂର୍ତ୍ତିଗୁଡ଼ିକରେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ପଛପଟେ ଏକ ବଡ଼ ଜୁଡ଼ା ଵା ଖୋସା ଦେଖିଵାକୁ ମିଳେ। ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ପାଇକ ଓ ସୈନିକମାନେ ନିଜର ଏହି ଲମ୍ବା ପେଣ୍ଡାବାଳକୁ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଶକ୍ତ କରି ବାନ୍ଧୁଥିଲେ, ଯାହା ଉପରେ ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧର ଶିରସ୍ତ୍ରାଣ (Helmet) ପିନ୍ଧୁଥିଲେ। ଖଣ୍ଡାୟତମାନଙ୍କର ଏକ ଜାତୀୟ ଵିଶେଷ ଜୁଡ଼ା ରହୁଥିଲା ଯାହାକୁ ଖଣ୍ଡାୟତ ଜୁଡ଼ା କୁହାଯାଉଥିଲା ।‌

ଓଡ଼ିଶାରେ ପୁରୁଷମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କିମ୍ବା ଶୋକ ସମୟକୁ ଛାଡ଼ି ସାଧାରଣତଃ ମୁଣ୍ଡ ଖୁଅର ହେଉନଥିଲେ । ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବାଳକୁ ପଛକୁ ନେଇ ବାନ୍ଧୁଥିଲେ କିମ୍ବା ମୁଣ୍ଡର ବାମ/ଡାହାଣ କଡ଼କୁ ଢଳାଇ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଗଣ୍ଠି ପକାଉଥିଲେ। ଏଥିରେ ସୁଗନ୍ଧିତ ତେଲ ଲଗାଇଵା ସାମାଜିକ ପ୍ରଥା ଥିଲା ।

ସେତେବେଳେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ କେଶ କାଟିଵା ଏକ ଅପମାନଜନକ କାର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ଗଣାଯାଉଥିଲା। କେଵଳ କୌଣସି ଅପରାଧ ପାଇଁ ଦଣ୍ଡ ସ୍ୱରୂପ କିମ୍ବା ପରିଵାରରେ କାହାର ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ ହିଁ ପୁରୁଷମାନେ ମୁଣ୍ଡନ ହେଉଥିଲେ। ଜଣେ ଭଦ୍ର ଓ ସଭ୍ୟ ଓଡ଼ିଆ ପୁରୁଷର ପରିଚୟ ଥିଲା ତାଙ୍କର ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ବନ୍ଧାଯାଇଥିଵା 'ପେଣ୍ଡାବାଳ'।

ଫକୀରମୋହନ ଯେଉଁ ସମୟ କଥା ଲେଖିଛନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଇଂରେଜମାନଙ୍କର Crop cut ଵା ଛୋଟ ବାଳ ରଖିଵା ଶୈଳୀ ଓଡ଼ିଶାକୁ ଆସିଲା ଏଵଂ ଓଡ଼ିଆ ପୁରୁଷମାନେ ନିଜର ଏହି ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷର ପାରମ୍ପରିକ ଦୀର୍ଘ କେଶ ରଖିଵା ଶୈଳୀକୁ ସମୟ ସହିତ ଧୀରେ ଧୀରେ ତ୍ୟାଗ କରିଦେଲେ।

ଏବେ ସମସ୍ତେ ଛୋଟ ବାଳ ରଖୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ତର୍ପଣ କିମ୍ବା ଶୁଦ୍ଧିକ୍ରିୟା ସଂସ୍କାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବନ୍ଦ ହୋଇନାହିଁ। ଏବେ ଏହି ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ପାଇଁ ସମାଜ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞମାନେ କିଛି ଵିକଳ୍ପ ବାଟ ବାହାର କରିଛନ୍ତି।

ଆଗେ ପୂଜା ଵା କର୍ମକାଣ୍ଡ ସମୟରେ ବାଳର ଅଗରେ କୁଶ ଗୁଡ଼ାଇ ଯେଉଁ ଗଣ୍ଠି ଦିଆଯାଉଥିଲା, ତାକୁ 'କୁଶ ବେଣ୍ଟି' ଵା 'ଶିଖାବନ୍ଧନ' କୁହାଯାଉଥିଲା। ଏବେ ବାଳ ଛୋଟ ଥିଵାରୁ ଭୌତିକ ରୂପେ ଏଭଳି ଗଣ୍ଠି ପକାଇଵା ସମ୍ଭଵ ହେଉନାହିଁ; ତେଣୁ ମନ୍ତ୍ରୋଚ୍ଚାରଣ ପୂର୍କଵ ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ ଜଳରେ ମୁଣ୍ଡର ପଛପଟକୁ (ଶିଖା ସ୍ଥାନକୁ) ସ୍ପର୍ଶ କରି ଏକ 'ମାନସିକ ଶିଖାବନ୍ଧନ'ର ସଙ୍କଳ୍ପ କରାଯାଉଛି। କିନ୍ତୁ ଏହା ସହିତ କର୍ମ ସମୟରେ ପଵିତ୍ରତା ଓ ସଙ୍କଳ୍ପ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ହାତର ଅନାମିକା ଆଙ୍ଗୁଠିରେ ପିନ୍ଧାଯାଉଥିଵା କୁଶ ଗଛର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ମୁଦି ଵା 'କୁଶ ବଟୁ' (ଯାହାକୁ 'ପଵିତ୍ରୀ' ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ), ତାହାର ଵ୍ୟଵହାର ଓ ପାରମ୍ପରିକ ମହତ୍ତ୍ୱ ଆଜି ବି ପୂର୍ଵପରି ଅକ୍ଷୁର୍ଣ୍ଣ ରହିଛି।

ସନାତନ ଧର୍ମର ଏକ ନିୟମ ରହିଛି— "ଦେଶ କାଳ ପାତ୍ର"। ଅର୍ଥାତ୍, ସମୟ ଓ ପରିସ୍ଥିତି ଅନୁସାରେ ନିୟମରେ କୋହଳ କରାଯାଇପାରେ। ଆଜିର ସମାଜରେ ଯେତେବେଳେ କେଶ ରଖିଵା ସମ୍ଭଵା ନୁହେଁ, ସେତେବେଳେ ଵାହ୍ୟ ବେଶଭୂଷା ଅପେକ୍ଷା ମାନସିକ ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଭକ୍ତି ଓ ସଂକଳ୍ପକୁ ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଉଛି। ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିଵା ସମୟରେ ବାଳରେ ଗଣ୍ଠି ପକାଇଵାର ଭାବନା ଵା ମାନସିକ ସଂକଳ୍ପ କରାଯାଇ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କରାଯାଉଛି।

ତେବେ ଲମ୍ବାବାଳ ରଖିଵା ଏସିଆର ଅନେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ପ୍ରଚଳିତ ଥିଲା । ପ୍ରାଚୀନ ଚୀନ୍‌ରେ କନ୍‌ଫୁସିଅସ୍‌ଙ୍କ ଵିଚାରଧାରା ଅନୁସାରେ ଶରୀର ଓ କେଶ ମାତାପିତାଙ୍କ ଠାରୁ ମିଳିଥିଵା ଏକ ଉପହାର। ତେଣୁ ବାଳ କାଟିଵାକୁ ଏକ ପାପ ବୋଲି ଭାବୁଥିଲେ। ସେଥିପାଇଁ ପୁରୁଷମାନେ ବାଳକୁ ବଢ଼ାଇ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଏକ ଜୁଡ଼ା ବାନ୍ଧୁଥିଲେ, ଯାହାକୁ 'ଗୁଆନ୍' କୁହାଯାଉଥିଲା। ଚିଙ୍ଗ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ସମୟରେ ମାଞ୍ଚୁ ଶାସକମାନେ ଚୀନ୍ ଜୟ କରିଵା ପରେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ 'କ୍ୟୁ' ପ୍ରଥା ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ କରିଥିଲେ ଯହିଁରେ ମୁଣ୍ଡର ଆଗପଟ ଖିଅର ହୋଇ ପଛପଟେ ଏକ ଲମ୍ବା ବେଣୀ ଝୁଲାଇ ରଖାଯାଉଥିଲା।

କୋରିଆର ଜୋସନ୍ ରାଜଵଂଶ ସମୟରେ ଵିଵାହିତ ପୁରୁଷମାନେ ସେମାନଙ୍କର ଲମ୍ବା କେଶକୁ ଉପରକୁ ନେଇ ମୁଣ୍ଡ ମଝିରେ ଏକ ଶକ୍ତ ଜୁଡ଼ା ବାନ୍ଧୁଥିଲେ, ଯାହାକୁ 'ସାଙ୍ଗ୍‌ତୁ' କୁହାଯାଉଥିଲା । ଏହା ପୁରୁଷତ୍ୱ ଓ ସାମାଜିକ ଦାୟିତ୍ୱବୋଧର ପ୍ରତୀକ ଥିଲା।

ଜାପାନର ସାମୁରାଇ ଯୋଦ୍ଧା ଓ ସାଧାରଣ ପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଲମ୍ବା ବାଳ ରଖୁଥିଲେ। ସେମାନେ ମୁଣ୍ଡର ମଝି ଭାଗକୁ ଖିଅର କରି ପାର୍ଶ୍ୱଵର୍ତ୍ତୀ ଲମ୍ବା ବାଳକୁ ପଛକୁ ନେଇ ଏକ କଡ଼ା ଗଣ୍ଠି ବାନ୍ଧୁଥିଲେ ଏବଂ ତାହାକୁ ମୁଣ୍ଡ ଉପରକୁ ଓଲଟାଇ ରଖୁଥିଲେ। ଏହି ଶୈଳୀକୁ 'ଚୋନ୍‌ମାଗେ' କୁହାଯାଉଥିଲା, ଯାହା ଏବେ ବି ସୁମୋ କୁସ୍ତିଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଦେଖିଵାକୁ ମିଳେ।

ସନାତନ ପରମ୍ପରାରେ କେଶକୁ ଜୀଵନ ଶକ୍ତିର ପ୍ରତୀକ ମାନୁଥିଲେ। ଋଷିମୁନିମାନଙ୍କ ଜଟାଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କ୍ଷତ୍ରିୟ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନେକେ ଲମ୍ବା ବାଳ ରଖୁଥିଲେ। ଓଡ଼ିଶାରେ ଏହାକୁ 'ପେଣ୍ଡାବାଳ' କୁହାଯାଉଥିଵା ବେଳେ ଉତ୍ତର ଓ ପଶ୍ଚିମ ଭାରତର ରାଜପୁତ୍ ଓ ମରାଠା ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ମଧ୍ୟ ଲମ୍ବା କେଶ ରଖି ଜୁଡ଼ା ବାନ୍ଧୁଥିଲେ।

ଵିଶେଷତଃ ଶିଖ୍ ପନ୍ଥରେ କେଶ କାଟିଵା ନିଷେଧ ହୋଇଥିଵାରୁ, ଆଜି ବି ସେମାନେ ନିଜର ଦୀର୍ଘ କେଶକୁ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଜୁଡ଼ା ବାନ୍ଧି ପଗଡ଼ି ଭିତରେ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖନ୍ତି। ତେବେ ଭାରତରେ ସମସ୍ତେ ଲମ୍ବା ବାଳ କରୁନଥିଲେ। 

ମିଆଁମାର/ବର୍ମା, ଥାଇଲ୍ୟାଣ୍ଡ ଓ କାମ୍ବୋଡିଆ ଆଦି ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ଵ ଏସିଆର ଦେଶଗୁଡ଼ିକରେ

ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ସଂସ୍କୃତିର ପ୍ରଭାବ ପୂର୍ଵରୁ ପୁରୁଷମାନେ ଭାରତୀୟ ତଥା ଚୀନ ଦେଶୀୟ ସଂସ୍କୃତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାଵିତ ହୋଇ ଲମ୍ବା କେଶ ରଖୁଥିଲେ। ବର୍ମାର ପୁରୁଷମାନେ ମୁଣ୍ଡର ଗୋଟିଏ ପାଖରେ କିମ୍ବା ମଝିରେ ବାଳକୁ ଗୁଡ଼ାଇ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଖୋସା କରୁଥିଲେ, ଯାହାକୁ 'Yaung' କୁହାଯାଉଥିଲା।

ମଙ୍ଗୋଲିଆରେ ଚେଙ୍ଗିଜ୍ ଖାନ୍‌ଙ୍କ ସମୟର ମଙ୍ଗୋଲ୍ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଶୈଳୀର ଲମ୍ବା ବାଳ ରଖୁଥିଲେ, ଯାହାକୁ 'କେହୁଲ୍' କୁହାଯାଉଥିଲା । ସେମାନେ ମୁଣ୍ଡର ଉପର ଭାଗକୁ ଲଣ୍ଡା କରି ଦୁଇ କଡ଼ରେ କିମ୍ବା ପଛପଟେ ଲମ୍ବା ବାଳ ବଢ଼ାଉଥିଲେ ଏଵଂ ତାକୁ ବେଣୀ ଆକାରରେ ବାନ୍ଧୁଥିଲେ, ଯେମିତି ଯୁଦ୍ଧ ଓ ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ିଵା ସମୟରେ ବାଳ ଆଖି ଆଗକୁ ଆସିଵ ନାହିଁ।

ପ୍ରାଚୀନ ପାରସ୍ୟ ଓ ଆସିରିଆର ରାଜା ତଥା ସୈନିକମାନେ କେଵଳ ଲମ୍ବା ବାଳ ନୁହେଁ, ଵରଂ ଲମ୍ବା ଓ କୁଞ୍ଚୁକୁଞ୍ଚିଆ ଦାଢ଼ି ମଧ୍ୟ ରଖୁଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସୁସଜ୍ଜିତ ଦୀର୍ଘ କେଶ ରାଜକୀୟ ସମ୍ମାନ ଓ ଵୀରତ୍ୱର ପ୍ରତୀକ ଥିଲା। ଏମନ୍ତକି ପ୍ରାଚୀନ ୟୁରୋପର ଅଧିକାଂଶ ସଂସ୍କୃତିରେ ପୁରୁଷମାନେ ପ୍ରଚୁର ଲମ୍ବା ବାଳ ଓ ଦାଢ଼ି ରଖୁଥିଲେ।

ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରୀକ୍ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯିଵା ପୂର୍ଵରୁ ନିଜର ଦୀର୍ଘ କେଶକୁ ବହୁତ ଯତ୍ନର ସହ କୁଣ୍ଡାଉଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଲମ୍ବା ବାଳ ଵୀରତ୍ୱର ପ୍ରତୀକ ଥିଲା। ୟୁରୋପର ମୂଳ ଅଧିଵାସୀ 'କେଲ୍ଟସ୍' ଓ 'ଗଲ୍ସ'ମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଣ୍ଟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲମ୍ବା ବାଳ ଓ ନିଶ ରଖୁଥିଲେ।

ଉତ୍ତର ୟୁରୋପର ସ୍କାଣ୍ଡିନେଭିଆର ଵାଇକିଙ୍ଗ୍ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସେମାନଙ୍କର ଲମ୍ବା ବାଳକୁ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ବେଣୀ ଗୁନ୍ଥି ବାନ୍ଧୁଥିଲେ।

ରୋମାନ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ବାହାରେ ଥିଵା ଜର୍ମାନୀ ଅଞ୍ଚଳର ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଲମ୍ବା ବାଳ ସ୍ୱାଧୀନତାର ଚିହ୍ନ ଥିଲା। ସେମାନଙ୍କ ରାଜାମାନଙ୍କୁ "ଲମ୍ବା ବାଳର ରାଜା" ଵା Long-haired kings କୁହାଯାଉଥିଲା। ଗୋଲାମ ଵା କ୍ରୀତଦାସମାନଙ୍କର ବାଳକୁ ଜବରଦସ୍ତି କାଟି ଛୋଟ କରିଦିଆଯାଉଥିଲା, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଜଣାପଡ଼ିଵ ଯେ ସେମାନଙ୍କର କୌଣସି ସାମାଜିକ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ନାହିଁ।

ତେବେ ୟୁରୋପରେ ପ୍ରଥମେ ଛୋଟ ବାଳ ରଖିଵାର ଶୃଙ୍ଖଳା ପ୍ରାଚୀନ ରୋମାନ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ପ୍ରଣୟନ କରିଥିଲା । ରୋମାନ୍ ସେନା ଥିଲା ଦୁନିଆର ସବୁଠାରୁ ସଂଗଠିତ ସେନା। ସେମାନେ ଅନୁଭଵ କଲେ ଯେ ହାତପ୍ରତିହାତ ଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ଶତ୍ରୁ ସହଜରେ ଜଣେ ସୈନିକର ଲମ୍ବା ବାଳ ଵା ଦାଢ଼ିକୁ ଧରି ତଣ୍ଟି କାଟିଦେଇପାରେ। ତେଣୁ ସୁରକ୍ଷା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏଵଂ ମୁଣ୍ଡରେ ଲୁହାର ହେଲମେଟ୍ ଠିକ୍ ଭାବେ ପିନ୍ଧିଵା ପାଇଁ ରୋମାନ୍ ସୈନିକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବାଳ କାଟି ଛୋଟ କରିଵା ଏଵଂ କ୍ଲିନ୍-ସେଭ୍ ହେଵା ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ କରାଗଲା।

ରୋମାନ୍‌ମାନେ ନିଜକୁ ଅତି ସଭ୍ୟ ମନେ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ନିଜର ଛୋଟ ବାଳକୁ 'ଶୃଙ୍ଖଳା ଓ ସଭ୍ୟତା'ର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ଦେଖାଇଲେ ଏଵଂ ଲମ୍ବା ବାଳ ରଖୁଥିଵା ଅନ୍ୟ ୟୁରୋପୀୟମାନଙ୍କୁ Barbarians,ବର୍ବର ଵା ଅସଭ୍ୟ ଓ ଵନ୍ୟ ଜାତି ବୋଲି ଆଖ୍ୟା ଦେଲେ। ଧୀରେ ଧୀରେ ରୋମର ସାଧାରଣ ନାଗରିକମାନେ ମଧ୍ୟ ଛୋଟ ବାଳ ରଖିଵା ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ରୋମାନ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ପତନ ପରେ ୟୁରୋପରେ ପୁଣି ଲୋକେ ଲମ୍ବା ବାଳ ଓ ଦାଢ଼ି ରଖିଲେ । ଏପରିକି ସପ୍ତଦଶ ଓ ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଫ୍ରାନ୍ସ ଓ ଇଂଲଣ୍ଡର ରାଜା ଓ ବାବୁମାନେ ମୁଣ୍ଡରେ କୁତ୍ରିମ ଲମ୍ବା ଧଳା ବାଳର ଟୋପି ଵା Wig ପିନ୍ଧିଵାକୁ ସାମାଜିକ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଭାବୁଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଫ୍ରାନ୍ସ ଵିପ୍ଳଵ ପରେ ଏହି ସାମନ୍ତଵାଦୀ ପ୍ରଥାର ଅନ୍ତ ଘଟିଲା। ଊନଵିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଆଡ଼କୁ ଏଵଂ ଵିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଛୋଟ ବାଳ ରଖିଵା ପ୍ରଥା ସାରା ଵିଶ୍ୱର ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ "Universal Standard" ପାଲଟିଗଲା। 

ଇଂରେଜ, ଫରାସୀ ଓ ଓଲନ୍ଦାଜମାନେ ଯେତେବେଳେ ଏସିଆ ଓ ଆଫ୍ରିକାର ଅନେକ ଦେଶକୁ ପରାଧୀନ କଲେ ସେତେବେଳେ ସେମାନେ ନିଜର ଶିକ୍ଷା ଵ୍ୟଵସ୍ଥା ଲାଗୁ କଲେ। ସେମାନଙ୍କ ସ୍କୁଲ ଓ ସରକାରୀ ଚାକିରିରେ ପ୍ରଵେଶ କରିଵାକୁ ହେଲେ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ପୋଷାକ ଓ ଛୋଟ ବାଳ ରଖିବା ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ଥିଲା। ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକେ ଭାବିଲେ, ସାହେବମାନଙ୍କ ଭଳି ବାଳ କାଟିଲେ ହିଁ ସେମାନେ "ଶିକ୍ଷିତ ଓ ଆଧୁନିକ" ପରିଗଣିତ ହେବେ । ଫକୀରମୋହନ ଲେଖିଥିଵା 'ସ୍କୁଲ ପଢୁଆ' ପିଲାମାନେ ଏହି ଶ୍ରେଣୀର ଥିଲେ।

୧୯ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଵିଶ୍ୱରେ କାରଖାନା ସଂଖ୍ୟା ବଢ଼ିଲା। ବଡ଼ ବଡ଼ ଯନ୍ତ୍ରପାତିରେ କାମ କଲାବେଳେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ଲମ୍ବା ବାଳ ଯନ୍ତ୍ର ଭିତରେ ପଶିଯାଇ ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଘଟଣା ଘଟିଵାର ଆଶଙ୍କା ଥିଲା। କାରଖାନାର ମାଲିକମାନେ ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ଓ ଦ୍ରୁତ କାମ ପାଇଁ ବାଳ ଛୋଟ ରଖିଵାକୁ ନିୟମ କଲେ।

ପ୍ରଥମ ଓ ଦ୍ୱିତୀୟ ଵିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ପୃଥିଵୀର ପ୍ରାୟ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେଶର କୋଟି କୋଟି ଯୁଵକ ସେନାରେ ଭର୍ତ୍ତି ହେଲେ। ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ପରିଷ୍କାର-ପରିଚ୍ଛନ୍ନତା ରକ୍ଷା କରିଵା, ମୁଣ୍ଡରେ ଉକୁଣି ନହେଵା ଏଵଂ ଗ୍ୟାସ୍ ମାସ୍କ ଠିକ୍ ଭାବେ ଫିଟ୍ ହେଵା ପାଇଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ବାଳକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଛୋଟ କରି କଟାଗଲା, ଯାହାକୁ "Military Cut" କୁହାଗଲା। ଯୁଦ୍ଧ ସରିଵା ପରେ ଯେତେବେଳେ ସୈନିକମାନେ ଘରକୁ ଫେରିଲେ, ସେମାନେ ସେହି ଛୋଟ ବାଳର ଅଭ୍ୟାସକୁ ସାଧାରଣ ଜୀଵନରେ ମଧ୍ୟ ଜାରି ରଖିଲେ।

ଵିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଆରମ୍ଭରେ ଜୀଵାଣୁ ଵିଜ୍ଞାନର ବିକାଶ ହେଲା। ଲୋକେ ବୁଝିଲେ ଯେ ଲମ୍ବା ବାଳକୁ ପ୍ରତିଦିନ ସଫା ନକଲେ ସେଥିରେ ଅଳିଆ ଜମି ରୋଗ ଵ୍ୟାପିପାରେ। ସେତେବେଳେ ଆଜି ଭଳି ଆଧୁନିକ ସାମ୍ପୁ ନଥିଲା କି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୁବିଧା ନଥିଲା, ତେଣୁ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଛୋଟ ବାଳ ରଖିଵା ସହଜ ମନେହେଲା। ଵିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ସିନେମା, ଟେଲିଭିଜନ ଓ ପତ୍ରପତ୍ରିକାର ପ୍ରସାର ହେଲା। ହଲିଉଡ୍‌ର ନାୟକମାନେ କୋଟ୍-ପ୍ୟାଣ୍ଟ୍ ଓ ସୁସଜ୍ଜିତ ଛୋଟ ବାଳରେ ପରଦାକୁ ଆସିଲେ। ଗଣମାଧ୍ୟମ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଵାର୍ତ୍ତା ପ୍ରସାରିତ ହେଲା ଯେ, ଜଣେ ଜେଣ୍ଟଲମ୍ୟାନ୍ ଵା ଭଦ୍ରଲୋକର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଛୋଟ ବାଳ। ସାରା ପୃଥିଵୀର ଯୁଵପିଢ଼ି ନିଜ ପ୍ରିୟ ଗ୍ଲୋବାଲ୍ ଷ୍ଟାର୍‌ମାନଙ୍କୁ ଅନୁକରଣ କରି ନିଜର ପାରମ୍ପରିକ ରୂପକୁ ଭୁଲିଗଲେ।

ଯେଉଁ ପେଣ୍ଡାବାଳ ଦିନେ ଏସିଆ ଓ ୟୁରୋପରେ ପୁରୁଷତ୍ୱ ଓ ସମ୍ମାନର ପ୍ରତୀକ ଥିଲା, ସମୟର ଚକ୍ରରେ ତାହା 'ଅସଭ୍ୟତା' ଓ 'ପୁରୁଣା କାଳିଆ'ର ଚିହ୍ନ ପାଲଟିଗଲା। ଆଜି ଆମେ ଯେଉଁ ହେୟାର-ଷ୍ଟାଇଲ୍ ରଖୁଛୁ, ତାହା ପ୍ରକୃତରେ ପ୍ରାଚୀନ ରୋମାନ୍ ସୈନିକମାନଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ-ପୋଷାକର ଏକ ଆଧୁନିକ ସଂସ୍କରଣ ମାତ୍ର !

ଶିଵାପିଥିକସ୍: ଭାରତର ହଜିଯାଇଥିଵା ଏକ ମହାଵାନରର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଇତିହାସ(Sivapithecus: A Brief History of India's Lost Great Ape)

ଊନଵିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଆଡ଼କୁ, ଅଵିଭକ୍ତ ଭାରତର ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମାଞ୍ଚଳରେ ଥିଵା ଶିଵାଲିକ୍ ପାର୍ଵତ୍ୟାଞ୍ଚଳ କେଵଳ ଏକ ଶୁଷ୍କ ଓ ପଥରୁଆ ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳ ଭାବେ ଜଣାଯାଉଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଭୂତତ୍ତ୍ୱଵିତ୍ ଓ ପ୍ରକୃତିପ୍ରେମୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ମାଟି ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ରହସ୍ୟର ଭଣ୍ଡାର ଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ଜୀଵାଶ୍ମ ଵିଜ୍ଞାନୀମାନେ ପୃଥିଵୀର ଵିଵର୍ତ୍ତନ ଇତିହାସ ଖୋଜିଵା ପାଇଁ ଶିଵାଲିକ୍ ପାହାଡ଼ର ପଥର ସ୍ତରଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ।

ଜୀଵାଶ୍ମ ଵିଜ୍ଞାନର ଏକ ସରଳ ନିୟମ ହେଉଛି—ଜୀଵାଶ୍ମ ପ୍ରାୟତଃ ଆଗ୍ନେୟଗିରିର ଲାଭାରୁ ତିଆରି ପଥର ଵା Igneous Rocksରେ ମିଳେନାହିଁ, କାରଣ ସେଠାରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଉତ୍ତାପରେ ସବୁ ଜଳିଯାଏ। ଏହା ସବୁବେଳେ ଅବସାଦୀ ପଥର ଵା Sedimentary Rocksରେ ମିଳିଥାଏ। ଭୂତତ୍ତ୍ୱଵିତ୍‌ମାନେ ଜାଣିଥିଲେ ଯେ ଶିଵାଲିକ୍ ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକ ମୂଳତଃ ପ୍ରାଚୀନ ନଦୀଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ବୋହି ଆସିଥିବା ବାଲି, କାଦୁଅ ଓ ଗୋଡ଼ି ଜମା ହୋଇ ତିଆରି ହୋଇଛି। ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଜୀଵ ମରେ, ନଦୀର ବାଲି ଓ କାଦୁଅ ସେମାନଙ୍କୁ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ପୋତି ଦିଏ, ଯାହା ଫଳରେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ପରେ ତାହା ଜୀଵାଶ୍ମରେ ପରିଣତ ହୁଏ। ଏହି ପ୍ରକାରର ପଥର ସ୍ତର ଦେଖି ଵୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇଥିଲେ ଯେ ଏଠାରେ ପ୍ରାଚୀନ ଜୀଵଙ୍କ ସାକ୍ଷୀ ମିଳିପାରିଵ।

ସେହି ସମୟରେ ୟୁରୋପରେ ଚାର୍ଲ୍ସ ଲାଇଲ୍‌ଙ୍କ ଭୂତତ୍ତ୍ୱ ଵିଜ୍ଞାନର ନିୟମ ଖୁବ୍ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା। ଵୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ଜାଣିଵାକୁ ପାଇଲେ ଯେ ଜଳଵାୟୁ ଓ ଭୂଗୋଳର ପରିଵର୍ତ୍ତନକୁ ବୁଝିଵାକୁ ହେଲେ ପୃଥିଵୀର ଯେଉଁ ଅଞ୍ଚଳରେ ହିମାଳୟ ପରି ନୂଆ ପର୍ଵତ ତିଆରି ହୋଇଛି ଵା ହେଉଛି  ସେଠାରେ ଖନନ କରିଵାକୁ ହେଵ। ଏହି ଵୈଜ୍ଞାନିକ ଜିଜ୍ଞାସା ଯୋଗୁଁ "Geological Survey of India"ର ଗଵେଷକମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଭାବେ ଶିଵାଲିକ୍ ଶ୍ରେଣୀକୁ ନିଜର ଗଵେଷଣାର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ କରିଥିଲେ।

ହିମାଳୟର ସବୁଠାରୁ ବାହାର ପାର୍ଶ୍ୱ ଵା ପାଦଦେଶରେ ଶିଵାଲିକ୍ ପାର୍ଵତ୍ୟାଞ୍ଚଳ ରହିଛି । ଯେତେବେଳେ ହିମାଳୟର ଉତ୍ଥାନ ହେଉଥିଲା, ସେତେବେଳେ ଭୂଗର୍ଭରେ ଲୁଚି ରହିଥିଵା ପ୍ରାଚୀନ ପଥର ସ୍ତରଗୁଡ଼ିକ ଉପରକୁ ଟେକି ହୋଇ ଆସିଲା। ତା’ପରେ ପ୍ରଚୁର ଵର୍ଷା ଓ ନଦୀର ସ୍ରୋତ ଯୋଗୁଁ ସେହି ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକର ଉପର ମାଟି ଧୋଇହୋଇ ଭିତରେ ଥିଵା ପ୍ରାଚୀନ ସ୍ତରଗୁଡ଼ିକ ବାହାରକୁ ଦେଖାଗଲା। ଏହି ପ୍ରାକୃତିକ କ୍ଷୟ ଯୋଗୁଁ ଅନେକ ସମୟରେ ପଥର ତଳେ ଦବି ରହିଥିଵା ପ୍ରାଚୀନ ପଶୁମାନଙ୍କର ବଡ଼ ବଡ଼ ହାଡ଼ ଆପେ ଆପେ ମାଟି ଉପରକୁ ବାହାରି ପଡ଼ୁଥିଲା, ଯାହା ସହଜରେ ଵୈଜ୍ଞାନିକମାନଙ୍କ ନଜରରେ ପଡ଼ିଥିଲା।

ତେବେ ଵୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ଶିଵାଲିକ୍ ପର୍ଵତମାଳାରେ ପହଞ୍ଚିବା ପୂର୍ଵରୁ ସେହି ଅଞ୍ଚଳର ପାର୍ଵତ୍ୟ ସମୁଦାୟ ଓ ଗ୍ରାମଵାସୀମାନେ ପ୍ରାୟତଃ ପାହାଡ଼ ଖୋଳିଵା ବେଳେ ଵା ଵର୍ଷା ଦିନେ ମାଟି ଧୋଇଯିଵା ପରେ ଵିଶାଳକାୟ ଜୀଵଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଓ ହାଡ଼ ପାଉଥିଲେ। ସେମାନେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ କୌଣସି ପ୍ରାଚୀନ ଦୈତ୍ୟ, ରାକ୍ଷସ କିମ୍ବା ମହାଭାରତର 'ଭୀମ' ଵା 'ଘଟୋତ୍କଚ'ଙ୍କ ଭଳି ମହାବୀରମାନଙ୍କର ଅସ୍ଥି ବୋଲି ଭାବି ପୂଜା କରୁଥିଲେ କିମ୍ବା ନିଜ ପାଖରେ ରଖୁଥିଲେ।

ଊନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଯେତେବେଳେ ହ୍ୟୁ ଫାଲକନର ଓ ପ୍ରୋଟଲି କଟଲେଙ୍କ ଭଳି ବ୍ରିଟିଶ ଅଧିକାରୀ ଓ ଭୂତତ୍ତ୍ୱଵିତ୍‌ମାନେ ସେହି ଅଞ୍ଚଳ ଭ୍ରମଣ କଲେ ସେତେବେଳେ ସେମାନେ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କ ମୁହଁରୁ ଏହି 'ରାକ୍ଷସ ହାଡ଼' ଵିଷୟରେ ଶୁଣିଵାକୁ ପାଇଲେ। ଯେତେବେଳେ ଵୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ସେହି ହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିଲେ, ସେମାନେ ବୁଝିଗଲେ ଯେ ଏଗୁଡ଼ିକ କୌଣସି ପୁରାଣ କାହାଣୀର ମହାଵୀର କିମ୍ବା ଦୈତ୍ୟ ନୁହେଁ ଵରଂ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵର ଵିଲୁପ୍ତ ହାତୀ Gomphotheres ଓ Mastodons ଭଳି ଗଣ୍ଡା ତଥା ପ୍ରାଚୀନ ମହାଵାନରମାନଙ୍କର ପ୍ରକୃତ ଜୀଵାଶ୍ମ ଅଟେ ।

ତେବେ ୧୮୭୯ ମସିହାରେ ବ୍ରିଟିଶ ଜୀଵାଶ୍ମ ଵିଜ୍ଞାନୀ ରିଚାର୍ଡ଼ ଲାଇଡେକର୍‌ ଶିଵାଲିକ୍ ଅଞ୍ଚଳରୁ କିଛି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଜୀଵାଶ୍ମ ପାଇଲେ। ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଥିଲା ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଜୀଵର ଉପର ହନୁ ହାଡ଼ ଏଵଂ କିଛି ଦାନ୍ତ। ପ୍ରଥମେ ଦେଖିଲେ ମନେହେଵ ଏହା କୌଣସି ସାଧାରଣ ଵାନରର ଦାନ୍ତ, କିନ୍ତୁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଗଭୀର ଭାବେ ନିରୀକ୍ଷଣ କରିଵା ପରେ ଜଣାପଡ଼ିଲା ଯେ ଏହାର ଗଠନ ସାଧାରଣ ମାଙ୍କଡ଼ଠାରୁ ବହୁତ ଭିନ୍ନ ଏଵଂ ଏଥିରେ Great Apes ଵା ମହାଵାନରର ଲକ୍ଷଣ ରହିଛି। ୧୮୭୯ ମସିହାରେ ରିଚାର୍ଡ ଲାଇଡେକର ଏହି ଜୀଵାଶ୍ମର ଆଧାରରେ Sivapithecus indicus ନାମ ପ୍ରସ୍ତାଵ କଲେ। ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତି ଓ ହିମାଳୟ ସହ ଜଡ଼ିତ ଭଗଵାନ ଶିବଙ୍କ ନାମ ଅନୁସାରେ ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଜୀଵର ବଂଶଗତ ନାମ "Sivapithecus" ରଖାଗଲା, ଯାହାର ଅର୍ଥ  "ଶିଵଙ୍କ ଵାନର" ଅଟେ। କିନ୍ତୁ ଏହି କାହାଣୀ ଏତିକିରେ ସରିଯାଇନଥିଲା। ପ୍ରକୃତ ଆଲୋଡ଼ନ ୧୯୩୦ ଦଶକରେ ଦେଖାଗଲା, ଯେତେବେଳେ ୟେଲ୍ ଵିଶ୍ୱଵିଦ୍ୟାଳୟର ଜଣେ ଯୁଵ ଗଵେଷକ ଜି. ଏଡୱାର୍ଡ ଲୁଇସ୍,ଶିଵାଲିକ୍ ପାହାଡ଼ରୁ ଆଉ ଏକ ଛୋଟ ଜୀଵାଶ୍ମ ପାଇଲେ, ଯାହାକୁ ସେ "Ramapithecus" ବୋଲି ନାମିତ କଲେ। 

ଏହାପରେ ଦୀର୍ଘ ଦଶନ୍ଧି ଧରି ଵୈଜ୍ଞାନିକ ମହଲରେ ଏହାକୁ ନେଇ ଵିତର୍କ ଚାଲିଲା ଯେ ରାମାପିଥିକସ୍ ହିଁ ମଣିଷର ସିଧାସଳଖ ପ୍ରଥମ ପୂର୍ଵପୁରୁଷ। କିନ୍ତୁ ପରଵର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ, ଵିଶେଷତଃ ୧୯୭୦ ଓ ୧୯୮୦ ଦଶକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଜୀଵାଶ୍ମ ଵିଜ୍ଞାନୀ ଡେଵିଡ୍ ପିଲ୍‌ବିମ୍ ଏଵଂ ତାଙ୍କ ଦଳ ପାକିସ୍ତାନର ପୋଟହାର ମାଳଭୂମିରେ ଗଵେଷଣା ଆରମ୍ଭ କଲେ । 

ଉଲ୍ଲେଖଯୋଗ୍ୟ ଯେ ପୋଟହାର ମାଳଭୂମି ଶିଵାଲିକ୍ ପାର୍ଵତ୍ୟାଞ୍ଚଳର ଅଂଶ ଅଟେ ।  ପୋଟହାର୍ ମାଳଭୂମି ଅଞ୍ଚଳରେ ଵ୍ୟାପକ ଖନନ କରି ଶିଵାପିଥିକସ୍‌ର ଏକ ପ୍ରାୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁହଁର ଜୀବାଶ୍ମ ଆଵିଷ୍କାର କଲେ ଯାହାର ନାମ GSP 15000 ରଖାଗଲା । ଏହି ଆଵିଷ୍କାର ଵିଶ୍ୱ ଵିଜ୍ଞାନ ଜଗତର ପୂର୍ଵ ଧାରଣାଗୁଡ଼ିକୁ ବଦଳାଇ ଦେଲା। ଵର୍ତ୍ତମାନର ପ୍ରମୁଖ ଵୈଜ୍ଞାନିକ ମତ ଅନୁସାରେ, ରାମାପିଥିକସ୍‌କୁ ଆଉ ଏକ ପୃଥକ୍ ବଂଶ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ ନାହିଁ ଵରଂ ଏହାକୁ ଶିଵାପିଥିକସ୍‌ର ହିଁ ଅଂଶ ବୋଲି ଧରାଯାଏ। କିଛି ଗଵେଷକଙ୍କ ମତରେ ଏହି ଆକାରର ପାର୍ଥକ୍ୟ ସମ୍ଭଵତଃ ଏକା ଶିଵାପିଥିକସ୍ ଜାତିର ପୁରୁଷ ଓ ମହିଳା ମଧ୍ୟରେ ଥିଵା ଶାରୀରିକ ଭିନ୍ନତା ଯୋଗୁଁ ହୋଇଥାଇପାରେ। ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ କଥା ହେଲା, ଏହି ଜୀଵାଶ୍ମର ଅଧ୍ୟୟନରୁ ଜଣାପଡ଼ିଲା ଯେ ମୁହଁର ଗଠନରେ ଏହାର ଏସିଆର "ଓରାଙ୍ଗୁଟାନ୍" ସହ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ସାଦୃଶ୍ୟ ରହିଛି । ଵର୍ତ୍ତମାନର ଅଧିକାଂଶ ଗଵେଷକ କେତେକ ଦୃଢ଼ ପ୍ରମାଣ ଆଧାରରେ ମନେ କରନ୍ତି ଯେ ଶିଵାପିଥିକସ୍ ହେଉଛି ଆଧୁନିକ ଓରାଙ୍ଗୁଟାନ୍ ବଂଶ (Ponginae)ର ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ସଦସ୍ୟ କିମ୍ବା ଅତି ନିକଟ ସମ୍ପର୍କୀୟ, ମଣିଷର ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ପୂର୍ଵଜ ନୁହେଁ। ଏହିପରି ଭାବେ, ଶିଵାଲିକ୍‌ର ଶୁଷ୍କ ପାହାଡ଼ ତଳୁ ମିଳିଥିଵା ସେହି କେତେକ ଦାନ୍ତ ଓ ହାଡ଼ର ଖଣ୍ଡ ପୃଥିଵୀର ପ୍ରାଇମେଟ୍ ଵିଵର୍ତ୍ତନର ଇତିହାସକୁ ଏକ ନୂଆ ଦିଗ ଦେଇଥିଲା।

କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠେ ଯେ ଏହି ଶିଵାପିଥିକସ୍ ମହାଵାନରମାନେ ଭାରତକୁ କୁଆଡ଼ୁ ଆସିଥିଲେ ଏଵଂ ଭାରତରେ କାହିଁକି ଲୁପ୍ତ ହୋଇଗଲେ ପୁଣି ସେମାନଙ୍କର ଵର୍ତ୍ତମାନ ବଂଶଧରମାନେ କିମ୍ବା ନିକଟ ସମ୍ପର୍କୀୟମାନେ ଭାରତର ବହୁତ ଦୂରରେ ପୂର୍ଵ ଭାରତୀୟ ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜକୁ କେମିତି ଯାଇ ଓରାଙ୍ଗ‌ଓଟାଙ୍ଗ୍ ମହାଵାନର ହେଲେ ? 

ଏହି ସବୁ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଲୁଚିଛି ପ୍ରାଚୀନ ଇତିହାସରେ ଯାହା ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ଵଵିଦମାନେ ପ୍ରାଚୀନ ପ୍ରସ୍ତରର ସ୍ତରଗୁଡ଼ିକର ଗର୍ଭରେ ଲୁଚି ରହିଥିଵା ଜୀଵାଶ୍ମରୁ ଆଵିଷ୍କାର କରିଛନ୍ତି। ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ତଳର ପଥର ସ୍ତରକୁ ଖୋଦନ କରି ସେଥିରୁ ମିଳିଥିଵା ଶିଵାପିଥିକସ୍‌ର ଦାନ୍ତ ଓ ଖପୁରିର ଗଠନକୁ ଆଧୁନିକ ମହାଵାନରଙ୍କ ସହ ତୁଳନା କରାଯାଇ ଏହି ସମ୍ପର୍କ ଵିଷୟରେ ଜଣାପଡ଼ିଛି। ପ୍ରାଚୀନ ପଥର ଓ ଜୀଵାଶ୍ମଗୁଡ଼ିକର ଵୈଜ୍ଞାନିକ ଉପାୟରେ ଵୟସ ନିରୂପଣ କରି ଵିଜ୍ଞାନୀମାନେ ଶିଵାପିଥିକସ୍‌ମାନଙ୍କର ଭାରତ ଆଗମନ ଓ ଵିଲୁପ୍ତିର ଠିକ୍ ସମୟକାଳ ଜାଣିପାରିଛନ୍ତି।ସେହି ସମୟର ପଥରର ରସାୟନିକ ସଂରଚନାରୁ ପ୍ରାଚୀନ ଜଳଵାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଏଵଂ ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲ ନଷ୍ଟ ହୋଇ ଘାସପଡ଼ିଆ ସୃଷ୍ଟି ହେଵାର ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରମାଣ ପାଇଛନ୍ତି।

ପୃଥିବୀର ପ୍ରାଚୀନ ଭୂଗୋଳ ଏଵଂ ସମୁଦ୍ର ପତନର ହ୍ରାସ-ବୃଦ୍ଧିର ଗଵେଷଣାରୁ ସେମାନେ କେଉଁ ସ୍ଥଳପଥ ଦେଇ ଦ୍ୱୀପପୁଞ୍ଜକୁ ଗଲେ, ତାର ରହସ୍ୟ ଉନ୍ମୋଚନ କରିଛନ୍ତି ।‌ ତାହେଲେ ସେତେବେଳେ କ'ଣ ହୋଇଥିଲା ବୋଲି ଗଵେଷକମାନେ କୁହନ୍ତି? 

ଆଜି ଆମେ ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦ୍ୱୀପକୁ ଯେଉଁ ଭୌଗୋଳିକ ରୂପରେ ଦେଖୁଛୁ, ଆଜକୁ ପ୍ରାୟ ୧ କୋଟି ୭୦ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ Miocene ଯୁଗରେ ପୃଥିଵୀର ମାନଚିତ୍ର ସେପରି ନଥିଲା। ଵର୍ତ୍ତମାନର ଵୈଜ୍ଞାନିକ ପ୍ରମାଣ ଅନୁସାରେ, ମାନବ ଓ ମହାଵାନର ଵା Great Apesମାନଙ୍କର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଵିଵର୍ତ୍ତନ ଆଫ୍ରିକାରେ ହିଁ ହୋଇଥିଲା। ସେହି ସମୟରେ ଆଫ୍ରିକାର ଉଷ୍ମ ଓ ଆଦ୍ର ପରିଵେଶରେ ପ୍ରାଇମେଟ୍‌ମାନଙ୍କର ଵିଵର୍ତ୍ତନ ଅତି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଚାଲିଥିଲା। ସେଠାରେ ଵାସ କରୁଥିଵା କେତେକ ଆଦିମ Anthropoid ଜୀଵଙ୍କୁ ଆଧୁନିକ ଗ୍ରେଟ୍ ଏପ୍ସମାନଙ୍କର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ବଂଶର ସଦସ୍ୟ ବୋଲି ଧରାଯାଏ।

ତେବେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠେ, ଆଫ୍ରିକାରେ ଥିଵା ଏହି ଜୀଵମାନଙ୍କର ବଂଶଧରମାନେ ଏସିଆ ଵା ଭାରତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଵିସ୍ତାରିତ ହେଲେ କେମିତି? ପ୍ରକୃତରେ ଏହି ମହାଦ୍ୱୀପାନ୍ତର ପ୍ରସାରଣ ପଛରେ ଥିଲା ପୃଥିଵୀର ଭୂଗର୍ଭୀୟ ଅସ୍ଥିରତା ଏଵଂ ଜଳବାୟୁର ଏକ ମହାଜାଗତିକ ଖେଳ।

Miocene ଯୁଗର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ, ଆଜକୁ ପ୍ରାୟ ୧ କୋଟି ୮୦ ଲକ୍ଷରୁ ୧ କୋଟି ୭୦ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ଆଫ୍ରିକୀୟ ଆରବୀୟ ପ୍ଲେଟ୍ ଧୀରେ ଧୀରେ ଉତ୍ତଗ ଦିଗକୁ ଗତି କରି ୟୁରେସିଆ ପ୍ଲେଟ୍ ସହିତ ଧକ୍କା ହେଲା। ଏହି ଭୂଗର୍ଭୀୟ ଘଟଣା ଯୋଗୁଁ "Gomphotherium ସ୍ଥଳ-ସେତୁ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା। ଏହା ପୂର୍ଵରୁ ଆଫ୍ରିକା ଏବଂ ଏସିଆ ମଧ୍ୟରେ ଟେଥିସ୍ ସମୁଦ୍ରର ଏକ ଅଂଶ ଵ୍ୟଵଧାନ ସୃଷ୍ଟି କରଉଥିଲା ଏଵଂ ତାହା ପ୍ରାଇମେଟ୍‌ମାନଙ୍କ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ବାଧା ଥିଲା।

ଏହି ଦୁଇଟି ଵିଶାଳ ଭୂଖଣ୍ଡର ମିଳନ ଯୋଗୁଁ ଆଧୁନିକ ମଧ୍ୟ-ପ୍ରାଚ୍ୟ ଦେଇ ଏକ ସ୍ଥଳପଥ ଉନ୍ମୁକ୍ତ ହେଲା। ଗଵେଷକମାନେ ମନେ କରନ୍ତି ଯେ ତତ୍କାଳୀନ ଉଷ୍ମ ଜଳଵାୟୁ ଯୋଗୁଁ ଏହି ସ୍ଥଳପଥ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏକ ସମ୍ଭାଵ୍ୟ ଵନ୍ୟ ସଂଯୋଗ ପଥ ଵା Forest Corridor ଗଢ଼ିଉଠିଥିଲା, ଯାହା ଜୀଵମାନଙ୍କକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଵାରେ ସାହାଯ୍ୟ କଲା।

ଗଛରେ ରହୁଥିଵା ପ୍ରାଇମେଟ୍‌ମାନେ କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଲକ୍ଷ୍ୟ ନେଇ ଯାତ୍ରା ଵା ପ୍ରଵାସ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ସେମାନେ କେଵଳ ନିଜର ଵାସସ୍ଥାନର ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପ୍ରସାରଣ ଏଵଂ ଖାଦ୍ୟର ସନ୍ଧାନରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଥିଲେ।

ଆଧୁନିକ ଯୁଗରେ ବି ତାହା ଘଟୁଥିଵାର ଆମେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ ଜଙ୍ଗଲ ହ୍ରାସ ଯୋଗୁଁ ହନୁମାଙ୍କଡ଼ ଓ ପାତିମାଙ୍କଡ଼ ଆଜି ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ଵାସ କରୁଛନ୍ତି । 

ଵୈଜ୍ଞାନିକମାନଙ୍କ ଅନୁମାନ ଅନୁସାରେ, ଆଫ୍ରିକାରୁ ଏସିଆକୁ ପ୍ରାଚୀନ ମହାଵାନରମାନଙ୍କର ଏହି ଵିସ୍ତାର ପ୍ରାୟ ୧.୭ ରୁ ୧.୬ କୋଟି ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ଶିଵାପିଥିକସ୍‌ର ସମ୍ଭାଵ୍ୟ ପୂର୍ଵଜ ଵା ନିକଟ ସମ୍ପର୍କୀୟ Kenyapithecus କିମ୍ବା Griphopithecus ଭଳି ଜୀଵମାନେ ଏହି ଵନ୍ୟ ସଂଯୋଗ ପଥ ଦେଇ ଧୀରେ ଧୀରେ ଏସିଆ ଆଡ଼କୁ ଅଗ୍ରସର ହୋଇଥିଲେ।

ପିଢ଼ି ପିଢ଼ି ଧରି, ପ୍ରାୟ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷର ସମୟକାଳ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ପ୍ରାଇମେଟ୍‌ମାନେ ପୂର୍ଵ ଆଫ୍ରିକାରୁ ବାହାରି ଆରବ ପ୍ରଦେଶ ଓ ଇରାନୀୟ ମାଳଭୂମିର ଅନୁକୂଳ ପରିଵେଶ ଦେଇ ଶେଷରେ ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦ୍ୱୀପର ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ୱାରରେ ପହଞ୍ଚିଲେ।

ଆଜକୁ ପ୍ରାୟ ୧ କୋଟି ୨୫ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵର ସମୟ ସୁଦ୍ଧା ସେମାନେ ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦ୍ୱୀପରେ ସଫଳତାର ସହ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇସାରିଥିଲେ, କାରଣ ଏହି ସମୟରୁ ହିଁ ଆମକୁ ଶିଵାପିଥିକସ୍‌ର ସ୍ପଷ୍ଟ ଜୀଵାଶ୍ମ ମିଳିଵା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ସେହି ସମୟରେ ଭାରତୀୟ ପ୍ଲେଟ୍ ଏସିଆ ସହ ଧକ୍କା ହେଵା ଫଳରେ ଉତ୍ତରରେ ହିମାଳୟ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିଲା ଏଵଂ ଏହାର ପାଦଦେଶରେ ଥିଵା ଶିଵାଲିକ୍ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏକ ଵିଶାଳ, ଘନ କ୍ରାନ୍ତୀୟ ଵର୍ଷାଵନ ଵା Subtropical Rainforest  ଗଢ଼ିଉଠିଥିଲା।

ଏହି ନୂଆ ଓ ସମୃଦ୍ଧ ପରିଵେଶରେ ପ୍ରାକୃତିକ ଚୟନର ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅତି ପ୍ରଭାଵଶାଳୀ ଭାବେ କାମ କଲା। ବଦଳୁଥିଵା ପରିଵେଶରେ ଉପଲବ୍ଧ ଶକ୍ତ ଫଳ ଵା ବାଦାମ ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଵା ପାଇଁ ଯେଉଁ ଜୀଵମାନଙ୍କର ଦାନ୍ତରେ ମୋଟା ଏନାମେଲ୍ ଥିଲା ସେମାନେ ଜୀଵନ ସଂଗ୍ରାମରେ ଅଧିକ ସଫଳ ହେଲେ ଏଵଂ ସେମାନଙ୍କର ବଂଶ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା। ଏହି ଵିଵର୍ତ୍ତନର ପରିଣାମ ସ୍ୱରୂପ ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦ୍ୱୀପରେ ଶିଵାପିଥିକସ୍ ବଂଶର ପ୍ରତିନିଧିମାନଙ୍କର ଉଦ୍ଭଵ ଓ ଵିକାଶ ହୋଇଥିଲା। 

ଜୀଵାଶ୍ମରୁ ମିଳିଥିଵା ହାଡ଼ର ଗଠନକୁ ଆଧାର କରି ମାନଵ ଵିଜ୍ଞାନୀମାନେ ଶିଵାପିଥିକସ୍‌ର ଏକ ଆନୁମାନିକ ଶାରୀରିକ ରୂପ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛନ୍ତି। ଏମାନଙ୍କର ସାମଗ୍ରିକ ଶରୀରିକ ଆକାର ଆଧୁନିକ ଚିମ୍ପାଞ୍ଜି କିମ୍ବା ଛୋଟ ଓରାଙ୍ଗୁଟାନ୍ ସହ ପ୍ରାୟ ସମାନ ଥିଲା। ଯେହେତୁ ଏହି ବଂଶର ଜାତିଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଲିଙ୍ଗୀୟ ଦ୍ୱିରୂପତା ଵା Sexual Dimorphismର ପ୍ରମାଣ ମିଳେ, ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କ ଓଜନରେ ଲିଙ୍ଗଭେଦ ଆଧାରିତ ବଡ଼ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଥିଲା। ଗଵେଷଣା ଅନୁସାରେ, ମାଈ ଶିଵାପିଥିକସ୍‌ର ଓଜନ ପ୍ରାୟ ୨୫ ରୁ ୩୫ କିଲୋଗ୍ରାମ ଥିଵାବେଳେ ଅଣ୍ଡିର ଶିଵାପିଥିକସ୍‌ମାନଙ୍କ ଓଜନ ପ୍ରାୟ ୪୦ ରୁ ୭୦ କିଲୋଗ୍ରାମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହୋଇଥିଵାର ଅନୁମାନ କରାଯାଏ।

ଶିଵାପିଥିକସ୍‌ମାନଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଵୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଥିଲା ଏମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଓ ମୁହଁର ଗଠନ। ପାକିସ୍ତାନରୁ ମିଳିଥିଵା ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଜୀବାଶ୍ମ "GSP 15000"ର ଅଧ୍ୟୟନରୁ ମୁହଁର ଗଠନରେ ଓରାଙ୍ଗୁଟାନ୍ ସହ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ସାଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ। ଏମାନଙ୍କର ଆଖିର କୋଟର (Orbits) ଗୁଡ଼ିକ ଆଧୁନିକ ମଣିଷ ଵା ଗରିଲ୍ଲାଙ୍କ ଭଳି ଗୋଲାକାର ନହୋଇ, ଉପର-ତଳକୁ ଲମ୍ବା ଵା ଅଣ୍ଡାକୃତି ଥିଲା। ଦୁଇ ଆଖି ମଧ୍ୟରେ ଥିଵା ହାଡ଼ର ଦୂରତା ଅତି ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ଯଦି ପାର୍ଶ୍ୱଦୃଶ୍ୟରୁ ଦେଖାଯାଏ, ତେବେ ଏମାନଙ୍କର ମୁହଁର ମଝି ଅଂଶ ସାମାନ୍ୟ ଅବଵଳ ଥିଲା ଏବଂ ପାଟିଟି ଆଗକୁ ବାହାରିଥିଲା, ଯାହାର ଆଧୁନିକ ଓରାଙ୍ଗୁଟାନ୍‌ର ଶରୀରଗଠନ ସହିତ ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ରହିଛି ।

ଶିଵାପିଥିକସ୍‌ର ଅଧ୍ୟୟନ ଵିଵର୍ତ୍ତନ ଵିଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ 'ମୋଜାଇକ୍ ଵିଵର୍ତ୍ତନ'ର ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଦାହରଣ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁସାରେ ଗୋଟିଏ ଜୀଵର ଶରୀରର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଏକ ସମାନ୍ତରାଳ ଗତିରେ ବଦଳେ ନାହିଁ ଵରଂ ଵିଭିନ୍ନ ଅଙ୍ଗର ଵିଵର୍ତ୍ତନ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସମୟ ଓ ବେଗରେ ହୋଇଥାଏ।

ଶିଵାପିଥିକସ୍‌ର ମୁହଁର ଗଠନ ଓରାଙ୍ଗୁଟାନ୍ ଭଳି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେତେବେଳେ ସେମାନଙ୍କର କାନ୍ଧ ଓ ହାତ-ଗୋଡ଼ର ଅସ୍ଥି ଅଂଶ ମିଳିଲା, ସେତେବେଳେ ଏକ ଭିନ୍ନ ତଥ୍ୟ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଲା। ଆଧୁନିକ ଓରାଙ୍ଗୁଟାନ୍‌ମାନେ ଗଛର ଡାଳରୁ ହାତରେ ଝୁଲି ଝୁଲି ଗତି କରିଵା ପାଇଁ  ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନୁକୂଳିତ ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କର କାନ୍ଧର ଗଣ୍ଠି ଅତି ନମନୀୟ ଏଵଂ ହାତ ଲମ୍ବା ହୋଇଥାଏ। କିନ୍ତୁ ଶିଵାପିଥିକସ୍‌ର କାନ୍ଧ ଓ କୋଣିଆ ଗଣ୍ଠିର ଗଠନରୁ ଜଣାଯାଏ ଯେ ସେମାନଙ୍କର ଚଳପ୍ରଚଳ ଶୈଳୀ ଓରାଙ୍ଗୁଟାନ୍ ଭଳି ଝୁଲିଵା ପ୍ରକାରର ନଥିଲା। ସେମାନେ ସମ୍ଭଵତଃ ଚାରି ଗୋଡ଼ ଵ୍ୟଵହାର କରି ଗଛର ମୋଟା ଡାଳ ଉପରେ ଚାଲୁଥିଲେ । ଏହି ଆଵିଷ୍କାର ପ୍ରମାଣିତ କରେ ଯେ Ponginae ଉପବଂଶର ଵିଵର୍ତ୍ତନ ଇତିହାସରେ ପ୍ରଥମେ 'ମୁହଁର ଗଠନ' ଓରାଙ୍ଗୁଟାନ୍ ସଦୃଶ ହୋଇଥିଲା ଏଵଂ ଗଛରେ ଝୁଲିଵାର ଶାରୀରିକ ଦକ୍ଷତା ତାହାର ପରଵର୍ତ୍ତୀ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଵିକଶିତ ହୋଇଥିଲା।

ମିଓସିନ୍ ଯୁଗର ଶିଵାଲିକ୍ ଅଞ୍ଚଳ ଜୈଵ ଵିଵିଧତାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ସମୃଦ୍ଧ କ୍ରାନ୍ତୀୟ ଆଦ୍ର ଜଙ୍ଗଲ ଥିଲା। ଏହି ପରିଵେଶରେ ଶିଵାପିଥିକସ୍‌ର ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀଵନ ଓ ଆହାର ଶୈଳୀ ସମ୍ପର୍କରେ ସେମାନଙ୍କର ଦାନ୍ତରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସଙ୍କେତ ମିଳେ। ଏମାନଙ୍କର ଦାନ୍ତର ଏନାମେଲ୍ ଅତି ମୋଟା ଥିଲା ଏଵଂ ହନୁ ହାଡ଼ର ଗଠନ ଶକ୍ତ ଥିଲା। ପ୍ରାକୃତିକ ଚୟନର ଫଳରେ ଏହି ପ୍ରକାର ଗଠନ ଥିଵା ପ୍ରାଇମେଟ୍ ଜୀଵମାନେ ଶୁଷ୍କ କିମ୍ବା ଋତୁଭିତ୍ତିକ ପରିଵର୍ତ୍ତନ ସମୟରେ ଜଙ୍ଗଲର କଠିନ ଉଦ୍ଭିଦ ଅଂଶ, ଶକ୍ତ ମଞ୍ଜି ଓ କନ୍ଦମୂଳ ଚୋଵାଇଵାରେ ଅଧିକ ସଫଳ ହୋଇଥିଲେ। ତେବେ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରମୁଖ ଖାଦ୍ୟରେ ଵିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଫଳ, ମଞ୍ଜି, କଠିନ ଉଦ୍ଭିଦ ଅଂଶ ଏଵଂ କେବେ କେବେ ପତ୍ର ମଧ୍ୟ ଥିଲା।

ଶିଵାପିଥିକସ୍‌ମାନେ ଜୀଵନର ଅଧିକାଂଶ ସମୟ ଗଛ ଉପରେ ବିତାଉଥିଵା ଵୃକ୍ଷଵାସୀ(Arboreal) ପ୍ରାଣୀ ଥିଲେ, ଯଦିଓ ଆଵଶ୍ୟକତା ପଡ଼ିଲେ ଭୂମିକୁ ମଧ୍ୟ ଆସୁଥିଵାର ସମ୍ଭାଵନା ରହିଛି। ସେହି ସମୟର ଶିଵାଲିକ୍ ଜଙ୍ଗଲରେ Machairodonts ବିରାଡ଼ୀ ଜାତୀୟ ପ୍ରାଚୀନ ମାଂସାସୀ ପ୍ରାଣୀ ମଧ୍ୟ ସକ୍ରିୟ ଥିଲେ। ଏଭଳି ପରିଵେଶରେ ଗଛ ଉପରେ ଅଧିକ ସମୟ ରହିଵା ଶିବାପିଥିକସ୍‌କୁ ସେହି ଶିକାରୀ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କଠାରୁ ତୁଳନାମୂଳକ ସୁରକ୍ଷା ଦେଉଥିଵାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି।

ମିଓସିନ୍ ଯୁଗର ଶେଷ ଆଡ଼କୁ ଆଜକୁ ପ୍ରାୟ ୮୦ ଲକ୍ଷରୁ ୭୦ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦ୍ୱୀପରେ ଏକ ଵିଶାଳ ଭୌଗୋଳିକ ପରିଵର୍ତ୍ତନ ଘଟିଵାକୁ ଲାଗିଲା। ଭାରତୀୟ ପ୍ଲେଟ୍ ଏସିଆ ସହ କ୍ରମାଗତ ଭାବେ ଧକ୍କା ହେଵା ଫଳରେ ହିମାଳୟ ପର୍ଵତମାଳାର ଉଚ୍ଚତା ହଠାତ୍ ବହୁତ ବଢ଼ିଗଲା। ଏହି ଉତ୍ଥାନ ସାରା ଏସିଆ ମହାଦ୍ୱୀପର ଜଳଵାୟୁ ଓ ମୌସୁମୀ ଚକ୍ରକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବଦଳାଇ ଦେଲା। ହିମାଳୟ ଏତେ ଉଚ୍ଚ ହୋଇଗଲା ଯେ ଏହା ତିବ୍ଦତ ଓ ଉତ୍ତର ଦିଗରୁ ଆସୁଥିଵା ଶୀତଳ, ଶୁଷ୍କ ବାୟୁକୁ ଅଟକାଇବା ସହ ଭାରତୀୟ ମୌସୁମୀ ଵାୟୁର ଗତିପଥରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କଲା। ଏହାର ପରିଣାମ ସ୍ୱରୂପ ଶିଵାଲିକ୍ ଏଵଂ ତାହାର ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳରେ ଵୃଷ୍ଟିପାତର ପରିମାଣ ଧୀରେ ଧୀରେ କମିଵାକୁ ଲାଗିଲା। ଵର୍ଷସାରା ହେଉଥିଵା ଵର୍ଷା ବଦଳରେ କେଵଳ କିଛି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମାସରେ ମୌସୁମୀ ଵର୍ଷା ହେଲା, ଯାହା ଫଳରେ ବାକି ସମୟ ପରିଵେଶ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଷ୍କ ଓ ଥଣ୍ଡା ରହିଲା। ଶିଵାପିଥିକସ୍ ଵାସ କରୁଥିଵା ସେହି ପ୍ରାଚୀନ, ସଦାସର୍ଵଦା ଓଦାଳିଆ ଓ ଘନ କ୍ରାନ୍ତୀୟ ଜଙ୍ଗଲଗୁଡ଼ିକ ଏହି ଶୁଷ୍କତା ସହ୍ୟ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।

ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ନଷ୍ଟ ହେବାର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଵୈଜ୍ଞାନିକ ପ୍ରମାଣ ସେହି ସମୟର ପ୍ରାଗୈତିହାସିକ ମୃତ୍ତିକା ଏଵଂ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀଵାଶ୍ମର ଦାନ୍ତରୁ ମିଳିଥାଏ । ରସାୟନ ଵିଜ୍ଞାନର ସ୍ଥିର କାର୍ବନ ଆଇସୋଟୋପ୍ ଵିଶ୍ଳେଷଣରୁ ଜଣାପଡ଼େ ଯେ ପ୍ରାୟ ୭୫ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦ୍ୱୀପର ଉଦ୍ଭିଦ ଜଗତରେ ଏକ ମହାପରିଵର୍ତ୍ତନ ଘଟିଥିଲା।

ଘନ ଜଙ୍ଗଲର ବଡ଼ ଗଛମାନେ କାର୍ବନ ଗ୍ରହଣ ପାଇଁ C₃ Pathway ଵ୍ୟଵହାର କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଶୁଷ୍କ ଓ ଖୋଲା ପରିଵେଶରେ ବଢ଼ୁଥିଵା ପ୍ରାନ୍ତୀୟ ଘାସମାନେ C₄ Pathway ଵ୍ୟଵହାର କରନ୍ତି। ଵୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ଦେଖିଲେ ଯେ Miocene ଯୁଗର ଶେଷ ଆଡ଼କୁ ଶିଵାଲିକ୍ ସ୍ତରରେ ହଠାତ୍ ¹³C ଆଇସୋଟୋପ୍‌ର ମାତ୍ରା ପ୍ରଚୁର ଭାବେ ବଢ଼ିଗଲା। ଏହା ସହିତ ସେହି ସମୟର ପଥରରୁ ମିଳିଥିଵା ଜୀଵାଶ୍ମ ପରାଗ ରେଣୁରୁ ଜଙ୍ଗଲର ଗଛର ପରାଗ ସରିଗଲା ଏଵଂ କେଵଳ ଘାସ ଵଂଶ "Poaceae"ର ପରାଗ ଦେଖିଵାକୁ ମିଳିଲା। ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରମାଣିତ କରେ ଯେ ଶିଵାପିଥିକସ୍‌ର ସେହି ସବୁଜ ସ୍ୱର୍ଗ ଧୀରେ ଧୀରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇ ଏକ ଖୋଲା ତୃଣଭୂମି ଵା ସାଭାନାରେ ପରିଣତ ହୋଇଯାଇଥିଲା।

ଜଙ୍ଗଲ ସଙ୍କୁଚିତ ହେଵା ସହିତ ଶିଵାପିଥିକସ୍‌ ପାଇଁ ଵାସସ୍ଥାନ ଓ ଆହାରର ଘୋର ସଙ୍କଟ ଦେଖାଦେଲା। ଯେଉଁ ଜୀଵମାନେ ଗଛର ଫଳ ଉପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ଭରଶୀଳ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଖଣ୍ଡ-ଵିଖଣ୍ଡିତ ଘାସଭୂମିରେ ବଞ୍ଚିଵା କଷ୍ଟକର ହୋଇପଡ଼ିଲା। ଏହି ସମୟରେ ଏହି ଵଂଶର ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ପରିଣତି ଦେଖିଵାକୁ ମିଳିଥିଲା । 

ଜଳଵାୟୁ ବଦଳିଵା ସହିତ କ୍ରାନ୍ତୀୟ ଆଦ୍ର ଜଙ୍ଗଲଗୁଡ଼ିକ ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦ୍ୱୀପରୁ ସଙ୍କୁଚିତ ହୋଇ ଧୀରେ ଧୀରେ ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ଵ ଏସିଆ (ଆଧୁନିକ ମାଲେସିଆ, ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ, ସୁମାତ୍ରା ଓ ବୋର୍ଣ୍ଣିଓ ଅଞ୍ଚଳ) ଆଡ଼କୁ ଚାଲିଗଲା। ଗଵେଷକମାନଙ୍କ ମତରେ, ଶିଵାପିଥିକସ୍ ଵଂଶର (Ponginae ଉପବଂଶର) କେତେକ ଗୋଷ୍ଠୀ ଅନୁକୂଳ ପରିଵେଶ ସନ୍ଧାନରେ ସେହି ସବୁଜ ଜଙ୍ଗଲ ସହିତ ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ଵ ଏସିଆ ଆଡ଼କୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହୋଇଥିଲେ। ସେହି ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ଶାଖାରୁ ହିଁ ପରଵର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ Khoratpithecus ଏଵଂ ଶେଷରେ ଆଧୁନିକ ଓରାଙ୍ଗୁଟାନ୍(Pongo)ଙ୍କର ଵିଵର୍ତ୍ତନ ହୋଇଥିଲା।

ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦ୍ୱୀପରେ ରହିଯାଇଥିଵା ଶିବାପିଥିକସ୍‌ର ଅଵଶିଷ୍ଟ ପ୍ରତିନିଧିମାନେ ବଦଳୁଥିଵା ଶୁଷ୍କ ପରିବେଶ ଓ ଖୋଲା ଘାସଭୂମି ସହ ନିଜକୁ ଖାପଖୁଆଇ ପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହି ସମୟରେ ଜୀଵଜନ୍ତୁଙ୍କ ପ୍ରକାରରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ବଡ଼ ପରିଵର୍ତ୍ତନ ଘଟିଲା। ଘାସଭୂମିରେ ରହିପାରୁଥିଵା ଏବଂ ଶୁଷ୍କ ଘାସ ଚୋବାଇ ପାରୁଥିଵା ଆଧୁନିକ ଘୋଡ଼ାର ପୂର୍ଵପୁରୁଷ - 'Hipparion' ଏଵଂ ଅଞ୍ଚଳର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଛୋଟ ମାଙ୍କଡ଼(ବବୁନ୍ ଵା ଲଙ୍ଗୁର ଜାତୀୟ ପ୍ରାଇମେଟ୍‌ଙ୍କର ସଂଖ୍ୟା ବହୁତ ବଢ଼ିଗଲା। ଏହି ନୂଆ ଜୀଵମାନେ ସୀମିତ ସମ୍ପଦ ପାଇଁ ଶିଵାପିଥିକସ୍ ସହ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ବଢ଼ାଇଦେଲେ । ପରିଣାମସ୍ୱରୂପ, ପ୍ରାୟ ୭୦ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ଶିଵାପିଥିକସ୍‌ର ଶେଷ ସଦସ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଭାରତୀୟ ମାଟିରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଵିଲୁପ୍ତ ହୋଇଗଲେ।

ଏହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ, ଭାରତର ଅନେକ ଲୋକଙ୍କ ମନରେ ଏକ ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ ଧାରଣା ରହିଥାଏ ଯେ ଶିଵାପିଥିକସ୍‌ ହେଉଛି ଭାରତୀୟ ମନୁଷ୍ୟ ଵା ମାନଵ ଜାତିର ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ପୂର୍ଵପୁରୁଷ। କିନ୍ତୁ ଵିଜ୍ଞାନ ଓ ଜୀଵାଶ୍ମର ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରମାଣ ଆଗରେ ଏହି ଧାରଣା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଭୁଲ୍ ପ୍ରମାଣିତ ହୁଏ।

ପ୍ରଥମତଃ, ସମୟକାଳର ଏକ ଵିରାଟ ଵ୍ୟଵଧାନ ଏହି ଦୁଇ ଵଂଶ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରାଚୀର ଭଳି ଠିଆ ହୋଇଛି। ଆମେ ଜାଣୁ ଯେ ପ୍ରାୟ ୭୦ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ଶିଵାପିଥିକସ୍‌ର ଶେଷ ସଦସ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଭାରତୀୟ ମାଟିରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଵିଲୁପ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ଅପରପକ୍ଷରେ, ଆଧୁନିକ ମାନଵ ବଂଶ ଵା Homo lineageର ଵିକାଶ ଏହାର ବହୁ ସମୟ ପରେ ଆଫ୍ରିକା ଭୂଖଣ୍ଡରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ଶିଵାପିଥିକସ୍‌ମାନଙ୍କର ଵିଲୁପ୍ତିର ପ୍ରାୟ ୫୦ରୁ ୫୫ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ପରେ ଅର୍ଥାତ୍ ଆଜକୁ ପ୍ରାୟ ୧୦ରୁ ୧୫ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ତଳେ 

ଆଦିମ ମାନଵ Homo erectusମାନେ ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦ୍ୱୀପରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ। ସେହିପରି ଆଜକୁ ମାତ୍ର ୬୦ରୁ ୭୦ ହଜାର ଵର୍ଷ ତଳେ ଆମ Homo sapiensଙ୍କ ପୂର୍ଵଜ 

ଆଫ୍ରିକାରୁ ଭାରତକୁ ଆସିଥିଲେ। 

ତେଣୁ,Sivapithecus ଓ Homo ଏହି ଦୁଇ ଜୀଵଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ସାଂସ୍କୃତିକ କିମ୍ବା ଵଂଶଗତ ସିଧାସଳଖ ଉତ୍ସ ନାହିଁ। ଦ୍ଵିତୀୟତଃ, ଜୈଵିକ ଗଠନର ଗଭୀର ଅନୁଧ୍ୟାନରୁ ଜଣାପଡ଼ିଛି ଯେ ଶିଵାପିଥିକସ୍ ମାନଵ ବଂଶର ନୁହେଁ ଵରଂ ଏସିଆର ମହାଵାନର ଓରାଙ୍ଗୁଟାନ୍ ଵଂଶର ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଶାଖା। ତେଣୁ, ଶିଵାପିଥିକସ୍‌କୁ ଭାରତୀୟ ମାନଵର ପୂର୍ଵପୁରୁଷ ଭାବିଵା କେଵଳ ଏକ ଆଵେଗିକ ଭ୍ରମ ଅଟୈ ଵୈଜ୍ଞାନିକ ସତ୍ୟ ନୁହେଁ।

ପୃଥିଵୀର ସାମଗ୍ରିକ ଇତିହାସ ହେଉଛି ପରିଵର୍ତ୍ତନର ଏକ ଅନନ୍ତ ଓ ନୀରଵ କାହାଣୀ। ଯେଉଁ ମାଟି ଉପରେ ଆଜି ଆମେ ସଭ୍ୟତାର ଅହଂକାର ଏଵଂ  ସ୍ମୃତିର ସଜଳ ସ୍ଵାକ୍ଷର ନେଇ ଠିଆ ହୋଇଛୁ, ସେହି ମାଟି ଦିନେ ଆଉ କାହାର ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଥିଲା ଏଵଂ ଆଉ କାହାର କୋଳାହଳରେ କମ୍ପିତ ହେଉଥିଲା। ସମୟର ଅଦୃଶ୍ୟ ସ୍ରୋତରେ ଜୀଵନର ଏମିତି କେତେ ରଙ୍ଗ ଆସିଛି ଏଵଂ କେତେ ଶୂନ୍ୟରେ ମିଳେଇ ଯାଇଛି, ତାହାର ନିର୍ଭୁଲ ହିସାବ କେଵଳ ପଥରର ଅନ୍ଧାରୀ ସ୍ତରଗୁଡ଼ିକ ହିଁ ସାଇତି ରଖିଛନ୍ତି।

ପ୍ରକୃତି କାହାକୁ ଚିରସ୍ଥାୟୀ କରେନାହିଁ; ତା’ ପାଇଁ ପ୍ରାସାଦର ପରିଧି ଓ ଅରଣ୍ୟର ସୀମା ସବୁ ସମାନ। ଵିଵର୍ତ୍ତନର ଏହି ଵିଶାଳ ରଙ୍ଗମଞ୍ଚରେ ଆମେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ କେଵଳ ଏକ କ୍ଷଣସ୍ଥାୟୀ ଅଧ୍ୟାୟ ମାତ୍ର, ସମଗ୍ର ବହିଟି ନୁହଁ। ମାଟି ତଳୁ ମିଳୁଥିଵା ପ୍ରାଚୀନ ଜୀଵନର ଏହି ନିଶ୍ଚଳ ଅଵଶେଷଗୁଡ଼ିକ ଆମକୁ ଅହରହ ମନେ ପକାଇ ଦିଅନ୍ତି ଯେ, ସୃଷ୍ଟିରେ କୌଣସି ଶକ୍ତି କିମ୍ବା ଵଂଶ ଅମର ନୁହେଁ। ଯିଏ ଦିନେ ନିଜ ପରିଵେଶର ସର୍ଵେସର୍ଵା ଥିଲା, ସେ ମଧ୍ୟ ସମୟର ଚକ୍ରରେ ଦିନେ ଧୂଳି ହୋଇଯାଏ। ବୋଧହୁଏ, ଏହି ଅନିତ୍ୟତା ଓ କ୍ରମାଗତ ରୂପାନ୍ତର ହିଁ ସଂସାରର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସତ୍ୟ ଏଵଂ ପ୍ରକୃତିର ସବୁଠାରୁ ସୁନ୍ଦର ଵୈଚିତ୍ର୍ୟ।

ଅବସୋସ୍ ବନାମ ଅଵଶୋଷ : କେଉଁ ଶବ୍ଦଟି ଠିକ୍ କେଉଁ ଶବ୍ଦଟି ଭୁଲ୍ ?

ଓଡ଼ିଶାରେ ବୁଦ୍ଧିଜୀଵିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଵଶୋଷ ଓ ଅବସୋସ୍ ଶବ୍ଦକୁ ନେଇ ବହୁ ଵର୍ଷ ଧରି ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵ ରହିଛି । ଅନେକେ ଅବସୋସ୍ ଶବ୍ଦକୁ ଠିକ୍ କହୁଥିଵା ବେଳେ କିଛି ଲୋକ ଅଵଶୋଷ ଶବ୍ଦଟି ଠିକ୍ ଏଵଂ କେହି କେହି ଉଭୟ ଶବ୍ଦକୁ ଠିକ୍ ପରିଗଣିତ କରିଥାନ୍ତି । ତେବେ ପ୍ରକୃତରେ କେଉଁ ଶବ୍ଦଟି ଠିକ୍? 

ଭାଷାଵିଦମାନଙ୍କ ଅନୁସାରେ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ପାର୍ସୀ افسوس (afsōs) ଶବ୍ଦଟି "ମଧ୍ୟ-ପାର୍ସୀ" ଶବ୍ଦ afsōsର ଆଧୁନିକ ରୂପ ଏଵଂ ଏହି ଉଭୟ ଶବ୍ଦର ସୃଷ୍ଟି ପ୍ରାଚୀନ ପ୍ରାକ୍ ଇରାନୀୟ ଭାଷାର ଏକ ଯୌଗିକ କ୍ରିୟା ପଦ *apa-stāw- କିମ୍ବା *apa-staw-ରୁ ହୋଇଛି। ଏହାକୁ ଆମେ ସଂସ୍କୃତ ସହ ତୁଳନା କଲେ ଅତି ସହଜରେ ବୁଝିପାରିଵା ।‌ ପ୍ରାକ୍ ଇରାନୀ apa ଉପସର୍ଗଟି  ସଂସ୍କୃତର 'ଅପ' ଉପସର୍ଗ ସହ ସମାନ। ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି- ଦୂରକୁ, ଵିପରୀତ କିମ୍ବା ନକାରାତ୍ମକ ।

ସେହିପରି ଏଥିରେ ଥିଵା ମୂଳ ଧାତୁରୂପ *staw- କିମ୍ବା *stu-ର ଅର୍ଥ ସଂସ୍କୃତର 'ସ୍ତୁ' ଵା 'ସ୍ତୁତି' ଧାତୁ ସହ ସମାନ। ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି- ପ୍ରଶଂସା କରିଵା। ତେଣୁ, ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଏହି ଦୁଇଟି ମିଶି *apa-stāw- ହେଲା, ଯାହାର ମୂଳ ଅଭିପ୍ରାୟ ଥିଲା "ପ୍ରଶଂସାର ଵିପରୀତ କରିଵା" ଅର୍ଥାତ୍ "ନିନ୍ଦା କରିଵା, ଉପହାସ କରିଵା କିମ୍ବା ଆକ୍ଷେପ କରିଵା" ଇତ୍ୟାଦି । କାଳକ୍ରମେ ପ୍ରାଚୀନ ଇରାନୀୟ ଭାଷାରୁ ମଧ୍ୟପାର୍ସୀ(ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ଵ ୩୦୦ରୁ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ୯୦୦)କୁ ଆସିଲା ବେଳକୁ ଏହି ଶବ୍ଦରେ କେତେକ ଧ୍ୱନିଗତ ପରିଵର୍ତ୍ତନ ଘଟିଲା ।  *apa-stāw- ରୁ 'p' ଧ୍ୱନିଟି 'f' କୁ ବଦଳିଗଲା ଏବଂ 'st' ରୁ 't' ଧ୍ୱନିଟି ଲୋପ ପାଇ 's' ରେ ପରିଣତ ହେଲା। ଫଳରେ ଏହା ମଧ୍ୟପାର୍ସୀରେ afsōs (ଲିପି ଅନୁସାରେʾpsws) ରୂପ ନେଲା। କିନ୍ତୁ ମଧ୍ୟପାର୍ସୀ ଯୁଗରେ ଏହି 'afsōs' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ 'ଦୁଃଖ ଵା ପଶ୍ଚାତାପ' ନଥିଲା ! ସେତେବେଳେ ଏହାର ଅର୍ଥ "ଉପହାସ", "ଵ୍ୟଙ୍ଗ" ଵା "ନିନ୍ଦା" ଥିଲା । ଏହି ମୂଳ ଧାତୁରୁ ପାର୍ସୀ କ୍ରିୟାପଦ afsūdan (ଉପହାସ କରିଵା) ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି।

ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ପାର୍ସୀ ଯୁଗକୁ ଆସିଲା ବେଳକୁ ଏହି ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥରେ ଏକ ବଡ଼ ପରିଵର୍ତ୍ତନ ଵା 'ଅର୍ଥ-ଵିଵର୍ତ୍ତନ' ଘଟିଲା। ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଖରାପ ସ୍ଥିତି, ଭୁଲ୍ କିମ୍ବା ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟଜନକ ଘଟଣା ଘଟୁଥିଲା, ଲୋକେ ତାହାକୁ ଆକ୍ଷେପ ଵା ଉପହାସ କରି "କି ଵିଡ଼ମ୍ବନା!" ଵା "କେଡ଼େ ନିନ୍ଦନୀୟ କଥା!" ବୋଲି କହୁଥିଲେ। ଧୀରେ ଧୀରେ ଏହି ଵ୍ୟଙ୍ଗାତ୍ମକ ଅଭିଵ୍ୟକ୍ତିଟି କାଳକ୍ରମେ "ଅନୁତାପ, ଦୁଃଖ ଓ ପଶ୍ଚାତାପ" ପ୍ରକାଶ କରିଵାର ଏକ ମାଧ୍ୟମ ପାଲଟିଗଲା ଠିକ୍ ଯେମିତି ଇଂରାଜୀରେ ଵିଦ୍ରୂପରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଵା Lamentation କିମ୍ବା "Alas !" ଶବ୍ଦ ଵ୍ୟଵହାର କରାଯାଏ । ଏହିପରି ଭାବେ, ପ୍ରଶଂସାର ଵିପରୀତ (ନିନ୍ଦା) ରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଵା ଏକ ଶବ୍ଦ, ସେଥିରୁ ଉପହାସ ଏଵଂ ଶେଷରେ ମାନସିକ ଦୁଃଖ ଵା ଅନୁତାପର ପ୍ରତୀକ 'ଅବସୋସ୍' ଭାବେ ଆମ ଭାଷାରେ ସ୍ଥାନ ପାଇଲା।

afsōs ଶବ୍ଦଟି ଭାରତରେ ଆସି ପ୍ରଚଳିତ ହେଲାପରେ ଅହମିଆରେ ଏ ଶବ୍ଦ আফচোচ (aphosüs) ହେଲା,ବଙ୍ଗାଳୀରେ আফসোস (aphośōs) ହେଲା, ହିନ୍ଦୀରେ अफ़सोस (afsos),ପଞ୍ଜାବୀରେ ਅਫਸੋਸ (aphasos) ଓ ਅਫ਼ਸੋਸ (afasos) ହେଲା । ପଠାଣ ବହୁଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ବହୁ ଵର୍ଷ ପ୍ରଚଳିତ ହେଲାପରେ ଶେଷରେ ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଶାରେ ଏ ଶବ୍ଦଟି ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଆସି ଅବସୋସ୍ ହେଲା । ଭାରତରେ ପ୍ରାୟ ସବୁ ଭାଷାରେ afsōs ଶବ୍ଦଟି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଲେଖାଗଲେ ବି ସବୁ ଭାଷାରେ ଶେଷ ଦୁଇ ଵର୍ଣ୍ଣରେ ଦନ୍ତ୍ୟ 'ସ' ହିଁ ଲେଖାଯାଏ । ତେବେ ଅନେକ ଓଡ଼ିଆ ଲୋକ ଅବସୋସକୁ ଅଵଶୋଷ ମଧ୍ୟ ଲେଖନ୍ତି । ଏହାର କାରଣ କ'ଣ ? କ'ଣ ଏହି ଅଵଶୋଷ ଶବ୍ଦଟି ଭୁଲ୍ କି ? 

ଏକ ପ୍ରଚଳିତ ମତ ଅନୁସାରେ ଯେତେବେଳେ ପାର୍ସୀ ଶବ୍ଦ afsōs ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାଭାଷୀଙ୍କ ମୁହଁରେ 'ଅବସୋସ' ରୂପ ନେଲା, ସେତେବେଳେ ସାଧାରଣ ଲୋକ ଏଵଂ କେତେକ ଲେଖକଙ୍କୁ ଏହା ଏକ ଶୁଦ୍ଧ ସଂସ୍କୃତ ଶବ୍ଦ ଭଳି ଶୁଣାଗଲା। ଲୋକେ ଭାବିଲେ ଏହା 'ଅଵଶେଷ' (Leftover) ଶବ୍ଦର ଭାଇ ଭଳି କୌଣସି ତତ୍ସମ ଶବ୍ଦ ହୋଇଥିଵ। ତେଣୁ ସେମାନେ ନିଜ ଆଡ଼ୁ ଏହାକୁ ଅଧିକ ଶୁଦ୍ଧ ଵା ସଂସ୍କୃତ ଭଳି କରିଵାକୁ ଯାଇ 'ସୋସ' ଜାଗାରେ 'ଶୋଷ' ଲେଖିଵା ଆରମ୍ଭ କରିଦେଲେ। ଏହି ଯୁକ୍ତି ଦେଉଥିଵା ଲୋକମାନେ କୁହନ୍ତି ଯେ ହିନ୍ଦୀ, ବଙ୍ଗାଳୀ ଆଦି ଅନେକ ଭାରତୀୟ ଭାଷାଗୁଡ଼ିକ afsōs ଶବ୍ଦର ମୂଳ ପାର୍ସୀ ରୂପର ଦନ୍ତ୍ୟ 'ସ'କୁ ବଜାୟ ରଖିଛନ୍ତି। ଓଡ଼ିଆରେ 'ଅଵଶୋଷ' ଲେଖିଵା କେଵଳ ଏକ ଭ୍ରମାତ୍ମକ ପ୍ରୟୋଗ, ଯାହା ଅଜାଣତରେ ସଂସ୍କୃତ ସହ ମିଶିଯାଇ ପ୍ରଚଳିତ ହୋଇଯାଇଛି। ଶୁଦ୍ଧ ଓଡ଼ିଆ ଲେଖିଵା ସମୟରେ 'ଅବସୋସ' ଲେଖିଵା ହିଁ ଉଚିତ୍ ।

କିନ୍ତୁ ସଂସ୍କୃତ ଅଭିଧାନରେ 'ଅଵଶୋଷ' ବୋଲି ଏକ ପ୍ରକୃତ ଶବ୍ଦ ଅଛି! କିନ୍ତୁ ତାର ଅର୍ଥ ସହିତ ଦୁଃଖ ଵା ଅନୁତାପର କୌଣସି ସମ୍ପର୍କ ନାହିଁ କାରଣ ଵାଚସ୍ପତ୍ୟ ଆଦି କୌଣସି ସଂସ୍କୃତ ଅଭିଧାନରେ ଅଵଶୋଷ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ପଶ୍ଚାତାପ ଲେଖା ହୋଇନାହିଁ । ସବୁ ସଂସ୍କୃତ ଅଭିଧାନରେ ଅଵଶୋଷ ଶବ୍ଦର ଅତ୍ୟଧିକ ଶୁଖିଯିଵା ଵା ଭଲ ଭାବରେ ଶୁଖିଯିଵା ହିଁ ଲେଖା ହୋଇଛି । ତାହେଲେ କ'ଣ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାଦ୍ଵାରା ଅତି ପ୍ରଭାଵିତ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଅଵଶୋଷ ବୋଲି ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଥିଲା ଯାହାର ବହୁ ପ୍ରଚଳିତ ଅର୍ଥ "ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଷ୍କ"ଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଅର୍ଥରେ ଅର୍ଥାତ୍ ପଶ୍ଚାତାପ ଅର୍ଥରେ ଵ୍ୟଵହାର କରାଯାଉଥିଲା ?

ଏହାର ଉତ୍ତର ଆମ ପାଖରେ ନାହିଁ କାରଣ ପ୍ରାଚୀନ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟରେ ଆମକୁ ଅଵଶୋଷ ଶବ୍ଦର ମାତ୍ରାଧିକ ଵ୍ୟଵହାର ଦେଖିଵାକୁ ମିଳେନାହିଁ । ତେଣୁ ବହୁତ ସମ୍ଭଵ ପାର୍ସୀ afsōs ଶବ୍ଦଟି ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଆସି ଅବସୋସ ହେଲାପରେ ତହିଁର ସଂସ୍କୃତୀକରଣ କରାଯାଇ ଅଵଶୋଷ ଶବ୍ଦ ଵ୍ୟଵହାର କରାଯାଉଛି । ଅସ୍ତୁ ଏଠି ପ୍ରଶ୍ନ ଆସେ କ'ଣ ଯେମିତି ଅଵ ଉପସର୍ଗ ଓ ଶୁଷ୍ ଧାତୁ ମିଶି ଅଵଶୋଷ ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଅଛି ଏଵଂ ଏହାର ଅର୍ଥ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଷ୍କକୁ ବୁଝାଉଛି ତାହେଲେ ଠିକ୍ ସେହିଭଳି ଅଵ ଉପସର୍ଗ ସହିତ ଶୋଷ ଶବ୍ଦ ଯୁକ୍ତ କରି ଅଵଶୋଷ ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି କରାଗଲେ ତାହାର ଅର୍ଥ ପଶ୍ଚାତାପ ହୋଇପାରେ କି ? 

ହଁ, ରୂପଗତ ଵା morphological ସୃଷ୍ଟି ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଵ+ ଶୋଷ = ଅବଶୋଷ ଗଠନ ସମ୍ଭଵ । ସଂସ୍କୃତ ଓ ଓଡ଼ିଆର ଶବ୍ଦଗଠନ ନିୟମ ଅନୁସାରେ "ଅଵ" ଉପସର୍ଗ ସହ "ଶୋଷ" ପଦ ଯୋଡ଼ି ଏପରି ଏକ ରୂପ ତିଆରି ହୋଇପାରେ।

କିନ୍ତୁ ଏହା କେମିତି ସମ୍ଭଵ ବୁଝିଵାକୁ ହେଲେ ପ୍ରଥମେ ଆମକୁ 'ଅଵ' ଉପସର୍ଗ ଓ 'ଶୋଷ' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ଜାଣିଵାକୁ ହେଵ । 

'ଅଵ' ଉପସର୍ଗର ଅନେକ ଅର୍ଥରେ ଵ୍ୟଵହାର ଅଛି । 'ଅଵ' ଉପସର୍ଗ ଲାଗି ନିଶ୍ଚୟ ଅର୍ଥରେ ଅଵଧାରଣ,ଘୃଣା:ଅଵଜ୍ଞା:ହୀନତା ଓ ତୁଚ୍ଛତା ଆଦି ଅର୍ଥରେ ଅଵଜ୍ଞା ତଥା ଅଵଗଣିତ ଆଦି ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଅଛି । ନିମ୍ନକୁ ଅର୍ଥରେ ଅଵ ଉପସର୍ଗ ଲାଗି ଅଵରୋହଣ ଓ ଅଵତୀର୍ଣ୍ଣ ଭଳି ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି  ।ଭିତରେ ଅଵ ଉପସର୍ଗ ଲାଗି ଅଵଗାହନ ତଥା ନିନ୍ଦା ଅର୍ଥରେ ଲାଗି ଅଵଗୀତ ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଇଛି । ଵିରୋଧାର୍ଥେ ଅଵ ଉପସର୍ଗ ଲାଗି ଅଵଗୋରଣ ତଥା ପଶ୍ଚାତ୍ ଅର୍ଥରେ ଲାଗି ଅଵଗ୍ରହଣ ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି । 

ଅଵ ଉପସର୍ଗ ଲାଗି ଅଵସର ଅର୍ଥରେ ଅଵକାଶ,ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅର୍ଥରେ ଅଵହେଳା ଓ ଅଵକ୍ରୋଶ,ଵ୍ୟାପ୍ତି ଵା ଏକତ୍ର ଅର୍ଥରେ ଅଵଚୟ,ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଅର୍ଥରେ ଅଵରୋଧ ଓ ଅଵଚ୍ଛେଦ,ଅଳ୍ପ ଵା ସାମାନ୍ୟ ଅର୍ଥରେ ଅଵଗୁଣ୍ଠନ ଓ ଅଵତମସ,କୁତ୍ସିତ ଵା  ମନ୍ଦ ଅର୍ଥରେ ଅଵକ୍ରିୟା,ହଟାତ୍ ଅର୍ଥରେ ଅଵଘାତ,

ସ୍ଥାନାନ୍ତରକୁ,ଦୂରକୁ ଅର୍ଥରେ ଅଵକର୍ଷଣ ଓ ଅଵକର,ଚାରିଆଡେ଼ ଓ ଇତଃସ୍ତତଃ ଅର୍ଥରେ  ଅଵଘଟ୍ଟ ଓ ଅଵକୀର୍ଣ୍ଣ,ଅଭାବ ଅର୍ଥରେ ଅଵଗୁଣ ଓ ଅଵକାଶ,ଵିପରୀତ ଅର୍ଥରେ ଅଵମାନନା ଓ ଅଵରୋପିତ,ବୁଦ୍ଧି କିମ୍ବା ପୂଜା ଅର୍ଥରେ ଅଵଦାନ,ନିକୃଷ୍ଟ ଅର୍ଥରେ ଅଵମତ ଏଵଂ ଉଚ୍ଚ ଦେଶରୁ ଅର୍ଥରେ ଅଵଚୟ ଆଦି ଅନେକ ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଅଛି । 

ସେହିପରି ସଂସ୍କୃତ 'ଶୋଷ' ଶବ୍ଦର ସାଧାରଣ ଅର୍ଥ ହେଉଛି— ଶୁଷ୍କତା,ନୀରସତା,ଶୋଷଣ,ରସାକର୍ଷଣ,ତୃଷ୍ଣା,ପିପାସା ଓ କ୍ଷୟରୋଗ ଵା ଯକ୍ଷ୍ମା । ଓଡ଼ିଆ ଦେଶଜ ଵିଶେଷ୍ୟ ଭାବରେ ଶୋଷ ଶବ୍ଦର

ଅର୍ଥ ହେଉଛି କୌଣସି ଵସ୍ତୁ ପାଇଵା ହେତୁ ଥିଵା ଅଭିଳାଷ ଏଵଂ ଲୋଭ । 

ଏଠାରେ ପ୍ରଥମେ ଯଦି ଆମେ ତତ୍ସମ ଵା ସଂସ୍କୃତ 'ଶୋଷ'ର  ଅର୍ଥ ନେଵା, ତେବେ ଅଵ + ଶୋଷ ମିଶି ପଶ୍ଚାତାପର ଅର୍ଥ ପ୍ରକାଶ କରିପାରିଵ । 

'ଅବ'ର ଏକ ଅର୍ଥ ହେଉଛି 'ନିନ୍ଦା' ଏଵଂ 'ଶୋଷ'ର ଅର୍ଥ 'ନୀରସତା'। ମଣିଷ ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଭୁଲ କାମ କରେ, ସେତେବେଳେ ତାର ଵିଵେକ ତାକୁ ନିନ୍ଦା କରିଥାଏ। ଏହି ଆତ୍ମ-ନିନ୍ଦା ଯୋଗୁଁ ମନ ଭିତରେ ଯେଉଁ ଶୁଷ୍କତା ଵା ନୀରସତା (ଅବସାଦ) ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ତାହା ହିଁ 'ଅଵଶୋଷ' ଵା ପଶ୍ଚାତାପ।

ପୁଣି 'ଅଵ'ର ଆଉ ଏକ ଅର୍ଥ ହେଉଛି 'ଅଭାବ' ଏଵଂ 'ଶୋଷ'ର ଅର୍ଥ 'ରସାକର୍ଷଣ' (ଜୀଵନର ସରସତା ଵା ଆନନ୍ଦକୁ ଟାଣିଵା)। ନିଜର କର୍ମ ଯୋଗୁଁ ଯେତେବେଳେ ଜୀଵନରୁ ସୁଖ-ରସର ଆକର୍ଷଣ କମିଯାଏ ଏଵଂ ମନ ଶୁଖିଯାଏ, ସେହି ଦୁଃଖଦ ସ୍ଥିତିକୁ 'ଅଵଶୋଷ' କୁହାଯାଇପାରିବ।

'ଅଵ'ର ଅନ୍ୟତମ ଅର୍ଥ 'ହୀନତା' ଓ 'ଶୋଷ'ର ଅର୍ଥ 'ତୃଷ୍ଣା/ପିପାସା'। କୌଣସି ଜିନିଷ ପାଇଵା ପାଇଁ ଥିଵା ତୀଵ୍ର ଆଶା ଯେତେବେଳେ ହୀନ ଵା ଵ୍ୟର୍ଥ ହୋଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ମନରେ ଯେଉଁ ଵିକଳ ଭାବ ଆସେ, ତାହା ପଶ୍ଚାତାପର ଅନ୍ୟ ରୂପ।

ତେଣୁ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ ଅଵ ଉପସର୍ଗ ଏଵଂ  ସଂସ୍କୃତ ଶୋଷ ଶବ୍ଦ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଅଵଶୋଷ ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇପାରେ ପୁଣି ଏହାର ଅର୍ଥ ମଧ୍ୟ ପଶ୍ଚାତାପ ହୋଇପାରେ  ।‌ 

ଏ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଯଦି ପାର୍ସୀ ଶବ୍ଦକୁ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ ତେବେ ଏହିପରି ଭାବେ ହିଁ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇପାରିଵ ଏଵଂ ସେତେବେଳେ ତହିଁର ସଂସ୍କୃତ ରୂପ ଅଵଶୋଷ ହେଵ । ଏହା ସତ୍ୟ ଯେ ଏହି ଅର୍ଥରେ ଅଵଶୋଷ ଶବ୍ଦଟି କୌଣସି ସଂସ୍କୃତ ଅଭିଧାନରେ ଉଲ୍ଲେଖ ନାହିଁ ହେଲେ ଅନ୍ୟ ଭାଷାରୁ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ ସେ ଭାଷାର ଶବ୍ଦ ସମ୍ଭାର ଦୃଷ୍ଟିରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂସ୍କୃତୀକରଣ କରାଯାଇ ଶବ୍ଦ ଗ୍ରହଣର ପରମ୍ପରା ବହୁତ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ରହିଛି । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ ଓଡ଼ିଆ ଲେମ୍ବୁ ଶବ୍ଦଟି ମୂଳତଃ ଏକ ଆଷ୍ଟ୍ରୋଏସୀୟ ଶବ୍ଦ ଯାହା ମୁଣ୍ଡା ଭାଷା ଦେଇ ସଂସ୍କୃତୀକରଣ ଯୋଗୁଁ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ ଯାଇ ନିମ୍ବୁ ହୋଇଥିଲା । ସଂସ୍କୃତରୁ ନେଇ ତାକୁ କିଏ ନିଂବୁ କଲାବେଳେ ଆଉ କିଏ ନିଂବୁଡ଼ା କଲା କିନ୍ତୁ ମୁଣ୍ଡା ଭାଷାରେ ଯେମିତି ଲେମ୍ବୁ ଶବ୍ଦ ଥିଲା ଠିକ୍ ସେହିଭଳି ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଆଜି ବି ଲେମ୍ବୁ ଶବ୍ଦ ଅପରିଵର୍ତ୍ତିତ ରହିଛି । 

ଅଵଶ୍ୟ ଏଠାରେ ମନେ ରଖିଵାକୁ ହେଵ ଯେ  ପ୍ରୋକ୍ତ ସମସ୍ତ ଉଦାହରଣ "ସାଦୃଶ୍ୟମୂଳକ ଗଠନ" ଵା Analogy based formation ଅଟେ। ମୂଳ ଇତିହାସ କହେ ଯେ ପାର୍ସୀ ଶବ୍ଦ afsōsର ପ୍ରଭାବରେ ହିଁ ଏହି ଶବ୍ଦଟି ଅବସୋସ୍ ରୂପେ ଆମ ଭାଷାକୁ ଆସିଛି। କିନ୍ତୁ ଭାରତକୁ ଆସିଵା ପରେ, ଓଡ଼ିଆ ଲୋକଙ୍କ ମନ ଏହି afsōs ଶବ୍ଦକୁ କେଵଳ ଏକ 'ଵିଦେଶୀ' ଶବ୍ଦ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ ନକରିପାରି ଅଵ ଓ ଶୋଷ ଶବ୍ଦ ସହିତ ସାମ୍ୟ ଦେଖି ଯୁକ୍ତି ଅନୁସାରେ ନିଜ ସଂସ୍କୃତ ଓ ଦେଶୀ ଶବ୍ଦଭଣ୍ଡାରର ଅଵ + ଶୋଷ ସହ ଯୋଡ଼ି ଏକ ନୂଆ ଭାଷାତାତ୍ତ୍ୱିକ ରୂପ 'ଅଵଶୋଷ' ତିଆରି କରିଦେଇଛନ୍ତି।

ଅତଏଵ୍ ଯଦି afsōs ଶବ୍ଦର ଵ୍ୟୁତ୍ପତ୍ତି ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଦେଖାଯାଏ ତେବେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଆସି ପ୍ରଚଳିତ ଅବସୋସ୍ ଶବ୍ଦଟି ଭୁଲ୍ ନୁହେଁ ଠିକ୍ ସେହିପରି ଯଦି ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାର ଅଵ ଉପସର୍ଗ ଓ ଶୋଷ ଶବ୍ଦର ମିଶ୍ରଣରେ ଅଵଶୋଷ ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି କରି ତାକୁ ପଶ୍ଚାତାପ ଅର୍ଥରେ ଵ୍ୟଵହାର କରାଯାଏ ତେବେ ତାହା ମଧ୍ୟ ଭୁଲ୍ ନୁହେଁ । 

ଆଧୁନିକ ଭାଷାଵିଜ୍ଞାନର Loanword Nativization ନିୟମଟି ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ, ଯେତେବେଳେ ଗୋଟିଏ ଭାଷାର ଶବ୍ଦ ଅନ୍ୟ ଭାଷାକୁ ଗତି କରେ, ସେତେବେଳେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଵା ଭାଷାର ପ୍ରକୃତି ଓ ଉଚ୍ଚାରଣ ଵିଧି ଅନୁସାରେ ତାର ରୂପ ପରିଵର୍ତ୍ତନ ହେଵା ସ୍ଵାଭାଵିକ ଅଟେ। ଏହି ନୂତନ ସ୍ଥାନୀୟ ରୂପକୁ ଗ୍ରହଣକାରୀ ଭାଷାରେ 'ଭୁଲ୍' କୁହାଯିଵା ଆଦୌ ସଙ୍ଗତ ନୁହେଁ। ଯଦି ଆମେ ଏହି ରକ୍ଷଣଶୀଳ ଯୁକ୍ତିକୁ ନେଵା ଯେ ମୂଳ ପାର୍ସୀ ରୂପରେ ଦନ୍ତ୍ୟ 'ସ' ଥିଵାରୁ ଓଡ଼ିଆରେ 'ଅଵଶୋଷ' ଲେଖିଵା ଭୁଲ୍, ତେବେ ସେହି ସୂତ୍ରରେ ଆମ ଭାଷାରେ ପ୍ରଚଳିତ 'ଅବସୋସ' ଶବ୍ଦଟି ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲ୍ ପରିଗଣିତ ହେଵ । 

ଯେହେତୁ ଆଲୋଚ୍ୟ ଶବ୍ଦଦ୍ଵୟର ମୂଳ ପାର୍ସୀ ରୂପ afsōs ଅଟେ ଏଵଂ ଏଥିରେ 'f' ଵା 'ଫ୍' ଧ୍ୱନି ରହିଛି ।‌ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଅନେକ ଶବ୍ଦ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମହାପ୍ରାଣ ଵର୍ଣ୍ଣଟି ଉଚ୍ଚାରଣ ସୁଵିଧା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଆପେ ନିମ୍ନପ୍ରାଣ ହୋଇଯାଏ  । ତେଣୁ  ଓଡ଼ିଆ ଜିଭ ନିଜ ସୁଵିଧା ଅନୁସାରେ 'f' କୁ 'ବ'ରେ ପରିଵର୍ତ୍ତନ କଲା ଫଳତଃ afsōs ଶବ୍ଦଟି ଅବସୋସ୍ ହେଲା ।

ଯଦି କୌଣସି ଵୈଦେଶିକ ଶବ୍ଦର ମୂଳ ରୂପର ପରିଵର୍ତ୍ତନକୁ ହିଁ ଵିକୃତି ଵା ଭୁଲ୍ କୁହାଯାଏ, ତେବେ ମୂଳ afsōs ଶବ୍ଦ ହିଁ ଠିକ୍ ଏଵଂ 'ଅବସୋସ' ମଧ୍ୟ ଏକ ଭ୍ରମାତ୍ମକ ରୂପ। କିନ୍ତୁ ଭାଷାଵିଜ୍ଞାନ ଏହାକୁ ଭୁଲ୍ ନକହି "ସ୍ଥାନୀୟକରଣ" ଵା Nativization ବୋଲି ସ୍ଵୀକାର କରେ। ଠିକ୍ ସେହିପରି, 'ଅବସୋସ'ରୁ ଯେତେବେଳେ ଆଉ ଏକ ସ୍ତର ଆଗକୁ ଯାଇ ଓଡ଼ିଆ ମଗଜ ତାକୁ 'ଅଵଶୋଷ' କଲା, ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ ଭୁଲ୍ କୁହାଯାଇପାରିଵ ନାହିଁ । ଏହା ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ସଂସ୍କୃତୀକରଣ ରୂପାନ୍ତର ଵା Sanskritized Adaptation ଅଟେ।

ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଭାରତର ସବୁଠାରୁ ଶୁଦ୍ଧ ସଂସ୍କୃତନିଷ୍ଠ ଭାଷା ଏଵଂ ଯୁକ୍ତାକ୍ଷର ପ୍ରୟୋଗ,ଵର୍ଣ୍ଣ-ଦ୍ଵିତୀକରଣ,ଷତ୍ଵ ଵିଧି ତଥା ଅକାରାନ୍ତ ଉଚ୍ଚାରଣ ଆଦି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆଧୁନିକ ସଂସ୍କୃତଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ରକ୍ଷଣଶୀଳ । 

ତେଣୁ ସଂସ୍କୃତ ପ୍ରଭାଵିତ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଯେତେବେଳେ 'ଅବସୋସ୍' ଭଳି ଗୋଟିଏ ଵୈଦେଶିକ ଶବ୍ଦ ଗୃହୀତ ହେଲା ସେତେବେଳେ ଆପେ ତହିଁର ସଂସ୍କୃତୀକରଣ ହୋଇଗଲା । ତେବେ ଅବସୋସ୍ ଶବ୍ଦଟି ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଅବଶୋଷ କାହିଁକି ହେଲା ଏହା ପଛରେ ଷତ୍ଵ ଵିଧିର ନିୟମ ରହିଛି । ଷତ୍ଵ ଵିଧିର ନିୟମ ହଠାତ୍ କେହି ଵ୍ୟାକରଣ ବହିରେ ଲେଖି ଦେଇନଥିଲେ ଵରଂ ଏହା ଆପେ ଆପେ ଲୋକମୁଖରେ ଘଟିଥିଲା ଏଵଂ  ପରେ ଵ୍ୟାକରଣ ଗ୍ରନ୍ଥର ଅଂଶ ହେଲା । 

ଊନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଭାଷାଵିଜ୍ଞାନୀମାନେ ଆଵିଷ୍କାର କଲେ ଯେ, ଆଦି ଇଣ୍ଡୋ-ଇଉରୋପୀୟ ଭାଷାରୁ ଯେତେବେଳେ ସଂସ୍କୃତ, ଆଭେସ୍ତାନ୍, ଓଡ଼ିଆ, ଲିଥୁଆନିଆ ଓ ଋଷିଆନ୍ ଆଦି ଭାଷାଗୁଡ଼ିକ ଶାଖାପ୍ରଶାଖା ହୋଇ ବାହାରିଲେ ସେତେବେଳେ ଏକ ସାର୍ଵଜନୀନ ଧ୍ୱନି-ପରିଵ ର୍ତ୍ତନ ଘଟିଥିଲା। ଏହି ନିୟମର ନାମ ସେଥିରେ ଥିଵା ୪ଟି ପ୍ରମୁଖ ଧ୍ୱନି " R, U, K, I" ଆଧାରରେ RUKI ଦିଆଯାଇଛି । RUKI ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଯଦି ମୂଳ ଭାଷାର କୌଣସି ଦନ୍ତ୍ୟ 'ସ' (s)ର ଠିକ୍ ପୂର୍ଵରେ R(ର / ଋ),U (ଉ),K (କ) ଓ I (ଇ) ଇତ୍ୟାଦି ୪ଟି ଧ୍ୱନି ମଧ୍ୟରୁ ଯେକୌଣସି ଗୋଟିଏ ଥାଏ 

ତେବେ ମଣିଷର ଉଚ୍ଚାରଣଗତ ସୁଵିଧା ଵା Ease of Articulation ଯୋଗୁଁ ସେହି ଦନ୍ତ୍ୟ 'ସ' (s) ଟି ଆଉ 'ସ' ହୋଇ ରହେନାହିଁ। ତାହା ସ୍ଵାଭାଵିକ ଭାବେ ମୂର୍ଦ୍ଧନ୍ୟ 'ଷ' (ṣ) କିମ୍ବା ତାଲଵ୍ୟ 'ଶ'ରେ ପରିଣତ ହୋଇଯାଏ।

କିନ୍ତୁ ଏହା କାହିଁକି ହୁଏ ଜାଣିଵା ପାଇଁ ଏହାକୁ ନିଜେ ପରୀକ୍ଷା ହେତୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଦେଖିଲେ ଜଣାପଡ଼େ ଯେ ଯେତେବେଳେ କେହି 'ଇ' (I) କିମ୍ବା 'ଉ' (U) ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ ସେତେବେଳେ ତାହାର ଜିଭ ପାଟି ଭିତରେ ଯେଉଁ ସ୍ଥିତିରେ ଥାଏ, ସେଠାରୁ ତୁରନ୍ତ ତାକୁ ଆଗକୁ ଆଣି ଦନ୍ତ୍ୟ 'ସ' ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଵା ପାଇଁ ଅଧିକ ଶାରୀରିକ ପରିଶ୍ରମ କରିଵାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ। ମଣିଷର ଜିଭ ସବୁବେଳେ ଶର୍ଟକଟ୍ ଵା ସହଜ ଓ ସିଧା ବାଟ ଖୋଜେ। ତେଣୁ 'ଇ' ଵା 'ଉ' ପରେ ଜିଭ ପଛକୁ ରହି ସ୍ଵାଭାଵିକ ଭାବେ 'ଷ' (ṣ) ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଦିଏ।

ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୪ର୍ଥ ଶତାବ୍ଦୀ ସମୟରେ ପାଣିନି କୌଣସି ଐତିହାସିକ ଭାଷାଵିଜ୍ଞାନ ବହି ପଢ଼ିନଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଅସାଧାରଣ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଥିଲେ। ପାଣିନି, ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାକୁ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବେ ପରୀକ୍ଷା କରି ଦେଖିଲେ ଯେ, ଭାଷାରେ ଏହି RUKI ପରିଵର୍ତ୍ତନ ସବୁଆଡ଼େ ଵ୍ୟାପି ରହିଛି। ସେ ତାଙ୍କ ଅଷ୍ଟାଧ୍ୟାୟୀରେ ଏହାକୁ ଷତ୍ଵ ଵିଧିର ସୁନ୍ଦର ଗାଣିତିକ ସୂତ୍ରରେ ବାନ୍ଧିଦେଲେ । 

ପାଣିନିଙ୍କ ସୂତ୍ର "ଇଣ୍-କୋଃ"- ୮.୩.୫୭ ଏଵଂ "ଆଦେଶପ୍ରତ୍ୟୟୟୋଃ ୮.୩.୫୯" ଅନୁସାରେ ଯଦି କୌଣସି ଦନ୍ତ୍ୟ 'ସ' ର ଠିକ୍ ପୂର୍ଵରେ 'ଇଣ୍' ପ୍ରତ୍ୟାହାର (ଅର୍ଥାତ୍ 'ଅ' ଓ 'ଆ' କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ସ୍ଵରଵର୍ଣ୍ଣ ଯେପରି—ଇ, ଉ, ଏ, ଓ ଆଦି) କିମ୍ବା 'କ'-ଵର୍ଗ (କ, ଖ, ଗ, ଘ) ଥାଏ, ତେବେ ତାର ପରଵର୍ତ୍ତୀ ଦନ୍ତ୍ୟ 'ସ'ଟି ସ୍ଵାଭାଵିକ ଭାବେ ମୂର୍ଦ୍ଧନ୍ୟ 'ଷ'ରେ ପରିଣତ ହୋଇଯାଏ। ଅର୍ଥାତ୍ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଭାଷାଵିଜ୍ଞାନର 'I' ,'U' ଓ  'R' ପାଣିନିଙ୍କ 'ଇଣ୍' ପ୍ରତ୍ୟାହାର ହେଲା ଯେଉଁଥିରେ ଇ, ଉ, ଋ, ଏ, ଓ ଆଦି ସ୍ଵର ଆସିଥାଏ। ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଭାଷାଵିଜ୍ଞାନର 'K' ପାଣିନିଙ୍କ 'କୋଃ' ଅର୍ଥାତ୍ କ-ଵର୍ଗ (କ, ଖ, ଗ, ଘ) ଵ୍ୟଞ୍ଜନ ହେଲା । ଏହି ନିୟମ କେମିତି କାମ କରେ ଜାଣିଵା ପାଇଁ କେତେକ ଶବ୍ଦର ଉଦାହରଣ ଏଠାରେ ଦିଆଗଲେ ଏହାକୁ ବୁଝିଵା ସହଜ ହେଵ । 

'ଶୁଷ୍' (ଶୁଖିଵା) ଧାତୁରୁ ସୃଷ୍ଟି ଶବ୍ଦ 'ଶୁଷ୍କ' ଅଟେ । ଏହାର ମୂଳ ଗଠନ ହେଉଛି ଶ୍ + ଉ + ସ୍ + କ। ଏଠାରେ ଦନ୍ତ୍ୟ 'ସ' ପୂର୍ଵରେ 'ଉ' ସ୍ଵର ଥିଵାରୁ (ଯାହା 'ଇଣ୍' ପ୍ରତ୍ୟାହାରର ଅନ୍ତର୍ଗତ) ତାହା 'ଷ' ହେଵା ଯୋଗୁଁ ଶୁଷ୍କ ଶବ୍ଦ ହେଲା ।

ଶୋଷ ଓ ଶୋଷଣ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଗୁଣ ପ୍ରତ୍ୟୟ ହେତୁ ଶ୍ + ଓ + ସ୍ ରୂପ ନିଅନ୍ତି। ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ 'ସ' ପୂର୍ଵରେ 'ଓ' ସ୍ଵର ଥିଵାରୁ ତାହା 'ଷ' ହେଲା  ଏଵଂ ଶୋଷ ଓ ଶୋଷଣ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା । 

ଶିଷ୍ଟ ଓ ଶିଷ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମୂଳ ଗଠନ ହେଉଛି ଶ୍ + ଇ + ସ୍। ଏଠାରେ 'ସ' ର ଠିକ୍ ପୂର୍ଵରେ 'ଇ' ସ୍ଵର ଥିଵାରୁ ଷତ୍ଵ ଵିଧି ଅନୁସାରେ ତାହା 'ଷ' ହେଇ ଶିଷ୍ଟ ଓ ଶିଷ୍ୟ ଭଳି ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା । ଅଵଶିଷ୍ଟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ  'ଇ' ସ୍ଵର ଯୋଗୁଁ 'ଷ' ହେଵାର ନିୟମ କାର୍ଯ୍ୟ କଲା।

ଅଵଶେଷ, ଅଶେଷ ଓ ଶେଷ ଆଦି ଶବ୍ଦରେ 'ଶିଷ୍' ଧାତୁରୁ ଯେତେବେଳେ 'ଘଞ୍' ପ୍ରତ୍ୟୟ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ 'ଇ' ସ୍ଵରଟି ଗୁଣ ହୋଇ 'ଏ' କୁ ବଦଳିଯାଏ (ଶ୍ + ଏ + ସ୍)। ଯେହେତୁ 'ଏ' ମଧ୍ୟ 'ଇଣ୍' ପ୍ରତ୍ୟାହାର ଭିତରେ ଆସେ, ତେଣୁ ତାର ପରଵର୍ତ୍ତୀ 'ସ' ଟି 'ଷ' ହେଵା ବାଧ୍ୟ । ଏହି ସୂତ୍ରରୁ ହିଁ ଅଵଶେଷ,ଅଶେଷ ଓ ଶୋଷ ଭଳି ଶବ୍ଦ ଗଠିତ ହୋଇଛି ଏଵଂ ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରଭାଵରେ ଅବସୋସ୍ ଶବ୍ଦଟି ଅଵଶୋଷରେ ପରିଣତ ହୋଇଅଛି । 

ତେବେ କିଛି ଲୋକ 'ଶିଷ୍ୟ' ଶବ୍ଦର ଉଦାହରଣ ଦେଇ ଯୁକ୍ତି କରିପାରନ୍ତି ଯେ 'ଶିଷ୍ୟ' ଶବ୍ଦର ମୂଳ ଧାତୁ ହେଉଛି ‘ଶିଷ୍’, ଏଥିରେ ତ ଆଗରୁ ‘ଷ’ ଅଛି, ତେଣୁ ସେଠାରେ 'ସ' ଟା 'ଷ' ହୋଇନାହିଁ।

ଏଭଳି ପ୍ରଶ୍ନ ଅତି ସାଧାରଣ ଓ ଅପରିପକ୍ଵ ଯୁକ୍ତି ଭିତ୍ତିକ। ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି, ଧାତୁରେ ଆଗରୁ ‘ଷ’ ଆସିଲା କେଉଁଠୁ? କ'ଣ ତାହା ଆପେ ଆପେ ଆକାଶରୁ ଗଳି ପଡ଼ିଥିଲା? 

ଐତିହାସିକ ଭାଷାଵିଜ୍ଞାନ ପ୍ରମାଣ କରେ ଯେ, ପାଣିନି ସଂସ୍କୃତ ଵ୍ୟକରଣ ଲେଖିବାର ଅନେକ ଶତାବ୍ଦୀ ପୂର୍ଵରୁ ପ୍ରାକ୍ ଵୈଦିକ କାଳରେ ଶିଷ୍ ଧାତୁ ଓ ଶୁଷ୍ ଧାତୁଗୁଡ଼ିକର ରୂପ ପ୍ରକୃତରେ 

ଶିସ୍ (śis) ଓ ଶୁସ୍ (śus) ଥିଲା । ଏହି ମୂଳ ରୂପରେ ଶେଷ ଅକ୍ଷରଟି ଦନ୍ତ୍ୟ 'ସ' ହିଁ ଥିଲା। କିନ୍ତୁ କାଳକ୍ରମେ RUKI ନିୟମ ଅନୁସାରେ

ଶ୍ + ଇ + ସ୍ = ଶିସ୍ କ୍ଷେତ୍ରରେ 'ସ' ପୂର୍ଵରୁ 'ଇ' (I) ଥିଵାରୁ ଏହା ସ୍ଵାଭାଵିକ ଭାବେ 'ଶିଷ୍' (śiṣ)ରେ ପରିଣତ ହୋଇଗଲା । ଠିକ୍ ସେହିପରି ଶ୍ + ଉ + ସ୍ = ଶୁସ୍ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ 'ସ' ପୂର୍ଵରୁ 'ଉ' (U) ଥିଵାରୁ ତାହା ପ୍ରାକୃତିକ ଭାବେ ଵିଵର୍ତ୍ତିତ ହୋଇ 'ଶୁଷ୍' (śuṣ)ହୋଇଗଲା।

ଯେତେବେଳେ ପାଣିନି ଭାଷାର ନିୟମ ଲେଖିଵାକୁ ବସିଲେ, ସେତେବେଳକୁ ସେହି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ସମାଜରେ 'ଶିଷ୍' ଓ 'ଶୁଷ୍' ରୂପରେ ସିଦ୍ଧ ହୋଇସାରିଥିଲେ। ତେଣୁ ସେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସେହିପରି ଭାବେ ତାଙ୍କ 'ଧାତୁପାଠ'ରେ ସ୍ଥାନ ଦେଲେ। କିନ୍ତୁ ପାଣିନି ଏହି ଆଧାରଭୂତ ଧ୍ୱନି-ପରିଵର୍ତ୍ତନର ସାର୍ଵଜନୀନ ସତ୍ୟକୁ ଜାଣିଥିଲେ, ସେଥିପାଇଁ ସେ "ଇଣ୍-କୋଃ" ସୂତ୍ରଟି ରଚନା କଲେ, ଯଦ୍ଦ୍ଵାରା ଭଵିଷ୍ୟତରେ ସନ୍ଧି କିମ୍ବା ପ୍ରତ୍ୟୟ ଯୋଗ ହେଵା ସମୟରେ (ଯଥା: ଭିଷଜ୍'ରୁ ଭିଷକ୍ଷୁ) ଏହି ନିୟମ କାମ କରିଵ।

ଅନେକେ ଭାବନ୍ତି ଶିଷ୍ ଓ ଶୁଷ୍ ଭଳି ଧାତୁଗୁଡ଼ିକ ସ୍ଵୟଂଭୂ, ସେଗୁଡ଼ିକର କୌଣସି ଇତିହାସ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଵାସ୍ତଵତା ହେଉଛି ଧାତୁ ଭିତରେ ଥିଵା 'ଷ' ପ୍ରକୃତରେ "ଇଣ୍-କୋଃ" ଵା RUKI ନିୟମର ହିଁ ପ୍ରାଚୀନ ଐତିହାସିକ ଫଳାଫଳ।

ସଂସ୍କୃତ ଏଵଂ ତତ୍ସମ ପ୍ରଧାନ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ 'ଇ', 'ଉ', 'ଏ', 'ଓ' ସ୍ଵର ପରେ 'ଷ' ଆସିଵାର ଯେଉଁ ମାନସିକ ଢାଞ୍ଚା ରହିଛି, ତାହା ପଛରେ ଏହି ହଜାର ହଜାର ଵର୍ଷର RUKI/ଇଣ୍-କୋଃ ନିୟମ ହିଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି। ଏହି କାରଣରୁ ହିଁ ଓଡ଼ିଆ ଜନମାନସ 'ଅବସୋସ'କୁ ଅତି ପ୍ରାକୃତିକ ଭାବେ ନିଜ ସଂସ୍କୃତିକ ଢାଞ୍ଚାରେ ରଙ୍ଗାଇ 'ଅଵଶୋଷ' ରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରିନେଇଛି।

ତେଣୁ ଯେତେବେଳେ ଵୈଦେଶିକ ଶବ୍ଦ afsōs ଓଡ଼ିଆ ଜନମାନସର ଅଭ୍ୟନ୍ତରକୁ ପ୍ରଵେଶ କଲା, ସେତେବେଳେ ଲୋକଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଭାଷା-ଚେତନା ସ୍ଵାଭାଵିକ ଭାବେ ଏହି ସ୍ଥାପିତ "ଶ...ଷ" ଢାଞ୍ଚା (ଯେପରି ଅବ୍ଵଶେଷ, ଶୋଷ) ଦ୍ଵାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଭାଵିତ ହେଲା । ସେମାନେ ଅତି ସହଜରେ ଅନୁଭଵ କଲେ ଯେ ଯଦି ଭାଷାରେ 'ଅଵଶେଷ' ବୋଲି ଏକ ଶୁଦ୍ଧ ରୂପ ରହିଛି, ତେବେ ସଦୃଶ ଧ୍ୱନିଵିଶିଷ୍ଟ ଦୁଃଖସୂଚକ ପଦଟି 'ଅଵଶୋଷ' ହିଁ ହେଵା ଵିଧେୟ । ଏହି ଚିନ୍ତାଧାରା ଓ ସଂସ୍କୃତୀକରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଆଉ କିଛି ପ୍ରମୁଖ ଭାଷାତାତ୍ତ୍ୱିକ ନିୟମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ସମର୍ଥନ କରନ୍ତି, ଯାହା ଦର୍ଶାଏ ଯେ 'ଅବଶୋଷ' ଶବ୍ଦଟି ଆଦୌ ଭୁଲ୍ ନୁହେଁ ।

ପ୍ରଥମତଃ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଐତିହାସିକ ଵିକାଶ ଗତିପଥକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କଲେ ଜଣାଯାଏ ଯେ ଏହାର ମୂଳ ଉତ୍ସ ହେଉଛି ଉଡ୍ର ପ୍ରାକୃତ । ଉଡ୍ରପ୍ରାକୃତ ଓ ମାଗଧୀ ପ୍ରାକୃତ ଆଦି ପୂର୍ଵ ଭାରତୀୟ ପ୍ରାକୃତ ଭାଷାଗୁଡ଼ିକର ଏକ ମୂଳ ପ୍ରଵୃତ୍ତି ଵା ଵୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ହେଲା — ଏହା ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଊଷ୍ମ ଵର୍ଣ୍ଣ (ଶ, ଷ, ସ) କୁ ପ୍ରାୟତଃ ପାଲାଟାଲ୍ ଵା ତାଲଵ୍ୟ 'ଶ' ଧ୍ୱନିରେ ପରିଣତ କରିଦିଏ । ଅର୍ଥାତ୍, ଓଡ଼ିଆମାନଙ୍କ ଜିଭ ସ୍ଵାଭାଵିକ ଭାବେ ଦନ୍ତ୍ୟ 'ସ' ଅପେକ୍ଷା ତାଲବ୍ୟ 'ଶ' ଓ ମୂର୍ଦ୍ଧନ୍ୟ 'ଷ'ର ଉଚ୍ଚାରଣ ପ୍ରତି ଅଧିକ ଅନୁକୂଳ ଓ ସହଜ ମନେକରିଥାଏ । ତେଣୁ, ପାର୍ସୀ ଶବ୍ଦର ଦନ୍ତ୍ୟ 'ସ' ଗୁଡ଼ିକ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ନିଜସ୍ଵ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରଵୃତ୍ତି ଯୋଗୁଁ ବଦଳି ଯାଇ 'ଶ...ଷ' ରୂପ ନେଵା ଭାଷାଵିଜ୍ଞାନ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏକ ସ୍ଵାଭାବିକ ଵିଵର୍ତ୍ତନ ଅଟେ । ଏହି ଆଧୁନିକ ଭାଷାଵୈଜ୍ଞାନିକ ଵ୍ୟାଖ୍ୟା ଆଧାରରେ ମଧ୍ୟ ଅବସୋସ୍‌‌ରୁ ଅବଶୋଷ ଶବ୍ଦର ପରିଵର୍ତ୍ତନକୁ ଭୁଲ୍ କୁହାଯାଇନପାରେ । 

ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ପଛରେ ଦ୍ଵିତୀୟ ଏଵଂ ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ମନୋ-ଭାଷାତାତ୍ତ୍ୱିକ ଵା Psycholinguistic କାରଣଟି ହେଉଛି ଧ୍ୱନି-ଵିସାଦୃଶ୍ୟ ଵା Phonetic Dissimilationର ନିୟମ । ଆଧୁନିକ ଭାଷାଵିଜ୍ଞାନ ଅନୁସାରେ, ଯେତେବେଳେ ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ପାଖାପାଖି ଵା ପରସ୍ପର ପରେ ଦୁଇଟି ସମାନ ଵା ଏକା ପ୍ରକାରର ଧ୍ୱନି ବାରମ୍ବାର ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ମଣିଷର ବାଗ୍‌ଯନ୍ତ୍ର କ୍ଲାନ୍ତି ଅନୁଭଵ କରେ । ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରୁ କ୍ରମାଗତ ଭାବେ ସମାନ ଧ୍ୱନି ବାହାର କରିଵା ପାଇଁ ଜିଭକୁ ଯେଉଁ ଦ୍ରୁତ କସରତ କରିଵାକୁ ପଡ଼େ, ତାହାକୁ ଏଡ଼ାଇଵା ପାଇଁ ଏଵଂ ଉଚ୍ଚାରଣକୁ ସହଜ ଓ ସରଳ କରିଵା ପାଇଁ  ମଣିଷ ଅଜାଣତରେ ସେହି ଦୁଇଟି ସମାନ ଧ୍ୱନି ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଧ୍ୱନିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଦଳାଇ ଭିନ୍ନ କରିଦିଏ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଭାଷାଵିଜ୍ଞାନରେ 'ମୁଖ-ସୁଖ' ଵା Ease of Articulation କୁହାଯାଏ । ତେବେ ୟେ ନିୟମକୁ ଆମେ ଯଦି 'ଅବସୋସ' ଶବ୍ଦ ଉପରେ ପ୍ରୟୋଗ କରିଵା ତେବେ ଏହାର ଗଠନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅତି ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯିଵ ।  'ଅବସୋସ' ଶବ୍ଦରେ ଦୁଇଟି ଦନ୍ତ୍ୟ 'ସ' (ସ...ସ) ପାଖାପାଖି ରହିଛନ୍ତି । ଯେତେବେଳେ କେହି 'ଅବସୋସ' ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ, ସେତେବେଳେ ଜିଭକୁ ଦାନ୍ତର ମୂଳ ଭାଗରେ ବାରମ୍ବାର ଆଘାତ କରି ସମାନ ପ୍ରକାରର ଊଷ୍ମ ଧ୍ୱନି ସୃଷ୍ଟି କରିଵାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ, ଯାହା ଶ୍ରୁତିକଟୁ ଓ ଉଚ୍ଚାରଣରେ ସାମାନ୍ୟ କଠିନ ମନେହୁଏ । ଓଡ଼ିଆ ଜନମାନସର ଜିଭ ଏହି ପୁନରାଵୃତ୍ତିକୁ ଏଡ଼ାଇଵା ପାଇଁ ଧ୍ୱନି-ଵିସାଦୃଶ୍ୟର ସାହାରା ନେଲା । ଫଳରେ, ପ୍ରଥମ ଦନ୍ତ୍ୟ 'ସ'ଟି ତାଲଵ୍ୟ 'ଶ' (Palatal) କୁ ରୂପାନ୍ତରିତ ହେଲା ଏଵଂ ଦ୍ଵିତୀୟ ଦନ୍ତ୍ୟ 'ସ'ଟି (ଯାହା ପୂର୍ଵରୁ 'ଓ' କାର୍ ଥିଵା ଯୋଗୁଁ ପାଣିନିଙ୍କ 'ଇଣ୍-କୋଃ' ଵା RUKI ସୂତ୍ର ଅନୁସାରେ ପ୍ରଭାଵିତ ହେଵା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥିଲା) ତାହା ସ୍ଵାଭାବିକ ଭାବେ ମୂର୍ଦ୍ଧନ୍ୟ 'ଷ' (Cerebral) ରେ ପରିଣତ ହୋଇଗଲା ।

ସ...ସ ର କଠିନ ପୁନରାଵୃତ୍ତି ବଦଳରେ ଶ...ଷ ର ଏକ ଗାମ୍ଭୀର୍ଯ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ମଧୁର ଧ୍ୱନି-ସଂଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା, ଯାହା 'ଅଵଶୋଷ' ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା । ଏହା ଦୁଇଟି ସମାନ ଧ୍ୱନିର ଵୈସାଦୃଶ୍ୟୀକରଣର ଏକ ସଫଳ ଉଦାହରଣ, ଯାହା ଶବ୍ଦଟିକୁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ପ୍ରକୃତି ସହ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଖାପଖୁଆଇ ଦେଇଛି ।

ପୁଣି ଆଧୁନିକ ଭାଷାଵିଜ୍ଞାନର ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଅନୁସାରେ, ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଵିଦେଶୀ ଋଣ-ଶବ୍ଦ ସ୍ଥାନୀୟ ଭାଷାରେ ପ୍ରଵେଶ କରେ, ସେତେବେଳେ ମାନଵ ମଗଜ କେଵଳ ତାର ଧ୍ୱନିକୁ ଅନ୍ଧଭାବେ ନକଲ କରେନାହିଁ ଵରଂ ନିଜ ଭାଷାରେ ଥିଵା ଏକ ସମାନ ଧ୍ୱନି ଓ ସମାନ ଅର୍ଥଵିଶିଷ୍ଟ ମୂଳ ଶବ୍ଦ ସହ ତାକୁ ସଂଯୁକ୍ତ କରିଦିଏ । ଅବସୋସ୍‌ର ମୂଳ ପାର୍ସୀ ରୂପ Afsōs ଥିଲା ଏଵଂ ମୂଳ ଅର୍ଥ ଥିଲା ଦୁଃଖ ବା ପଶ୍ଚାତାପ । 

ଓଡ଼ିଆ/ସଂସ୍କୃତ ମୂଳର ଶୋଷ  ଶବ୍ଦଟି ଆଗରୁ କଥିତ ଓ ଲିଖିତ ଭାଷାରେ ବହୁ ପ୍ରଚଳିତ ଥିଲା । କାଵ୍ୟିକ ଓ ଆଳଙ୍କାରିକ ଅର୍ଥରେ ''ମନର ସନ୍ତାପ ଵା ଦୁଃଖରେ ହୃଦୟ ଶୁଖିଯିଵା'' ଅର୍ଥରେ ଵ୍ୟଵହାର ହେଉଥିଲା । 

ଓଡ଼ିଆ ଜନମାନସ ଯେତେବେଳେ Afsōs ଶୁଣିଲା, ସେତେବେଳେ ତାର ମନ ଭିତରେ ଥିଵା 'ଶୋଷ' (ଗଭୀର ମାନସିକ ସନ୍ତାପ ଯୋଗୁଁ ଜୀଵନର ସରସତା ଶୁଖିଯିଵା)ର ଅର୍ଥ ଏଵଂ ପାର୍ସୀ ଶବ୍ଦର ଭାବ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଏକାକାର ହୋଇଗଲା । ଧ୍ୱନି ସହ ଅର୍ଥର ଏହି ଅପୂର୍ଵ ମିଳନ ଵା Phono-Semantic Match ଯୋଗୁଁ 'ଅବସୋସ' ଶବ୍ଦଟି ଆପେଆପେ 'ଅବଶୋଷ' ରୂପେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଲା । ଏହା କୌଣସି ଭ୍ରମ ନୁହେଁ ଵରଂ ଭାଷାର ଏକ ଉଚ୍ଚକୋଟୀର ସୃଜନଶୀଳ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅଟେ । ଏହି ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଅବଶୋଷ ଶବ୍ଦଟି ଭୁଲ୍ ଶବ୍ଦ ନୁହେଁ । 

ମନୋ-ଭାଷାଵିଜ୍ଞାନ କହେ ଯେ, ମଣିଷର ମଗଜ କୌଣସି ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଵା ଅବୋଧ ଶବ୍ଦକୁ ବହୁଦିନ ଧରି ପସନ୍ଦ କରେନାହିଁ । ସେ ସବୁବେଳେ ଚାହେଁ ଶବ୍ଦଟି ଗଠନମୂଳକ ଭାବେ ସ୍ୱଚ୍ଛ  ହେଉ ଯାହାର ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଵ୍ୟାକରଣଗତ ଭିତ୍ତି ଥିଵ । ପାର୍ସୀ ଭାଷାରେ Afsōs କେମିତି ଗଢ଼ା ହେଲା, ତାହା ଓଡ଼ିଆ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଜାଣିଵା ସମ୍ଭବ ନଥିଲା । ତେଣୁ ସେମାନେ ନିଜ ମଗଜରେ ଶବ୍ଦଟିକୁ ନିଜ ଵ୍ୟାକରଣ ଅନୁସାରେ Re-analyze (ପୁନର୍ବିଶ୍ଳେଷଣ) କଲେ ଏଵଂ ଏହାକୁ ନିଜ ଭାଷାର ଦୁଇଟି ପରିଚିତ ଅଂଶରେ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ ।  ଅବ (ଉପସର୍ଗ) + ଶୋଷ (ପଦ) = ଅବଶୋଷ । 

ଵିଶ୍ୱର ସମସ୍ତ ଜୀଵନ୍ତ ଭାଷାରେ ଏହି ନିୟମ କାମ କରେ  । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଇଂରାଜୀରେ ଫ୍ରେଞ୍ଚ ଶବ୍ଦ crevisseରୁ Crayfish କିମ୍ବା ଜର୍ମାନୀୟ brȳdgumaରୁ Bridegroom ହୋଇଛି । ଆଧୁନିକ ଭାଷାଵିଜ୍ଞାନରେ ଲୋକ-ଵ୍ୟୁତ୍ପତ୍ତି ଵା Folk Etymologyକୁ ଏକ ଵୈଧ ଶବ୍ଦ-ନିର୍ମାଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଉଥିଵାରୁ 'ଅବଶୋଷ'ର ଗଠନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଵୈଧ ଅଟେ ।

ଭାଷାର ଶବ୍ଦକୋଷ(Dictionary) ଵା ଭାଷାକୋଷ(Lexicon) ଅଲଗା ଅଲଗା ଶବ୍ଦର ଏକ ଗଦା ନୁହେଁ ଵରଂ ଏହା ଏକ ଶୃଙ୍ଖଳିତ ଵ୍ୟଵସ୍ଥା ଅଟେ । ଏହି ଵ୍ୟଵସ୍ଥାରେ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ଆପଣାର ଗଠନଗତ କୁଳ,ଶ୍ରେଣୀ ଵା ପରିଵାର ତିଆରି କରନ୍ତି । ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ 'ଅଵ-' ଉପସର୍ଗ ଯୁକ୍ତ ଏଵଂ ମାନସିକ ଅଵସ୍ଥା ଵା ନକାରାତ୍ମକ ସ୍ଥିତି ବୁଝାଉଥିଵା ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ଏକ ବିରାଟ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ କୁଳ ରହିଛି ଏଵଂ ଅଵସାଦ, ଅଵଶେଷ, ଅଵହେଳା ଓ ଅଵଜ୍ଞା ଇତ୍ୟାଦି  ଶହ ଶହ ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଅଛି ।

ଯେତେବେଳେ ଵୈଦେଶିକ 'ଅବସୋସ' ଶବ୍ଦ ଭାଷା ଭିତରକୁ ଆସିଲା, ସେତେବେଳେ ଭାଷାର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଢାଞ୍ଚାଗତ ଚାପ ତାକୁ ଏକ ଵ୍ୟତିକ୍ରମ ରୂପେ ନଦେଖି, ସେହି 'ଅଵ-' ଶ୍ରେଣୀର ଅନ୍ୟ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ଶବ୍ଦାବଳୀୟ ଆକର୍ଷଣ ଵା Lexical Attraction ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାଵିତ କଲା । ଵିଶେଷତଃ 'ଅଵଶେଷ' ଓ 'ଅଵସାଦ'ର ସାଦୃଶ୍ୟରେ ଏହା ନିଜର ଵୈଦେଶିକ ରୂପକୁ ହରାଇ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ସେହି ମାନସିକ କୁଳର ସଦସ୍ୟ ହେଵା ପାଇଁ 'ଅବଶୋଷ' ରୂପ ଧାରଣ କଲା । ଏହା ଭାଷାର ଆତ୍ମ-ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରିଵାର ଏକ ସ୍ୱାଭାଵିକ ଓ ପ୍ରାକୃତିକ ନିୟମ । ତେଣୁ ଅବଶୋଷ ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟ ଅବସୋସ୍ ଭଳି ଏକ ଠିକ୍ ଓ ନିର୍ଭୁଲ ଶବ୍ଦ ହିଁ ଵିଚାର୍ଯ୍ୟ ହେଵା ଉଚିତ୍ ।  

 ଭାଷା କୌଣସି ସଂଗ୍ରହାଳୟରେ ସଂରକ୍ଷିତ ଥିବା ସ୍ଥିର ଵା ମୃତ ଵସ୍ତୁ ନୁହେଁ ଵରଂ ଏହା ଏକ ନିରନ୍ତର ପ୍ରଵାହିତ ଜୀଵନ୍ତ ନଦୀ। ଏହି ପ୍ରଵାହ ପଥରେ ସେ ଯେଉଁ ମାଟିକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ ତାକୁ ନିଜ ଆଵେଗର ତେଜରେ ଆପଣେଇ ନିଏ, ତାର କଠିନତାକୁ କୋମଳ କରିଦିଏ ଏଵଂ ନିଜର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ରୂପ ପ୍ରଦାନ କରେ। 'ଅବସୋସ' ଓ 'ଅବଶୋଷ' ଶବ୍ଦଦ୍ୱୟକୁ ନେଇ ଥିଵା ବହୁଵର୍ଷର ଵିତର୍କ ପ୍ରକୃତରେ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଅଶୁଦ୍ଧର କୌଣସି ଵ୍ୟାକରଣଗତ ଯୁଦ୍ଧ ନୁହେଁ ଵରଂ ଏହା ହେଉଛି ଭାଷାର ସୃଜନଶୀଳ ସ୍ୱାଧୀନତା ଓ ମାନଵୀୟ ମନସ୍ତତ୍ତ୍ୱର ଏକ ଚେତନାମୟ ଜୁଗଳବନ୍ଦୀ।

ଯେଉଁଠି ଇତିହାସ ଶେଷ ହୁଏ, ସେଠାରୁ ମନସ୍ତତ୍ତ୍ୱର ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଶବ୍ଦର ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଭୌଗୋଳିକ ଜନ୍ମସ୍ଥାନ ଥାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ତାର ପ୍ରକୃତ ସାର୍ଥକତା ସେହି ମାଟିରେ ଥାଏ ଯେଉଁଠି ସେ ଲୋକଙ୍କ ଆଵେଗକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଵାର ମାଧ୍ୟମ ପାଲଟେ।

ଯଦି ଆମେ 'ଅବସୋସ'କୁ ଗ୍ରହଣ କରୁ, ତେବେ ଆମେ ସେହି ସୁଦୂର ଅତୀତର ସ୍ମୃତି, ସଂସ୍କୃତିର ଆଦାନପ୍ରଦାନ ଏଵଂ ଭାଷାର ପ୍ରାଚୀନ ପଦଚିହ୍ନକୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଉ। ଏହା ଶବ୍ଦର 'ଜନ୍ମଦାତ୍ରୀ' ରୂପ, ଯାହା ନିଜର ମୂଳ ପରିଚୟକୁ ସନ୍ତର୍ପଣରେ ଧରି ରଖିଛି। 

ଅପରପକ୍ଷରେ, ଯଦି ଆମେ 'ଅବଶୋଷ'କୁ ଦେଖୁ, ତେବେ ଆମେ ଓଡ଼ିଆ ଜନମାନସର ସେହି ଅଦୃଶ୍ୟ, ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଶକ୍ତିକୁ ଅନୁଭଵ କରୁ, ଯାହା ଏକ ଵୈଦେଶିକ ଶବ୍ଦକୁ କେବଳ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇନାହିଁ ଵରଂ ତାକୁ ନିଜର ରକ୍ତ-ମାଂସରେ ଗଢ଼ି ଏହି ମାଟିର ଏକ ନୂତନ ପ୍ରାଣ ପ୍ରଦାନ କରିଛି। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଗୋଟିଏ ଵୈଦେଶିକ ଶବ୍ଦ ଅବସୋସ୍ ଆସି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଏହି ସଂସ୍କୃତିର ପୁତ୍ର ଅବଶୋଷ ପାଲଟିଯାଇଛି।

ତେଣୁ, ଏହି ଦୁଇ ଶବ୍ଦକୁ ଏକାସାଙ୍ଗରେ ଦେଖିଵା ଏକ ଵୌଦ୍ଧିକ ଵିରୋଧାଭାସ ନୁହେଁ, ଵରଂ ଏକ ସମୃଦ୍ଧ ସହଅସ୍ତିତ୍ୱ। ଗୋଟିଏ ରୂପ ଆମକୁ ଆମର ଐତିହାସିକ ଉଦାରତା ମନେ ପକାଇ ଦେଉଥିଲାବେଳେ ଅନ୍ୟଟି ଆମର ଭାଷାତାତ୍ତ୍ୱିକ ସ୍ୱାଭିମାନ ଓ ରୂପାନ୍ତରଣର ସାମର୍ଥ୍ୟକୁ ପ୍ରମାଣିତ କରେ। ମଣିଷର ହୃଦୟରୁ ବାହାରୁଥିଵା ଦୁଃଖ ଓ ଅନୁତାପର ଆଵେଗ ଯେତିକି ସତ୍ୟ, ଏହି ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟ ସେତିକି ପ୍ରକୃତ ଓ ଜୀଵନ୍ତ। ଭାଷାକୁ କୌଣସି କଠୋର ସୀମାରେ ବାନ୍ଧିଵା ଅପେକ୍ଷା ତାର ଏହି ବହୁରୂପୀ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟକୁ ସ୍ୱୀକାର କରିଵା ହିଁ ଏକ ଜୀଵନ୍ତ ଓ ପ୍ରାଣଵନ୍ତ ସଂସ୍କୃତିର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପରିଚୟ।

ପୃଥିଵୀର ଭୂ-ତାତ୍ତ୍ଵିକ ଇତିହାସ ଓ ସୁପରକଣ୍ଟିନେଣ୍ଟର ଭଙ୍ଗାଗଢ଼ା ଚକ୍ରର କାହାଣୀ

ପୃଥିଵୀ ସୃଷ୍ଟିର ପ୍ରଥମ ୫୦ କୋଟି ଵର୍ଷକୁ (୪୫୦ କୋଟିରୁ ୪୦୦ କୋଟି ଵର୍ଷ) ଭୂ-ଵୈଜ୍ଞାନିକ ଭାଷାରେ Hadean Eon କୁହାଯାଏ। ଏହି ସମୟରେ ପୃଥିଵୀ ପୃଷ୍ଠରେ କେଵଳ ଲାଭାର ସମୁଦ୍ର ଥିଲା। ଧୀରେ ଧୀରେ ଵାହ୍ୟ ଆସ୍ତରଣ ଶୀତଳ ହେଵା ଫଳରେ ଏକ ପତଳା ବାସାଲ୍ଟ୍ ଆସ୍ତରଣ ଵା ପ୍ରାଥମିକ ଭୂତ୍ୱକ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା । କିନ୍ତୁ ଏହି ଭୂତ୍ୱକ ଅତି ଗରମ ଓ ଭାରୀ ଥିଵାରୁ ପୃଥିଵୀର ଅଭ୍ୟନ୍ତରକୁ ବାରମ୍ବାର ବୁଡ଼ି ଯାଉଥିଲା।

ପ୍ରାୟ ୪୦୦ କୋଟି ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ Archean Eonର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ, ପୃଥିଵୀର ଭିତର ଭାଗରୁ ହାଲୁକା ସିଲିକା-ସମୃଦ୍ଧ ଗ୍ରାନାଇଟ୍ ଜାତୀୟ ମ୍ୟାଗ୍ମା ଉପରକୁ ଉଠି ଆସି ପ୍ରଥମ ସ୍ଥିର ସ୍ଥଳଭାଗ ସୃଷ୍ଟି କଲା, ଯାହାକୁ ଭୂ-ଵିଜ୍ଞାନରେ Cratons (କ୍ରାଟନ୍) କୁହାଯାଏ। ଏହି କ୍ରାଟନ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ଆଜିର ମହାଦେଶଗୁଡ଼ିକର "ପ୍ରାଚୀନ ଭୂ-ତାତ୍ତ୍ଵିକ ମଞ୍ଜି" ଵା ମୂଳଦୁଆ ଥିଲା। ଏହି କ୍ରାଟନ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆର Pilbara, ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାର Kaapvaal ଏଵଂ ଭାରତର Singhbhum କ୍ରାଟନ୍ ଅନ୍ୟତମ। ସେହି ସମୟରେ ପୃଥିଵୀ ମୁଖ୍ୟତଃ ଏକ ଜଳମୟ ସଂସାର ଥିଲା ଏଵଂ ପ୍ରାଚୀନ ସମୁଦ୍ର ଭିତରୁ ଛୋଟ ଛୋଟ ଗ୍ରାନାଇଟ୍ ଦ୍ୱୀପ ଭଳି ଏହି କ୍ରାଟନ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ଉପରକୁ ମୁଣ୍ଡ ଟେକିଥିଲେ।

ସ୍ଥଳଭାଗର ପ୍ରଥମ ଏକତ୍ରୀକରଣ ପ୍ରାୟ ୩୬୦ କୋଟି ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ଭୂ-ଵୈଜ୍ଞାନିକ ପ୍ରମାଣ ଅନୁସାରେ ପୃଥିଵୀର ସର୍ଵପ୍ରଥମ ପ୍ରାଥମିକ ସୁପରକଣ୍ଟିନେଣ୍ଟ Vaalbara ଥିଲା। ଏହି ଵାଲବାରା ନାମଟି ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାର 'କାପ୍‌ଵାଲ୍' ଏଵଂ ପଶ୍ଚିମ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆର 'ପିଲ୍‌ବାରା' କ୍ରାଟନ୍‌କୁ ନେଇ ଗଠିତ (Vaal+Bara)। ଵୈଜ୍ଞାନିକ ଗଵେଷଣାରୁ ଜଣାପଡ଼ିଛି ଯେ ଏହି ଦୁଇ ଦୂରଵର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ଥିଵା ପ୍ରାଚୀନ ଶିଳାଗୁଡ଼ିକର ଵୟସ ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକର ଚୁମ୍ବକୀୟ ଗୁଣ (Paleomagnetism) ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାନ, ଯାହା ପ୍ରମାଣ କରେ ଯେ ପୂର୍ଵେ ଏହି ଦୂଇ ଭୂଭାଗ ଏକାଠି ଜଡ଼ିତ ଥିଲେ।

ଵାଲବାରା ପରେ ପୃଥିଵୀ ପୃଷ୍ଠରେ ଆତ୍ମପ୍ରକାଶ କଲା 'Ur' (ଉର୍) ମହାଦେଶ। ଜର୍ମାନ ଭାଷାରେ 'ଉର୍'ର ଅର୍ଥ "ଆଦିମ" ଅଟେ। ଏହା ଆକାରରେ ଵର୍ତ୍ତମାନର ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ ମହାଦେଶଠାରୁ ମଧ୍ୟ ସାନ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସେତେବେଳ ପାଇଁ ଏହା ପୃଥିଵୀର ଏକମାତ୍ର ବଡ଼ ସ୍ଥଳଭାଗ ଥିଲା। ଏହି 'ଉର୍' ମହାଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ଆଜିର ଭାରତର ଦକ୍ଷିଣ ଓ ପୂର୍ଵ ଭାଗ, ପଶ୍ଚିମ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ ଓ ମାଡାଗାସ୍କାରର କ୍ରାଟନ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ଏକତ୍ର ସଂଲଗ୍ନ ଥିଲେ।

ଆର୍କିଆନ୍ ଯୁଗର ଶେଷ ଆଡ଼କୁ ଏଵଂ Proterozoic Eonର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ, ପୃଥିଵୀର Plate Tectonics ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅଧିକ ସକ୍ରିୟ ହେଵାକୁ ଲାଗିଲା। ଏହାର ପରିଣାମ ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରାୟ ୨୭୦ କୋଟି ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ Kenorland ନାମକ ଏକ ପ୍ରକୃତ ସୁପରକଣ୍ଟିନେଣ୍ଟ ଗଠିତ ହେଲା।କେନୋରଲ୍ୟାଣ୍ଡ ମୁଖ୍ୟତଃ ପୃଥିଵୀର ଵିଷୁଵରେଖା ନିକଟରେ ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା। ଏଥିରେ ଆଜିର ଉତ୍ତର ଆମେରିକାର ଏକ ବଡ଼ ପ୍ରାଚୀନ ଅଂଶ "Laurentia", ଗ୍ରୀନଲ୍ୟାଣ୍ଡ, ସ୍କାଣ୍ଡିନେଵିୟା (Baltica) ଓ କାଲାହାରୀର କେତେକ ଭୂଭାଗ ଏକାଠି ଯୋଡ଼ି ହୋଇ ରହିଥିଲେ।

ପ୍ରାୟ ୨୪୦ କୋଟି ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ କେନୋରଲ୍ୟାଣ୍ଡ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଵିଖଣ୍ଡିତ ହୋଇଗଲା। ଏହି ଵିଖଣ୍ଡନ ସମୟରେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ଜ୍ୱାଳାମୁଖୀ ଵିସ୍ଫୋରଣ ହୋଇ ଵାୟୁମଣ୍ଡଳରେ କାର୍ବନ ଡାଇଅକ୍ସାଇଡ୍‌ର ମାତ୍ରା ବଦଳିଵା ଏଵଂ ସମୁଦ୍ରରେ ସ୍ୟାନୋବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଚୁର ଅମ୍ଳଜାନ ସୃଷ୍ଟି ହେଵା ଫଳରେ ପୃଥିଵୀରେ "ହୁରୋନିଆନ୍ ବରଫ ଯୁଗ" (Huronian Glaciation) ଦେଖା ଦେଇଥିଲା, ଯାହା ପୃଥିଵୀକୁ ଦୀର୍ଘ ଵର୍ଷ ଧରି ବରଫାବୃତ୍ତ କରି ରଖିଥିଲା।

ତେବେ ଏହି ବରଫ ଯୁଗ ସମୟରେ କେନୋରଲ୍ୟାଣ୍ଡର ଵିଖଣ୍ଡନ ପରେ, ପୃଥିଵୀର ଖଣ୍ଡ ବିଖଣ୍ଡିତ ଭୂଭାଗଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାୟ ୩୦ କୋଟି ଵର୍ଷ ଧରି ମହାସାଗରରେ ପୃଥକ ଭାବେ ଗତି କଲେ। ଏହାପରେ Plate Tectonicsର ସଂଵହନ ସ୍ରୋତ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପୁଣି ଏକାଠି ଆଣିଲା, ଯାହା ଫଳରେ ଗଠିତ ହେଲା Columbia (କୋଲମ୍ବିଆ) ସୁପରକଣ୍ଟିନେଣ୍ଟ, ଯାହାକୁ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ Nuna (ନୁନା) ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ।

କୋଲମ୍ବିଆ ପୃଥିଵୀ ଇତିହାସର ପ୍ରଥମ ଵିଶ୍ୱଵ୍ୟାପୀ ଵୃହତ ସ୍ତରର ସୁପରକଣ୍ଟିନେଣ୍ଟ ଥିଲା। ଏହି ସୁପରକଣ୍ଟିନେଣ୍ଟରେ ସେତେବେଳର ପ୍ରାୟ ୯୦% ସ୍ଥଳଭାଗ ଏକାଠି ଯୋଡ଼ି ହୋଇ ଏକ ଵିଶାଳ ଭୂଖଣ୍ଡ ଗଠିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହାର ସର୍ଵାଧିକ ଲମ୍ବ ପ୍ରାୟ ୧୨,୯୦୦ କିଲୋମିଟର ଥିଲା। ଏହି କୋଲମ୍ବିଆ ଵା ନୁନା ସୁପରକଣ୍ଟିନେଣ୍ଟର କେନ୍ଦ୍ରରେ ଉତ୍ତର ଆମେରିକା ଓ ଗ୍ରୀନଲ୍ୟାଣ୍ଡ ଥିଲା। ଏହାର ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସାଇବେରିଆ ଓ ବାଲ୍ଟିକା ଯୋଡ଼ି ହୋଇଥିଵା ବେଳେ, ପଶ୍ଚିମ ଉପକୂଳ ସହ ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ଉପଦ୍ୱୀପ ଓ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆର କ୍ରାଟନ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ସଂଲଗ୍ନ ଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଏହି ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ପୃଥିଵୀର ସ୍ଥଳଭାଗରେ କୌଣସି ଜୀଵନ ନଥିଲା। ଏହା କେଵଳ ନାଲି ଓ କଳା ରଙ୍ଗର ପଥର ଓ ମାଟିର ଏକ ଶୁଷ୍କ ମରୁଭୂମି ଥିଲା। ପ୍ରାୟ ୧୫୦ କୋଟି ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ଏହି ମହାଦେଶରେ ମଧ୍ୟ ଫାଟ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା ଏଵଂ ଏହା ଭାଙ୍ଗିଗଲା।

କୋଲମ୍ବିଆ ଭାଙ୍ଗିଵା ପରେ ପୃଥିଵୀରେ ପୁଣି ଏକ ନୂଆ ଚକ୍ର ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ପ୍ରାୟ ୧୧୦ କୋଟି ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ପୃଥିଵୀର ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତ ଭୂଭାଗ ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁ ଓ ବିଷୁବରେଖା ମଧ୍ୟରେ ଏକାଠି ହେଲେ ଏଵଂ ତାକୁ Rodinia ସୁପରକଣ୍ଟିନେଣ୍ଟ ନାମ ଦିଆଯାଇଛି । ରୋଡିନିଆ ଚାରିପାଖରେ ଏକ ଵିଶାଳ ମହାସାଗର ଥିଲା, ଯାହାକୁ Mirovia ନାମ ଦିଆଯାଇଛି। ରୋଡିନିଆର ଗଠନ ଏଭଳି ଥିଲା ଯେ ଉତ୍ତର ଆମେରିକା ମଝିରେ ଥିଲା ଏଵଂ ଭାରତ ଓ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ ତା'ର ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଯୋଡ଼ି ହୋଇ ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁ ଆଡ଼କୁ ମୁହାଁଇଥିଲେ।

ମାତ୍ର ଆଜକୁ ପ୍ରାୟ ୭୫ କୋଟି ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ରୋଡିନିଆ ଭାଙ୍ଗିଵା ଆରମ୍ଭ କଲା। ଭୂଖଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକ ପରସ୍ପରଠାରୁ ଅଲଗା ହେଵା ଫଳରେ ସମୁଦ୍ର ଉପକୂଳର ପଥରଗୁଡ଼ିକର ଅଧିକ କ୍ଷୟ ହେଲା, ଫଳତଃ ଵାୟୁମଣ୍ଡଳରୁ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣରେ କାର୍ବନ ଡାଇଅକ୍ସାଇଡ୍‌ ଶୋଷଣ ହୋଇଗଲା। ଏଥିଯୋଗୁଁ ଗ୍ରୀନ୍ ହାଉସ୍ ପ୍ରଭାବ କମିଗଲା ଏଵଂ ପୃଥିଵୀର ଇତିହାସରେ ସବୁଠାରୁ ଭୟଙ୍କର ବରଫ ଯୁଗ "Cryogenian Period" ଆସିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଵିଷୁଵରେଖା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମଗ୍ର ପୃଥିଵୀ ବରଫ ଚାଦରରେ ଢାଙ୍କି ହୋଇଗଲା ଯାହାକୁ 'Snowball Earth' କୁହାଯାଏ ।

ରୋଡିନିଆର ଭାଙ୍ଗିଵା ଓ ପୁନର୍ଗଠନ ମଧ୍ୟରେ ଅତି ସ୍ୱଳ୍ପ ସମୟ ପାଇଁ ଅର୍ଥାତ୍ ପ୍ରାୟ ୬୦ କୋଟିରୁ ୫୫ କୋଟି ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁ ନିକଟରେ ସମସ୍ତ ଭୂଖଣ୍ଡ ପୁଣି ଏକାଠି ହୋଇ Pannotia ସୁପରକଣ୍ଟିନେଣ୍ଟ ଗଠନ କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଏହା ଅତି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇ ଗଣ୍ଡଓ୍ବାନା, ଲରେନ୍ସିଆ, ବାଲ୍ଟିକା ଓ ସାଇବେରିଆ ଇତ୍ୟାଦି ଚାରୋଟି ବଡ଼ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ମହାଦେଶ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା।

ପାନୋଟିଆ ଭାଙ୍ଗିଯିଵା ପରେ କାମ୍ବ୍ରିଆନ୍ ଯୁଗରେ ପୃଥିଵୀର ଜଳଵାୟୁ ଗରମ ହେଲା ଏଵଂ ସମୁଦ୍ରରେ ଜୀଵନର ଦ୍ରୁତ ଵିକାଶ ହେଲା, ଯାହାକୁ 'Cambrian Explosion' କୁହାଯାଏ। ଏହି ସମୟରେ ପୃଥିଵୀରେ ବାଲ୍ଟିକା, ଲରେନ୍ସିଆ ଓ ସାଇବେରିଆ ଉତ୍ତର ଆଡ଼େ ଥିଵା ବେଳେ ଏକ ଵିଶାଳ ଭୂଖଣ୍ଡ Gondwana ଦକ୍ଷିଣରେ ରହିଥିଲା।

ପ୍ରାୟ ୩୫ କୋଟି ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ କାର୍ବୋନିଫେରସ୍ ଯୁଗରେ ଏହି ସମସ୍ତ ମହାଦେଶ ପୁଣି ପରସ୍ପର ଆଡ଼କୁ ଆକର୍ଷିତ ହେଲେ। ଲରେନ୍ସିଆ ଓ ବାଲ୍ଟିକା ମିଶି ପ୍ରଥମେ 'ୟୁରାମେରିକା' ଗଠନ କଲେ ଏଵଂ ପରେ ଏହା ଵିଶାଳ ଗଣ୍ଡଓ୍ବାନା ସହ ଧକ୍କା ହେଲା। ଏହି ମହା-ସଂଘର୍ଷରୁ ପ୍ରାୟ ୩୦ କୋଟି ବର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ଜନ୍ମ ନେଲା ପୃଥିଵୀ ଇତିହାସର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସୁପରକଣ୍ଟିନେଣ୍ଟ Pangea ।

ଗ୍ରୀକ୍ ଭାଷାରେ Pan ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ "ସମଗ୍ର" କିମ୍ବା "ସବୁଯାକ" ଅଟେ। ସେହିପରି Gaia ଵା Gaeaର ଅର୍ଥ "ଧରିତ୍ରୀ" କିମ୍ବା "ଭୂମି" ଅଟେ। ଏହି ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦ ମିଶି ହେଲା "Pangea", ଯାହାର ସରଳ ଵୈଜ୍ଞାନିକ ଅର୍ଥ ହେଉଛି "ସମଗ୍ର ପୃଥିଵୀ" କିମ୍ବା "ଅଖଣ୍ଡ ସ୍ଥଳଭାଗ"। ସେହିପରି ଏହାକୁ ଘେରି ରହିଥିଵା ଵିଶାଳ ମହାସାଗରକୁ Panthalassa ନାମ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଯାହାର ଅର୍ଥ "ସମଗ୍ର ସମୁଦ୍ର" ଅଟେ।

୧୯୧୨ ମସିହାରେ ଆଲଫ୍ରେଡ୍ ୱେଗ୍ନେର ପ୍ରଥମ କରି ଦୁନିଆ ସାମ୍ନାକୁ ତାଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ "ମହାଦେଶୀୟ ସଂଚଳନଵାଦ" ଵା "Continental Drift Theory" ଆଣିଥିଲେ। ସେଥିରେ ସେ ଦର୍ଶାଇଥିଲେ ଯେ ଅତୀତରେ ସବୁ ଦେଶ ଏକାଠି ଯୋଡ଼ି ହୋଇ ରହିଥିଲେ। ତେବେ ସେହି ସମୟରେ ସେ ତାଙ୍କ ଜର୍ମାନ ଭାଷାର ଲେଖାରେ ଏହାକୁ "Urkontinent" ଵା ଆଦିମ ମହାଦେଶ ବୋଲି ଲେଖିଥିଲେ। ୧୯୧୫ ମସିହାରେ ଯେତେବେଳେ ୱେଗ୍ନର୍ ତାଙ୍କର ସେହି ଯୁଗାନ୍ତକାରୀ ବହି "The Origin of Continents and Oceans" ପ୍ରକାଶ କଲେ, ସେଥିରେ ସେ ପ୍ରଥମ କରି ଏହି ଵିଶାଳ ଅଖଣ୍ଡ ଭୂଖଣ୍ଡ ପାଇଁ "Pangea" ଶବ୍ଦର ଵ୍ୟଵହାର କରିଥିଲେ।

ୱେଗ୍ନେର ଯେତେବେଳେ ପ୍ରଥମ କରି 'ପାଞ୍ଜିଆ' ଏଵଂ ମହାଦେଶୀୟ ସଂଚଳନର ଧାରଣା ଦେଲେ, ସେତେବେଳର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଭୂ-ଵିଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ତୀଵ୍ର ସମାଲୋଚନା ଓ ପରିହାସ କରିଥିଲେ। କାରଣ ୱେଗ୍ନେର ମୂଳତଃ ଜଣେ ପାଣିପାଗ ଵିଜ୍ଞାନୀ ଵା Meteorologist ଥିଲେ, ତେଣୁ ସେହି ସମୟର ରକ୍ଷଣଶୀଳ ଭୂ-ଵିଜ୍ଞାନୀମାନେ କହିଲେ, "ଜଣେ ପାଣିପାଗବାଲା ଆମକୁ ଭୂଗୋଳ କିମ୍ବା ଭୂ-ଵିଜ୍ଞାନ ଶିଖାଇ ପାରିଵ ନାହିଁ।" ସେମାନେ ୱେଗ୍ନେରଙ୍କ ପ୍ରସ୍ତାଵିତ 'ପାଞ୍ଜିଆ' ନାମକୁ ମଧ୍ୟ ସହଜରେ ଗ୍ରହଣ କରିଵାକୁ ମନା କରିଦେଇଥିଲେ।

ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟଵଶତଃ, ୧୯୩୦ ମସିହାରେ ଗ୍ରୀନଲ୍ୟାଣ୍ଡରେ ଏକ ଵୈଜ୍ଞାନିକ ଅଭିଯାନ ସମୟରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଶୀତ ଓ ପ୍ରତିକୂଳ ପାଣିପାଗ ଯୋଗୁଁ ମାତ୍ର ୫୦ ଵର୍ଷ ଵୟସରେ ୱେଗ୍ନେରଙ୍କ ଅକାଳ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଗଲା। ଫଳତଃ ୱେଗ୍ନର୍ ନିଜ ଜୀଵଦ୍ଦଶାରେ ତାଙ୍କର ଏହି କାଳଜୟୀ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଓ 'ପାଞ୍ଜିଆ' ନାମକରଣକୁ ଵିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ସ୍ୱୀକୃତି ମିଳିବା ଦେଖିପାରି ନଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ପରଵର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ, ଵିଶେଷତଃ ୧୯୫୦ ଓ ୧୯୬୦ ଦଶକରେ ଯେତେବେଳେ ସମୁଦ୍ର ଶଯ୍ୟାର ପ୍ରସାରଣ ସମ୍ପର୍କରେ ଗଵେଷଣା ହେଲା ଏଵଂ ଆଧୁନିକ Plate Tectonicsର ଅକାଟ୍ୟ ଵୈଜ୍ଞାନିକ ପ୍ରମାଣ ମିଳିଲା, ସେତେବେଳେ ସାରା ଵିଶ୍ୱ ସ୍ୱୀକାର କଲା ଯେ ୱେଗ୍ନେରଙ୍କ ପରିକଳ୍ପନା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଠିକ୍ ଥିଲା। ମୃତ୍ୟୁର ବହୁ ଵର୍ଷ ପରେ ଆଲଫ୍ରେଡ୍ ୱେଗ୍ନେରଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ସେହି ଅଦ୍ଭୁତପୂର୍ଵ ଆଵିଷ୍କାର ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ସମ୍ମାନ ମିଳିଲା ଏଵଂ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିଵା ଗ୍ରୀକ୍ ଶବ୍ଦ 'ପାଞ୍ଜିଆ'କୁ ସମଗ୍ର ଵିଶ୍ୱ ଆଦରର ସହ ଗ୍ରହଣ କଲା।

ପାଞ୍ଜିଆ ଦେଖିବାକୁ ଏକ ଵିଶାଳ ଅର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ରାକାର ଵା କେଶର ପିନ୍ ଆକାରର ଥିଲା। ଏହାର ଉତ୍ତର ଭାଗକୁ ଲରେସିଆ ଏଵଂ ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗକୁ ଗଣ୍ଡଓ୍ବାନାଲ୍ୟାଣ୍ଡ କୁହାଯାଉଥିଲା। ଏହି ଦୁଇ ଭୂଖଣ୍ଡର ମଝିରେ ଥିଵା ସମୁଦ୍ରକୁ ଟେଥିସ୍ ଦେଵୀଙ୍କ ନାମରେ ଟେଥିସ୍ ସାଗର କୁହାଯାଉଥିଲା।

ପାଞ୍ଜିଆ ସମୟରେ ସ୍ଥଳଭାଗରେ ପ୍ରଥମ କରି ବଡ଼ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲ, ସରୀସୃପ ଏଵଂ ପରଵର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଡାଇନୋସରମାନଙ୍କର ରାଜତ୍ୱ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ସମଗ୍ର ପୃଥିଵୀର ସ୍ଥଳଭାଗ ଯୋଡ଼ି ହୋଇଥିଵାରୁ ଜୀଵଜନ୍ତୁମାନେ ବିନା ବାଧାରେ ଗୋଟିଏ ପ୍ରାନ୍ତରୁ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାନ୍ତକୁ ଯାଇପାରୁଥିଲେ।

ତେବେ ଆଜକୁ ପ୍ରାୟ ୨୦ କୋଟି ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ଟ୍ରାୟାସିକ୍ ଯୁଗର ଶେଷ ଆଡ଼କୁ ପୃଥିଵୀର ଅଭ୍ୟନ୍ତରରୁ ପ୍ରଵଳ ଗରମ ମ୍ୟାଗ୍ମାର ସ୍ରୋତ ଉପରକୁ ଉଠି ପାଞ୍ଜିଆର ମଝି ଭାଗରେ ଫାଟ ସୃଷ୍ଟି କଲା। ଏହା ହିଁ ଥିଲା ଆଜିର ଆଧୁନିକ ମାନଚିତ୍ର ଗଠନର ପ୍ରାରମ୍ଭ। ପାଞ୍ଜିଆ ପ୍ରଥମେ ଦୁଇ ଭାଗରେ ଵିଭକ୍ତ ହେଲା। ଟେଥିସ୍ ସାଗର ପଶ୍ଚିମ ଆଡ଼କୁ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇ ଲରେସିଆକୁ ଗଣ୍ଡଓ୍ବାନାରୁ ଅଲଗା କଲା। ଏହି ସମୟରେ ଉତ୍ତର ଆଟଲାଣ୍ଟିକ ମହାସାଗରର ସୃଷ୍ଟି ହେଲା।

ଦକ୍ଷିଣରେ ଥିଵା ଗଣ୍ଡଓ୍ବାନାଲ୍ୟାଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥିର ରହିଲା ନାହିଁ। ଏହା ଭିତରେ ଫାଟ ସୃଷ୍ଟି ହେଵା ଫଳରେ ଦକ୍ଷିଣ ଆମେରିକା ଓ ଆଫ୍ରିକା ପରସ୍ପରଠାରୁ ଦୂରେଇ ଗଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଦକ୍ଷିଣ ଆଟଲାଣ୍ଟିକ ମହାସାଗର ଜନ୍ମ ନେଲା। ଆଣ୍ଟାର୍କଟିକା ଓ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ ଦକ୍ଷିଣ ଆଡ଼କୁ ଗତି କଲେ। ଭାରତୀୟ ସ୍ଥଳଭାଗ ଓ ମାଡାଗାସ୍କାର ଆଫ୍ରିକାରୁ ଅଲଗା ହୋଇ ପୂର୍ଵ ଆଡ଼କୁ ଚାଲିଗଲେ।

ପ୍ରାୟ ୯ କୋଟି ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ଭାରତୀୟ ଭୂଖଣ୍ଡ ମାଡାଗାସ୍କାରଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଲଗା ହୋଇଗଲା ଏଵଂ ବାର୍ଷିକ ପ୍ରାୟ ୧୫ରୁ ୨୦ ସେଣ୍ଟିମିଟରର ଅଦ୍ଭୁତ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଉତ୍ତର ଆଡ଼କୁ ଅର୍ଥାତ୍ ଏସିଆ ଆଡ଼କୁ ଗତି କରିଵାକୁ ଲାଗିଲା। ଏହା ଭୂ-ଵିଜ୍ଞାନ ଇତିହାସରେ ସବୁଠାରୁ ଦ୍ରୁତ ମହାଦେଶୀୟ ସଂଚଳନ ଥିଲା।

ଆଜକୁ ପ୍ରାୟ ୫ କୋଟି ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ, ଭାରତୀୟ ଭୂଭାଗ ଯାଇ ଵିଶାଳ ୟୁରେସୀୟ ଭୂଭାଗ ସହ ସରଳ ରେଖାରେ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଧକ୍କା ହେଲା। ୟୁରେସିଆ ଓ ଭାରତୀୟ ସ୍ଥଳଭାଗର ମଧ୍ୟରେ ଥିଵା ଟେଥିସ୍ ସାଗରର ସମସ୍ତ ପଟୁମାଟି ଓ ଶିଳାସ୍ତର ଏହି ପ୍ରବଳ ଚାପ ଯୋଗୁଁ ଭାଙ୍ଗି ହୋଇ ଉପରକୁ ଉଠିଵାକୁ ଲାଗିଲା। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ପୃଥିଵୀର ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଏକ ତରୁଣ ଭଙ୍ଗିଳ ପର୍ଵତମାଳା - "ହିମାଳୟ ପର୍ଵତମାଳା" ଜନ୍ମ ନେଲା।

ଉତ୍ତରରେ ଲରେସିଆ ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିଯାଇ ଉତ୍ତର ଆମେରିକା ଓ ଇଉରୋପକୁ ପରସ୍ପରଠାରୁ ଅଲଗା କଲା, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରୀନଲ୍ୟାଣ୍ଡ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱୀପ ଭାବେ ରହିଗଲା। ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ ଆଣ୍ଟାର୍କଟିକାଠାରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଲଗା ହୋଇ ଉତ୍ତର ଆଡ଼କୁ ଗତି କଲା ଏଵଂ ଆଣ୍ଟାର୍କଟିକା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁରେ ସ୍ଥିର ହୋଇ ବରଫାଵୃତ୍ତ ହୋଇଗଲା।

ଆଜିର ସାତଟି ମହାଦେଶର ସ୍ୱରୂପ

ଏହି କୋଟି କୋଟି ଵର୍ଷର ଭଙ୍ଗାଗଢ଼ା ଖେଳ ପରେ ଆଜି ଆମେ ଯେଉଁ ପୃଥିଵୀକୁ ଦେଖୁଛୁ, ତାହା ସାତଟି ମହାଦେଶରେ ସୁସଜ୍ଜିତ ହୋଇଛି । 

ଏସିଆ ମହାଦେଶ ପୃଥିଵୀର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ମହାଦେଶ, ଯାହାର ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗ (ଭାରତ) ଗଣ୍ଡଓ୍ବାନାରୁ ଏଵଂ ଉତ୍ତର ଭାଗ ଲରେସିଆରୁ ଆସିଛି। ଆଫ୍ରିକା ମହାଦେଶ ଗଣ୍ଡଓ୍ବାନାଲ୍ୟାଣ୍ଡର ସେହି କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଅଂଶ, ଯାହା ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରାୟ ସ୍ଥିର ରହିଛି।

ଉତ୍ତର ଆମେରିକା ମହାଦେଶ ପ୍ରାଚୀନ ଲରେନ୍ସିଆର ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ, ଯାହା ଆଜି ପଶ୍ଚିମ ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ଅଛି। ଦକ୍ଷିଣ ଆମେରିକା ମହାଦେଶ ଗଣ୍ଡଓ୍ବାନାରୁ ଅଲଗା ହୋଇ ପଶ୍ଚିମକୁ ଗତି କରିଥିଵା ଭୂଖଣ୍ଡ। ଆଣ୍ଟାର୍କଟିକା ମହାଦେଶ ପୃଥିଵୀର ଦକ୍ଷିଣ ମେରୁର ବରଫାବୃତ୍ତ ନିର୍ଜନ ମହାଦେଶ। 

ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ ମହାଦେଶ ଗଣ୍ଡଓ୍ବାନାରୁ ବାହାରି ସବୁଠାରୁ ଦୂରରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବେ ରହିଥିଵା ଦ୍ୱୀପ ମହାଦେଶ। ଇଉରୋପ ମହାଦେଶ ଲରେସିଆର ପଶ୍ଚିମ ଭାଗ, ଯାହା ଆଜି ଏସିଆ ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ରହିଛି।

କିନ୍ତୁ ପୃଥିଵୀର ଏହି ଭଙ୍ଗାଗଢ଼ା ଇତିହାସ ଆଜି ମଧ୍ୟ ବନ୍ଦ ହୋଇନାହିଁ। ଆମେ ଜାଣିପାରୁ ନାହୁଁ, କିନ୍ତୁ ଆଜି ମଧ୍ୟ ମହାଦେଶଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରତିଵର୍ଷ କିଛି ସେଣ୍ଟିମିଟର ଲେଖାଏଁ ଗତି କରୁଛନ୍ତି, ଯେମିତି ଆମ ହାତରେ ନଖ ବଢ଼ିଥାଏ। ପ୍ରଶାନ୍ତ ମହାସାଗର ଧୀରେ ଧୀରେ ସଙ୍କୁଚିତ ହେଉଛି ଏଵଂ ଆଟଲାଣ୍ଟିକ ମହାସାଗର ପ୍ରସାରିତ ହେଉଛି। ଭାରତୀୟ ପ୍ଲେଟ୍ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଏସିଆକୁ ଧକ୍କା ଦେଉଛି, ଯାହା ଯୋଗୁଁ ହିମାଳୟର ଉଚ୍ଚତା ପ୍ରତିଵର୍ଷ କିଛି ମିଲିମିଟର ବଢ଼ୁଛି।

ଭୂ-ଵିଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମତରେ, ଆଜିଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୨୫ କୋଟି ଵର୍ଷ ପରେ ପୃଥିଵୀର ସମସ୍ତ ମହାଦେଶ ପୁଣି ଏକାଠି ହୋଇଯିବେ ଏଵଂ ଏକ ନୂତନ ସୁପରକଣ୍ଟିନେଣ୍ଟ ଗଠନ କରିବେ, ଯାହାର ନାମ ଦିଆଯାଇଛି Pangea Ultima (ପାଞ୍ଜିଆ ଅଲ୍ଟିମା) କିମ୍ବା Amasia (ଆମାସିଆ)। ପୃଥିଵୀର ଏହି ଅନନ୍ତ ଚକ୍ର ଏମିତି ହିଁ ଚାଲିରହିଵ।

ପୃଥିଵୀର ଏହି ୪୫୦ କୋଟି ଵର୍ଷର ସୁଦୀର୍ଘ ଇତିହାସ ଆଗରେ ମାନଵ ସଭ୍ୟତାର ଆୟୁଷ ମାତ୍ର କେଇ ସେକେଣ୍ଡର ପଲକ ସଦୃଶ।ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଲାଗେ, ମାଂସପେଶୀ ଓ ଶାରୀରିକ ଶକ୍ତି ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏହି ଗ୍ରହର ଏକ ଅତି ଦୁର୍ଵଳ ଜୀଵ ହୋଇ ମଧ୍ୟ, ମାନଵ ଜାତି କେଵଳ ନିଜ କୌତୁହଳ ଓ ପ୍ରଜ୍ଞା ବଳରେ ପୃଥିଵୀର ପ୍ରାଚୀନ ଗର୍ଭର ଗୁପ୍ତ କାହାଣୀକୁ ଖୋଜି ବାହାର କରିପାରିଛି। ଆମେ କେଵଳ ଅତୀତର 'ଵାଲବାରା' କିମ୍ବା 'ପାଞ୍ଜିଆ'କୁ ଚିହ୍ନିନାହୁଁ ଵରଂ ନିଜ ଆଖି ଆଗରେ କୋଟି କୋଟି ଵର୍ଷର ଭୂ-ତାତ୍ତ୍ଵିକ ନୃତ୍ୟକୁ ଅନୁଭଵ ମଧ୍ୟ କରିଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଏହି ଜ୍ଞାନ ସହ ଏକ ଵିରାଟ ପ୍ରଶ୍ନଵାଚୀ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ଆଜି ଆମେ ଵୈଜ୍ଞାନିକ ସୂତ୍ର ଆଧାରରେ ୨୫ କୋଟି ଵର୍ଷ ପରେ ଗଠିତ ହେଵାକୁ ଥିଵା ସୁପରକଣ୍ଟିନେଣ୍ଟର ନାମକରଣ ଏବେଠାରୁ 'ପାଞ୍ଜିଆ ଅଲ୍ଟିମା' ବୋଲି କରି ଦେଇଛନ୍ତି ସତ, ହେଲେ ସେତେବେଳେ ଏହି ନାମ ଡାକିଵା ପାଇଁ କ'ଣ ମାନଵ ଜାତି ନିଜେ ଥିଵ? ଯେଉଁ ପ୍ରକୃତିର ନିୟମ ସାମ୍ନାରେ ଵିଶାଳକାୟ ଡାଇନୋସର ଏଵଂ କେତେ କେତେ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଧୂଳିସାତ୍ ହୋଇଗଲେ ସେଠାରେ ପ୍ରକୃତିର ଏହି ଆଗାମୀ ମହା-ମିଳନକୁ ଦେଖିଵା ପାଇଁ ମାନଵ ସଭ୍ୟତା ବଞ୍ଚି ରହିଥିଵ ତ?

ହୁଏତ ମହାଦେଶଗୁଡ଼ିକର ଏହି ପୁନର୍ଗଠନ ଚକ୍ରରେ ପଥର ଓ ମାଟି ପୁଣି ଏକାଠି ଯୋଡ଼ି ହୋଇଯିଵେ, କିନ୍ତୁ ଆମେ ଛାଡ଼ି ଯାଇଥିଵା କୋଠାବାଡ଼ି, ସହର ଏଵଂ ଅହଂକାରର ଚିହ୍ନ ଵର୍ଣ୍ଣ ବି ନଥିଵ। ସେତେବେଳେ ମାନଵ ଇତିହାସ ହୁଏତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନୂତନ ଜୀଵ ପାଇଁ କ୍ରାଟନ୍‌ ଭିତରେ ଲୁଚି ରହିଥିଵା ଏକ ପତଳା ଜୀଵାଶ୍ମର ସ୍ତର ପାଲଟି ସାରିଥିଵ। ଏହି ଅନନ୍ତ କାଳଚକ୍ର ଆମକୁ ଏହା ହିଁ ଶିଖାଏ ଯେ "ମହାଦେଶ ଭାଙ୍ଗିଵା ଓ ଗଢ଼ିଵା ପ୍ରକୃତିର ଏକ ଚିରନ୍ତନ ନିୟମ, ଆଉ ଆମେ ଏହି ଵିଶାଳ ରଙ୍ଗମଞ୍ଚରେ କେଵଳ କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତର ଅତିଥି ମାତ୍ର।" 

ସ୍ୱର୍ଗ ଦେଵତାଙ୍କ ମାମୁଁ

ବହୁ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵର କଥା। ପୃଥିଵୀ ପୃଷ୍ଠରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ସଙ୍କଟ ଦେଖାଦେଲା। କ୍ରମାଗତ କେତେ ପ୍ରତିପଦା ଓ ଅମାଵାସ୍ୟା ବିତିଗଲା, ହେଲେ ଆକାଶରେ ମେଘର ଦେଖା ମିଳିଲାନି। ସ୍ୱର୍ଗର ସମ୍ରାଟ୍ "ଉଗୋକ୍ ହୋଆଙ୍ଗ୍" ବୋଧହୁଏ ପୃଥିଵୀ କଥା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲିଯାଇଥିଲେ। ଗଣି ଗଣି ତିନି ଵର୍ଷ ଧରି ଧରଣୀ ଉପରେ ବୁନ୍ଦାଏ ହେଲେ ବି ପାଣି ପଡ଼ିଲାନି।

ନଈ, ନାଳ, ପୋଖରୀ ସବୁ ଶୁଖିଯାଇ ପଠା ପଡ଼ିଗଲା। ମାଟି ସବୁ ଆଁ କରି ଫାଟିଗଲା। ସବୁଜ ଶସ୍ୟକ୍ଷେତ୍ର ଗୁଡ଼ିକ ଶୁଖିଲା ପାଉଁଶ ପାଲଟିଗଲା। ଗଛଲତାମାନ ପତ୍ରଝଡ଼ା ଦେଇ କଙ୍କାଳ ପରି ଠିଆ ହେଲେ। ପକ୍ଷୀମାନେ ଆକାଶରେ ଉଡ଼ୁ ଉଡ଼ୁ ଶୋଷରେ ଛଟପଟ ହୋଇ ତଳେ ପଡ଼ି ମରିଵାକୁ ଲାଗିଲେ। ବଣର ପଶୁ ଓ ଗାଁର ମଣିଷ ସମସ୍ତେ ଵ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ଆକାଶକୁ ଚାହିଁ ରହିଥିଲେ, ହେଲେ ଆକାଶ ଥିଲା ସେମିତି ନିଷ୍ଠୁର ଓ ନିର୍ମଳ।

ଏହି ସମୟରେ ଜଙ୍ଗଲ କଣରେ ଥିଵା ଏକ ଛୋଟ ଗାତରେ ଗୋଟିଏ ବେଙ୍ଗ ରହୁଥିଲା। ତା’ର ଚମଡ଼ା ଥିଲା ଖସଖସିଆ ଓ କଦର୍ଯ୍ୟ, ହେଲେ ତା’ ଭିତରେ ଥିଲା ଏକ ଵିରାଟ ସାହସୀ ହୃଦୟ। ସେ ନିଜ ଆଖି ଆଗରେ ଜୀଵଜନ୍ତୁ ଏଭଳି ମରି ଯାଇଥିଵା ଦେଖି ସହ୍ୟ କରିପାରିଲାନି। ବେଙ୍ଗ ଭାବିଲା, "ଯଦି ଆମେ ଏମିତି ହାତ ବାନ୍ଧି ବସି ରହିଵା, ତେବେ ଦିନେ ପୃଥିଵୀରେ ଜୀଵଜଗତର ଚିହ୍ନଵର୍ଣ୍ଣ ରହିଵ ନାହିଁ। ମତେ ସ୍ୱର୍ଗପୁରକୁ ଯିଵାକୁ ହେଵ ଏଵଂ ସ୍ୱର୍ଗର ଦେଵତାଙ୍କୁ ଏହି ଅନ୍ୟାୟ ଵିଷୟରେ ଜଣାଇଵାକୁ ହେଵ।"

ବେଙ୍ଗ ତା’ର ଦୁର୍ଗମ ସ୍ୱର୍ଗ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କଲା। ସେ ଡେଇଁ ଡେଇଁ ଶୁଖିଲା ମାଟି ଉପରେ ଚାଲିଵାକୁ ଲାଗିଲା। କିଛି ବାଟ ଯିଵା ପରେ ଏକ ଶୁଖିଲା କାଦୁଅ ଗାତରେ ଗୋଟିଏ କଙ୍କଡ଼ା ସହିତ ବେଙ୍ଗ ର ଭେଟ ହେଲା ।

କଙ୍କଡ଼ାଟି ଶୋଷରେ ଆତୁର ହୋଇ ପଚାରିଲା, "ଭାଇ ବେଙ୍ଗ! ଏହି ମରୁଡ଼ିରେ ତୁମେ ଏତେ ଜୋରରେ କୁଆଡ଼େ ଧାଇଁଛ?"

ବେଙ୍ଗ କହିଲା, "ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗପୁର ଯାଉଛି। ସ୍ୱର୍ଗର ଦେଵତାଙ୍କୁ ପୃଥିଵୀର ଦୁଃଖ ଜଣାଇ ଵର୍ଷା ମାଗିବି।"

କଙ୍କଡ଼ାଟି ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ କହିଲା, "ମୁଁ ବି ତୁମ ସହ ଆସିବି। ପାଣି ବିନା ମୋର ସାରା ବଂଶ ବୁଡ଼ିଵାକୁ ବସିଲାଣି।"

ଦୁହେଁ ଆଗକୁ ଚାଲିଲେ। କିଛି ଦୂରରେ ଗୋଟାଏ ଶୁଖିଲା ଗଛ ମୂଳେ ଏକ ମହୁମାଛି ଡେଣା ଜାକି ପଡ଼ିଥିଲା। ବେଙ୍ଗର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଜାଣିଵା ପରେ ସେ ଓ ତା'ର ଦଳ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ସହ ଯିଵାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ । ଆଗକୁ ବଢ଼ିଵା ସମୟରେ ସେମାନଙ୍କୁ ବାଟରେ କ୍ଷୁଧାର୍ତ୍ତ ବିଲୁଆ ଏଵଂ କ୍ଳାନ୍ତ ଭାଲୁ ମିଳିଲେ। ପୃଥିଵୀର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଏହି ଛୋଟ ବେଙ୍ଗର ସାହସ ଦେଖି ବିଲୁଆ ଓ ଭାଲୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଯାତ୍ରାରେ ସେମାନଙ୍କ ସାଥିରେ ବାହାରିଗଲେ। ଏହିପରି ଭାବରେ ଏକ ଵିଚିତ୍ର କିନ୍ତୁ ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପବଦ୍ଧ ଦଳ ସ୍ୱର୍ଗ ଅଭିମୁଖେ ଯାତ୍ରା କଲେ।

ଦୀର୍ଘ ଓ କଠିନ ଯାତ୍ରା ପରେ, ସେମାନେ ଶେଷରେ ସ୍ୱର୍ଗର ଦ୍ୱାର ଦେଶରେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସ୍ୱର୍ଗପୁରର ଚାକଚକ୍ୟ ଓ ଵିଶାଳତା ଦେଖି ସମସ୍ତେ ସାମାନ୍ୟ ଡରିଗଲେ। ମାତ୍ର ବେଙ୍ଗ ନିଜର ଧୈର୍ଯ୍ୟ ହରାଇଲାନି। ସେ ଜାଣିଥିଲା ଯେ ଶକ୍ତିରେ ସେମାନେ ଦେଵତାମାନଙ୍କ ସହ ସମାନ ହୋଇପାରିବେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେଠାରେ ବୁଦ୍ଧି ପ୍ରୟୋଗ କରିଵାକୁ ହେବ।

ବେଙ୍ଗ ତା’ର ସାଥୀମାନଙ୍କୁ ଏକାଠି କରି ଏକ ଗୁପ୍ତ ରଣନୀତି ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲା । 

କଙ୍କଡ଼ାକୁ ବେଙ୍ଗ କହିଲା "କଙ୍କଡ଼ା ଭାଇ! ତୁମେ ଯାଇ ସ୍ୱର୍ଗ ଦ୍ୱାର ପାଖରେ ଥିଵା ସେହି ବଡ଼ ପାଣି ହାଣ୍ଡି ଭିତରେ ଲୁଚି ରୁହ।"

"ମହୁମାଛି ବାବୁ ! ତୁମେ ଓ ତୁମର ସାଥିମାନେ ରାଜଦରବାରର ସେହି ଵିଶାଳ କବାଟ ପଛପଟେ ନିଜକୁ ଲୁଚାଇ ରଖ।"

"ଭାଲୁ ଭାଇ ଭାଇ ବିଲୁଆ ନନା ! ତୁମେ ଦୁହେଁ ଦରବାର ଗୃହର ବାହାରେ ଥିଵା ବଡ଼ ପଥର ସ୍ତମ୍ଭ ପଛରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ ରୁହ। ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ସଙ୍କେତ ଦେବି, ତୁମେମାନେ ଆକ୍ରମଣ କରିଵ।"

ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ରଖିଵା ପରେ, ଛୋଟ ବେଙ୍ଗଟି ଏକାକୀ ସ୍ୱର୍ଗର ମୁଖ୍ୟ ଦରବାର ଭିତରକୁ ପ୍ରଵେଶ କଲା। ଦରବାରର ସମ୍ମୁଖରେ ଏକ ବିଶାଳ "ନ୍ୟାୟ ଢୋଲ" ରଖାଯାଇଥିଲା। ସେହି ଢୋଲକୁ କେଵଳ ସେତିକିବେଳେ ବଜାଯାଏ, ଯେତେବେଳେ କାହା ପ୍ରତି ବଡ଼ ଅନ୍ୟାୟ ହୋଇଥାଏ। ବେଙ୍ଗଟି ଡେଇଁ ସେହି ଢୋଲ ଉପରକୁ ଚଢ଼ିଗଲା ଏଵଂ ନିଜର ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଖଟାଇ ଢୋଲକୁ ବଜାଇଵାକୁ ଲାଗିଲା— "ଡୁମ୍ ଡୁମ୍ ଡୁମ୍ ଡୁ ଡୁମ୍ ଡୁମ୍ ..."।

ଢୋଲର ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ସ୍ୱର୍ଗର ସମ୍ରାଟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଗଲେ। ସେ ନିଜର ଦୂତକୁ ପଠାଇଲେ ଦେଖିଵଖ ପାଇଁ ଯେ କେଉଁ ମହାନ ଵ୍ୟକ୍ତି ନ୍ୟାୟ ମାଗିଵାକୁ ଆସିଛି। ମାତ୍ର ଦୂତ ଯେତେବେଳେ ଫେରିଆସି କହିଲା ଯେ ବାହାରେ କେଵଳ ଗୋଟିଏ କଦର୍ଯ୍ୟ ମେଞ୍ଚଡ଼ ବେଙ୍ଗ ଢୋଲ ବଜାଉଛି, ସମ୍ରାଟ କ୍ରୋଧରେ ଜର୍ଜରିତ ହୋଇଗଲେ। ସେ ନିଜକୁ ଅପମାନିତ ବୋଧ କଲେ।

ସମ୍ରାଟ ଆଦେଶ ଦେଲେ, "ଯାଅ, ସେହି ଅହଂକାରୀ ବେଙ୍ଗକୁ ଖୁମ୍ପି ଖୁମ୍ପି ମାରିଦେଵା ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗର କୁକୁଡ଼ା କୁ ପଠାଅ।"

କୁକୁଡ଼ାଟି ପର ଫୁଲାଇ ବେଙ୍ଗ ଆଡ଼କୁ ମାଡ଼ି ଆସିଲା। ବେଙ୍ଗ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ତା’ର ପ୍ରଥମ ସଙ୍କେତ ଦେଲା। ସ୍ତମ୍ଭ ପଛରୁ ବାହାରି ଆସିଲା ଚତୁର ବିଲୁଆ। ସେ ଏକ ବିରାଟ ଲମ୍ଫ ପ୍ରଦାନ କରି କୁକୁଡ଼ାର ବେକକୁ କାମୁଡ଼ି ଧରିଲା ଏଵଂ କ୍ଷଣକ ମଧ୍ୟରେ ତାକୁ ଶେଷ କରିଦେଲା।

କୁକୁଡ଼ାର ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖି ସ୍ୱର୍ଗର ସମ୍ରାଟ୍ ଆହୁରି ଅଧିକ ରାଗିଗଲେ। ସେ ଆଦେଶ ଦେଲେ, "ମୋର ଭୟଙ୍କର ସ୍ୱର୍ଗର କୁକୁରକୁ ପଠାଅ, ସେ ସେହି ଜନ୍ତୁମାନଙ୍କୁ ଚିରି ବିଦାରି ଦେଉ।"

କୁକୁରଟି ଗର୍ଜନ କରି ବିଲୁଆ ଆଡ଼କୁ ଦଉଡ଼ିଲା। ବେଙ୍ଗ ଦ୍ୱିତୀୟ ସଙ୍କେତ ଦେଲା। ଏଥର ବାହାରିଲା ଵିଶାଳକାୟ ଭାଲୁ। ଭାଲୁଟି ତା’ର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗୋଡ଼ରେ ସ୍ୱର୍ଗର କୁକୁରକୁ ଏଭଳି ଏକ ଚାପୁଡ଼ା ମାରିଲା ଯେ କୁକୁରଟି ସେଠାରୁ ପ୍ରାଣ ଵିକଳରେ ଦୂରକୁ ପଳାଇଲା।

ଏଥର ସମ୍ରାଟ ନିଜର ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନାପତି ଵଜ୍ର ଦେଵତା "Thiên Lôi"ଙ୍କୁ ଡକାଇଲେ। ବଜ୍ର ଦେଵତା ହାତରେ ଏକ ଚମକୁଥିଵା କୁରାଢ଼ୀ ଧରି, ମେଘ ପରି ଗର୍ଜନ କରି ଦରବାରକୁ ଆସିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ବେଙ୍ଗ ତୁରନ୍ତ ମହୁମାଛିମାନଙ୍କୁ ସଙ୍କେତ ଦେଲା।

କବାଟ ପଛରୁ ଶହ ଶହ ମହୁମାଛି ବାହାରି ବଜ୍ର ଦେଵତାଙ୍କ ମୁହଁ, ଆଖି ଓ ଶରୀରରେ ନିର୍ଦ୍ଦୟ ଭାବେ ଚୋଟ ମାରିଵାକୁ ଲାଗିଲେ। ମହୁମାଛିଙ୍କ ଆକ୍ରମଣରେ ଵ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ବଜ୍ର ଦେଵତା ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଦ୍ୱାର ପାଖରେ ଥିଵା ସେହି ବଡ଼ ପାଣି ହାଣ୍ଡି ଭିତରକୁ ଡେଇଁପଡ଼ିଲେ। ମାତ୍ର ସେଠାରେ ଆଗରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥିଲା କଙ୍କଡ଼ା। କଙ୍କଡ଼ା ତା’ର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଆଙ୍ଗୁଠିରେ ଵଜ୍ର ଦେଵତାଙ୍କ ପିଠି ଓ ବେକକୁ ଏମିତି ଜୋରରେ ଜାବୁଡ଼ି ଧରିଲା ଯେ ବଜ୍ର ଦେଵତା ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଚିତ୍କାର କରି ଉଠିଲେ ଏଵଂ କୁରାଢ଼ୀ ଫିଙ୍ଗି ସମ୍ରାଟଙ୍କ ଆଗରେ ଆତ୍ମସମର୍ପଣ କଲେ।

ନିଜର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ବଡ଼ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କୁ ଏହି ଛୋଟ ଜୀଵମାନଙ୍କ ଆଗରେ ପରାସ୍ତ ହେଵାର ଦେଖି ସ୍ୱର୍ଗର ସମ୍ରାଟଙ୍କ ଅହଂକାର ଭାଙ୍ଗିଗଲା। ସେ ବୁଝିପାରିଲେ ଯେ ଏହି ଜୀଵମାନେ କୌଣସି ସାଧାରଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆସିନାହାନ୍ତି, ଏମାନଙ୍କ ପଛରେ କୌଣସି ବଡ଼ ସତ୍ୟ ରହିଛି।

ସମ୍ରାଟ ନିଜର ଆସନରୁ ଓହ୍ଲାଇ ଆସିଲେ ଏଵଂ ବେଙ୍ଗକୁ ସମ୍ମାନର ସହ ପଚାରିଲେ, "ହେ କ୍ଷୁଦ୍ର ଜୀଵ ! ତୁମର ସାହସ ଓ ରଣନୀତି ଅସାଧାରଣ। କୁହ, ତୁମେ କେଉଁ ଦୁଃଖ ନେଇ ସ୍ୱର୍ଗପୁରକୁ ଆସିଛ?"

ବେଙ୍ଗ ଅତି ନମ୍ରତାର ସହ କହିଲା:

"ହେ ସ୍ୱର୍ଗର ସମ୍ରାଟ୍ ! ଆପଣ ସ୍ୱର୍ଗର ସୁଖରେ ମଗ୍ନ ରହି ପୃଥିଵୀ ପୃଷ୍ଠକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲିଯାଇଛନ୍ତି। ଗତ ତିନି ଵର୍ଷ ହେଵ ପୃଥିଵୀରେ ବୁନ୍ଦାଏ ଵର୍ଷା ହୋଇନାହିଁ। ମଣିଷ, ଗଛଲତା ଓ ପଶୁପକ୍ଷୀ ଶୋଷରେ ମରୁଛନ୍ତି। ଯଦି ଆପଣ ସୃଷ୍ଟିର ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା, ତେବେ ଆମ ପ୍ରତି ଏଭଳି ଅନ୍ୟାୟ କାହିଁକି?"

ସମ୍ରାଟ ନିଜର ଭୁଲ୍ ବୁଝିପାରିଲେ। ସେ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ଜଳର ଦେଵତାଙ୍କୁ ପୃଥିଵୀ ଆଡ଼କୁ ମେଘ ପଠାଇଵା ପାଇଁ ଆଦେଶ ଦେଲେ । ଦେଖୁ ଦେଖୁ ସାରା ପୃଥିଵୀରେ କଳା ବାଦଲ ଵ୍ୟାପିଗଲା ଏଵଂ ମୂଷଳଧାରାରେ ଵର୍ଷା ଆରମ୍ଭ ହେଲା।

ଯେତେବେଳେ ବେଙ୍ଗ ଓ ତା’ର ସାଥୀମାନେ ଫେରିବାକୁ ବାହାରିଲେ, ସ୍ୱର୍ଗର ସମ୍ରାଟ ବେଙ୍ଗକୁ କହିଲେ: "ତୁମେ ପୃଥିଵୀର ପ୍ରକୃତ ରକ୍ଷକ। ଆଜିଠାରୁ ଵର୍ଷା ପାଇଁ ତୁମକୁ ଏତେ କଷ୍ଟ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଆସିଵାକୁ ପଡ଼ିଵ ନାହିଁ। ଯେବେ ବି ପୃଥିଵୀରେ ପାଣିର ଆଵଶ୍ୟକତା ହେଵ ତୁମେ କେଵଳ ରଡ଼ି କଲେ, ମୁଁ ସେହି ସଙ୍କେତ ପାଇଵା ମାତ୍ରେ ପୃଥିଵୀକୁ ଵର୍ଷା ପଠାଇଦେବି ।"

ବେଙ୍ଗ ଓ ତା’ର ସାଥୀମାନେ ଵିଜୟୀ ହୋଇ ପୃଥିବୀକୁ ଫେରିଲେ। ମାଟି ପୁଣି ସବୁଜିମାରେ ଭରିଗଲା ଏଵଂ ସବୁ ଜୀବ ନୂଆ ଜୀବନ ପାଇଲେ।

ଭିଏତନାମର ଲୋକମାନେ ଆଜି ବି ଵିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି ଯେ, ଯେତେବେଳେ ବେଙ୍ଗ ଜୋରରେ ରଡି଼କରେ ସେତେବେଳେ ସେ ସ୍ୱର୍ଗର ଦେଵତାଙ୍କୁ ନିଜର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ମନେ ପକାଇଦିଏ ଏଵଂ କିଛି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଆକାଶରୁ ଵର୍ଷାର ଆଗମନ ହୁଏ। ଏହି କାରଣରୁ ଭିଏତନାମୀ ଭାଷାରେ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପ୍ରଵାଦ ଅଛି: "Cóc là cậu ông Giời" ଅର୍ଥାତ୍: ବେଙ୍ଗ ହେଉଛି ସ୍ୱର୍ଗ ଦେଵତାଙ୍କ ମାମୁଁ । 

ଭିଏତନାମୀ ସଂସ୍କୃତିରେ ଆମ ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତି ପରି ପରିଵାରରେ "ମାମୁଁ" ଵା "Cậu"ଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ମାନଜନକ ସ୍ଥାନ ଦିଆଯାଏ। ଭଣଜା ଯେତେ ବଡ଼, ଧନୀ ଵା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ନିଜ ମାମୁଁଙ୍କ କଥାକୁ ସହଜରେ କାଟିପାରେ ନାହିଁ ଏଵଂ ତାଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଁଇଵାକୁ ପଡ଼େ। ଯେହେତୁ ସ୍ୱର୍ଗର ଦେଵତା ବେଙ୍ଗର ପ୍ରତିଟି ଡାକ ଶୁଣି ଵର୍ଷା କରାଇଵାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ ଯେମିତି ଜଣେ ଭଣଜା ମାମୁଁଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଳନ କରେ ସେଥିପାଇଁ ଭିଏତନାମର ଲୋକମାନେ ଵ୍ୟଙ୍ଗ ଓ ଆଦରରେ ବେଙ୍ଗକୁ "ସ୍ୱର୍ଗ ଦେଵତାଙ୍କ ମାମୁଁ" ବୋଲି ଆଖ୍ୟା ଦେଲେ ।

ଆଜି ବି ଭିଏତନାମରେ ଯଦି କୌଣସି ସାଧାରଣ ଵ୍ୟକ୍ତି ବହୁତ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଵା ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଲୋକଙ୍କ ସହ ଲଢ଼ିଵାକୁ ଡରେ ନାହିଁ କିମ୍ବା ନିଜର ସୀମା ବାହାରକୁ ଯାଇ ଅହଂକାର ଦେଖାଏ, ତେବେ ଲୋକେ ତାକୁ ଥଟ୍ଟାରେ କହନ୍ତି, "ସେ ନିଜକୁ କ’ଣ ସ୍ୱର୍ଗ ଦେଵତାଙ୍କ ମାମୁଁ (ବେଙ୍ଗ) ଭାବୁଛି କି?"

ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକ ନା ଦାହକ ଅଗ୍ନି? ଓଡ଼ିଶାରେ ଶିକ୍ଷାର ସାଂପ୍ରତିକ ସ୍ୱରୂପ

ହିନ୍ଦୀ ଭାଷାଭାଷୀ ଅଞ୍ଚଳର ହିନ୍ଦୀ ଓ ଇଂରାଜୀ NCERT ପାଠବହିଗୁଡ଼ିକୁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟମୂଳକ ଭାବେ ଉତ୍ତାରି ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ପ୍ରଣୟନ କରି ଦିଆଯାଇଛି । ମୁଖ୍ୟତଃ ଛଅଗୋଟି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନେଇ ଏହା କରାଯାଇଛି ବୋଲି କୁହାଯାଉଛି । 

ପ୍ରଥମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ସରକାରୀ ସ୍କୁଲର ମାନହ୍ରାସ କରିଵା ଯାହା ଫଳରେ ଲୋକମାନେ ବେସରକାରୀ ସ୍କୁଲ ପ୍ରତି ଆଗ୍ରହୀ ହେବେ ‌। ସରକାରୀ ସ୍କୁଲର ମାନ ଯେତେ ହ୍ରାସ ଘଟିଵ ନେତା ମନ୍ତ୍ରୀ ଆଉ ତାଙ୍କ ଚେଲା ଚାମୁଣ୍ଡାଙ୍କର ବେସରକାରୀ ସ୍କୁଲ ସେତେ ଭଲ ଚାଲିଵ । 

ଦ୍ଵିତୀୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟଟି ହେଲା ହିନ୍ଦୀ ଭାଷାର ପ୍ରଚାର ପ୍ରସାର ତଥା ଓଡ଼ିଶାରୁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ପ୍ରତି ଆଗ୍ରହ କମ୍ କରେଇ କ୍ରମଶଃ ଦଶ କୋଡ଼ିଏ ଵର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକରୁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଠେଇ ଦେଵାର ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର କରାଯାଇଛି । ଏଭଳି ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର ଛତିଶଗଡ଼ ଓ ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡରେ କରି ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାକୁ ଏବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମାରି ସାରିଛନ୍ତି ସେଠାକାର ଓଡ଼ିଆ ଵିଚ୍ଛିନ୍ନାଞ୍ଚଳରୁ ...!

ତୃତୀୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ଉତ୍ତର ଭାରତୀୟ ଲୋକଙ୍କ ଵିଚାରକୁ ଓଡ଼ିଆ ପିଲାଙ୍କୁ ପଢ଼ାଇ ସେମାନଙ୍କର Mind wash କରିଵା ଯାହା ଫଳରେ ସେମାନେ ଭଵିଷ୍ୟତରେ ମାନସିକ ଗୋଲାମ ହୋଇପାରିବେ । 

ଚତୁର୍ଥ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଓଡ଼ିଆ ଲୋକ ଯେମିତି ସ୍ଵାଭିମାନୀ ନହୁଅନ୍ତୁ ସେଥିପାଇଁ ଜାଣିଶୁଣି ଅନେକ କଥା ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି । ମରାଠାଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା ଏଵଂ ଅନେକ ହିନ୍ଦୀ ଗୀତ କଵିତା ଯୋଡ଼ିଵା ଏହାର କିଛି ଉଦାହରଣ । 

ପଞ୍ଚମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଓଡ଼ିଆ ଲୋକଙ୍କ ସର୍ଵଭାରତୀୟ ସ୍ତରରେ ଦକ୍ଷତା ହ୍ରାସ କରି ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଵାକୁ ନଦେଵା ପାଇଁ ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର କରାଯାଇଛି । ଆମ ଭଵିଷ୍ୟତ ପିଢ଼ି ଯଦି ଭୁଲ୍ ପାଠ ପଢ଼ିବେ ସେମାନେ କେବେହେଲେ ବି ଜାତୀୟ ଓ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ସଫଳ ହୋଇପାରିବେ ନାହିଁ । 

ଷଷ୍ଠ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓଡ଼ିଶାର ଲୋକଙ୍କୁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦଳର ଵିଚାରର ପକ୍ଷଧର କରିଵା ପାଇଁ ବାଲ୍ୟକାଳରୁ ହିଁ Mind wash ଆରମ୍ଭ କରି ଦିଆଯାଇଛି । ଆଉ ଆଠ ଦଶ ଵର୍ଷ ପରେ ଏହି ପିଲାମାନେ ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦଳକୁ ଵୋଟ୍ ଦେଇ ଜିତେଇବେ । 

ଶିକ୍ଷା ଓ ଭାଷାର ଏହି ସାଂପ୍ରତିକ ସଂକଟ କେଵଳ ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ବଦଳିଵାର ପ୍ରକ୍ରିୟା ନୁହେଁ ଵରଂ ଏହା ଏକ ଜାତିର ସାଂସ୍କୃତିକ ଚେତନା ଓ ମୌଳିକ ସ୍ୱାଭିମାନ ଉପରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଆଘାତ। ଦାର୍ଶନିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଦେଖିଲେ, ଏହାର ପରିଣାମ ବହୁତ ଗମ୍ଭୀର ହେଵ । 

ଭାଷା କେଵଳ ଯୋଗାଯୋଗର ମାଧ୍ୟମ ନୁହେଁ, ଏହା ହେଉଛି ଗୋଟିଏ ସମାଜର ସ୍ମୃତି, ସଂସ୍କୃତି ଓ ଦର୍ଶନର ଵାହକ। ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଜାତିର ଶିଶୁକୁ ତା'ର ମାତୃଭାଷା ଓ ମାଟିର ଚିନ୍ତାଧାରାରୁ ଵିଚ୍ଛିନ୍ନ କରି ଅନ୍ୟ ଏକ ଆଦର୍ଶର ଅନୁଵାଦ ପଢ଼ାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ସେ ନିଜ ସ୍ଥିତିକୁ ନେଇ ସନ୍ଦେହୀ ହୋଇପଡ଼େ। ସେ ନିଜ ମାଟିରେ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ଜଣେ "ସାଂସ୍କୃତିକ ଶରଣାର୍ଥୀ" ପାଲଟିଯାଏ।

ସାମ୍ରାଜ୍ୟବାଦ କେଵଳ ଭୂଖଣ୍ଡ ଜୟ କରିବାରେ ନଥାଏ ଵରଂ ମନକୁ ଜୟ କରିଵାରେ ଥାଏ। ଇଂରେଜମାନେ ଭାରତ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି ସତ, କିନ୍ତୁ ଆଜି ଶିକ୍ଷା ଵ୍ଯଵସ୍ଥାର କେନ୍ଦ୍ରୀୟକରଣ ମାଧ୍ୟମରେ ଏକ ନୂତନ ଵୈଚାରିକ ଉପନିବେଶଵାଦର ଜନ୍ମ ହେଉଛି। ଏହା ଏଭଳି ଏକ ମାନସିକ ଗୋଲାମୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଛି ଯାହା ଯୋଗୁଁ ଓଡ଼ିଆ ପିଲାଏ ନିଜ ଗୌରଵକୁ ଭୁଲି ଅନ୍ୟର ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ଭାବିବେ ଏଵଂ ନିଜ ଅଜାଣତରେ ସେହି ଵ୍ୟଵସ୍ଥାର ଦାସ ପାଲଟିବେ।

ଭାରତର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ତା'ର ଵିଵିଧତା ମଧ୍ୟରେ ଅଛି। ସାରା ଦେଶକୁ ଗୋଟିଏ ଚିନ୍ତାଧାରା, ଗୋଟିଏ ଭାଷା ଓ ଗୋଟିଏ ଵୈଚାରିକ ଢାଞ୍ଚାରେ ବାନ୍ଧିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଵା ଏକ ସାଂସ୍କୃତିକ ଅପରାଧ। ଏହାଦ୍ୱାରା ଆଞ୍ଚଳିକ ପ୍ରତିଭା ଓ ମୌଳିକ ଚିନ୍ତାଧାରାର ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଵ।

ଇତିହାସ ସାକ୍ଷୀ ଅଛି, ଯେଉଁ ଜାତି ନିଜ ଇତିହାସ ଓ ଭାଷାକୁ ଭୁଲିଯାଇଛି, ସେ ସଂସାରରୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଵିଲୀନ ହୋଇଯାଇଛି। ଆଜି ଯଦି ଆମେ ଆମର ପରଵର୍ତ୍ତୀ ପିଢ଼ିକୁ ଓଡ଼ିଶାର ମାଟି ଓ ଭାଷାର ଚେତନାରୁ ଦୂରେଇ ରଖିଵା, ତେବେ ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଆମେ ଏକ ବୌଦ୍ଧିକ ଭାବେ ଅକ୍ଷମ ଓ ସ୍ୱାଭିମାନଶୂନ୍ୟ ପିଢ଼ି ପାଇଵା, ଯେଉଁମାନେ ଶରୀରରେ ଓଡ଼ିଆ ହୋଇଥିବେ ସତ, କିନ୍ତୁ ମାନସିକତାରେ ପରପଦାନତ ହୋଇ ରହିଥିବେ।

ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଆଲୋକ ସଭିଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରତିଟି ମାଟିର ନିଜସ୍ୱ ସୁଗନ୍ଧ ଥାଏ। ଶିକ୍ଷାର ମାନ ସର୍ଵଭାରତୀୟ ହେଵା ସ୍ୱାଗତଯୋଗ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ତାହା ଯଦି ସ୍ଥାନୀୟ ସ୍ଵାଭିମାନକୁ ପୋଡ଼ି ପାଉଁଶ କରିଦିଏ, ତେବେ ସେହି ଜ୍ଞାନ ଆଲୋକ ନୁହେଁ ଵରଂ ଏକ ଦାହକ ଅଗ୍ନି । ନିଜ ଭାଷା ଓ ସଂସ୍କୃତିକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖି ଵିଶ୍ୱ ଅଭିମୁଖେ ଆଗେଇଵା ହିଁ ପ୍ରକୃତ ପ୍ରଗତି ଅଟେ । ଅନ୍ୟର ପାଦଚିହ୍ନକୁ ନିଜର ଭାଗ୍ୟ ବୋଲି ଗ୍ରହଣ କରିଵାକୁ ପ୍ରଗତି ନୁହେଁ ଅଵଗତି ହିଁ କୁହାଯାଏ । 

ତୁର୍କୀ ଏକ ଏସୀୟ ଦେଶ ନା ୟୁରୋପୀୟ ଦେଶ ?

୨୦୦୨ରୁ ୨୦୦୫ ସମୟରେ ମୁଁ ଯେତେବେଳେ କନ୍ତିଓ ପୁଟସାହି ଉଚ୍ଚଵିଦ୍ୟାଳୟରେ ନଵମ ଶ୍ରେଣୀରେ ପଢ଼ୁଥିଲି ସେତେବେଳେ ଥରେ ଆମର ସାହିତ୍ୟ, ଇତିହାସ ଓ ଵିଜ୍ଞାନ ଶିକ୍ଷକ ପ୍ରମୋଦ ମିଶ୍ର ମହାଶୟ କଥା ପ୍ରସଙ୍ଗରେ କହିଲେ ଯେ ତୁର୍କୀ ଏକ ୟୁରୋପୀୟ ଦେଶ । ତେବେ ସେହି ସମୟରେ ଅଷ୍ଟମ ଶ୍ରେଣୀ ବହିରେ ପଢ଼ାଯାଉଥିଲା ଯେ ତୁର୍କୀ ଏକ ଏସୀୟ ଦେଶ ।

ପ୍ରମୋଦ ସାର୍ ଅକାରଣରେ ତୁର୍କୀକୁ ୟୁରୋପୀୟ ଦେଶ କହିନଥିଲେ । ପ୍ରକୃତରେ ତୁର୍କୀ କୌଣସି ଗୋଟିଏ ମହାଦେଶରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ। ଏହାକୁ ଏକ ଆନ୍ତଃମହାଦେଶୀୟ ଵା Transcontinental ଦେଶ କୁହାଯାଏ । ତୁର୍କୀରଭୂଭାଗ ଏସିଆ ଓ ୟୁରୋପ ଉଭୟ ମହାଦେଶରେ ଵିସ୍ତୃତ।

ତୁର୍କୀକୁ ଦୁଇଟି ମହାଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ବସଫରସ୍ ପ୍ରଣାଳୀ ଵା Bosporus Strait, ମାର୍ମାରା ସାଗର ଓ ଦାର୍ଦାନେଲ୍ସ ପ୍ରଣାଳୀ ଇତ୍ୟାଦି ପ୍ରାକୃତିକ ଜଳରାଶି ଵିଭକ୍ତ କରେ । ତୁର୍କୀର ପ୍ରାୟ ୯୭% ଭୂଭାଗ ଏସିଆ ମହାଦେଶରେ ଅଵସ୍ଥିତ। ଏହି ଏସୀୟ ଅଞ୍ଚଳକୁ 'ଆନାତୋଲିଆ' କୁହାଯାଏ। ଏହି ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଆମ ସମୟର ଅଷ୍ଟମ ଶ୍ରେଣୀ ବହିରେ ତୁର୍କୀକୁ ଏସୀୟ ଦେଶ ବୋଲି ଲେଖାଯାଇଥିଲା, ଯାହା ଵୈଜ୍ଞାନିକ ଓ ଭୌଗୋଳିକ ଭାବେ ସତ୍ୟ ଅଟେ । ତୁର୍କୀର ମାତ୍ର ୩% ଭୂଭାଗ ୟୁରୋପ ମହାଦେଶରେ ଅଛି, ଯାହାକୁ 'ପୂର୍ଵ ଥ୍ରେସ୍' କୁହାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଏହି ୩% ଭୂଭାଗର ମହତ୍ତ୍ୱ ବହୁତ ଅଧିକ।

ତୁର୍କୀର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ବୃହତ୍ତମ ସହର ଇସ୍ତାନବୁଲ୍ ଏହି ଦୁଇ ମହାଦେଶର ସୀମା ଉପରେ ହିଁ ଅଵସ୍ଥିତ। ଏହି ସହରର ଗୋଟିଏ ପାଖ ୟୁରୋପରେ ଏଵଂ ଅନ୍ୟ ପାଖଟି ଏସିଆରେ ଅଛି। ଵିଶ୍ୱରେ ଏମିତି ସହର ଵିରଳ।

ଭୌଗୋଳିକ ଭାବେ ଏସିଆରେ ଅଧିକ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରମୋଦ ମିଶ୍ର ସାର୍‌ଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ତୁର୍କୀକୁ ୟୁରୋପୀୟ ଦେଶ କହିଵା ପଛରେ ଦୃଢ଼ ରାଜନୈତିକ ଓ ଐତିହାସିକ କାରଣ ଥିଲା । ପୁରୁଣା ଓଟୋମାନ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ସମୟରୁ ହିଁ ତୁର୍କୀର ରାଜନୀତି ଓ ଇତିହାସ ୟୁରୋପ ସହ ଗଭୀର ଭାବେ ଜଡ଼ିତ ଥିଲା । ପୁଣି ତୁର୍କୀ ଜାତିସଂଘର ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଆଭିମୁଖ୍ୟ ବିଶିଷ୍ଟ ସାମରିକ ସଂଗଠନ NATO (North Atlantic Treaty Organization)ର ଏକ ସକ୍ରିୟ ସଦସ୍ୟ। ତୁର୍କୀର ଫୁଟବଲ୍ ଦଳ ଏସିଆନ୍ କପ୍ ବଦଳରେ ୟୁରୋପୀୟ ଚାମ୍ପିଅନସିପ୍ (UEFA) ଖେଳିଥାଏ। ଏପରିକି ସେମାନେ ଦୀର୍ଘ ଦିନ ହେଵ ୟୁରୋପୀୟ ୟୁନିଅନ୍ (European Union) ର ସଦସ୍ୟ ହେବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା ମଧ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି।

 ଯଦି ଆଧୁନିକ ଭୂରାଜନୀତି, ଅର୍ଥନୀତି ଓ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସମ୍ପର୍କ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଦେଖିବେ, ତେବେ ଏହାକୁ ଏକ ୟୁରୋପୀୟ ଦେଶ ଭାବେ ଗଣନା କରାଯାଏ।

ଯେତେବେଳେ ପ୍ରମୋଦ ସାର୍ ତୁର୍କୀକୁ ୟୁରୋପୀୟ ଦେଶ କହି ପଢ଼ାଉଥିଲେ ସେତେବେଳେ ମୁଁ ହାତ ଉଠେଇ କହିଲି ସାର୍ ତାହା ଏସୀୟ ଦେଶ ଏଵଂ ଅଷ୍ଟମ ଶ୍ରେଣୀ ବହିରେ ଏହା ପଢ଼ା ଯାଉଛି। ସେ ସମୟରେ ମୋର ଭୂଗୋଳ ଓ ଇତିହାସରେ ଭଲ ପାଠ ହେଉଥିଲା । ପ୍ରମୋଦ ସାର୍ ମୋ କଥା ଠିକ୍ କି ଭୁଲ୍ ପରୀକ୍ଷା କରିଵା ପାଇଁ ଅଷ୍ଟମ ଶ୍ରେଣୀ ବହି ଓ ଉଚ୍ଚଵିଦ୍ୟାଳୟରେ ଉପଲବ୍ଧ ମାନଚିତ୍ରମାନ ମଗାଇଲେ । 

ଭୂଗୋଳ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଏକ ଵିତର୍କ ଚାଲିଛି ଜାଣି ସେ ସମୟର ମୋର ପ୍ରିୟ ଶିକ୍ଷକ ରଵି ସାର୍ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଆସି ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ । ପ୍ରମୋଦ ସାର୍ ଅଷ୍ଟମ ଶ୍ରେଣୀ ବହି ଦେଖିଲେ ଏଵଂ ସେଥିରେ ଏସୀୟ ଦେଶ ସୂଚୀରେ ତୁର୍କୀ ଥିଲା । ମାନଚିତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଏସିଆ ମଧ୍ୟରେ ତୁର୍କୀ ଥିଲା । ଶେଷରେ ମନୋଜ ସାର୍ ନିଜର ଭୁଲ୍ ମାନିଲେ ଏଵଂ ରଵି ସାର୍ ମାନଚିତ୍ର ଉପରେ ଏକ ବାଡ଼ିଦ୍ଵାରା ଇଙ୍ଗିତ କରି କହିଲେ ଯେ ଯଦିଓ ତୁର୍କୀ ଏକ ଏସୀୟ ଦେଶ ବୋଲି ପଢ଼ାଯାଉଛି ତେବେ ଏହାର କିଛି ଅଂଶ ୟୁରୋପରେ ମଧ୍ୟ ଅଛି ତେଣୁ ଏହା ଗୋଟିଏ ନୁହେଁ ଵରଂ ଉଭୟ ଦେଶର ମହାଦେଶ । 

 

ଅସ୍ତୁ ତୁର୍କୀକୁ ଏକ ଏସୀୟ ଦେଶ ଭାବେ ଗଣନା କରିଵା ପଛରେ କେଵଳ ଭୂଗୋଳ ନୁହେଁ ଵରଂ ଏହାର ଇତିହାସ, ସଂସ୍କୃତି, ଭାଷା ଓ ଜନସଂଖ୍ୟାର ଗଠନ ମଧ୍ୟ ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ଅଟେ । 

ତୁର୍କୀ ଏକ ଏସୀୟ ଦେଶ ବୋଲି ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଓ ଅକାଟ୍ୟ କାରଣ ହେଉଛି ଏହାର ଭୂଗୋଳ। ତୁର୍କୀର ପ୍ରାୟ ୯୭% ଭୂଭାଗ ଏସିଆ ମହାଦେଶରେ ଅଵସ୍ଥିତ, ଯାହାକୁ 'ଆନାତୋଲିଆ' ବା 'ଏସିଆ ମାଇନର୍' କୁହାଯାଏ। ମାତ୍ର ୩% ଭାଗ ୟୁରୋପରେ ଅଛି। ତେଣୁ କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ ଏକ ଏସୀୟ ଦେଶ।

କୌଣସି ଦେଶର ରାଜନୈତିକ କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ତାର ରାଜଧାନୀ ହୋଇଥାଏ। ତୁର୍କୀର ରାଜଧାନୀ ଆଙ୍କାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଏସିଆ ମହାଦେଶରେ ଵା ଆନାତୋଲିଆ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅବସ୍ଥିତ। ରାଜଧାନୀ ଏସିଆ ମଧ୍ୟରେ ଥିଵାରୁ ଏହାକୁ ଏସୀୟ ଦେଶ ଵିଚାର କରାଯାଏ । 

କୌଣସି ଦେଶର ଆତ୍ମା ସେ ଦେଶର ଜନସଂଖ୍ୟା ଅଟେ । ତୁର୍କୀର ପ୍ରାୟ ୮୦% ରୁ ୮୫% ଜନସଂଖ୍ୟା ଏସୀୟ ଭୂଭାଗରେ ହିଁ ଵାସ କରନ୍ତି। ଦେଶର ଅଧିକାଂଶ ବଡ଼ ସହର, ଶିଳ୍ପାଞ୍ଚଳ ଓ କୃଷିଭୂମି ଏସିଆ ପାଖରେ ରହିଛି। ଏହି କାରଣରୁ ମଧ୍ୟ ତୁର୍କୀ ଏକ ଏସୀୟ ଦେଶ ପଦଵାଚ୍ୟ । 

ଗ୍ରୀକ୍ ମୂଳର ୟୁରୋପୀୟ ଜନସଂଖ୍ୟାକୁ ବାଦ୍ ଦେଲେ ସଂଖ୍ୟାଗରିଷ୍ଠ ତୁର୍କ ଲୋକଙ୍କର ମୂଳ ପୂର୍ଵପୁରୁଷ ମଧ୍ୟ-ଏସିଆର ଯାଯାଵର ଜାତି ଥିଲେ। ଐତିହାସିକ ଭାବେ ତୁର୍କୀର ଏକ ବଡ଼ ଅଂଶ ଗ୍ରୀକ୍ ସଭ୍ୟତାର ଅଂଶ ଥିଲା । ତୁର୍କୀରେ ହିଁ ଟ୍ରୟ ନଗର ଥିଲା ଏଵଂ ସେହି ନଗରର ଉଲ୍ଲେଖ ହୋମରଙ୍କ ଇଲିୟାଡ଼ ମହାକାଵ୍ୟରେ ରହିଛି । ଏହି ଟ୍ରୟ ନଗରର ରାଜକୁମାର ପ୍ୟାରିସ୍ ସ୍ପାର୍ଟା ନଗରର ରାଜା ମେନେନାଉସ୍‌ଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେଲେନଙ୍କୁ ଦୈଵୀ ଆଶିର୍ଵାଦ ବଳରେ ଭୁଲାଇ ଟ୍ରୟ ନଗର ନେଇଯାଇଥିଲେ । ଏହି ଘଟଣାକୁ ନେଇ ପରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଟ୍ରୋଜିନ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା।

 

ପ୍ରାଚୀନ ଟ୍ରୟ ନଗର ଯେଉଁ ଅଞ୍ଚଳରେ ଥିଲା, ସେଠାରେ ପ୍ରଥମେ ଵିଭିନ୍ନ ଆନାତୋଲୀୟ ଜାତି ଵସଵାସ କରୁଥିଲେ। ପରେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ପ୍ରାଚୀ ଗ୍ରୀକର ପ୍ରଭାବ ବଢ଼ିଲା ଏଵଂ ଅନେକ ଗ୍ରୀକ ନଗର ଗଢ଼ିଉଠିଲା। ତା'ପରେ ଏହା ଆକାମେନିଡ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ, ଆଲେକଜାଣ୍ଡାରଙ୍କ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ, ରୋମାନ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଏଵଂ ପରେ ବାଇଜାଣ୍ଟାଇନ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଅଂଶ ହେଲା।

ତୁର୍କମାନେ ମୂଳତଃ ମଧ୍ୟ ଏସିଆର ତୁର୍କିକ ଜନଜାତି ଥିଲେ। ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ୧୧ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ସେଲଜୁକ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ତୁର୍କମାନେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ୧୦୭୧ ମସିହାର ମାଞ୍ଜିକେର୍ଟ ଯୁଦ୍ଧରେ ବାଇଜାଣ୍ଟାଇନ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ପରାଜିତ ହେଵା ପରେ ଆନାତୋଲିଆରେ ତୁର୍କମାନଙ୍କ ଵସଵାସ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ବଢ଼ିଲା।

ପରେ ୧୩–୧୪ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଅଟୋମାନ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଉଦୟ ହେଲା। ଅଟୋମାନ୍ ତୁର୍କମାନେ ସମଗ୍ର ଆନାତୋଲିଆ, ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ଵ ୟୁରୋପ୍, ପଶ୍ଚିମ ଏସିଆ ଓ ଉତ୍ତର ଆଫ୍ରିକାର ଵିଶାଳ ଅଞ୍ଚଳ ଶାସନ କଲେ। ଏହି ଦୀର୍ଘ ଶାସନକାଳରେ ଆନାତୋଲିଆର ଭାଷା, ସଂସ୍କୃତି ଓ ଜନସଂଖ୍ୟାର ଧୀରେ ଧୀରେ ତୁର୍କୀକରଣ ହୋଇଗଲା। ତୁର୍କଲୋକମାନେ ମୁସଲମାନ ଥିଲେ । ସେମାନେ ଶାସକ ହେଵାରୁ ଧର୍ମାନ୍ତରୀକରଣ ଓ ଵଂଶବୃଦ୍ଧି କ୍ଷୀପ୍ର ଗତିରେ ଚାଲିଲା । ଆଜିର ତୁର୍କୀର ଅଧିକାଂଶ ମୁସଲମାନଙ୍କ ପୂର୍ଵଜମାନେ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଖ୍ରୀଷ୍ଟିଆନ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଧର୍ମାଵଲମ୍ବୀ ଥିଲେ। ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଘଟିଥିଵା ଧର୍ମାନ୍ତର ଓ ଜନସଂଖ୍ୟା ପରିଵର୍ତ୍ତନ ଫଳରେ ଆଜିର ତୁର୍କୀର ପ୍ରାୟ ୯୯% ଜନସଂଖ୍ୟା ଇସଲାମ ଧର୍ମାଵଲମ୍ବୀ। ତେଣୁ ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ପାରମ୍ପରିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ସେମାନଙ୍କର ରୀତିନୀତି, ପର୍ଵପର୍ଵାଣୀ ଓ ସାମାଜିକ ଜୀଵନଶୈଳୀ ଏସିଆର ଅଂଶ ମଧ୍ୟ-ପ୍ରାଚ୍ୟର ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ସହ ଅଧିକ ମେଳ ଖାଏ। ଏହି କାରଣରୁ ମଧ୍ୟ ତୁର୍କୀକୁ ଏକ ଏସୀୟ ଦେଶ ବୋଲି ଵିଚାର କରାଯାଏ । 

କୌଣସି ଦେଶ ଵା ଜାତିର ପରିଚୟ ସେ ଦେଶର ଭାଷା ଆଧାରରେ କରାଯାଏ । ତୁର୍କୀର ସରକାରୀ ଭାଷା 'ତୁର୍କୀଶ୍' ଅଟେ। ଏହି ଭାଷାର ଉତ୍ପତ୍ତି 'ଅଲ୍ତାଇକ୍ ଭାଷା ପରିଵାର'ରୁ ହୋଇଛି, ଯାହାର ସମ୍ପର୍କ ମଧ୍ୟ-ଏସିଆ, ମଙ୍ଗୋଲିଆ ଓ ସାଇବେରିଆର ଭାଷା ସହିତ ଅଛି ।‌ ୟୁରୋପୀୟ ଭାଷାଗୁଡ଼ିକ ସହିତ ତୁର୍କୀଶ଼ ଭାଷାର କୌଣସି ସଗୋତ୍ରୀୟ ସମ୍ପର୍କ ନାହିଁ । ଏ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ମଧ୍ୟ ତୁର୍କୀ ଏକ ଏସୀୟ ଦେଶ ଅଟେ । 

ପୁଣି ତୁର୍କୀର ସବୁଠାରୁ ଲମ୍ବା ସୀମା ଏସିଆର ସିରିଆ, ଇରାକ୍, ଇରାନ, ଜର୍ଜିଆ ଓ ଆର୍ମେନିଆ ଆଦି ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ସହ ଯୋଡ଼ି ହୋଇଛି । ଏହି କାରଣରୁ ଏହାର ସୁରକ୍ଷା ଓ ଵାଣିଜ୍ୟିକ ନୀତି ଏସୀୟ ଭୂରାଜନୀତି ଦ୍ୱାରା ବହୁଳ ଭାବେ ପ୍ରଭାଵିତ ହୋଇଥାଏ। ଏଥିପାଇଁ ତୁର୍କୀ ଏକ ଏସୀୟ ଦେଶ ଭାବେ Asian Infrastructure Investment Bank,Organization of Islamic Cooperation ଓ Conference on Interaction and Confidence-Building Measures in Asia,Organization of Turkic States ଓ Economic Cooperation Organization ଭଳି ଏସିଆର ଅନେକ ସଂଗଠନ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ରହିଛି ।  

ଯଦ୍ୟପି ଆଧୁନିକ ସମୟରେ ତୁର୍କୀ ନିଜକୁ ଏକ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଵା ୟୁରୋପୀୟ ଶୈଳୀର ଦେଶ ଭାବେ ଗଢ଼ିଵାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଛି, ତଥାପି ତାର ଭୂଗୋଳ, ଜନସଂଖ୍ୟା, ଇତିହାସ, ସଂସ୍କୃତି ଓ ଭାଷା ଆଦିର ପ୍ରକୃତ ଚେର ଏସିଆ ମହାଦେଶ ସହିତ ହିଁ ଶକ୍ତ ଭାବେ ଜଡ଼ିତ। ସେଥିପାଇଁ ଆମ ସମୟର ଅଷ୍ଟମ ଶ୍ରେଣୀ ବହିରେ ତୁର୍କୀକୁ ଏକ ଏସୀୟ ଦେଶ ଭାବେ ଲେଖାଯିଵା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ ଥିଲା।

କାହିଁକି କାଶ୍ମୀରରେ ୧୯୮୬ ପରେ କୌଣସି ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ କ୍ରିକେଟ୍ ମ୍ୟାଚ୍ ଖେଳାଯାଉ ନାହିଁ?

୧୯୮୩ ଜୁନ୍ ମାସରେ କପିଳ ଦେଵଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଭାରତୀୟ ଦଳ ୱେଷ୍ଟଇଣ୍ଡିଜ୍‌କୁ ହରାଇ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଵିଶ୍ୱକପ୍ ଜିତିଥିଲା। ଏହା ପରେ ପରେ ୱେଷ୍ଟଇଣ୍ଡିଜ୍ ଦଳ ଭାରତ ଗସ୍ତରେ ଆସିଥିଲା। ସେହି ଦ୍ଵିପାକ୍ଷିକ ସିରିଜ୍‌ର ପ୍ରଥମ ଦିନିକିଆ ମ୍ୟାଚ୍ ଶ୍ରୀନଗରରେ ଆୟୋଜନ କରାଯାଇଥିଲା। କାଶ୍ମୀରରେ ଆୟୋଜିତ ତାହା ପ୍ରଥମ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ କ୍ରିକେଟ୍ ମ୍ୟାଚ୍ ଥିଲା।

ମ୍ୟାଚ୍ ଦେଖିଵା ପାଇଁ ଷ୍ଟାଡିୟମରେ ପ୍ରଵଳ ଭିଡ଼ ହୋଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଖେଳ ଆରମ୍ଭ ହେଵା ମାତ୍ରେ ସ୍ଥାନୀୟ ଦର୍ଶକଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ବଡ଼ ଦଳ ଭାରତୀୟ ଖେଳାଳିମାନଙ୍କୁ ହୁଟିଂ କରିଵା ସହ ୱେଷ୍ଟଇଣ୍ଡିଜ୍ ଦଳକୁ ଭୀଷଣ ସମର୍ଥନ କରିଵା ଆରମ୍ଭ କରି ଦେଇଥିଲେ।

ସ୍ଥାନୀୟ କାଶ୍ମୀର ପଠାଣମାନେ ୱେଷ୍ଟଇଣ୍ଡିଜ୍‌ର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚୌକା, ଛକା ଏଵଂ ଭାରତୀୟ ୱିକେଟ୍ ପତନରେ ମର୍କଟଙ୍କ ପରି ଡେଇଁ କୁଦି ଭାରି ଖୁସି ହେଉଥିଲେ। କିଛି ସ୍ଥାନୀୟ ଦର୍ଶକ ଷ୍ଟାଡିୟମ ଭିତରକୁ ପାକିସ୍ତାନୀ କ୍ରିକେଟରଙ୍କ ପୋଷ୍ଟର ଏଵଂ ପାକିସ୍ତାନର ସବୁଜ ପତାକା ମଧ୍ୟ ଆଣିଥିଲେ, ଯାହା ସେତେବେଳେ ସେଠାକାର ରାଜନୈତିକ ଓ ଵିଚ୍ଛିନ୍ନତାଵାଦୀ ମାନସିକତାକୁ ଦର୍ଶାଉଥିଲା।

ସବୁଠାରୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ କଥା ହେଉଛି, ମ୍ୟାଚ୍‌ର ମଧ୍ୟାନ୍ତର ଵା Innings break ସମୟରେ କିଛି ଲୋକ ପଡ଼ିଆ ଭିତରକୁ ପଶି ଆସି ଖେଳ ଚାଲିଥିଵି ପିଚ୍‌କୁ ଖୋଳିଵାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ। ଭାରତୀୟ ଅଧିନାୟକ କପିଳ ଦେବ ନିଜେ ଏହି ଵିଷୟରେ ପରଵର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ କହିଥିଲେ ଯେ ସୁରକ୍ଷାକର୍ମୀମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଅଟକାଇଵା ପୂର୍ଵରୁ ସେମାନେ ପିଚ୍‌ ଉପରକୁ ମାଡ଼ି ଆସିଥିଲେ।

ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷରେ ଏ ଘଟଣା ପଛରେ ପାକିସ୍ତାନର ହାତ ଥିଲା ବୋଲି ସାର୍ଵଜନୀକ ଭାବରେ ଅନେକେ ସ୍ଵୀକାର କରୁନଥିଲେ ବି କେତେକ କଥାରୁ ଏହା ପଛରେ ପାକିସ୍ତାନର ପରୋକ୍ଷ ଓ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହାତ ଥିଲା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପାକିସ୍ଥାନ ସର୍ଵଦା କାଶ୍ମୀରର ଆତଙ୍କଵାଦୀ ସଂଗଠନ ଓ ଵିଚ୍ଛିନ୍ନତାଵାଦୀମାନଙ୍କୁ ଵିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ଟଙ୍କା ଓ ଟ୍ରେନିଂ ଦେଉଥିଲା । ସ୍ଥାନୀୟ କାଶ୍ମୀରର ଲୋକଙ୍କୁ ଭାରତ ଵିପକ୍ଷରେ କରିଵା ପାଇଁ ବି ପାକିସ୍ତାନ ନାନା ଉପାୟ ଲଗାଇଥିଲା । 

ସେହି ସମୟରେ କାଶ୍ମୀରର ସୀମାନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ ପାକିସ୍ତାନୀ ରେଡିଓ ଓ Propaganda ଟେଲିଵିଜନର ପ୍ରସାରଣ ଖୁବ୍ ସହଜରେ ଉପଲବ୍ଧ ହେଉଥିଲା। ପାକିସ୍ତାନ ସର୍ଵଦା କାଶ୍ମୀରୀ ଯୁଵକମାନଙ୍କୁ ଭାରତ ଵିରୋଧରେ ଉସୁକାଇଵା ପାଇଁ ଏହାର ଵ୍ୟଵହାର କରୁଥିଲା। ଷ୍ଟାଡିୟମ ଭିତରେ କିଛି ଦର୍ଶକଙ୍କ ହାତରେ ପାକିସ୍ତାନୀ କ୍ରିକେଟର ଇମ୍ରାନ ଖାନଙ୍କ ପୋଷ୍ଟର ଏଵଂ ପାକିସ୍ତାନୀ ପତାକା ରହିଵା ଦର୍ଶାଉଥିଲା ଯେ, ସେଠାକାର କିଛି ଗୋଷ୍ଠୀ ପାକିସ୍ତାନର ଭାବଧାରା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାଵିତ ଥିଲେ।

ମ୍ୟାଚ୍ ପରେ ଗୋଇନ୍ଦା ଵିଭାଗ ଓ ପୋଲିସ ରିପୋର୍ଟରୁ ଜଣାପଡ଼ିଥିଲା ଯେ, ପିଚ୍ ଖୋଳିଵା ଏଵଂ ଭାରତ ଵିରୋଧୀ ସ୍ଲୋଗାନ ଦେଵା ପଛରେ ସ୍ଥାନୀୟ ସଂଗଠନ 'ଜାମାତ-ଇ-ଇସଲାମୀ'ର ଯୁଵ ଶାଖା ଇସଲାମୀ ଜମିଅତ୍ ଏ ତୁଲାବାର ପ୍ରମୁଖ ହାତ ଥିଲା। ଏହି ସଂଗଠନଗୁଡ଼ିକର ଚିନ୍ତାଧାରା ସର୍ଵଦା ପାକିସ୍ତାନ ଆଡ଼କୁ ଢଳି ରହିଥିଲା ଏଵଂ ସେମାନଙ୍କୁ ସୀମା ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ପରୋକ୍ଷ ସମର୍ଥନ ମିଳୁଥିଲା ବୋଲି ଅଭିଯୋଗ ହୋଇଥିଲା। ସେମାନେ ଏହି ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମ୍ୟାଚ୍‌କୁ ଏକ ସୁଯୋଗ ଭାବେ ଵ୍ୟଵହାର କରି ଵିଶ୍ୱ ସମୁଦାୟ ଆଗରେ ଭାରତ ଵିରୋଧୀ ମାନସିକତା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଵାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ।

ତେବେ ସେତେବେଳେ ଭାରତୀୟ ଖେଳାଳିମାନେ ନିଜ ଦେଶରେ ଏଭଳି ପ୍ରତିକୂଳ ପରିସ୍ଥିତିର ସାମ୍ନା କରି ସ୍ତବ୍ଧ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। କପିଳ ଦେଵ, ସୁନୀଲ ଗାଭାସ୍କର ଓ ସନ୍ଦୀପ ପାଟିଲ୍‌ଙ୍କ ଭଳି ଖେଳାଳିମାନେ ଅନୁଭଵ କରିଥିଲେ ଯେ ସେମାନେ ଯେମିତି କୌଣସି ବିଦେଶୀ ମାଟିରେ ଖେଳୁଛନ୍ତି। ୱେଷ୍ଟଇଣ୍ଡିଜ୍‌ର କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଖେଳାଳି ବିଭ୍ ରିଚାର୍ଡସ ମଧ୍ୟ ଏହି ପରିସ୍ଥିତି ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଯାଇଥିଲେ ଏଵଂ ମ୍ୟାଚ୍ ପରେ କହିଥିଲେ ଯେ ସେମାନଙ୍କୁ ଲାଗୁଥିଲା ଯେମିତି ସେମାନେ ନିଜ ଘରୋଇ ଗ୍ରାଉଣ୍ଡ ବାର୍ବାଡୋସ୍‌ରେ ଖେଳୁଛନ୍ତି।

ଏହି ଘଟଣା ସେତେବେଳର ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଚାଲିଥିଵା କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ଏଵଂ ଜମ୍ମୁ-କାଶ୍ମୀରର ତତ୍କାଳୀନ ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଫାରୁକ୍ ଅବଦୁଲ୍ଲାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତିକ୍ତତା ବଢ଼ାଇ ଦେଇଥିଲା। କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ଏହାକୁ ସୁରକ୍ଷା ଓ ଗୋଇନ୍ଦା ଵିଭାଗର ବଡ଼ ଵିଫଳତା ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ମ୍ୟାଚ୍ ପରେ ପୋଲିସ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଗ୍ରହଣ କରି ପିଚ୍ ଖୋଳିଵାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିବା ଏଵଂ ଦେଶଵିରୋଧୀ ସ୍ଲୋଗାନ ଦେଇଥିଵା ଅଭିଯୋଗରେ 'ଜାମାତ-ଇ-ଇସଲାମୀ' ସଂଗଠନର ଅନେକ ସ୍ଥାନୀୟ ଯୁଵକ ଓ କର୍ମୀଙ୍କୁ ଗିରଫ କରିଥିଲା।

ତେବେ ଏହି ଘଟଣାଟି ହିଁ ଦର୍ଶାଇଥିଲା ଯେ କାଶ୍ମୀର ଭିତରେ ପାକିସ୍ତାନର ପରୋକ୍ଷ ଇନ୍ଧନ କେତେ ଗଭୀରକୁ ଚାଲିଗଲାଣି, ଯାହା ପରଵର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ୧୯୮୯ ମସିହାରେଏକ ବଡ଼ ସଶସ୍ତ୍ର ଆତଙ୍କଵାଦର ରୂପ ନେଇଥିଲା। ପାକିସ୍ଥାନ ଆହୁରି ଧନ ଓ ବଳ ଖର୍ଚ୍ଚ କରି ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କୁ ଭାରତ ଵିରୋଧୀ କଲା । ଅନେକ କାଶ୍ମୀରୀ ଯୁଵକ ଯୁଵତୀଙ୍କୁ ଆତଙ୍କଵାଦୀ ସଜାଇଥିଲା ଯାହା ପରେ କାଶ୍ମୀର ହିନ୍ଦୁଙ୍କର ଜନସଂହାରର କାରଣ ହୋଇଥିଲା । ସେ ସମୟର ସରକାର ଯଦି ମ୍ୟାଚ୍ ପରେ ହିଁ ସ୍ଥିତି ବୁଝି ପାକିସ୍ଥାନ ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଵ୍ୟାପାର ବନ୍ଦ କରିଥାନ୍ତା,ମିଡିଆ ପ୍ରସାରଣ ଉପରେ ବ୍ୟାନ୍ ଲଗାଇଥାନ୍ତା ଏଵଂ ସିନ୍ଧୁ ଜଳସନ୍ଧିଙ୍କୁ ରଦ୍ଦକରି ଉଚିତ୍ ପଦକ୍ଷେପ ନେଇଥାନ୍ତା ତେବେ କେବେହେଲେ ବି କାଶ୍ମୀରରେ ଆତଙ୍କଵାଦ ପଢ଼ିନଥାନ୍ତା । 

କିନ୍ତୁ ତତ୍କାଳୀନ ଅପାରଗ ସରକାର ସେତେବେଳେ ଉଚିତ୍ ପଦକ୍ଷେପ ନେଲା ନାହିଁ । ଅଶି ଦଶକର ମଧ୍ୟାଵର୍ତ୍ତୀ ସମୟରୁ ନବେ ଦଶକର ମଧ୍ୟାଵର୍ତ୍ତୀ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କାଶ୍ମୀରର ରାସ୍ତାଘାଟରେ ଆତଙ୍କଵାଦୀମାନେ ବନ୍ଧୁକ ଧରି ବୁଲୁଥିଲେ । କାଶ୍ମୀରର ସ୍ଥିତି ଆଦୌ ଭଲ ନଥିଲା । 

ତେବେ କାଶ୍ମୀରରେ ଶେଷ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ କ୍ରିକେଟ୍ ମ୍ୟାଚ୍ ୯ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୧୯୮୬ରେ ଶ୍ରୀନଗରର ସେହି ସେର-ଇ-କାଶ୍ମୀର ଷ୍ଟାଡିୟମରେ ଭାରତ ଓ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଦିନିକିଆ ମ୍ୟାଚ୍ ଆୟୋଜନ କରାଯାଇଥିଲା। ପୂର୍ଵ ଅପ୍ରିତୀକର ଘଟଣାକୁ ସ୍ମରଣ କରି ଏହି ମ୍ୟାଚ୍ ସମୟରେ ସୁରକ୍ଷା ଵ୍ୟଵସ୍ଥା ଅତି କଡ଼ାକଡ଼ି କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ମ୍ୟାଚ୍‌ରେ ଭାରତ ଵିଜୟୀ ହୋଇଥିଲା କିନ୍ତୁ ସେତେବେଳେ ବି ସ୍ଥିତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱାଭାଵିକ ନଥିଲା।

୧୯୮୬ ମ୍ୟାଚ୍ ପରେ, କାଶ୍ମୀରରେ ଵିଚ୍ଛିନ୍ନତାଵାଦ ଓ ଆତଙ୍କବାଦୀ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ବହୁତ ମାତ୍ରାରେ ବଢ଼ିଗଲା। ସୁରକ୍ଷା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଶ୍ରୀନଗରକୁ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମ୍ୟାଚ୍ ଆୟୋଜନ କରିଵାର ମାନ୍ୟତାରୁ ବଞ୍ଚିତ କରାଗଲା। ପରଵର୍ତ୍ତୀ ପ୍ରାୟ ୪ ଦଶନ୍ଧି ଧରି ସେଠାରେ କୌଣସି ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ କ୍ରିକେଟ୍ ମ୍ୟାଚ୍ ଖେଳାଯାଇ ନାହିଁ।

୧୯୮୯-୯୦ ମସିହାରେ କାଶ୍ମୀର ଉପତ୍ୟକାରେ ସଶସ୍ତ୍ର ଆତଙ୍କବାଦ ଚରମ ସୀମାରେ ପହଞ୍ଚିଵା ପରେ, ସେର-ଇ-କାଶ୍ମୀର କ୍ରିକେଟ୍ ଷ୍ଟାଡିୟମକୁ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ସରକ୍ଷା ବାହିନୀ "CRPF" ନିଜ ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ନେଇଥିଲା। ବହୁ ଵର୍ଷ ଧରି ଏହି ସୁନ୍ଦର କ୍ରିକେଟ୍ ଷ୍ଟାଡିୟମଟି କ୍ରିକେଟ୍ ବଦଳରେ ଏକ ବଡ଼ ସୈନ୍ୟ କ୍ୟାମ୍ପ ଵା ବଙ୍କର ଭାବରେ ଵ୍ୟଵହୃତ ହେଲା।

କାରଗିଲ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାକିସ୍ଥାନକୁ ପିଟି ପିଟି ଛାଲ ଉତାରିଵା ପରେ ୨୦୦୦ ମସିହା ପରଵର୍ତ୍ତୀ କାଳରେ ଶେର୍ ଇ ଷ୍ଟାଡିୟମକୁ ସୁରକ୍ଷା ଵାହିନୀଙ୍କଠାରୁ ପୁଣି ନିଆଗଲା ଏଵଂ ଧୀରେ ଧୀରେ ଏହାର ପୁନରୁଦ୍ଧାର କରାଗଲା। ରଣଜୀ ଟ୍ରଫି ଭଳି ଘରୋଇ କ୍ରିକେଟ୍ ମ୍ୟାଚ୍ ସେଠାରେ ପୁଣି ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ଜମ୍ମୁ-କାଶ୍ମୀରରୁ ଧାରା ୩୭୦ ହଟିବା ପରେ ସେଠାରେ ସ୍ଥିତି ବଦଳିଛି। ନିକଟରେ ସେଠାରେ 'ଲେଜେଣ୍ଡ୍ସ ଲିଗ୍ କ୍ରିକେଟ୍— "LLC" ଭଳି ଟୁର୍ନାମେଣ୍ଟ ଆୟୋଜନ କରାଯାଇଛି ଏଵଂ ହଜାର ହଜାର ସ୍ଥାନୀୟ ଦର୍ଶକ ଷ୍ଟାଡିୟମକୁ ଆସି ଗୌତମ ଗମ୍ଭୀର, ସୁରେଶ ରାଇନା ଭଳି ଭାରତୀୟ ପୂର୍ଵତନ ଖେଳାଳିମାନଙ୍କୁ ଵିଶେଷ ସମର୍ଥନ ଓ ସ୍ୱାଗତ କରୁଥିଵାର ଦେଖିଵାକୁ ମିଳିଛି।

୧୯୮୩ରେ ଯେଉଁ କ୍ରିକେଟ୍ ପଡ଼ିଆଟି ଵିଭାଜନ ଓ ଵିଦ୍ୱେଷର ପ୍ରତୀକ ପାଲଟିଥିଲା ଆଜି ସେହି କ୍ରିକେଟ୍ ପଡ଼ିଆ କାଶ୍ମୀରୀ ଯୁଵପିଢ଼ିକୁ ଭାରତର ମୂଳସ୍ରୋତ ସହ ଯୋଡ଼ିବାର ଏକ ବଡ଼ ମାଧ୍ୟମ ସାଜିଛି।

ଗତ କିଛି ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ କାଶ୍ମୀର ଉପତ୍ୟକାରୁ ପରଭେଜ୍ ରସୁଲ୍, ଉମ୍ରାନ ମଲିକ ଓ ଅବଦୁଲ ସମଦଙ୍କ ଭଳି ପ୍ରତିଭାଵାନ ଖେଳାଳିମାନେ ଆସି ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ ଦଳ ଏବଂ IPLରେ ନିଜର ଚମତ୍କାର ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଛନ୍ତି। ଆଜିର କାଶ୍ମୀରୀ ଯୁଵକମାନେ ଷ୍ଟାଡିୟମରେ ପାକିସ୍ତାନୀ ପତାକା ଧରିଵା ବଦଳରେ ହାତରେ ବ୍ୟାଟ୍ ଓ ବଲ୍ ଧରି ନିଜକୁ ଜଣେ ଜଣେ ଗର୍ଵିତ ଭାରତୀୟ ଖେଳାଳି ଭାବେ ଗଢ଼ିତୋଳିଵାକୁ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖୁଛନ୍ତି। ଏହା ସୀମା ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ଆସୁଥିଵା ନକାରାତ୍ମକ ପ୍ରୋପାଗାଣ୍ଡା ଉପରେ ଏକ ବଡ଼ ଶକ୍ତ ଚାପୁଡ଼ା।

କାଶ୍ମୀର କ୍ରିକେଟ୍ ବ୍ୟାଟ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତି ପାଇଁ ଵିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଧାରା ୩୭୦ ହଟିଵା ତଥା ସୁରକ୍ଷା ଓ ଶାନ୍ତି ଫେରିଵା ପରେ 'କାଶ୍ମୀରୀ ଉଇଲୋ'ରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ବ୍ୟାଟ୍ ଏବେ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ଏମନ୍ତକି ଵିଶ୍ୱକପ୍ ମ୍ୟାଚ୍‌ଗୁଡ଼ିକରେ ମଧ୍ୟ ଵ୍ୟଵହୃତ ହେଉଛି। ଏହା ସ୍ଥାନୀୟ ଅର୍ଥନୀତିକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିଵା ସହ ହଜାର ହଜାର କାଶ୍ମୀରୀଙ୍କୁ ରୋଜଗାର ଦେଇଛି, ଯାହାଫଳରେ ସେମାନେ ଆଉ ପଥରମାଡ଼ କରୁନାହାନ୍ତି କି ବନ୍ଧୁକ ଧରି ସହରର ରାସ୍ତାରେ ବୁଲୁନାହାନ୍ତି ଏଵଂ ଵିଚ୍ଛିନ୍ନତାବାଦର କଳା ଅନ୍ଧାରରୁ ବାହାରି ଏକ ସମୃଦ୍ଧ ଭଵିଷ୍ୟତ ଆଡ଼କୁ ଗତି କରୁଛନ୍ତି।

୧୯୮୩ ଅକ୍ଟୋବର ୧୩ର ସେହି ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟଜନକ ଦିନଟି ଏକ ଶିକ୍ଷା ଥିଲା ଯେ, ଯେତେବେଳେ ପ୍ରଶାସନିକ ଶିଥିଳତା ଏଵଂ ସୀମାପାର ଶତ୍ରୁର କୁତ୍ସିତ ପ୍ରୟାସକୁ ଅଣଦେଖା କରାଯାଏ, ତାହାର ପରିଣାମ କେତେ ଭୟଙ୍କର ହୋଇପାରେ। କାଶ୍ମୀର ସେହି ଭୁଲ୍ ପାଇଁ ଦୀର୍ଘ ୪୦ ଵର୍ଷର କଷ୍ଟ ଭୋଗିଛି। କିନ୍ତୁ ସମୟ ଚକ୍ର ବଦଳିଛି। ଶେର୍-ଇ-କାଶ୍ମୀର ଷ୍ଟାଡିୟମରେ ଆଜି ଆଉ ଦେଶଵିରୋଧୀ ସ୍ଲୋଗାନ ଶୁଭୁନାହିଁ ଵରଂ 'ଭାରତ ମାତାଙ୍କ ଜୟ' ଏଵଂ ଭାରତୀୟ ଖେଳାଳିଙ୍କ ପାଇଁ କରତାଳିର ଗୁଞ୍ଜରଣ ଶୁଣିଵାକୁ ମିଳୁଛି। ବୁଲେଟ୍ ଓ ବଙ୍କରର ଯୁଗ ଶେଷ ହୋଇ ଏବେ ବ୍ୟାଟ୍, ବଲ୍ ଓ ଵିକାଶର ଏକ ନୂଆ ସକାଳ ଆସିଛି। କାଶ୍ମୀରର ଏହି ରୂପାନ୍ତରଣ ପ୍ରମାଣ କରେ ଯେ, ଜାତୀୟତା ଏଵଂ ଶାନ୍ତି ଆଗରେ ଵିଚ୍ଛିନ୍ନତାଵାଦୀ ଚିନ୍ତାଧାରା ଆଜି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରାଜିତ।

ଓକଲାଣ୍ଡ Ebonics ଵିଵାଦ: ଭାଷା ଶିକ୍ଷାର ଏକ ଐତିହାସିକ ଅଧ୍ୟାୟ

 ୧୯୯୦ ଦଶକର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାର କାଲିଫର୍ଣ୍ଣିଆ ରାଜ୍ୟରେ ଥିଵା ଓକଲାଣ୍ଡ ସହରର ସରକାରୀ ସ୍କୁଲଗୁଡ଼ିକରେ ପ୍ରାୟ ୫୩% ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀ ଥିଲେ ଆଫ୍ରିକୀୟ-ଆମେରିକୀୟ ଵା କୃଷ୍ଣକାୟ। କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କର ଶିକ୍ଷାଗତ ସ୍ଥିତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୟନୀୟ ଥିଲା । କୃଷ୍ଣକାୟ ପିଲାଙ୍କ ହାରାହାରି ଜିପିଏ ମାତ୍ର ୧.୮୦ ଥିଲା କିନ୍ତୁ ଜିଲ୍ଲାର ହାରାହାରି ଜିପିଏ ୨.୪୦ ଥିଲା।

ସ୍ପେଶାଲ ଏଜୁକେସନ୍ ଵା ମାନସିକ କିମ୍ବା ଶିକ୍ଷଣ ଦୁର୍ବଳତା ଥିବା ଶ୍ରେଣୀରେ ୭୧% ପିଲା କୃଷ୍ଣକାୟ ଥିଲେ। ସ୍କୁଲରୁ ବେଦଖଲ ଵା ଫେଲ୍ ହେଉଥିଵା ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ୬୪% କୃଷ୍ଣକାୟ ଥିଲେ। ଏହି ସଂକଟର ସମାଧାନ ପାଇଁ ସ୍କୁଲ ବୋର୍ଡ ଏକ 'ଆଫ୍ରିକାନ-ଆମେରିକାନ ଟାସ୍କ ଫୋର୍ସ' ଗଠନ କଲା। ଗଭୀର ଅନୁସନ୍ଧାନ ପରେ ଜଣାପଡ଼ିଲା ଯେ, ଏହି ପିଲାମାନେ ମେଧାଵୀ ହୋଇଥିଲେ ବି କେଵଳ ଭାଷାଗତ ସମସ୍ୟା ଯୋଗୁଁ ପଛେଇ ଯାଉଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଘରେ ଯେଉଁ ଇଂରାଜୀ କହୁଥିଲେ, ତାହା ସ୍କୁଲର 'Standard English' ଵା ମାନକ ଇଂରାଜୀଠାରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଲଗା ଥିଲା।

ସେତେବେଳେ ଭାଷା ଵିଜ୍ଞାନୀମାନେ କୃଷ୍ଣକାୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବୋଲାଯାଉଥିଵା ଏହି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଶୈଳୀକୁ AAVE ଵା African-American Vernacular English ବୋଲି କହୁଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ୧୯୭୩ ମସିହାରେ ଜଣେ କୃଷ୍ଣକାୟ ମନୋଵିଜ୍ଞାନୀ ଡଃ ରବର୍ଟ ଉଇଲିୟମ୍ସ ଏକ ନୂଆ ଶବ୍ଦ ଗଢ଼ିଥିଲେ ଏଵଂ ତାହା 'Ebonics' ଥିଲା । 

Ebony ଓ Phonics ମିଶାଇ ଏହି Ebonics ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଇଥିଲା । 

କିନ୍ତୁ ଏହାର ମୂଳ ଇତିହାସ ଦାସତ୍ୱ ପ୍ରଥା ସହ ଜଡ଼ିତ ଥିଲା। ଆଫ୍ରିକାରୁ ଦାସତ୍ୱର ଶିକୁଳିରେ ବାନ୍ଧି ଅଣାଯାଇଥିଵା ନିଗ୍ରୋମାନେ ନିଜର ନାଇଜର-କଙ୍ଗୋ ଭାଷାର ଵ୍ୟାକରଣ ନିୟମ ସହ ଇଂରାଜୀ ଶବ୍ଦକୁ ମିଶାଇ ଏକ ନୂଆ ପ୍ରକାରର କଥାଵାର୍ତ୍ତା ଶୈଳୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲେ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ସେମାନେ "He is working" ପରିଵର୍ତ୍ତେ "He working" କିମ୍ବା "She be happy" (ସେ ସବୁବେଳେ ଖୁସି ରହେ) ଭଳି ଵାକ୍ୟ ଗଠନ କରୁଥିଲେ ଯାହାର ନିଜସ୍ୱ ସ୍ଥିର ଵ୍ୟାକରଣ ନିୟମ ଥିଲା।

ଓକଲାଣ୍ଡ ସ୍କୁଲ ବୋର୍ଡ ଭାବିଲା, ଯଦି ଆମେ କୃଷ୍ଣକାୟ ପିଲାଙ୍କ ଘରର ଭାଷା Ebonicsକୁ ସ୍କୁଲରେ ସମ୍ମାନ ନଦେଵା ତେବେ ସେମାନେ କେବେବି ସ୍କୁଲର ମାନକ ଇଂରାଜୀ ଶିଖିପାରିବେ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ୧୮ ଡିସେମ୍ବର ୧୯୯୬ରେ ବୋର୍ଡ ସର୍ଵସମ୍ମତି କ୍ରମେ ଏକ ପ୍ରସ୍ତାବ ଗ୍ରହଣ କଲା । 

'Ebonics' କୁ ଇଂରାଜୀର କୌଣସି ଅଶୁଦ୍ଧ ରୂପ ଵା Slang ନଭାବି, ଏହାକୁ କୃଷ୍ଣକାୟ ପିଲାଙ୍କର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପ୍ରାଥମିକ ଭାଷାର ମାନ୍ୟତା ଦିଆଯାଉ ବୋଲି ବୋର୍ଡ୍ ସଦସ୍ୟମାନେ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ ।

ପ୍ରସ୍ତାଵରେ ଲେଖାଗଲା ଯେ ଏହି ଭାଷାଟି "Genetically-based" ଅର୍ଥାତ୍ ଏହାର ମୂଳ ଆଫ୍ରିକୀୟ ଭାଷାର ଉତ୍ସ ସହ ଜଡ଼ିତ ଅଟେ ।

ଶିକ୍ଷକମାନଙ୍କୁ Ebonics ଶିଖାଯିଵ ଯଦ୍ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ପିଲାଙ୍କ ଭାଷା ବୁଝିପାରିବେ ଏଵଂ Positive Transfer ପଦ୍ଧତିରେ Contrastive Analysis ଵା ଦୁଇ ଭାଷାର ତୁଳନା କରି ସେମାନଙ୍କୁ ସହଜରେ 'Standard English' ଶିଖାଇପାରିବେ।

ଡିସେମ୍ବର ଶେଷ ସପ୍ତାହରେ କୌଣସି ବଡ଼ ଖବର ନଥିଵାରୁ, ଗଣମାଧ୍ୟମ ଏହି ଵିଷୟକୁ ତିଳକୁ ତାଳ କରି ସାରା ଦେଶରେ ଚର୍ଚ୍ଚିତ କଲା ଫଳତଃ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାରେ ଏକ ଭୁଲ୍ ପ୍ରଚାର ଚାଲିଲା। ଗଣମାଧ୍ୟମ ଦର୍ଶାଇଲା ଯେ "ଓକଲାଣ୍ଡ ସ୍କୁଲ ବୋର୍ଡ ଏବେ ପିଲାଙ୍କୁ ଶୁଦ୍ଧ ଇଂରାଜୀ ପରିଵର୍ତ୍ତେ ଷ୍ଟ୍ରିଟ୍ ସ୍ଲାଙ୍ଗ ଵା ଗଳିର ଖରାପ ଭାଷା ଶିଖାଇଵ !"

ଫଳତଃ ରାତାରାତି ଏହା ଆମେରିକାର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଵିତର୍କ ପାଲଟିଗଲା । The New York Times ଏହାକୁ ଓକଲାଣ୍ଡ ବୋର୍ଡର ଏକ "ବଡ଼ ଭୁଲ" ଵା Blunder) ବୋଲି କହିଲା ଏଵଂ ଯୁକ୍ତି କଲା ଯେ ଏହା ଦ୍ୱାରା ପିଲାମାନେ ମୁଖ୍ୟ ସ୍ରୋତରୁ ଦୂରେଇଯିବେ।

ଲୋକମାନେ ଏହି ଵିଷୟକୁ ନେଇ ଟିଵି ଚ୍ୟାନେଲ୍‌ରେ ଵ୍ୟଙ୍ଗ ଚିତ୍ର ଵା Cartoons ଏଵଂ ମଜାକଥାମାନ କଲେ ଏଵଂ ତହିଁରେ ସାଧାରଣ ଇଂରାଜୀ ଵାକ୍ୟକୁ ଅତି ମଜାଳିଆ ଭାବେ ଲେଖାଯାଇଥିଲା। ଇଣ୍ଟରନେଟ୍‌ରେ ଏକ 'Ebonics Translator' ୱେବସାଇଟ୍ ମଧ୍ୟ ଆସିଗଲା, ଯାହାକୁ ଅପମାନଜନକ ଦର୍ଶାଇ ପରେ ବନ୍ଦ କରାଯାଇଥିଲା।

ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର କଥା ହେଉଛି, ଏହି ପ୍ରସ୍ତାଵକୁ ସେତେବେଳେ କେଵଳ ଶ୍ୱେତକାୟ ନୁହେଁ ଵରଂ ବଡ଼ ବଡ଼ କୃଷ୍ଣକାୟ ନେତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତୀଵ୍ର ଵିରୋଧ କରିଥିଲେ । ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନାଗରିକ ଅଧିକାର ନେତା Jesse Jackson ଏ ଘଟଣା ସଂକ୍ରାନ୍ତରେ ପ୍ରଥମେ କହିଥିଲେ ଯେ "ଏହା ଆମ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ସୀମିତ କରିଦେଵ। ଆମେ ସେମାନଙ୍କୁ ଗଳିର ଭାଷାରେ ବାନ୍ଧି ରଖିଵାକୁ ଚାହୁଁନାହୁଁ।" ଅଵଶ୍ୟ ପରେ ପ୍ରକୃତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ବୁଝି ସେ ନିଜ ମତ ବଦଳାଇଥିଲେ।

ସେହିପରି ଆମେରିକାର ସେତେବେଳର କୃଷ୍ଣକାୟ କଵିୟତ୍ରୀ ଓ ଲେଖିକା ମାୟା Maya Angelou କହିଥିଲେ ଯେ ସେ ଏହି ନିଷ୍ପତ୍ତିରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆହତ ହୋଇଛନ୍ତି।

ଆମେରିକାର ଶିକ୍ଷା ସଚିଵ ରିଚାର୍ଡ ରିଲେ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଦେଲେ ଯେ Ebonicsକୁ କୌଣସି ପ୍ରକାରର ସରକାରୀ ଦ୍ୱିଭାଷୀ ଶିକ୍ଷା ଵା Bilingual Educationର ପାଣ୍ଠି ମିଳିଵ ନାହିଁ।

ଵିଵାଦର ସମାଧାନ କରିଵାକୁ ଯାଇ ସେତେବେଳେ କିଛି ଆଲୋଚକ ଓ ଶିକ୍ଷାଵିତ୍ ଯୁକ୍ତି ଦର୍ଶାଇଲେ ଯେ, ଇଂରାଜୀ ବହି କିମ୍ବା ଶ୍ରେଣୀଗୃହର ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ପଦ୍ଧତିରେ ଏକ ଅଣ-ମାନକ ଶୈଳୀକୁ ସ୍ଥାନିତ କଲେ, ପିଲାମାନେ ହେଉଥିଵା 'Language Interference' ଯୋଗୁଁ ମାନକ ଭାଷା ଶିଖିଵାରେ ଅସୁବିଧାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇପାରନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ମତରେ, ଏହା ପିଲାଙ୍କୁ ଭଵିଷ୍ୟତରେ ଵିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ଚାକିରି କିମ୍ବା ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ପଛକୁ ଠେଲିଦେଵାର ଆଶଙ୍କା ରହିଛି।

ଚାରିଆଡ଼ୁ ପ୍ରବଳ ଚାପ ଏଵଂ ଅପମାନିତ ହେଵା ପରେ ଓକଲାଣ୍ଡ ସ୍କୁଲ ବୋର୍ଡକୁ ପଛଘୁଞ୍ଚା ଦେଵାକୁ ପଡ଼ିଲା। ୧୫ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୯୭ରେ, ବୋର୍ଡ ନିଜର ପ୍ରସ୍ତାଵକୁ ସଂଶୋଧନ କଲା । ସେମାନେ ବହିରୁ "Genetically-based" ଭଳି ଵିଵଖଦୀୟ ଶବ୍ଦକୁ ହଟାଇଦେଲେ। ସେମାନେ ସ୍ପଷ୍ଟ କଲେ ଯେ, ସେମାନଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ Ebonics ପଢ଼ାଇଵା ନୁହେଁ ଵରଂ ଏହାକୁ ଏକ 'ସେତୁ' ଭାବେ ଵ୍ୟଵହାର କରି କେଵଳ ମାନକ ଇଂରାଜୀ ଶିଖାଇଵା ଥିଲା।

ଆମେରିକାର ଏହି ୩୦ ଵର୍ଷ ତଳର ଘଟଣା ଆଜି ଓଡ଼ିଶାର 'ପଲ୍ଲବୀ' ବହିର ଵିତର୍କ ସହ ଶତପ୍ରତିଶତ ମେଳ ଖାଉଛି। ଓକଲାଣ୍ଡ ବୋର୍ଡ ଭଳି ଓଡ଼ିଶାର ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ କମିଟି ମଧ୍ୟ 'ସାଂସ୍କୃତିକ ସମନ୍ୱୟ' ଓ 'ସହଜ ଶିକ୍ଷଣ' ନାଁରେ ଇଂରାଜୀ ବହିରେ ଓଡ଼ିଆ ରଜଗୀତ ରଖିଦେଲେ। 

ଆମେରିକାର ଏହି ଘଟଣାରୁ ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଉଛି ଯେ, ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ଓ ଶିକ୍ଷା ପଦ୍ଧତିରେ ମାନକ ଏଵଂ ଆଞ୍ଚଳିକ ଭାଷାର ସୀମାରେଖା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଵା କେତେ ଜଟିଳ। ଓକଲାଣ୍ଡ ସ୍କୁଲ ବୋର୍ଡକୁ ପ୍ରବଳ ସାମାଜିକ ଓ ଗଣମାଧ୍ୟମର ଚାପ ଯୋଗୁଁ ନିଜର ପ୍ରସ୍ତାଵକୁ ସଂଶୋଧନ କରିଵାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା। ଏହି ଘଟଣାରୁ ବୁଦ୍ଧିଜୀଵିମାନେ ବୁଝିଲେ ଯେ ଶିକ୍ଷକ ଶ୍ରେଣୀଗୃହରେ ପିଲାଙ୍କୁ ବୁଝିଵା ପାଇଁ ସହଯୋଗ କରିଵା ଅଲଗା କଥା, କିନ୍ତୁ ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକର ଗଠନ ସବୁବେଳେ ଵୈଜ୍ଞାନିକ ଓ ମାନକ ହେଵା ଆଵଶ୍ୟକ ଅଟେ।

ଆମେରିକାର ଏହି ୩୦ ଵର୍ଷ ତଳର ଘଟଣା ଅନେକାଂଶରେ ଆଜି ଓଡ଼ିଶାର 'ପଲ୍ଲବୀ' ବହିର ଵିତର୍କ ସହ ସାଦୃଶ୍ୟ ରଖୁଛି। ଓକଲାଣ୍ଡ ବୋର୍ଡ ଭଳି ଓଡ଼ିଶାର ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ମଧ୍ୟ 'ସହଜ ଶିକ୍ଷଣ' ନାଁରେ ମାନକ ପଦ୍ଧତି ସହ କରାଯାଇଥିଵା ପରୀକ୍ଷା-ନିରୀକ୍ଷାକୁ ନେଇ ଵିତର୍କ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି। 

ତେଣୁ, ଭାଷାର ମାନକ ରୂପ ଓ ଶୁଦ୍ଧତା ରକ୍ଷା କରିଵା ସହିତ ପିଲାଙ୍କୁ ସହଜରେ ଶିଖାଇଵା ପାଇଁ ଏଭଳି ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ଶିକ୍ଷାଗତ ନିଷ୍ପତ୍ତିଗୁଡ଼ିକର ପୁନର୍ଵିଚାର ଓ ସଂଶୋଧନ କରିଵା ହିଁ ଶିକ୍ଷାଵିତ୍‌ମାନଙ୍କ ମତରେ ଏକ ଗ୍ରହଣୀୟ ସମାଧାନ ହୋଇପାରିଵ। ଭାଷା ଶିକ୍ଷାର ପ୍ରକୃତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପିଲାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ନୂତନ 'Thinking Zone' ଵା ଚିନ୍ତା କରିବାର କ୍ଷମତା ତିଆରି କରିଵା ଅଟେ । ସ୍କୁଲ ବହିରେ ଅଣ-ମାନକ ଶୈଳୀର ପ୍ରୟୋଗ ଶିକ୍ଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ସହଜ କରିପାରେ, କିନ୍ତୁ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ସ୍ତରରେ ଏହା ପିଲାଙ୍କୁ ମୁଖ୍ୟ ସ୍ରୋତର ଭାଷା ଉପରେ ଦକ୍ଷତା ଲାଭ କରିଵାରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ। ଓକଲାଣ୍ଡର ପ୍ରୋକ୍ତ ଇତିହାସ ଆମକୁ ଏହା ଶିଖାଏ ଯେ ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ କରାଯାଉଥିଵା ପରୀକ୍ଷା-ନିରୀକ୍ଷା ଯେତେବେଳେ ଵ୍ୟାଵହାରିକ ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କରେ, ସେତେବେଳେ ନିଜର ଭୁଲ୍ ସ୍ୱୀକାର କରି ପଛକୁ ହଟିଵା ଏଵଂ ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକକୁ ଵୈଜ୍ଞାନିକ ରୂପ ଦେଵା ହିଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦକ୍ଷେପ। ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ଭାଷାର ଗରିମା ଏଵଂ ମାନକ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରଦାନର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତିକୁ ବଜାୟ ରଖିଵାକୁ ହେଲେ ଏଭଳି ଵିଵାଦୀୟ ନିଷ୍ପତ୍ତିର ସଂଶୋଧନ ଏକ ଏକମାତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ରସମ୍ମତ ତଥା ସ୍ଥାୟୀ ସମାଧାନର ମାର୍ଗ ପ୍ରଶସ୍ତ କରିଵ ।