•ସତ୍ୟଵଚନର ଫଳ: ସତ୍ୟଆମ୍ବ•

Garcinia xanthochymus ଗଛକୁ ଓଡ଼ିଶାରେ ସତ୍ୟଆମ୍ଵ କୁହାଯାଏ। ଏହା ଏକ ଚିରହରିତ ଉଷ୍ଣମଣ୍ଡଳୀୟ ଗଛ ଏଵଂ Clusiaceae ଉଦ୍ଭିଦ କୁଳ ଅନ୍ତର୍ଗତ। ଏହା ଦକ୍ଷିଣ ଏସିଆର ଭାରତ, ଶ୍ରୀଲଙ୍କା, ମାଲେସିଆ, ମିଆଁମାର, ଥାଇଲ୍ୟାଣ୍ଡ, ଓ ଭିଏତନାମ ଆଦି ଦେଶରେ ଦେଖାଯାଏ। ଭାରତରେ ଏହା ଓଡ଼ିଶା, ଆସାମ, ଚଟ୍ଟଗ୍ରାମ, ପଶ୍ଚିମଵଙ୍ଗ, ଓ ଦକ୍ଷିଣାତ୍ୟ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକରେ ମିଳିଥାଏ। ଏହାର ଫଳ ଅମ୍ଳଯୁକ୍ତ, ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ, ଓ ଔଷଧୀୟ ଗୁଣଯୁକ୍ତ, ଯାହା ଏହାକୁ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଔଷଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛି।

ଏହାର ସାଧାରଣ ଇଂରାଜୀ ନାମ ମଧ୍ୟରେ false mangosteen, gamboge, yellow mangosteen, Himalayan Garcinia ଓ sour mangosteen ଅନ୍ୟତମ। ଭାରତରେ ଏହା ଵିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ନାମରେ ପରିଚିତ। ଵଙ୍ଗାଳୀରେ ଏହାକୁ ଡେଫଳ କୁହାଯାଏ ଏଵଂ ସମ୍ଭଵତଃ ଏହା ଦେଫଳ ଵା ଦେଵଫଳର ପରିଵର୍ତ୍ତିତ ରୂପ ହୋଇଥାଇପାରେ। ଆସାମୀୟାରେ ଏହାର ନାମ ଟେପର ଟେଙା, ମଣିପୁରୀରେ heirangoi, ତାମିଳରେ பசும்பிடி (ପଚୁମ୍ପିଟି), ତୁଲୁରେ ಜಾರಿಗೆ ಪುಳಿ (ଜାରିଗେ ପୁଳି) ଓ ମଳୟାଳମ ଭାଷାରେ പിണമ്പുളി (ପିଣମ୍ପୁଳି) କୁହାଯାଏ ।

ତେବେ Garcinia xanthochymus ଗଛଟି ଓଡ଼ିଶାରେ ସାଧାରଣତଃ ସତ୍ୟଆମ୍ଵ ଵା ସତ୍ୟାମ୍ଵ ନାମରେ ପରିଚିତ। ଵିଶେଷତଃ ଓଡ଼ିଶାର ଗଡ଼ଜାତ ଅଞ୍ଚଳ, ଉତ୍ତରାଞ୍ଚଳ, ଓ ଜଙ୍ଗଲମୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ସତ୍ୟଆମ୍ଵ ଗଛ ଦେଖାଯାଏ। ଏହାର ଫଳ ଦରିଦ୍ରଜନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଖାଦ୍ୟ ଓ ଆଚାର ତିଆରିରେ ଵ୍ୟଵହୃତ ହୁଏ ଏଵଂ ଏହାର ଔଷଧୀୟ ଗୁଣ ଆୟୁର୍ଵେଦ ଓ ଲୋକଔଷଧ ଭାବେ ଵ୍ୟଵହୃତ ହୋଇଥାଏ ।

Garcinia xanthochymus ମୂଳତଃ Clusiaceae ନାମକ ଏକ ପୁରୁଣା ଉଦ୍ଭିଦ କୁଳର ଵଡ଼ ଗଛ ଅଟେ। ଏହି ଗଛ ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ପୂର୍ଵ ଏସିଆର ଆଦ୍ର ଉଷ୍ଣ ଵନରେ ଵଢ଼ିଥାଏ ।Clusiaceae ଉଦ୍ଭିଦ କୁଳର ଗଛମାନେ ବହୁତ ପୁରୁଣା । ଆଜକୁ ପ୍ରାୟ ୫୦-୬୦ ନିୟୁତ ଵର୍ଷ ଆଗରୁ ଅର୍ଥାତ୍ Cretaceous ଓ Paleogene ଯୁଗରେ Clusiaceae କୁଳର ଵିଵର୍ତ୍ତନ ଇତିହାସ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ଏହି କୁଳରେ ଫଳ ଦେଉଥିଵା, ଫୁଲ ଦେଉଥିଵା ଓ ଔଷଧୀୟ ଗୁଣ ଥିଵା ଅନେକ ଜାତୀୟ ଗଛ ରହିଛି। ଆମେରିକାର New Jerseyରୁ ମିଳିଥିଵା Clusiaceae କୁଳ ସମ୍ଵନ୍ଧୀୟ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଗଛର ଜୀଵାଶ୍ମରୁ ଜଣାପଡ଼ିଛି ଯେ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ କାଳରେ ହିଁ ଏହି କୁଳର ଗଛମାନେ ମହୁମାଛି ଓ ଅନ୍ୟ କୀଟଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟରେ ଫୁଲରୁ ପରାଗ ଵିସ୍ତାର କରୁଥିଲେ। ଵର୍ତ୍ତମାନ Clusiaceae କୁଳରେ ପ୍ରାୟ ୧୩ଟି ଵଂଶ ଓ ୭୫୦ରୁ ଅଧିକ ଜାତି ଅଛି ଏଵଂ Clusiaceae କୁଳର ଅଧିକାଂଶ ଗଛ ଆଫ୍ରିକା, ଏସିଆ ଓ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆର ଉଷ୍ଣ ଓ ଆଦ୍ର ଅଞ୍ଚଳରେ ମିଳେ। 

ପ୍ରାୟ ୬୬ ନିୟୁତ ଵର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଏକ ବଡ଼ ଗ୍ରହାଣୁ ପୃଥିଵୀକୁ ଧକ୍କା ଦେଇଥିଲା, ଯାହା ଅନେକ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଗଛକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଇଥିଲା। ଏହା ପରେ, Clusiaceae କୁଳର ଗଛମାନେ ନୂଆ ନୂଆ ଜାଗାରେ ବଢ଼ିଵାକୁ ଲାଗିଲେ। ଉଷ୍ଣ ଓ ଆଦ୍ର ଜଙ୍ଗଲରେ ଏମାନେ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଦେଵା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହାର ଫୁଲରେ ମଧୁ ଥାଏ, ଯାହା ପକ୍ଷୀ ଓ କୀଟଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରେ। ଏହି ପରାଗଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏମାନଙ୍କୁ ଵିଭିନ୍ନ ଜାଗାରେ ଵିସ୍ତାର କରିଵାରେ ସାହାଯ୍ୟ କଲା।

Garcinia xanthochymus ଏହି Clusiaceae କୁଳର Garcinia ଉଦ୍ଭିଦଵଂଶର ଏକ ଵିଶିଷ୍ଟ ଉଦ୍ଭିଦ ଜାତି ଅଟେ। ଗଵେଷକମାନେ କୁହନ୍ତି ଯେ ଏହାର ଉତ୍ପତ୍ତି ହିମାଳୟ ଓ ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ଵ ଏସିଆର ଜଙ୍ଗଲରେ ହୋଇଥିଲା। Garcinia xanthochymus ସାଧାରଣତଃ ସମୁଦ୍ର ପତ୍ତନରୁ ୧୪୦୦ ମିଟର ଉଚ୍ଚତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଵଢ଼େ। ଏହାର ଫଳ ଅମ୍ଳଯୁକ୍ତ ଓ ମିଠା, ଯାହା ପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରେ। ଏହାର ଵୀଜ ପହର୍ନବିଲ୍ ଓ ବୁଲବୁଲ୍ ଭଳି ପକ୍ଷୀ ତଥା ହାତୀ, ହରିଣ, ଵାନର ଆଦି ପଶୁମାନେ ଖାଇ ଦୂର ଦୂର ଜାଗାକୁ ନେଇଯାଆନ୍ତି। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା Garcinia xanthochymusର ଵୀଜ ଅନେକ ଜାଗାରେ ଵିସ୍ତାର ହୁଏ, ଯାହା ଏହାର ଵଂଶ ଵଢ଼ିଵାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ସେହିପରି ଚୀନର Xishuangbanna ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ଜାତୀୟ ସ୍ଥାନୀୟ ମୂଷା ଏହାର ଵୀଜ ଖାଇ ଜମା କରେ, ଯାହା ନୂଆ ଗଛ ହେଵାରେ ସହାୟକ ହୁଏ।

Garcinia xanthochymus ର ଫଳ, ଛାଲ, ପତ୍ର ଓ ଵୀଜରେ ଔଷଧୀୟ ଗୁଣ ଅଛି। ଏହି ଗଛରେ xanthones ନାମକ ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥ ମିଳେ ଯାହା ଜୀଵାଣୁ ନାଶକ, ମ୍ୟାଲେରିଆ ରୋଧକ ଓ ମସ୍ତିଷ୍କରେ ନୂଆ କୋଷ ତିଆରି କରିଵାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ଏହାର ଫଳରେ phenolic acids ଓ flavonoids ଅଛି, ଯାହା ଶରୀରରେ ରୋଗ ସହ ଲଢ଼ିଵା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଶକ୍ତି ବଢ଼ାଏ, ସୁଗାର ରୋଗ ଓ କର୍କଟ ରୋଗକୁ ରୋକିଵାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। 

ଜାନ୍ଥୋନ୍ (xanthones) ଵ୍ୟତୀତ Garcinia xanthochymus ଗଛରେ ଫ୍ଲାଵୋନଏଡ୍ (flavonoids), ବେଞ୍ଜୋଫେନୋନ୍ (benzophenones) ଭଳି ଫାଇଟୋକେମିକାଲ୍ ଥାଏ ଯାହା ଏହାକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଔଷଧୀୟ ଗୁଣ ପ୍ରଦାନ କରେ । ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଔଷଧୀୟ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ଆଣ୍ଟିଅକ୍ସିଡାଣ୍ଟ (antioxidant) ଗୁଣ ଯାହା ଶରୀରରେ ମୁକ୍ତ ରାଡିକାଲ୍‌କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ଅକ୍ସିଡେଟିଵ୍ ଷ୍ଟ୍ରେସ୍ କମାଏ । ଏହା ଡାଏବେଟିସ୍ (antidiabetic) ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ ତଥା Nerve Growth Factor ବଢ଼ାଇଵାରେ ସହାୟକ ହୁଏ । ଏହାର ପତ୍ର ଓ ଫଳରେ anti-inflammatory ଗୁଣ ଅଛି ଯାହା ଯାହା ପ୍ରଦାହ କମାଇଵାରେ ଉପକାରୀ ଅଟେ। ପାରମ୍ପରିକ ଭାବେ ଏହାକୁ diarrhea,dysentery,ଵାନ୍ତି, ଉଦ୍‌ଗାର ଓ ପେଟ ରୋଗରେ ଵ୍ୟଵହାର କରାଯାଏ । ଏହା ଆଣ୍ଟିମାଇକ୍ରୋବାଇଆଲ୍ (antimicrobial) ଗୁଣ ଯୋଗୁଁ ବ୍ୟାକ୍ଟେରିଆ ଓ ଫଙ୍ଗସ୍ ଵିରୋଧରେ କାମ କରେ । କିଛି ଅଧ୍ୟୟନରେ ଏହାର ଆଣ୍ଟିକ୍ୟାନ୍ସର୍ (anticancer) ସମ୍ଭାଵନା ଦେଖାଯାଇଛି ଯେଉଁଥିରେ ବିଭିନ୍ନ କ୍ୟାନ୍ସର ସେଲ୍ ଲାଇନ୍ ଉପରେ ଏହାର ପ୍ରଭାଵ ପରୀକ୍ଷା କରାଯାଇଛି । ଏହାର ଛାଲ ଓ ଫଳ elastase inhibitor ଭାବେ କାମ କରି ଚର୍ମ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସମସ୍ୟାରେ ଉପକାରୀ ହୋଇପାରେ । ପାରମ୍ପରିକ ଚୀନ ଦେଶୀୟ ଔଷଧରେ ଏହାକୁ କୃମି ନିଵାରଣ, ଖାଦ୍ୟ ଵିଷ ହଟାଇଵା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରୋଗରେ ଵ୍ୟଵହାର କରାଯାଏ । ଏହାର ଫଳ ଆୟୁର୍ଵେଦ ଅନୁସାରେ ପାଚନ ଶକ୍ତି ବଢ଼ାଇଵା, ଲିଭର୍ ସଫା କରିଵା ଓ ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧ କ୍ଷମତା ବଢ଼ାଇଵାରେ ଉପଯୋଗୀ । ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ଏହାର ଵିଵର୍ତ୍ତନରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ନିର୍ଵାହ କରିଥିଲା। Garcinia xanthochymusର ଛାଲରୁ ନିର୍ଗତ ହେଉଥିଵା ହଳଦିଆ ରସକୁ "ଗାମ୍ବୋଜ୍" କୁହାଯାଏ ଏଵଂ ଏ ରସ ପୁରୁଣା କାଳରେ ରଙ୍ଗ ଓ ଔଷଧ ରୂପେ ଵ୍ୟଵହାର ହେଉଥିଲା। 

Garcinia xanthochymusର ଏହି ସବୁ ଗୁଣ ମଣିଷଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରି ଏହାର ଵିସ୍ତାରରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଛି। ପୂର୍ଵେ ମଣିଷମାନେ ଏହାର ଫଳକୁ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଔଷଧ ରୂପେ ଵ୍ୟଵହାର କରୁଥିଲେ, ଯାହା ଏହାର ଵଂଶ ଵଢ଼ାଇଵାରେ ମଧ୍ୟ ସହାୟକ ହୋଇଛି। ମଣିଷମାନେ Garcinia xanthochymusକୁ ଅନେକ ଜାଗାରେ ଚାଷ କରିଛନ୍ତି। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ୧୯୦୦ ମସିହାରେ ଏହାକୁ Hawaiiରେ ଲଗାଯାଇଥିଲା। ମଣିଷମାନଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ଏ ଗଛ ଏସିଆରୁ ଯାଇ ଉତ୍ତର ପୂର୍ଵ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ ଓ ଉତ୍ତର ଆମେରିକା ମହାଦେଶର ଦକ୍ଷିଣାଞ୍ଚଳରେ ଲଗାଯାଇଛି । ଭାରତ, ଥାଇଲ୍ୟାଣ୍ଡ ଓ ଚୀନରେ Garcinia xanthochymusର ଫଳକୁ ଜାମ୍, ଅମ୍ଳ କିମ୍ଵା ଖାଦ୍ୟରେ ଵ୍ୟଵହାର କରାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଜଙ୍ଗଲ କଟା ଓ ଜଳଵାୟୁ ପରିଵର୍ତ୍ତନ ହେତୁ ଏ ଗଛ ଧିରେ ଧିରେ ଜଙ୍ଗଲରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ ଯାଉଅଛି।

Garcinia xanthochymus ଏକ ମଧ୍ୟମ ଆକାରର ଚିରହରିତ ଗଛ, ଯାହା 10-20 ମିଟର ଉଚ୍ଚତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଢ଼ିପାରେ। ଏହାର ସ୍କନ୍ଧ ଵା ଗଣ୍ଡି ସ୍ଥୂଳ ଓ ଡାଳଗୁଡ଼ିକ ଘନ ହୋଇଥାଏ। ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭାଷାକୋଷ ଅନୁସାରେ, ଏହି ଗଛ ତମାଳ ଗଛ ପରି ଚିରଶ୍ୟାମଳ ଓ ଘନସନ୍ନଦ୍ଧ। ଏହାର ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଆମ୍ଵଗଛର ପତ୍ରଠାରୁ ବଡ଼, ମୋଟା, ଓ ଚିକ୍କଣ। ପତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଲମ୍ଵା, ଅଣ୍ଡାକାର, ଓ ଚମକଦାର ଯାହା ଗଛକୁ ଏକ ଆକର୍ଷଣୀୟ ରୂପ ଦିଏ। ଏହାର ଘନ ପତ୍ରସମୂହ ଜଙ୍ଗଲରେ ଛାୟା ପ୍ରଦାନ କରେ। ଏହାର ଫୁଲ ଧଳା ଓ ସୁଗନ୍ଧଯୁକ୍ତ ଏଵଂ ଵସନ୍ତ ଋତୁରେ ଫୁଟେ। ଫୁଲଗୁଡ଼ିକ ଛୋଟ ଓ ସରଳ କିନ୍ତୁ ସୁନ୍ଦର ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ। ଏହାର ଫଳ ଗୋଲାକାର, ନେଙ୍ଗଡ଼ା ଆମ୍ଵ, କିମ୍ଵା କେନ୍ଦୁ ଫଳ ପରି ଦେଖାଯାଏ। କଞ୍ଚା ଫଳ ଖଟା, କିନ୍ତୁ ପାଚିଲେ ଈଷତ୍ ମିଠା ଓ ଖଟା ସ୍ୱାଦ ଧାରଣ କରେ। ପାଚିଲା ଫଳ ହଳଦିଆ ଵା ନାରଙ୍ଗୀ ରଙ୍ଗର ହୁଏ, ଯାହା ପାଚିଲା ଆମ୍ଵର କିମ୍ବା ହଳଦିଆ ପାଚିଲା ପିଜୁଳି ରଙ୍ଗ ସହ ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ରଖେ। ଫଳର ଭିତରେ ଏକ ଖୋସା ଵା ଚିରୁଡ଼ା ଥାଏ ଏଵଂ ବଉଳ ମଞ୍ଜିଠାରୁ ବଡ଼ ଓ କଳା ରଙ୍ଗର ଅନେକ ଲମ୍ଵା ମଞ୍ଜି ରହିଥାଏ। 

ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭାଷାକୋଷ ଅନୁସାରେ ଏସିଆର ଵିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ Garcinia xanthochymus ଗଛର ଫଳ ଵର୍ଷା ଓ ଶରତ ଋତୁରେ ପାଚେ। ପାଚିଲା ଫଳ ଗରିଵ ଲୋକେ ଖାଆନ୍ତି ଓ ଆମ୍ଵିଳ ତରକାରୀ ତିଆରି କରନ୍ତି। କଞ୍ଚା ଫଳକୁ କାଟି ଆଚାର ତିଆରି କରାଯାଏ। ଏହାର ଵୀଜରୁ ତୈଳ ନିଷ୍କାସିତ ହୁଏ, ଯାହା ତିକ୍ତ, ଅମ୍ଳମଧୁର, ପାଚକ, ରୁଚିକାରକ, ଵଳକର, ଓ ସାରକ। ଏହା କୃମି, କୁଷ୍ଠ, ଓ ଵ୍ରଣ ରୋଗରେ ଔଷଧୀୟ ଭାବେ ଉପକାରୀ। ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭାଷାକୋଷ ଅନୁସାରେ, Garcinia xanthochymus ର ଅପକ୍ୱ ଫଳ ଅମ୍ଳ, ଧାରକ, ଵାୟୁନାଶକ, ଉଷ୍ଣଵୀର୍ଯ୍ୟ, ଗୁରୁ, ଓ ପିତ୍ତଵର୍ଦ୍ଧକ। ପକ୍ୱ ଫଳ ଦୀପକ, ରୁଚିଜନକ, ଲଘୁ, ଉଷ୍ଣଵୀର୍ଯ୍ୟ, ଓ କଫ ଓ ଵାୟୁନାଶକ। ଏହାର ଵିଜରୁ ନିଷ୍କାସିତ ତୈଳ ଔଷଧୀୟ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂଲ୍ୟଵାନ।

ଆମେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ Garcinia xanthochymusକୁ ଓଡ଼ିଶାରେ ସତ୍ୟଆମ୍ବ କୁହାଯାଏ । ତେବେ ସାରଳା ଦାସ ଵିରଚିତ ସାରଳା ମହାଭାରତରେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟଆମ୍ଵ ନାମରେ ଏକ ଗଛର ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି। ଉକ୍ତ ସତ୍ୟଆମ୍ବ ଗଛର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଫଳ ସମ୍ଵନ୍ଧୀୟ ଏକ ଆକର୍ଷଣୀୟ କାହାଣୀ ସାରଳା ଦାସ ତାଙ୍କ ମହାଭାରତରେ ଵର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି। ଏହି କଥା ପାଣ୍ଡଵମାନଙ୍କର ଅଜ୍ଞାତଵାସ ସମୟରେ ଘଟିଥିଵା ଏକ ଘଟଣା ସହ ଜଡ଼ିତ।

ପାଣ୍ଡଵମାନଙ୍କର ଅଜ୍ଞାତ ଵନଵାସ ସ୍ଥାନର ପରିଚୟ ପାଇଵା ସକାଶେ ଦିନେ ଦୁର୍ଯୋଧନ ମାମୁ ଶକୁନିଙ୍କ ସହିତ ମନ୍ତ୍ରଣା କଲେ ଏଵଂ ତାଙ୍କ ପରାମର୍ଶକ୍ରମେ ପୁରଚନ ପଣ୍ଡାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଗୌରମୁଖକୁ ଡାକି ତାକୁ ପାଣ୍ଡଵମାନଙ୍କର ଅନୁସନ୍ଧାନ ନିମିତ୍ତ ପଠାଇଦେଲେ।

“ପୁରଞ୍ଜନ ପଣ୍ଡାର ପୁତ୍ର ଗୋଉରମୁଖ ବୋଲି ।

ତାହାକୁ ପଠିଆଅ ମୋହୋର ଵିଚାରେ କହିଲି ॥

ଶକୁନି ଵଚନ ଶୁଣିକରି ରାଜା ଦ୍ରିଯୋଧନ ।

ସନ୍ନିଧକୁ ହକାରିଲେ ପୁରଞ୍ଜନର ନନ୍ଦନ ॥”

ଗୌରମୁଖକୁ ଦୁର୍ଯୋଧନ ଆଦେଶ ଦେଇଥାନ୍ତି ଯେ ଯେଉଁମାନେ ଆଶ୍ୱିନ ମାସରେ ଆମ୍ଵଫଳ ଦେଇ ପାରିବେ, ସେମାନେ ପାଣ୍ଡଵ ବୋଲି ଚିହ୍ନି ଆମ୍ଭକୁ ଆସି ଜଣାଅ।

“ଦ୍ରିଯୋଧନ ବୋଇଲା ତୁହି ଖୋଜିବୁ ତାହାଙ୍କୁ ।

ସେହି ନ ଚିହ୍ନିଲେ ଭଲ ହୋଇଵ ଆମ୍ଭକୁ ॥

ଯହିଁ ରହିଅଛନ୍ତି ପାଣ୍ଡଵ ପଞ୍ଚ ଵୀରେ ।

ଅନେକ ଋଷି ତପୋଧନେ ଥିବେ ସଙ୍ଗତରେ ॥

ସରୂପ ଜାଣିବୁ ତୁ ଵିଚାରି ପରିମଳ ।

ଆଶ୍ୱିନ ମାସରେ ତୁ ମାଗିବୁ ପକ୍ଵଚୂତ ଫଳ ॥

ଖୋଜିଣ ସେ ଵନେ ଯଦି ଆମ୍ଵ ନ ପାଇବେ ।

ସତ୍ୟଆମ୍ଵ ହୋଇଵଟି ବୋଇଲେ ପାଣ୍ଡବେ ॥”

ଚାରିମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାଣ୍ଡଵଙ୍କୁ ଉଣ୍ଡିଵା ପରେ ଶେଷରେ ଗୌରମୁଖ ପାଣ୍ଡଵମାନଙ୍କୁ ଅସ୍କନ୍ଦ ଵନରେ ଠାଵ କରି ତାଙ୍କର ଅତିଥି ହେଲେ। 

“ଗଉରମୁଖ ବୋଲି ସେ ପୁରଞ୍ଜନ ପଣ୍ଡାର ଵଳା ।

ଚାରିମାସେ ଯାଇ ସେ ପାଣ୍ଡେଵନ୍ତ ଠାଵକଲା ॥

ପାଣ୍ଡଵ ରହିଛନ୍ତି ଅସ୍କନ୍ଦ ନାମେ ଵନେ ।

ମୁକତ ଗଙ୍ଗା ଵହଇ ଯେ ଉତ୍ତର ଵାହାନେ ॥

ସେ ଉତ୍ତରାଂକୁରେ ଅଛି ରାମଘାଟ ତୀର୍ଥ ।

ତହିଁ ସେ ପାଣ୍ଡଵ ରହିଛନ୍ତି ପଞ୍ଚୁ ଭ୍ରାତ ॥”

ଏଠାରେ ଜାଣିରଖିଵା ଉଚିତ୍ ଯେ ମୂଳ ମହାଭାରତରେ ପାଣ୍ଡଵମାନେ "କାମ୍ୟକ ଵନ ଓ ଦୈତଵନ" ଏହା ଦୁଇଟି ଵନରେ ବାରମାସ ଵନଵାସ କାଳଯାପନ କରିଥିଲେ । କାମ୍ୟକଵନ ହରିୟଣାରେ ପ୍ରଵାହିତ ସରସ୍ଵତୀ ନଦୀ କୂଳରେ ଥିଲା ଏଵଂ ଏହାର ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗରେ ଦୈତଵନ ଅଵସ୍ଥିତ ଥିଲା । ଏହି ଵନର ନାମକରଣ ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜ୍ୟର ରାଜା ଧ୍ୱସନ ଦ୍ୱୈତଵନଙ୍କ ନାମାନୁସାରେ ନାମିତ ହୋଇଥିଲା ବୋଲି ମହାଭାରତରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି । ଏହି ରାଜା ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ୧୪ଟି ଘୋଡ଼ା ଦାନ କରିଥିଲେ। ପ୍ରୋକ୍ତ ରାଜାଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତି ଯୋଗୁଁ ପରେ ସେହି ଯଜ୍ଞ ସ୍ଥଳ ନିକଟରେ ଥିଵା ଏକ ପଵିତ୍ର ହ୍ରଦ (ଦ୍ୱୈତ ହ୍ରଦ) ଓ ଆଖପାଖର ଵନକୁ ତାଙ୍କ ନାମରେ "ଦ୍ୱୈତଵନ" କୁହାଗଲା। ଦୈତଵନ ହ୍ରଦ ଓ ଦୈତଵନ ଜଙ୍ଗଲ ଅତି ସୁନ୍ଦର, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଫୁଲ-ଫଳରେ ଭରା ଏଵଂ ଋଷି-ମୁନିମାନଙ୍କର ଵାସସ୍ଥାନ ଥିଲା। ଅର୍ଜୁନ ଏହି କାରଣରୁ ଏଠାକୁ ଵନଵାସ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତାଵ ଦେଇଥିଲେ। ଏହା କୁରୁ ରାଜ୍ୟର ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ସୀମାନ୍ତରେ ଥିଲା ।‌ ଆଜିର ଆଧୁନିକ ଭାରତରେ ଏହା ଥାର ମରୁଭୂମିର ଉତ୍ତର ଵିସ୍ତାର ନିକଟରେ ଥିଵାରୁ ଏହା ହରିୟାଣାର ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ଭାଗ ଅର୍ଥାତ୍ ସିରସା, ଫତେହାଵାଦ, ହିସାର ଜିଲ୍ଲା ଆଦିର ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳ ସହ ଜଡ଼ିତ ବୋଲି ଅନେକ ଵିଦ୍ୱାନ ମତ ଦିଅନ୍ତି। କେତେକ ମତରେ ଏହା ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶର ସହାରନପୁର ଵା ଦେଵବନ୍ଦ ଅଞ୍ଚଳ ସହ ମଧ୍ୟ ଜଡ଼ିତ ହୋଇପାରେ, କାରଣ ପ୍ରାଚୀନ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀର ପ୍ରଵାହ ସେଠାରେ ଥିଵା ଅନୁମାନ କରାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଅଧିକାଂଶ ସ୍ଥାନରେ ହରିୟାଣାର ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଅଧିକ ସମର୍ଥନ ମିଳେ। ଅଵଶ୍ୟ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଯେଉଁ ଘନ ଵନ, ହ୍ରଦ,ଫୁଲ-ଫଳ, ପକ୍ଷୀ ଓ ହରିଣରେ ଭରା ଦ୍ୱୈତଵନ ଥିଲା, ତାହା ଏବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଵନ ଭାବରେ ଅଵଶିଷ୍ଟ ନାହିଁ। ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀ ଶୁଖିଵା, କୃଷି, ନଗରୀକରଣ ଓ ଜଳଵାୟୁ ପରିଵର୍ତ୍ତନ ଯୋଗୁଁ ସେହି ଅଞ୍ଚଳ ଏବେ ଅଧିକାଂଶ କୃଷିଭୂମି, ଗାଁ ଓ ଅର୍ଦ୍ଧଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଇଛି। କିଛି ଛୋଟ ଛୋଟ ଜଙ୍ଗଲ ଵା ସଂରକ୍ଷିତ ଅଞ୍ଚଳ ଥାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ମହାଭାରତ କାଳର ଵିଶାଳ ଵନ ଏବେ ଆଉ ନାହିଁ ।‌ ସାରଳା ମହାଭାରତରେ ସମ୍ଭଵତଃ ଏହି ଦୈତଵନକୁ ଅସ୍କନ୍ଦ ଵନ କୁହାଯାଇଛି । ଅଖଞ୍ଜିଆ ଅସୁଵିଧାଜନକ ସ୍ଥାନକୁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଅସ୍କନ୍ଦ କୁହାଯାଏ ।‌ଯେଉଁ ସ୍ଥାନକୁ ସହଜେ କେହି ଯାଇ ପାରେ ନାହିଁ ସେଭଳି ଘଞ୍ଚ ଅସ୍କନ୍ଦ ଜଙ୍ଗଲରେ ପାଣ୍ଡଵମାନେ ଦୂର୍ଯ୍ୟୋଧନର ଗୁପ୍ତଚରଙ୍କଠାରୁ ଗୋପନରେ ରହୁଥିଲେ । ତେବେ 

ପୁରଞ୍ଜନ ପଣ୍ଡାର ପୁଅ ଗଉରମୁଖ ବହୁ କଷ୍ଟ ସ୍ଵୀକାର କରି ପାଣ୍ଡଵଙ୍କ ଠାଵ ଯେତେବେଳେ ପାଇଲା ସେ ଗୋପ୍ୟାନ ରୂପ ଧରି ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ପାଚିଲା ଆମ୍ଵ ଖାଇଵା ପାଇଁ ମାଗିଲା। ଅତିଥିଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ ପଡ଼ିଲେ। ଅସମୟରେ ଆମ୍ଵ ମିଳିଵନାହିଁ ଜାଣି ମଧ୍ୟ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଚାରିଭାଇଙ୍କୁ ଆମ୍ଵ ଆଣିଵାକୁ ପଠାଇଦେଲେ କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତେ ନିରାଶ ହୋଇ ଫେରିଲେ। ଶେଷରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ଓ ତାଙ୍କୁ ପାଣ୍ଡଵମାନେ ସତକଥା କହିଲେ।

ସତ୍ୟଆମ୍ଵ କେମନ୍ତ ଯୁଝେଷ୍ଠି ପଚାରିଲେ

ଗୋଵିନ୍ଦେ ବୋଇଲେ,

ଆମ୍ବେକ ଫଳିଵ ଦେଵ ସତ୍ୟ ଵଚନ କହିଲେ।

ତୁମ୍ଭେ ପାଞ୍ଚଜଣ ସଙ୍ଗେ ଅଛନ୍ତି ଦ୍ରୋପତୀ,

ନିରୁତାନ୍ତ ସତ୍ୟ କହିଵ ଛାଡ଼ିଵ ଯେ ମିଥ୍ୟା ପ୍ରକୃତି।

ସତ୍ୟ କହିଲେ ଆମ୍ଵ ଫଳିଵ ଵିଦ୍ୟମାନ

ଵ୍ୟାସଂକ ମୁଖ ଚାହିଁ କହନ୍ତି ଜନାର୍ଦ୍ଦନ।

ଆମ୍ଵ ମଞ୍ଜି ଗୋଟିୟେ ପ୍ରସନ୍ନେ ଦିଲେ ତପୋଧନ,

ଛାମୁରେ ଥୋଇ ଯେ ରୁନ୍ଧିଲେ ପଞ୍ଚୁମନ।

ସେ ଚୂତମଞ୍ଜିକି ଯୁଝେଷ୍ଠି ଚାହିଁଲେ ପ୍ରଥମେ

ସତ୍ୟଵାକ୍ୟହିଁ ଉଚ୍ଚାରନ୍ତି ଦେଵ ଧର୍ମେ।

ଶ୍ରୀହରି ବୋଇଲେ କିଞ୍ଚିତ ମିଥ୍ୟା କହିଲେ ନୁହଇ ଚୂତପଂକୁ,

ହୃଦଗତେ ତତ୍ତୁକର ହୋ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମାକୁ।

ପାଞ୍ଚଭାଇଙ୍କ ସତ୍ୟକଥା ଶୁଣି ଆମ୍ଵ ଟାକୁଆରୁ ଗଜା ହୋଇ ଗଛ ହେଲା, ଫୁଲ ଫୁଟିଲା, କଷି ଧରିଲା।

ପାଞ୍ଚ ପାଣ୍ଡଵ ନିଜ ନିଜର ଗୋଚର ଅଗୋଚର ସତ୍ୟ କହିଵାପରେ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପାଳି ପଡ଼ିଲା। ସେ ସତ୍ୟ କରି କହିଲେ:

ଯୁଗତେ ଏ ମୋହୋର ଅଟନ୍ତି ପଞ୍ଚୁପତି,

ଏକାମାତ୍ର ଅର୍ଜୁନରେ ମୋହୋର ଅଧିକ ପୀରତି।

ମୋତେ ଯେ କଉରବେ ସଭାତଳେ କଲେ ଅପମାନ,

କେଶଧରି କୋପେଣ ମୋତେ ଆଣିଲା ଧୁଶାସନ।

ଆଣନ୍ତେ ଚରଣ ମୋର ନ ପଡ଼ଇ ତଳ,

ଆକ୍ରେଷି ଝିଙ୍କନ୍ତେ ସେ ଫିଟିଲାକ ମୋହୋର ଵାଳ।

ସେହିଦିନୁ କେଶ ମୋହୋର ନ କଲି ଵନ୍ଧନ,

ସେ ଧୁଶାସନର ଭୁଜ ଉପାଡ଼ିବେ ଭୀମସେନ।

ତାହାର ରୁଧିରେ ମୋର କେଶ ପଖାଳିଵି,

ତେବେ ସେ କେଶ ହରି ମୋହୋର ଵନ୍ଧନ କରିଵି।

ମୋହରେଣ ନାଶ ଯିବେ ଧୃତିରାଷ୍ଟ ଶତେପୁତ୍ର,

ତେବେ ସେ ପାଣ୍ଡବେ ଭ୍ରଥା ମୋର କହିଲି ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ।

ଏ ମୋହୋର ଆତ୍ମାର ଵିଚାର ଵାସୁଦେଵ

ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ କହିଲି ମୁ ମିଥ୍ୟା ନୁହଇ ଦେଵ।

ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ସତ୍ୟକଥାରେ ଆମ୍ଵଟି ପାଚି ହଳଦିଆ ପଡ଼ିଗଲା। ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଷତ ହୋଇ ଵ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସେ ଅଦିନିଆ ଆମ୍ଵଟି ପ୍ରଦାନ କଲେ। ଏକଥାକୁ ସାରଳା ଦାସ ଏମନ୍ତ ଲେଖିଲେ:

“ପଞ୍ଚୁପାଣ୍ଡଵ ଦ୍ରୋପତୀଙ୍କ ସତ୍ୟ ଵଚନେ ।

ପାଚିଲା ଚୂତଫଳ ହୋଇଲା କୁଙ୍କୁମ ଵର୍ଣ୍ଣେ ॥

ସତ୍ୟଆମ୍ଵ ପକ ଦେଖିଣ ସାନନ୍ଦ ଵନମାଳୀ । 

ଆପଣେ ନାରାୟେଣ ସତ୍ୟଵାକ୍ୟେଣ ଆମ୍ଵତୋଳି ॥

ଆପଣେ ଗୋଟିୟେକ ଘେନିଲେ ଦେଵହରି । 

ଦୁଇ ଆମ୍ଵଗୋଟିକୁ ଵାସେଵି କର ଯେ ପ୍ରସାରି ॥

ତିଜଗୋଟି ନେଇ ଦିଲେ ତପୋଧନକୁ ।

ଚଉଠେ ଚାରିଗୋଟି ଦିଲେ ପାଣ୍ଡେଵଙ୍କୁ ॥

ସତ୍ୟଆମ୍ଵ କରେ ଘେନିଲେ ତପୋଧନି । 

ଯୁଝେଷ୍ଠୀଙ୍କି ପ୍ରଶଂସନ୍ତି ଜୀଵନ ତୋର ଧନି ଧନି ॥

ସତ୍ୟ ଭାଦ୍ରମାସେ ଫଳିଲା ଚୂତଫଳ ‌।

ଏସନେକ ଦୁରାପଦ ମହିମାଁ ନାହିଁନା ରଵିତଳ ॥”

ସତ୍ୟଆମ୍ଵ ଗଛରେ ଫଳ ଫଳି ପାଚିଵାରୁ ନିଜେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସତ୍ୟ କରି ଗୋଟିଏ ଆମ୍ଵ ନେଲେ। ପାଣ୍ଡଵମାନେ ଵି ଆମ୍ଵ ରଖିଲେ ଓ ଗୋଟିଏ ସତ୍ୟ ଆମ୍ଵ କପଟୀ ଵ୍ରାହ୍ମଣବେଶୀ ପୁରଞ୍ଜନ ପୁତ୍ର ଗଉରମୁଖକୁ ଦେଲେ। ଛଦ୍ମଵ୍ରାହ୍ମଣ ଗଧୋଇସାରି ଖାଇବେ ବୋଲି କହି ସତ୍ୟଆମ୍ଵଟି ନେଇ ସେଠାରୁ ପଳାଇଗଲେ। ତହୁଁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସହଦେଵଙ୍କୁ ସେ ଵ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଭେଦ ପଚାରନ୍ତେ ସେ କହିଲେ:

“ସହଦେଵ ବୋଇଲା ସେ ଯେ ପୁରଞ୍ଜନ ଵ୍ରାହ୍ମଣ ।

ଜଉ ସଜଳସ ଘର ଯେ କପଟେ କଲା ନିରିଵାଣ ॥

ଜଉର ଘରେ କପଟେ ଆମ୍ଭନ୍ତ କଲାକ ଦହନ।

କଉରଵ ଵଂଶକୁ ସେ ଅଟଇ ଧାରଣ॥

ତାହାର ପୁତ୍ର ଏ ଗଉରମୁଖ ପଣ୍ଡା ।

ଏହାକୁ ରାଇଣ ପେଷିଲା କୁରୁଷଣ୍ଢା ॥

ଛଦ୍ରମେ ଅଇଲା ଆମ୍ଭନ୍ତ ଖୋଜିଵା ନିମନ୍ତେ ।

ଆମ୍ଵ ନ ପାଇଲେ ଶାପ ଦେଇଯାନ୍ତା ଆତଂକୁଇଁ ଏଥେ ॥

ଯେବେ ସତ୍ୟଆମ୍ଵ ପ୍ରିଯୋଧନ ଛାମୁରେ ନେଇଣ ଦେଵ ।

ଦେଖିଣ କୁରୁପତି ଚାର ଯେ ଵରଗିଵ ।‌

ଏସନେକ ମାୟାରେ ଦେଵ ଯେ ଆସିଥିଲେ ସେହି ।

ମୋତେ ନ ପଚାରିଲ ଭେଦ ନ ଜାଣିଲ କେହି ॥”

ଏହା ଶୁଣି ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଚକ୍ରପାଣି କହିଲେ ଭୀମକୁ ପଠାଇ ସତ୍ୟଆମ୍ଵକୁ ଵାହୁଡ଼େଇ ଆଣିଵା! କିନ୍ତୁ ଧର୍ମ ଅଵତାର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ମନା କରି ଉତ୍ତର ଦେଲେ:

“ଯୁଝେଷ୍ଠି ଦେବେ ବୋଇଲେ ହରି ମୁଁ ସତ୍ୟେଣ ଦିଲି ଯାହା ।

ଧର୍ମ ନାଶଯିଵ କେମନ୍ତେ ହରିଵଇଁ ତାହା‌ ॥”

ତହୁଁ ପାଣ୍ଡଵମାନଙ୍କଠାରୁ ଵିଦାୟ ନେଇ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ସହିତ ଦ୍ୱାରିକା ନଗରକୁ ଵାହୁଡ଼ିଲେ। ଵାଟରେ ଦେଖିଲେ କପଟ ଵ୍ରାହ୍ମଣ ଗଉରମୁଖ ଗନ୍ଧର୍ଵ ନଦୀ କୂଳେ କୂଳେ ହସ୍ତିନାକୁ ଫେରୁଛି। ପ୍ରଭୁ ମାୟା ଯୋଗୁଁ ତାହାର ନଦୀରେ ସ୍ନାହାନ କରିଵାର ଇଚ୍ଛା ଜାଗ୍ରତ ହେଲା। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ମଧ୍ୟ ମାୟାରୂପ ଧରି କପଟୀ ଗଉରମୁଖକୁ ନଦୀ ତଟରେ ଭେଟିଲେ। ଏତିକିବେଳେ ନଦୀକୁ ଗାଧୋଇଵାକୁ ଯାଉଥିଵାବେଳେ ଗଉରମୁଖ ଅଣ୍ଟିରେ ସତ୍ୟଆମ୍ଵ ଦେଖି ସନ୍ୟାସୀ ରୂପୀ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାହା କ'ଣ ବୋଲି ପୁଚ୍ଛାକଲେ। ଗଉରମୁଖ ସତ୍ୟଆମ୍ଵର ପୂର୍ଵ ଘଟଣାମାନ କହିଲା। ଛଦ୍ମରୂପୀ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ ଏହା କେମିତି ସମ୍ଭଵ? ଭାଦ୍ରଵ ମାସରେ ପୁଣି ଚୂତଫଳ ଵା ଆମ୍ଵ କାହୁଁ ଫଳିଵ? ଗଉରମୁଖ କହିଲା ପାଣ୍ଡଵମାନେ ସତ୍ୟ କରିଲାରୁ ଏ ଫଳ ଫଳିଲା। ଛନ୍ଦ୍ମବେଶୀ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କିନ୍ତୁ ସହଜେ ଛାଡ଼ିଵା ଲୋକ ନୁହେଁ। ସେ କହିଲେ ନା ମ ସତ୍ୟ କରି ପୁଣି ଆମ୍ଵ ଟାକୁଆରୁ ଗଛ ହୋଇ କ୍ଷଣକେ ଫଳ ହେଵ? କାଇଁ ମୁଁ ଵି ଵଡ଼ ତପସ୍ଵୀ ପରମଧାର୍ମିକ ସତ୍ୟ କରିବି ଦେଖିଆ କେମିତି ଏ ଫଳରୁ ପୁଣି ଗୋଟିଏ ଗଛ ଉତ୍ତୁରିଯିଵ? ସେଇଠୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଗଉରମୁଖଠାରୁ ସତ୍ୟଆମ୍ଵଟି ନେଇ ସତ୍ୟ କରି କହିଲେ:

ଆହେ ପଣ୍ଡାଏ ଆମ୍ଭେ ଦେଖିଲୁଁ ଜଳେ ପଥର ଉପୁଚିଆଇ,

ସୋଲଭେଳା ଗୋଟାଏ ଯେ ଜଳରେ ବୁଡ଼ଇ।

ପୁରୁଷକୁ ବଳେ ଜିଣିଲା ସ୍ତିରୀମାତ୍ର ହୋଇ,

ସ୍ତିରୀବନ୍ଧ୍ୟା ହୋଇଲା ପୁରୁଷ ପ୍ରସଵଇ।

ଵୃଷ ଦିଅଇ କ୍ଷୀର ଗାଵ ଷଣ୍ଢ ହୋଇ

ଗିରି ଶିଖରେ ଦେଖିଲୁ ପଦ୍ମ ଫୁଟିଣ ଅଛଇ।

ପଦ୍ମର ବାସନା ନାହିଁ ନାହିଁ ପୁଷ୍ୟ ତେଜ,

କାଇଁଶ ପୁଷ୍ୟକୁ ଚୁମ୍ବୁଅଛି ଶୃଙ୍ଗରାଜ।

ଆଦିତ୍ୟ ଦେଵତା ଉଦେ ହୋଇଲେ ପଛିମେ,

ପୂର୍ଵେ ଅସ୍ତଗଲେ କାଳ ଅନୁକ୍ରମେ।

ଅନ୍ଧ ଧାମଇଁ ଯେ ଲଉଡ଼ି ବୁଲାଇ,

ଚକ୍ଷୁଥିଲା ପ୍ରାଣୀ ବୁଲଇ ବାଟବଣା ହୋଇ।

ନିଶାଏ ଉଦଏ ହୋଇଲେକ କରତାର

ଦିଵସେ ଉଦେ ହୋଇଲେ ଶଶଧର।

ସେ ଦେଵ ମାୟାଧର ଚକ୍ରକୂଟ ବୁଦ୍ଧି ଲଗାଇ ଅନେକ

ମିଥ୍ୟାଵାକ୍ୟକୁ ସତ୍ୟଵାକ୍ୟ ବୋଲିଵାରୁ କ'ଣ ହେଲା ନା

“ସତ୍ୟେଣ ସତ୍ୟଆମ୍ଵ ଉତପତ୍ତି ହୋଇଥିଲା ।

ମିଥ୍ୟା କହିଲାରୁ ସେହିଠାରେ ଭସ୍ମଗଲା ॥”

ତେଣୁ ଏହିପରି ଭାବେ ପୁରଞ୍ଜନ ପଣ୍ଡା ପୁତ୍ର ଗଉରପଣ୍ଡାର ମନ୍ଦ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଜାଣିପାରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉକ୍ତ ସତ୍ୟଆମ୍ଵଟିକୁ କୌଶଳ କ୍ରମେ ହରଣ କରି ନେଲେ ଓ ଦୁର୍ଯୋଧନ ଆଉ ପାଣ୍ଡଵମାନଙ୍କ ସମ୍ଵନ୍ଧରେ ପ୍ରମାଣ ପାଇ ପାରିଲେ ନାହିଁ।

ଏହି କାହାଣୀ ସତ୍ୟର ଶକ୍ତି ଓ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦିଵ୍ୟ ମାୟାକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ । ତେବେ ମୂଳ ମହାଭାରତରେ ୟେ କାହାଣୀ ନାହିଁ ଏଵଂ ଏହା ସାରଳା ଦାସଙ୍କ ମୌଳିକ ସୃଷ୍ଟି। ହୁଏତ ସାରଳା ଦାସଙ୍କ ସମୟରେ ୟେ କାହାଣୀ ଲୋକ ସମାଜରେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଵୃକ୍ଷ ସମ୍ବନ୍ଧରେ କଥିତ ହେଉଥିଲା ଯାହା ସାରଳା ଦାସ ଶୁଣି ଆପଣା ସାରଳା ମହାଭାରତରେ ଯୋଡ଼ିଛନ୍ତି। ତେବେ ସେଇ ଗଛଟି କେଉଁ ଗଛ ହୋଇଥାଇପାରେ ? 

ବହୁତ ସମ୍ଭଵ ସାରଳା ମହାଭାରତରେ ଯେଉଁ ସତ୍ୟଆମ୍ବ ଫଳ କଥା କୁହାଯାଇଛି ତାହା 

Garcinia xanthochymus ଗଛର ଫଳ ହୋଇଥାଇପାରେ । Garcinia xanthochymusର ପତ୍ର ଦେଖିଵାକୁ ଆମ୍ବ ପତ୍ର ପରି ହୋଇଥାଏ । ଏହାର ଫଳର ଆକାର ଓ ପାଚିଲା ବେଳର ରଙ୍ଗ ଦେଖିଵାକୁ ଆମ୍ବ ଭଳି ପୁଣି ସ୍ଵାଦ ମଧ୍ୟ ଖଟାଳିଆ । ଏହି ସମାନତା ଦେଖି ହୁଏତ ସାରଳା ମହାଭାରତର ଲେଖାଯିଵା ପୂର୍ଵରୁ Garcinia xanthochymusଗଛର ଫଳକୁ ନେଇ ଓଡ଼ିଶାରେ ଏ ଲୋକଗାଥା ଚଳୁଥିଵ ଏଵଂ ତତ୍ ଆଧାରରେ ଓଡ଼ିଆ ଲୋକେ ଏହାର ଫଳକୁ ସତ୍ୟଆମ୍ବ କହୁଥିବେ । ସେହି ଲୋକକଥାକୁ ସାରଳା ମହାଭାରତରେ ସାରଳା ଦାସ ଯୋଡ଼ି ଦେଇ ଏହାକୁ ରାଜ୍ୟଵ୍ୟାପୀ ଓ ଦେଶଵ୍ୟାପୀ ପରିଚିତ କରାଇଥିଲେ । 

କିନ୍ତୁ ସାରଳା ମହାଭାରତରେ ସାରଳା ଦାସ ଲେଖିଛନ୍ତି ଯେ ଭାଦ୍ରଵମାସରେ ପାଣ୍ଡଵମାନେ ସତ୍ୟ କଲାରୁ ସତ୍ୟଆମ୍ବ ଫଳିଥିଲା । ତାହେଲେ କ’ଣ ଭାଦ୍ରଵମାସରେ Garcinia xanthochymusଗଛର ଫଳ ପାଚେ କି ? ପୁଣି ଏ ଫଳ ଓଡ଼ିଶାରେ ବି ଏହି ସମୟରେ ପାଚିଥାଏ କି ? 

ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭାଷାକୋଷରେ ଅନୁଯାୟୀ, Garcinia xanthochymus (ସତ୍ୟଆମ୍ବ) ଫଳ ଵର୍ଷା ଓ ଶର ତ ଋତୁରେ ପାଚେ ଏଵଂ ଭାରତରେ ଭାଦ୍ରଵ ଓ ଆଶ୍ଵିନ ମାସରେ ଶରତ ଋତୁ ହୋଇଥାଏ । ସାରଳା ଦାସଙ୍କ ମହାଭାରତର ଉଲ୍ଲେଖ ଅନୁଯାୟୀ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଅଜ୍ଞାତଵାସ ପୂର୍ଵରୁ ଅସ୍କନ୍ଦଵନ (ଦୈତଵନ)ରେ ଥିଵାବେଳେ, ଆଶ୍ଵିନ ମାସରେ ଦୂର୍ଯ୍ୟୋଧନର ଗୁପ୍ତଚର ଗୌରମୁଖ (ପୁରଞ୍ଜନ ପଣ୍ଡାର ପୁଅ) ଗୋପ୍ୟାନ ଵେଶ ଧରି ପାଣ୍ଡଵଙ୍କୁ "ଅଦିନିଆ ଆମ୍ବ" ମାଗେ। ପାଣ୍ଡଵମାନଙ୍କ ସତ୍ୟଵାଦ ଦ୍ୱାରା ଫଳ ପାକେ, ଏବଂ ଏହାକୁ "ସତ୍ୟଆମ୍ବ" ନାମ ଦିଆଯାଏ। ଏହାର ପରେ ଗୁପ୍ତଚର କେମିତି ଫଳ ହରାଇଥାଏ ତହିଁର କାହାଣୀ ରହିଛି।

ସାରଳା ମହାଭାରତରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ "ଅଦିନିଆ ଆମ୍ବ" କୁ ଅନେକ ପାରମ୍ପରିକ ଵିଦ୍ୱାନ ଓ ଗଵେଷକ Garcinia xanthochymus ସହିତ ଯୋଡ଼ିଥାଆନ୍ତି, କାରଣ ଏହାର ଫଳ ଆମ୍ବ ପରି (ମଧୁର-ଅମ୍ଳ) ସ୍ୱାଦ ଥାଏ ଏଵଂ ପାରମ୍ପରିକ ଭାବେ ଓଡ଼ିଶାରେ ଏହାକୁ "ସତ୍ୟଆମ୍ବ" କୁହାଯାଏ। ଆଶ୍ଵିନ ମାସରେ ଫଳ ମାଗିଵାର ଉଲ୍ଲେଖ ଏହାର ପକ୍ଵକାଳ ସହିତ ମେଳ ଖାଏ, କାରଣ ଏହି Garcinia xanthochymus ଗଛର ଫଳ ଵର୍ଷା-ଶରତ ଋତୁରେ (ଜୁନ୍-ଅକ୍ଟୋବର୍) ପାଚିଥାଏ। ଵାସ୍ତଵରେ Garcinia xanthochymus ଫଳର ପକ୍ଵକାଳ ସ୍ଥାନୀୟ ଜଳଵାୟୁ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। 

ଭାରତରେ Garcinia xanthochymus ଫଳର ପାକସମୟ ସାଧାରଣତଃ ଗ୍ରୀଷ୍ମ-ବର୍ଷା ଋତୁରେ ଵା ଜୁନ୍-ଅଗଷ୍ଟ ମଧ୍ୟରେ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଉଚ୍ଚତା,ଵର୍ଷାପାତ ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ପରିଵେଶ ଯୋଗୁଁ ଏହା ଭାରତର କେତେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ସେପ୍ଟେମ୍ବର୍-ଅକ୍ଟୋବର୍ (ଆଶ୍ଵିନ)ରେ ମଧ୍ୟ ପାଚିଥାଏ ପାରେ ।‌ ଵିଶେଷକରି ଯେଉଁଠାରେ ଵର୍ଷା ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ହୋଇଥାଏ କିମ୍ବା ପ୍ରାୟ ୭୦୦-୧୫୦୦ ମିଟର ଅଧିକ ଉଚ୍ଚତା ଵିଶିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନ ହୋଇଥାଏ ସେଠାରେ Garcinia xanthochymus ଗଛର ଫଳ ଆଶ୍ଵିନ ମାସରେ ପାଚିଥାଏ । Garcinia xanthochymusର ଫୁଲ ଫେବ୍ରୁଆରି-ଏପ୍ରିଲରେ ଧରେ, ଏବଂ ଫଳ ୬-୮ ମାସ ପରେ ପାଚେ। କେରଳ, କର୍ଣ୍ଣାଟକ, ତାମିଳନାଡୁରେ Garcinia xanthochymusର ଫଳ ପ୍ରଧାନତଃ ଜୁନ୍-ଅଗଷ୍ଟରେ ପାଚେ, କିନ୍ତୁ ନେସର ଵନ୍ୟାପ୍ରାନ୍ତ (କେରଳ) ଭଳି ଉଚ୍ଚ ଵର୍ଷାପାତ ଅଞ୍ଚଳରେ ସେପ୍ଟେମ୍ବର୍-ଅକ୍ଟୋବର୍ (ଆଶ୍ଵିନ)ରେ ମଧ୍ୟ ପାଚେ।

ଆସାମ, ଆରୁଣାଚଳ ଓ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ ଭଳି ରାଜ୍ୟରେ ଜୁଲାଇ-ଅଗଷ୍ଟରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ସେପ୍ଟେମ୍ବର୍-ନଭେମ୍ବର୍ (ଆଶ୍ଵିନ-କାର୍ତ୍ତିକ)ରେ Garcinia xanthochymusର ଫଳ ପାଚିଥାଏ। ଆସାମର ଉତ୍ତର ପୂର୍ଵରେ ଆଶ୍ଵିନରେ ପାଚିଲା ଫଳ ସହଜରେ ମିଳେ, ଯାହା ସାରଳାଙ୍କ ସତ୍ୟଆମ୍ବ କାହାଣୀର ସମୟ ସହିତ ମେଳ ଖାଏ।

ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶ, ଓଡ଼ିଶା ଓ ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡର ପୂର୍ଵ ଘାଟ୍ ଅଞ୍ଚଳରେ ଜୁନ୍-ସେପ୍ଟେମ୍ବରରେ ପାଚେ ଏଵଂ ଆଶ୍ଵିନରେ (ସେପ୍ଟେମ୍ବର୍ ଅନ୍ତରୁ ଅକ୍ଟୋବର୍) ଉଚ୍ଚତାଯୁକ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ ପାଚେ। ଏଠାରେ ମୌସୁମୀ ଵିଳମ୍ବରେ ହେଲେ ଆଶ୍ଵିନରେ ଫଳ ପାଚିଥାଏ।

ସିକ୍କିମ ଓ ନେପାଳ ସୀମାନ୍ତର ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ହିମାଳୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅକ୍ଟୋବର୍-ନଭେମ୍ବର୍ (ଆଶ୍ଵିନ-କାର୍ତ୍ତିକ)ରେ Garcinia xanthochymusର ଫଳ ପାଚିଥାଏ ।‌ ଶୀତଳ ଜଳଵାୟୁ ଯୋଗୁଁ ଏ ଅଞ୍ଚଳରେ ଵିଳମ୍ବରେ ୟେ ଫଳ ପକ୍ଵ ହୁଏ। ତେଣୁ ଭାରତରେ ଅନେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ଭାଦ୍ରଵ ଆଶ୍ଵିନ ଓ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ Garcinia xanthochymusର ଫଳ ପାଚିଥାଏ ‌ । 

କିନ୍ତୁ ସାରଳା ଦାସ ତାଙ୍କ ସାରଳା ମହାଭାରତରେ ଓଡ଼ିଶାକୁ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଦେଇ ମହାଭାରତର କାହାଣୀ ଲେଖିଛନ୍ତି । ତେଣୁ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଓଡ଼ିଶାରେ ସତ୍ୟଆମ୍ବ ଵା Garcinia xanthochymusର ଫଳ ପାଚିଵାର ସମୟ ଆଧାରରେ ସତ୍ୟଆମ୍ବର କାହାଣୀ ଲେଖିଥିବେ କିମ୍ବା ତାହା ପୂର୍ଵରୁ ଲୋକ ସମାଜରେ ପ୍ରଚଳିତ ଥିଲା ଯାହା ସାରଳା ମହାଭାରତରେ ସାରଳା ଦାସ ଯୋଡ଼ି ଅଛନ୍ତି । ହୁଏତ ଲୋକମାନେ ଓଡ଼ିଶାରେ ଭାଦ୍ରଵ ଓ ଆଶ୍ଵିନ ମାସରେ Garcinia xanthochymusର ଫଳ ପାଚୁଥିଵାରୁ ଏଵଂ ତହିଁର ଆମ୍ବ ସହିତ ସାଦୃଶ୍ୟ ଥିଵାରୁ ମହାଭାରତର କାହାଣୀ ସହିତ ଏହାର କାହାଣୀ ଯୋଡ଼ି ସତ୍ୟଆମ୍ଵ ନାଆଁ ଦେଇଥିବେ । 

ତେବେ ଓଡ଼ିଶାରେ କ’ଣ ପ୍ରକୃତରେ ଭାଦ୍ରଵ କିମ୍ବା ଆଶ୍ଵିନ ମାସରେ ସତ୍ୟଆମ୍ବ ଵା Garcinia xanthochymusର ଫଳ ପାଚେ କି ? 

ତଥ୍ୟ କହେ ଉତ୍ତର ଓଡ଼ିଶା (କେନ୍ଦୁଝର, ମୟୂରଭଞ୍ଜ)ରେ ଫୁଲ ଏପ୍ରିଲ୍-ମେରେ ହୁଏ ଏଵଂ ଫଳ ଜୁନ୍-ଜୁଲାଇରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଅଗଷ୍ଟ-ସେପ୍ଟେମ୍ବର୍ (ଭାଦ୍ରଵ-ଆଶ୍ଵିନ)ରେ ପାଚିଥାଏ। ଏଠାକାର ଉଚ୍ଚତା ୮୦୦-୧୨୦୦ ମିଟର ଯୋଗୁଁ ଆଶ୍ଵିନରେ (ସେପ୍ଟେମ୍ବର୍ ଅନ୍ତରୁ ଅକ୍ଟୋବର୍ ଆରମ୍ଭ) ପାଚିଲା ଫଳ ମିଳେ। ସିମିଳିପାଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହା ପ୍ରାକୃତିକ ରୂପେ ଅଧିକ ଏଵଂ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକମାନେ ଆଶ୍ଵିନରେ ଏହାକୁ ସଂଗ୍ରହ କରନ୍ତି।

ଦକ୍ଷିଣ ଓଡ଼ିଶାର କୋରାପୁଟ, ରାୟଗଡ଼ାରେ ଜୁନ୍-ଅଗଷ୍ଟରେ ପାଚେ, କିନ୍ତୁ ଅଧିକ ଵର୍ଷାପାତ ଯୋଗୁଁ ସେପ୍ଟେମ୍ବର୍-ଅକ୍ଟୋବର୍ (ଆଶ୍ଵିନ)ରେ ମଧ୍ୟ କେତେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ପାଚିଥାଏ। ମୋଟ ଉପରେ କହିଵାକୁ ଗଲେ ଉତ୍ତର ଓଡ଼ିଶାରେ ଆଶ୍ଵିନ ମାସରେ Garcinia xanthochymusର ଫଳ ପାଚିଥାଏ ଏଵଂ ବହୁତ ସମ୍ଭଵ ସାରଳା ମହାଭାରତରେ ଥିଵା ସତ୍ୟଆମ୍ବର କାହାଣୀ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଵାର ସମ୍ଭାଵନା ଅଧିକ । ଏହାର ଏକ ବଡ଼ ପ୍ରମାଣ ହେଲା ସତ୍ୟଆମ୍ବ ଶବ୍ଦର ପିଜୁଳିର ଶବ୍ଦର ପ୍ରତିଶବ୍ଦ ରୂପେ ଉତ୍ତର ଓଡ଼ିଶା ତଥା ଉତ୍ତର ଓଡ଼ିଆ ଵିଚ୍ଛିନ୍ନାଞ୍ଚଳରେ ପରିଵୃତ୍ତ ହୋଇ ପ୍ରଚଳନ ।

ଓଡ଼ିଶାର ଉତ୍ତରାଞ୍ଚଳ ଓ ଵିଚ୍ଛିନ୍ନାଞ୍ଚଳ ଯଥା ସିଂହଭୂମି ଓ ଷଡ଼ୈକଳା ଖରସୁଆଁରେ, ପିଜୁଳି (Psidium guajava) ଫଳକୁ ସଇତାମ୍ଵ, ସୈତାମ୍ଵ, ସଇତମ୍ଵା, ଓ ସୋଇତାମ୍ଵ ଆଦି ନାମରେ ଡ଼କାଯାଏ। ଏହି ନାମକରଣ ସାରଳା ମହାଭାରତର ସତ୍ୟଆମ୍ଵ କଥା ସହିତ ଜଡ଼ିତ ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଏ। ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭାଷାକୋଷ ଅନୁସାରେ, ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ସତ୍ୟ ଶବ୍ଦଟି ସଇତ, ସଇତା, ସଇତୀ, ସଇତୁ, ସତେଈ, ସଇତିଆ, ଓ ସଇତୁଆ ଆଦି ରୂପରେ ପ୍ରଚଳିତ। ଏହି ଶବ୍ଦଗୁ ସହିତ ଆମ୍ଵ ଶବ୍ଦ ଯୋଗ ହୋଇ ସତ୍ୟଆମ୍ଵ ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ପରେ ସଇତାମ୍ଵ, ସୈତାମ୍ଵ, ଓ ସୋଇତାମ୍ଵ ରୂପେ ପରିଣତ ହେଲା।

ସତ୍ୟଆମ୍ବ (Garcinia xanthochymus) ଓ ପିଜୁଳି (Psidium guajava) ଗଛ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ସମାନତା ରହିଛି । ପ୍ରଥମତଃ ଗଛର ଆକାର ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଉଭୟ ମଧ୍ୟମ ଆକାରର ଚିରସବୁଜ ଵୃକ୍ଷ ଅଟନ୍ତି ‌। ସତ୍ୟଆମ୍ବ ଗଛ ସାଧାରଣତଃ ଆଠରୁ ପନ୍ଦର ମିଟର୍ ଉଚ୍ଚତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଢ଼ିଥାଏ ଏଵଂ ପିଜୁଳି ଗଛ ତିନିରୁ ଦଶ ମିଟର୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହୋଇଥାଏ । ଉଭୟ ଗଛର ମୁଖ୍ୟ ଡାଳଗୁଡ଼ିକ ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ ସମାନ୍ତରାଳ ଵା ଵ୍ୟାପ୍ତ ହୋଇଥାଏ । ଉଭୟ ଗଛରେ ଛାଲର ଗଠନରେ ମଧ୍ୟ କିଛି ସାମ୍ୟତା ଦେଖାଯାଏ । ସତ୍ୟଆମ୍ବର ଛାଲ ଧୂସର-ବାଦାମୀ ରଙ୍ଗର ହୋଇଥାଏ ଏଵଂ ପିଜୁଳିର ଛାଲ ମୋଟା ହରିତ-ବାଦାମୀ ରଙ୍ଗର ହୋଇ ପତଳା ପତଳା ଫ୍ଲେକ୍ ଆକାରରେ ଖସିପଡ଼ିଥାଏ । ତେଣୁ ଉଭୟ ଗଛର ଛାଲର ମୋଟାପଣ ଓ ରଙ୍ଗରେ ଆଂଶିକ ସମାନତା ଦେଖାଯାଏ । ଉଭୟ ଗଛର ପତ୍ର ସରଳ ଓ ଵିପରୀତ ଭାବରେ ସଜେଇ ହୋଇ ରହିଥାଏ । ସତ୍ୟଆମ୍ବର ପତ୍ର ଲମ୍ବାଳିଆ ଵା ଭାଲାକାର (oblong to lanceolate) ହୋଇଥାଏ ଏଵଂ ତହିଁର ଲମ୍ବ ପନ୍ଦରରୁ ତିରିଶ ସେଣ୍ଟିମିଟର୍ ତଥା ଚଉଡ଼ା ଛଅରୁ ବାର ସେଣ୍ଟିମିଟର୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହୋଇଥାଏ । ସତ୍ୟଆମ୍ବର ପତ୍ର ଚର୍ମଯୁକ୍ତ ମୋଟା ହୋଇଥାଏ ଆଉ ପିଜୁଳିର ପତ୍ର ଅଣ୍ଡାକାର ଵା ଲମ୍ବାଳିଆ (elliptic to oblong) ହୋଇଥାଏ ଯାହାର ଲମ୍ବ ପାଞ୍ଚରୁ ପନ୍ଦର ସେଣ୍ଟିମିଟର୍ ଏଵଂ ଚଉଡ଼ା ତିନିରୁ ସାତ ସେଣ୍ଟିମିଟର୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହୋଇଥାଏ ।

ପିଜୁଳି ଗଛର ପତ୍ରର ନିମ୍ନଭାଗ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଲୋମଯୁକ୍ତ ହୋଇଥାଏ ଯାହା ଉଭୟରେ ପତ୍ରର ସରଳତା ଓ ଵିପରୀତ ଵ୍ୟଵସ୍ଥାରେ ସମାନତା ରକ୍ଷା କରିଥାଏ । ଫୁଲ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଦେଖିଲେ ଉଭୟ ଗଛର ଫୁଲରେ ଅନେକ ପୁଂକେସର (stamens) ରହିଥାଏ ଯାହା ପରାଗଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ । ସତ୍ୟଆମ୍ବର ଫୁଲ ହରିତ-ଧଳା ରଙ୍ଗର ହୋଇ ଘନ ଗୁଚ୍ଛରେ ଥାଏ ଯାହାର ଵ୍ୟାସ ପ୍ରାୟ ଏକ ଦଶମିକ ତିନି ସେଣ୍ଟିମିଟର୍ ହୋଇଥାଏ ।‌ ପିଜୁଳିର ଫୁଲ ଧଳା ରଙ୍ଗର ହୋଇ ଏକା ଵା ଦୁଇ-ତିନିର ଗୁଚ୍ଛରେ ଥାଏ ଯାହାର ଵ୍ୟାସ ପ୍ରାୟ ଦୁଇରୁ ତିନି ସେଣ୍ଟିମିଟର୍ ହୋଇଥାଏ । ଫୁଲରେ ଏହି ଅନେକ ପୁଂକେସର ଥିଵା ଗୁଣ ଉଭୟଙ୍କୁ ସମାନ କରିଥାଏ । ଫଳ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଉଭୟ ଗଛର ଫଳ ବେରୀ (berry) ପ୍ରକାରର ହୋଇଥାଏ ଯାହା ପାଚିଲା ବେଳେ ହଳଦିଆ ରଙ୍ଗର ହୋଇଥାଏ ଏଵଂ ଖାଦ୍ୟଯୋଗ୍ୟ ମାଂସଳ ଅଂଶ ରହିଥାଏ । ତେବେ ସତ୍ୟଆମ୍ବର ଫଳ ଗୋଲାକାର ଵା ଅଣ୍ଡାକାର ହୋଇ ପାଞ୍ଚରୁ ନଅ ସେଣ୍ଟିମିଟର୍ ଵ୍ୟାସର ହୋଇଥାଏ ଏଵଂ ହଳଦିଆ ମାଂସ ସହ ପ୍ରାୟ ପାଞ୍ଚଟି ଵୀଜ ରହିଥାଏ ।‌ ପିଜୁଳିର ଫଳ ଗୋଲାକାର ଵା ନାଶପାତି ଆକୃତିର ହୋଇ ଚାରିରୁ ବାର ସେଣ୍ଟିମିଟର୍ ଵ୍ୟାସର ହୋଇଥାଏ ଏଵଂ ଧଳା ଵା ଗୋଲାପୀ ମାଂସ ସହ ଅନେକ ଛୋଟ ଵୀଜ ରହିଥାଏ ଯାହା ଉଭୟରେ ଫଳର ରଙ୍ଗ ଏବଂ ଖାଦ୍ୟଗୁଣରେ ସମାନତା ଦର୍ଶାଏ । ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁଣରେ ଉଭୟ ଗଛ ଆର୍ଦ୍ର ଉଷ୍ଣମଣ୍ଡଳୀୟ ପରିଵେଶରେ ବଢ଼ିଥାନ୍ତି ଏଵଂ ଫଳ ଔଷଧୀୟ ଓ ପୋଷଣୀୟ ଗୁଣରେ ଭରପୂର ହୋଇଥାଏ । ଉଭୟର ଫଳ ଆଣ୍ଟିଅକ୍ସିଡାଣ୍ଟ୍ ଓ ଆଣ୍ଟିଡାଇବେଟିକ୍ ଗୁଣ ଅଛି ଏଵଂ ପାରମ୍ପରିକ ଔଷଧରେ ଵ୍ୟଵହୃତ ହୋଇଥାଏ ଯାହା ସେମାନଙ୍କର ସାଧାରଣ ଉପଯୋଗିତାକୁ ଦର୍ଶାଏ । ଏହି ସମାନତାଗୁଡ଼ିକ ଉଭୟ ଗଛଙ୍କୁ ଉଷ୍ଣମଣ୍ଡଳୀୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ସମାନ ଭୂମିକା ଦେଇଥାଏ । 

ଉଦ୍ଭିଦକୁଳର ଭିନ୍ନ ହେଵା ସତ୍ତ୍ୱେ ଏହି ସାଧାରଣ ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକ ସେମାନଙ୍କୁ ପରସ୍ପର ସହ ସାମଞ୍ଜସ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥାଏ ।

ତେଣୁ ସମ୍ଭଵତଃ ପ୍ରକୃତ ସତ୍ୟଆମ୍ବ - Garcinia xanthochymus ସହିତ ପିଜୁଳି ଵା Psidium guajavaର ଏହିସବୁ ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ଯୋଗୁଁ ଓଡ଼ିଶାର ଉତ୍ତରାଞ୍ଚଳରେ ଲୋକେ ପିଜୁଳିକୁ ପ୍ରଥମେ ଦେଖି ସତ୍ୟଆମ୍ଵ ନାମ ଦେଇଥିଲେ ଏଵଂ କାଳକ୍ରମେ ତାହା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ଵିଭିନ୍ନ ରୂପେ ପରିଵୃତ୍ତ ହୋଇଅଛି। 

ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ କଥା ହେଲା ପିଜୁଳି ଫଳର ତଳେ ଥିଵା persistent calyx ସତ୍ୟଆମ୍ବର ଭ୍ରମ ସୃଷ୍ଟି କରେ । ସତ୍ୟଆମ୍ବ ତଳ ଗୋଜିଆ ଭାଗ ଭଳି ଏହା ଦେଖାଯାଉଥିଵାରୁ ଦୂରରୁ ଦେଖିଲେ ଏହି ଭ୍ରମ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ହୁଏତ ଉତ୍ତର ଓଡ଼ିଶାରେ ଦୂରରୁ ଲୋକମାନେ ପିଜୁଳି ଫଳକୁ ଦେଖି ଭୁଲ୍ କ୍ରମେ ସତ୍ୟଆମ୍ବ ଭାବିଥିବେ ଏଵଂ ଏହି ନାମଟି ପିଜୁଳି ପାଇଁ ଚଳିଵାକୁ ଲାଗିଲା । ସାରଳା ମହାଭାରତରେ ଵର୍ଣ୍ଣିତ ସତ୍ୟଆମ୍ଵ କଥା ଏହି ନାମକରଣରେ ପ୍ରେରଣା ଯୋଗାଇଥାଇପାରେ। ଏହା ଵ୍ୟତୀତ, ଉତ୍ତର ଭାରତରେ ପିଜୁଳିକୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଫଳ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ, ଯାହା ସତ୍ୟଆମ୍ଵ କଥାର ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ପର୍କକୁ ଆହୁରି ସୁଦୃଢ଼ କରେ। ଏହି ଲୋକଵିଶ୍ୱାସ ଯୋଗୁଁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ନିକଟରେ ପିଜୁଳି ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ। ତେବେ, ସାରଳା ମହାଭାରତରେ ପିଜୁଳି ନୁହେଁ ଵରଂ Garcinia xanthochymus ଫଳକୁ ସତ୍ୟଆମ୍ଵ ବୋଲାଯାଇଛି । ପିଜୁଳିର ଆଗମନ ସାରଳା ମହାଭାରତ ଲେଖାଯିଵାର ଶହେ ଵର୍ଷ ପରେ ହୋଇଥିଲା। ତେଣୁ ସମ୍ଭଵତଃ ପିଜୁଳି ଓଡ଼ିଶାକୁ ଆସିଵା ପରେ, ଏହାର ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ଓ ସାରଳା ମହାଭାରତର ଲୋକପ୍ରିୟତା ଯୋଗୁଁ ଏହାକୁ ସତ୍ୟଆମ୍ଵ ନାମ ଦିଆଗଲା। ଏହା ପରେ ସଇତାମ୍ଵ, ସୈତାମ୍ଵ, ଓ ସୋଇତାମ୍ଵ ଆଦି ରୂପ ପାଇଛି।

ସତ୍ୟଆମ୍ବ(Garcinia xanthochymus) କେଵଳ ଏକ ଉଦ୍ଭିଦ ନୁହେଁ, ଏହା ପ୍ରକୃତିର ଔଷଧାଳୟ, ଲୋକଜୀଵନର ସହଚର ଏଵଂ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଏକ ଅମର ପ୍ରତୀକ । ଏହାର ଖଟା-ମିଠା ଫଳ ଶରୀରକୁ ସୁସ୍ଥ ରଖେ ପୁଣି ସତ୍ୟଆମ୍ବ ଵା Garcinia xanthochymus ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ମହାଭାରତ ସହିତ ଯୋଡ଼ା ଯାଇଥିଵା କାହାଣୀ ଜାଣିଲେ ମନକୁ ସତ୍ୟର ପଥରେ ଚାଲିଵାକୁ ପ୍ରେରଣା ମିଳିଥାଏ । ଆଜିର ଦ୍ରୁତ ପରିଵର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଵିଶ୍ୱରେ ଏହି ପୁରାତନ ଗଛଟି ଆମକୁ ସ୍ମରଣ କରାଇଵାକୁ ଚାହୁଁଛି ଯେ ପ୍ରକୃତିର ସମ୍ପଦ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରିଵା ଆମର ପରମ ଦାୟିତ୍ୱ ଅଟଇ। ଏହି ଦେଶୀ ଗଛର ଵଂଶ ରକ୍ଷା କରିଵା ଦ୍ୱାରା ଆମେ କେଵଳ ଜୈଵ ଵିଵିଧତା ନୁହେଁ ଵରଂ ନିଜ ପରିଚୟର ଏକ ଅଂଶକୁ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚାଇ ରଖିପାରିଵା । ଯଦି ଆମେ ତାହାକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଵା ଓ ସଂରକ୍ଷଣ କରିଵା ତେବେ ସତ୍ୟଆମ୍ବ ଆମ ଜଙ୍ଗଲ, ଆମ ଔଷଧ ଓ ଆମ ସାହିତ୍ୟରେ ଚିରକାଳ ବଞ୍ଚି ରହିଵ । 

•••••••••••••••••••••••••••••••••••••••

ତଥ୍ୟ ଉତ୍ସ :

୧. ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭାଷାକୋଷ – ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଦାସ ।  

୨. ସାରଳା ମହାଭାରତ – ସାରଳା ଦାସ ।  

୩. The Flora of British India, Vol. 1 – J.D. Hooker ।  

୪. Indian Medicinal Plants, Vol. 3 – K.R. Kirtikar and B.D. Basu ।  

୫. Flora of Orissa, Vol. 1 – H.O. Saxena and M. Brahmam ।  

୬. Medicinal Plants of India – R.N. Chopra, S.L. Nayar and I.C. Chopra ।  

୭. Phytochemistry and Pharmacology of Garcinia species – (Journal of Ethnopharmacology) ।  

୮. Clusiaceae Family: Systematics and Evolution – P.F. Stevens (Angiosperm Phylogeny Website) ।  

୯. Antioxidant and Anticancer Properties of Xanthones from Garcinia – Research articles in Food Chemistry ।  

୧୦. Traditional Uses of Garcinia xanthochymus in Ayurveda and Folk Medicine – Journal of Medicinal Plants Research ।  

୧୧. Biodiversity of Eastern Ghats – Odisha Forest Department publications ।  

୧୨. Similipal Biosphere Reserve: Flora and Fauna – Wildlife Institute of India reports ।  

୧୩. Pharmacognosy of Garcinia Fruits – Indian Journal of Pharmaceutical Sciences ।  

୧୪. Ethnobotany of Odisha – S.K. Jain and ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ।  

୧୫. The Genus Garcinia in Asia – A Taxonomic Revision – Botanical Journal of the Linnean Society ।

•••••••••••••••••••••••••••••••••••••

 

କୁକର୍ମର ଫଳ: ଇତିହାସର ବୁମେରାଂ

ବଙ୍ଗାଳୀଙ୍କ ଗୁଣ ହେଲା ସେମାନେ ମଙ୍ଗଳଗ୍ରହରେ ଯାଇ ହଜାରେ ଵର୍ଷ ରହିଲେ ବି ନିଜକୁ ବଙ୍ଗାଳୀ ହିଁ ପରିଚୟ ଦେବେ । ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ଗୁଣ ହେଲା ସେମାନେ ଯୋଉଠିକୁ ଯିବେ ସେଠାକାର ମୂଳ ନିବାସୀ ହେଲେ ସେଇ ମାଟି ପାଣି ପଵନକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ନିଜ ମୂଳ ପରିଚୟ ଛାଡ଼ି ଦେବେ । ଉଭୟ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଠିକ୍ । ବଙ୍ଗାଳୀ ଜାତିଟି ଠିକ୍ ଡ୍ରାଗନଫ୍ଲାଇ୍ ଵା କଙ୍କିପରି । Meganeura ଜାତୀୟ କଙ୍କି ଆଜକୁ ପ୍ରାୟ ୩୫୯–୨୯୯ ମିଲିଅନ୍ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ Carboniferous periodରେ ଅମ୍ଳଜାନର ଆଧିକ୍ୟ ହେତୁ ସତୁରୀ ସେଣ୍ଟିମିଟର ଲମ୍ବ ହେଉଥିଲେ କିନ୍ତୁ ଆଜି ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ । କ୍ରମେ ଵିଵର୍ତ୍ତନ ଯୋଗୁଁ ସେମାନଙ୍କର ନିଜ ଆକାର ୩ରୁ ୧୨ ସେଣ୍ଟିମିଟର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଛୋଟ କଲେ କିନ୍ତୁ ସ୍ବରୂପ ଛାଡି଼ଲେ ନାହିଁ । ବଙ୍ଗାଳୀ ଜାତି ଠିକ୍ ସେହିପରି ଯୋଉଠିକୁ ଯାଆନ୍ତି ସେଠିକା ଭାଷା ଶିଖନ୍ତି କୁହନ୍ତି ସବୁ କରନ୍ତି କିନ୍ତୁ ନିଜ ବଙ୍ଗାଳୀ ପରିଚୟ ଛାଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ ‌ । ସେହିପରି ଓଡ଼ିଆ ଜାତି ପ୍ରାଇମେଟ୍ସ୍ ପରି , ଯୋଉଠିକି ଗଲେ ସେଠିକାର ଜଳଵାୟୁ ଆଧାରରେ ଅନୁକୁଳିତ ହେଲେ ଏଵଂ ନିଜର ସ୍ଵରୂପ ବଦଳାଇ ଦେଲେ । 

ପଞ୍ଚଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରୁ ବଙ୍ଗାଳୀ ଓଡ଼ିଶାରେ ଆସି ରହୁଛନ୍ତି କିନ୍ତୁ ଇଂରେଜ ଶାସନ କାଳରେ ସେମାନେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟକ ଆସିଲେ । ଓଡ଼ିଶାରେ ଅନେକ ପିଢ଼ି ଧରି ରହିଵା ପରେ ବି ସେମାନେ ନିଜର ବଙ୍ଗାଳୀ ପରିଚୟ ନେଇ ଗର୍ଵିତ । ତାଙ୍କୁ ତୁମେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାକୁ କେମିତି ବଙ୍ଗାଳୀ ମାରିଵାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ ସେକଥା କୁହ ସେମାନେ ତମ ଉପରେ ଭୀଷଣ ଭାବରେ ରାଗିଯିବେ । ଏଇ କିଛି ଦିନ ତଳେ ବଙ୍ଗାଳୀ ମାଇକିନିଆକୁ ବାହା ହୋଇଥିଵା ଜଣେ ଓଡ଼ିଆ ପଣ୍ଡା ସାଙ୍ଗିଆଧାରୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ କହୁଥିଲା "ବଙ୍ଗାଳୀମାନେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିଵାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ,ଵରଂ ଓଡ଼ିଆମାନେ ୧୯୭୧ରେ ବଙ୍ଗାଳୀମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅତ୍ୟାଚାର କରିଥିଲେ ସେଥିପାଇଁ ବଙ୍ଗଳାଦେଶ ଭାରତରୁ ଅଲଗା ହୋଇଗଲା !”

ଆଉ ଜଣେ କଲିକତୀ ବଙ୍ଗାଳୁଣୀ କହୁଥିଲା " ଆମର ସେପଟେ ଓଡ଼ିଆଙ୍କୁ ଘୃଣା କରନ୍ତି,ଉଡ଼େ ଉଡ଼େ ଡାକନ୍ତି!" 

ଓଡ଼ିଶାଵାସୀ ବଙ୍ଗାଳୀମାନେ କେବେହେଲେ ବି ନିଜ ପୂର୍ଵଜଙ୍କ କଲା କୁକର୍ମ ଵିରୋଧରେ ଶୁଣି ପାରନ୍ତି ନାହିଁ । କିଛି ଵର୍ଷ ତଳେ ଜଣେ ଜଣାଶୁଣା ଓଡ଼ିଶାଵାସୀ ବାସୁ ସାଙ୍ଗିଆଧାରୀ ବଙ୍ଗାଳୁଣୀ ମୋତେ କହିଲା " ତମେ ବଙ୍ଗାଳୀ ଜାତି ଵିରୁଦ୍ଧରେ କାହିଁକି ଲେଖିଲ ? ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାକୁ ବଙ୍ଗାଳୀମାନେ କେବେହେଲେ ବି ମାରିଵାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି ନାହାଁନ୍ତି। ଏସବୁ ମିଛକଥା ବଦନାମ କରିଵାର ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର!" ତାପରେ ସେ ମୋତେ ବ୍ଲକ୍ କଲା । ତେବେ ନିଜକୁ ମହାନ ଦେଖାଇଵା ପାଇଁ ସେ କହେ ମୋର ଦୁଇଟି ମାତୃଭାଷା। ମୋର ଦୁଇଟି ମାତୃଭୂମି ! 

ଠିକ୍ ଅଛି ତମର ଦୁଇଟି ମାତୃଭାଷା,ଦୁଇଟି ମାତୃଭୂମି କିଛି ଅସୁଵିଧା ନାହିଁ । କିନ୍ତୁ କାନ୍ତିପ୍ରଦର ଓଡ଼ିଆ ଏକଟା ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଭାଷା ନଏ ପୁସ୍ତକ କ’ଣ ମିଛ ? ବଙ୍ଗାଳୀମାନଙ୍କର ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଉଠେଇ ଦେଵାର ଚକ୍ରାନ୍ତ କ'ଣ ମିଛ ? ଯାହା ସତ୍ୟ ତାକୁ କାହିଁକି ଗ୍ରହଣ କରୁନା ? 

ଆମେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ ବଙ୍ଗାଳୀ ସେହି ଜାତି ଥିଲା ଯିଏ ଇଂରେଜ ଜାତିକୁ ବାଜା ବଜେଇ ସ୍ଵାଗତ କଲା । ଇଂରେଜମାନେ ବି ଖୁସି ହୋଇ ସେଇ ବଙ୍ଗର କଲିକତାଠାରେ ନିଜ ମୁଖ୍ୟ ରାଜଧାନୀ କଲେ । ବଙ୍ଗାଳୀଙ୍କ ପ୍ରତିପତ୍ତି ଏତେ ବଢ଼ିଲା ଯେ ସେମାନେ 

ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ଜମିଦାର,ଶାସକ ହୋଇ ଆସିଲେ । ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ଆଇନବଳରେ ଇଂରେଜମାନେ ବଙ୍ଗାଳୀଙ୍କୁ ଓଡ଼ିଶାର ଜମିଦାରୀ ଦେଲେ । ସେତେବେଳେ ଦେ,ବାସୁ, ଚୌଧୁରୀ,ରାୟ,ଦାସ ଆଦି ସାଙ୍ଗିଆଧାରୀ ବଙ୍ଗାଳୀ ଜମିଦାରମାନେ ଓଡ଼ିଶାରେ ଓଡ଼ିଆଙ୍କର ଲୁଣ୍ଠନ କଲେ । ଓଡ଼ିଆମାନେ ସେମାନଙ୍କର ଜାତି ଭାଇ ନଥିଲେ ତେଣୁ ଓଡ଼ିଆଙ୍କର ଲୁଣ୍ଠନ ସମୟରେ ସେମାନଙ୍କର କୌଣସି ଅନୁଶୋଚନା ଜାତ ହେଲା ନାହିଁ କି ଆଜି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ବଂଶଧରମାନଙ୍କୁ ହୁଏ ନାହିଁ। କ୍ରମେ ଓଡ଼ିଶାର କେନ୍ଦ୍ରାପଡ଼ା ଆଦି ଜିଲ୍ଲାର ଅନେକ ଭୂମି ବଙ୍ଗରେ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଥାନେ ନିଲାମ ହେଲା । ତାକୁ ମଧ୍ୟ ବଙ୍ଗାଳୀମାନେ କିଣି ଓଡ଼ିଶା ଆସିଲେ । 

ପରେ ଇଂରେଜମାନେ ବଙ୍ଗାଳୀ ବାବୁମାନଙ୍କୁ ଓଡ଼ିଆଙ୍କୁ ଶାସନ କରିଵାକୁ ପଠାଇଲେ । ଅନେକ ବଙ୍ଗାଳୀ ଶିକ୍ଷକ ବି ଆସିଲେ । ସେମାନେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଅନେକ ଯାଗାରେ ଠାକିଲେ । ବଙ୍ଗାଳୀଠାରୁ ଓଡ଼ିଆ ଅନେକଗୁଣ ପ୍ରାଚୀନ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଭାଷା । ସେମାନେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର କଠୋର ଷତ୍ଵ ଓ ଣତ୍ଵ ଵିଧି ନିୟମ,ଵର୍ଣ୍ଣଦ୍ଵିତକରଣ, କଠୋର ଯୁକ୍ତାକ୍ଷର ନୀତି,ଅକାରାନ୍ତ ଉଚ୍ଚାରଣ,ଣ ଓ ଳ ବହୁଳତା ତଥା ଉତ୍କ୍ଷିପ୍ତ ଉଚ୍ଚାରଣ(ଡ଼,ଢ଼) ଆଦି ଦେଖି ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଲେ । ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଅକୃତକାର୍ଯ୍ୟ ହେଵାରୁ ଏ ଭାଷା ପ୍ରତି ସେମାନଙ୍କର ଭୀଷଣ ଘୃଣା ଜାତ ହେଲା । ସେମାନେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାକୁ ଓଡ଼ିଶାରୁ ହଟେଇଵାକୁ ପ୍ରାଣପଣେ ଚେଷ୍ଟା ଚଳାଇଲେ । 

ଓଡ଼ିଆ ଜାତିକୁ ମାରି ଦେଵା ପାଇଁ ଇଂରେଜମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶି ନଅ ଅଙ୍କ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଘଟାଇଲେ ଯାହା ବୁମେରାଂ ସାଵ୍ୟସ୍ତ ହେଲା ଏଵଂ ବଙ୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଲୋକ ମଲେ । ତେବେ ଏହା ପରେ ଓଡ଼ିଆ ଜାତି ତେଜିଲା ଜାଗିଲା ଏଵଂ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଆନ୍ଦୋଳନ କଲା । 

ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାଭାଷୀ ଅଞ୍ଚଳର ମିଶ୍ରଣ ପାଇଁ ଓଡ଼ିଆମାନେ ଲାଗିପଡ଼ିଲେ । ଫଳ ଏମନ୍ତ ହେଲା ଯେ ଖଣ୍ଡେ ଖଣ୍ଡେ ଓଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳ ଆସି ଓଡ଼ିଶାରେ ମିଶିଲା । ସେତେବେଳେ ଓଡ଼ିଶାର ପୁରୀ, ବାଲେଶ୍ଵର ଓ କଟକ ଅଞ୍ଚଳ ବଙ୍ଗରେ ଥିଲା । ବଙ୍ଗ ପ୍ରେସିଡେନ୍ସିରେ ଖଣ୍ଡେ ଖଣ୍ଡେ ଓଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳ ଆସି ମିଶିଵାରୁ ଏହାର ଆକାର ବଡ଼ ହୋଇଗଲା । ଇଂରେଜମାନେ ବଙ୍ଗକୁ ଧର୍ମ ଓ ମଜହବ ଆଧାରରେ ବାଣ୍ଟିଦେଲେ । ପୂର୍ଵବଙ୍ଗ(ଆଜିର ବଙ୍ଗଳାଦେଶ) ଓ ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ(ଆଜିର ଭାରତୀୟ ବଙ୍ଗାଳୀ ରାଜ୍ୟ) । ଭୀଷଣ ବଙ୍ଗଭଙ୍ଗ ଆନ୍ଦୋଳନ ହେଲା ଫଳରେ ଇଂରେଜ ସରକାର ନୋଇଁଲେ ଏଵଂ ପୁଣି ବଙ୍ଗ ଅଖଣ୍ଡ ହୋଇଗଲା । ତେବେ ଇଂରେଜମାନେ ସେଇଦିନ ହିଁ ବଙ୍ଗାଳୀ ଜାତିର ଦୁର୍ଗତିର ଵୀଜ ରୋପଣ କରି ଦେଇଥିଲେ । ପାଞ୍ଚ ଵର୍ଷ ପରେ ବଙ୍ଗରୁ ରାଜଧାନୀ ଦିଲ୍ଲୀ ଚାଲିଗଲା । ଦଶ ଵର୍ଷ ପରେ ମୁଠଲିମ୍ ଲୀଗ୍ ଗଠିତ ହେଲା । ପଠାଣମାନେ ବଙ୍ଗଭଙ୍ଗ ଘଟଣାରୁ ବୁଝିପାରିଥିଲେ ଯେ ଧର୍ମ ଓ ମଜହବ ନାଆଁରେ ଦେଶ ଵିଭାଜନ ସମ୍ଭଵ । ତେଣୁ ସେମାନେ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ପାକିସ୍ତାନ ଦେଶ ଗଠନ ପାଇଁ ଅଣ୍ଡି ଭିଡ଼ିଲେ । ବଙ୍ଗ ଓ କାଶ୍ମୀରଠାରୁ ସିନ୍ଧ ଓ ବଲୁଚିସ୍ତାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ ପରଵର୍ତ୍ତୀ କୋଡ଼ିଏ ଵର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଅନୃକ ଦଙ୍ଗା ହେଲା । ଶେଷରେ ୧୯୪୬ କଲିକତା ଦଙ୍ଗା ପରଠାରୁ ଭାରତ ଵିଭାଜନ ପାଇଁ ସମସ୍ତେ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ ରାଜି ହେଲେ । 

ଭାରତ ଵିଭାଜନ ପରେ ପୂର୍ଵବଙ୍ଗ ପାକିସ୍ତାନରେ ମିଶିଲା । ସେଠି ଉର୍ଦ୍ଦୂ ଜାତୀୟ ଭାଷା ହେଲା । ବଙ୍ଗାଳୀକୁ କୌଣସି ସମ୍ମାନ ଦିଆଯାଉନଥିଲା । ବଙ୍ଗାଳୀଙ୍କୁ ପାକିସ୍ତାନରେ ସମାନ ନାଗରିକ ଵିଚାର କରାଯାଉନଥିଲା । ବଙ୍ଗାଳୀମାନେ ଯେଉଁ ଅତ୍ୟାଚାର ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ସହିତ କରିଥିଲେ ସେହି ଅତ୍ୟାଚାର ବୁମେରାଂ ହୋଇ ସେମାନଙ୍କ ପଶ୍ଚାତଭାଗରେ ଗଭୀରତାକୁ ଗଳି ଯାଇଥିଲା । ପରେ ଭାରତର ହସ୍ତକ୍ଷେପ ଯୋଗୁଁ ସେମାନେ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ବଙ୍ଗଳାଦେଶ ଗଢ଼ିପାରିଲେ । 

ବଙ୍ଗାଳୀମାନେ ଯଦି ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ମାରିଵାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିନଥାନ୍ତେ ତେବେ ଓଡ଼ିଆମାନେ ନିଜ ଭାଷା ଜାତି ସଂସ୍କୃତି ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଅଣ୍ଟା ଭିଡ଼ିନଥାନ୍ତେ କି ଓଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳ ଆସି ବଙ୍ଗରେ ମିଶିନଥାନ୍ତା । ଓଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳ ଆସି ବଙ୍ଗରେ ମିଶିନଥିଲେ ଇଂରେଜମାନେ ବଙ୍ଗର ଵିଭାଜନ ଧର୍ମ ଓ ମଜହବ ନାଆଁରେ କରିନଥାନ୍ତେ । ବଙ୍ଗଭଙ୍ଗ ନହୋଇଥିଲେ ପଠାଣମାନେ ଭାରତ ଵିଭାଜନ ପାଇଁ ପ୍ରେରିତ ହୋଇନଥାନ୍ତେ । ମୁଠଲୀମ୍ ଲୀଗ୍ ଗଠନ ହୋଇନଥାନ୍ତା କି ଭାରତ ଵିଭାଜନ ହୋଇନଥାନ୍ତା । 

ତେଣୁ ଭାରତ ଵିଭାଜନ ପାଇଁ କିଏ ପ୍ରକୃତରେ ଦାୟୀ । ଦୀପୁ ଚନ୍ଦ୍ର ଦାସ ଭଳି ବଙ୍ଗାଳୀଙ୍କର ସର୍ଵ ସମ୍ମୁଖରେ ପୋଡ଼ାଯିଵା ପାଇଁ କିଏ ଦାୟୀ ହେବେ ? 

ବଙ୍ଗାଳୀ ନିଜେ ! ସେମାନେ ହିଁ ନିଜର ଭାଗ୍ୟକୁ ନିଜେ ଲେଖିଛନ୍ତି । ଯେମିତି ଜଣେ ଵ୍ୟକ୍ତିର କୁକର୍ମର ଫଳ ତାକୁ ଭୋଗ କରିଵାକୁ ହୁଏ ଠିକ୍ ସେହିପରି ଏକ ମାନଵଜାତିକୁ ବି କୁକର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ କରିଵାକୁ ହିଁ ହୁଏ । ଇଂରେଜମାନେ ବି ଆଜି ନିଜର ଦେଶରେ ହିଁ ହଜାର ହଜାର ପଠାଣଙ୍କ ଅତ୍ୟାଚାରର ଶିକାର ହେଉଛନ୍ତି । ଧର୍ମ ଆଗରେ ଵ୍ୟକ୍ତି ଜାତି ସମାନ । ସମସ୍ତେ କୁକର୍ମ ପାଇଁ ଦଣ୍ଡିତ ହୋଇଛନ୍ତି ହେବେ । ଏହା ହିଁ ସତ୍ୟ ଥିଲା ଅଛି ରହିଵ !

କଲୁରିବେଣ୍ଟ କଥା କାହିଁକି ଵିରଳ ତଥା କେମିତି ଏହା ଏକ ଶିକ୍ଷଣୀୟ ଶିଶୁଲୋକଗଳ୍ପ ଅଟେ ?

ଓଡ଼ିଶାରେ ଅନେକ ଲୋକକଥା ଓ ଲୋକଗଳ୍ପ ରହିଛି ତେବେ ଯଦି ତନ୍ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ଜଣାଶୁଣା କିନ୍ତୁ ଵିରଳ ଲୋକଗଳ୍ପ "କଲୁରିବେଣ୍ଟ କଥା" ଅଟେ ।‌ ଗୋପାଳ ଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରହରାଜ ତାଙ୍କର ଉତ୍କଳ କାହାଣୀ ପ୍ରଥମ ଭାଗ(୧୯୦୧)ରେ ଏହି ଲୋକଗଳ୍ପକୁ ସ୍ଥାନ ଦେଇଛନ୍ତି । ପ୍ରହରାଜଙ୍କ ଲିଖିତ ପ୍ରୋକ୍ତ ଲୋକଗଳ୍ପଟି ନିମ୍ନରେ ପ୍ରଦତ୍ତ ହେଲା। 

କଲୁରିବେଣ୍ଟ କଥା(ଗୋପାଳ ଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରହରାଜ)

ଏକ ଗାଁରେ ଗୋଟିଏ ରାଣ୍ଡୀପୁଅ ଅନନ୍ତା ଥାଏ, ତା ମା’ ଦିନଯାକ ୟା ଦୁଆର ତା ଦୁଆର ବୁଲି କେଉଁଠୁ ଧାନ କୁଟି ଚାଉଳ ସେରେ – କେଉଁଠୁ ଧାନ ଉଷେଇଁ ଚାଉଳ ପାଏ, କାହା ଘରେ ହଳଦି ବାଟି ଲୁଣ ପୋଷେ, ଏପରି ଆଣେ। ଏଣେ ରାଣ୍ଡୀପୁଅ

ପେଟେ ଗିଳି ଦିନଯାକ ୟାକୁ ମାର, ତାକୁ ଧର, ଏହିପରି କରି ବୁଲୁଥାଏ । କୁଟା ଖଣ୍ଡିକ ଦି ଖଣ୍ଡ କରେ ନାହିଁ । ଖାଇଲା ବେଳକୁ ଆଜି ତିଅଣ’ ହେଲା ନାହିଁ, ଆଜି ଭଜା ହେଲା ନାହିଁ, ଏହିପରି ନାନାଦି ପର୍ବ ଲଗାଏ, ମା’ କୁ ମାରେ, ହାଣ୍ଡିକୁଣ୍ଢେଇ ବାଡ଼େଇ ଦିଏ । ଦିନେ ମା କେତେଆଡ଼ୁ ମାଗିଯାଚି ସାତ ତୁଅଣ ଆଠ ଭଜା କରି ଅନନ୍ତାକୁ ଖାଇଵାକୁ ଦେଲା । ଅନନ୍ତା ଆଜି ଖାଇପିଇ ସାରି ଭାରି ଖୁସି । ଖାଇ ସାରିଲାରୁ ମା ଅନନ୍ତାକୁ ଫୁସୁଲେଇ କରି କହିଲା - ଆରେ ପୁତା, ଏ ଗାଁର ଲୋକେ ପରିବାରେ ଭାସୁଛନ୍ତି । ଆମର ଏତେ ବାଡ଼ି ପଡ଼ିଆ ପଡ଼ିଛି, ବୁଦାଏ ଖଣ୍ଡେ ପନିପରିବା ଲାଗିଲେ, ଆମେ ଆଉ କୁଆଡ଼େ ଖୋଜିଵାକୁ ଯାଆନ୍ତେ ନାହିଁ । ଅନନ୍ତା ତହିଁ ଆରଦିନ ସକାଳୁ ଉଠି ମାଆକୁ ପରିବା ମଞ୍ଜି ମାଗିଲା । ମାଆ ଗୋଟାଏ କଲରା ମଞ୍ଜି ଠଣା"ରେ ଗୋଵର ଭିତରେ

ରଖିଥିଲା, ବାହାର କରିଦେଲା । ଅନନ୍ତା ଖଣନ୍ତି ନେଇ ସେ ମଞ୍ଜିଟି ପୋତି ଆସିଲା । ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳକୁ ଟୋପିଏ ପାଣି ଦେଇ ମଞ୍ଜିକି କହିଲା - ଯେବେ କାଲିକି ଗଜା ହୋଇ ନ ଥିବୁ, ତେବେ ମାମୁଘର କଟୁରି ଆଣି ସାତ ଖଣ୍ଡ କରି କାଟିବି । ରାଣ୍ଡୀପୁଅ ଅନନ୍ତା ବଡ଼ ଦୁଷ୍ଟ, ତାକୁ ନ ଡରେ କିଏ ? ତହିଁ ଆର ଦିନକୁ କଲରା ଗଜା ବାହାରିଲା । ଫେରେ ଆରବେଳକୁ ଗଛରେ ପାଣି ଦେଲାବେଳେ ଅନନ୍ତା କହିଲା- ଯେବେ କାଲିକି ଦି’ପତ୍ର ନ ହୋଇଥିବୁ, ତେବେ ମାମୁଘର କଟୁରି ଆଣି ସାତ ଖଣ୍ଡ କରିବି । ସତକୁ ସତ ତହିଁ ଆର ଦିନ ଗଜାରୁ ଦି’ ପତ୍ର ହୋଇଛି । ଏହିପରି ନିତି ପାଣି ଦେଲାବେଳେ କଲରା ଲତାକୁ ଡରାଏ । ଚାହୁଁ ଚାହୁଁ ଦିନକୁ ଦିନ ଚାରିପତ୍ର ହେଲା, ଲଟା ମାଡ଼ିଲା, କଲରା କଷିଟିଏ

ହେଲା । ପଛକୁ କଲରାଟି ପାଚିଲା । ଅନନ୍ତାର ଆଜି ଆନନ୍ଦର ସୀମା ନାହିଁ । ଯେ ଦାଣ୍ଡରେ ଯାଏ, ତାକୁ ନେଇ କଲରାଟି ଦେଖାଏ । ଆଜି ଅନନ୍ତା ଗୋଡ଼ ତଳେ ଲାଗିଵାକୁ ନାହିଁ ।

ପାଚିଲା କଲରାକୁ କୁଆ ବାଇ । ଡାମରା କାଉଟାଏ କଲରା ଦେଖିଲା । କଲରାକୁ କହିଲା – ‘‘ହେ କଲରା- ମୁଁ ତତେ ଖାଆନ୍ତି ।’’

କଲରା କହିଲା – ‘‘ଯା’ ମାମୁଘର କୂଅରେ ଥଣ୍ଟ ଧୋଇଆସିବୁ, ତେବେ ମତେ ଖାଇବୁ ।”

କୁଆ ଯାଇ ମାମୁଘର କୂଅ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚି କୂଅକୁ କହିଲା - ‘‘ଦେ କୂଅ, ଦେ ପାଣି, ଧୁଏ ଥଣ୍ଟ, ଧାଇଁ ଯାଇଁ ଖାଏ କଲୁରିବେଣ୍ଟ ।’’

କୂଅ କହିଲା - ‘‘ଯା, କୁମ୍ଭାର ଘରୁ କଳସଟିଏ ଆଣିବୁ । ପାଣି କାଢ଼ି ଖାଇବୁ ।’’

କୁଆ କୁମ୍ଭାର ଘରକୁ ଯାଇ କହିଲା – ‘‘ଦେ କୁମ୍ଭାର କଳସ ଗୋଟି, କାଢ଼େ ପାଣି, ଧୁଏ ଥଣ୍ଟ, ଧାଇଁ ଧାଇଁ ଖାଏ କଲୁରିବେଣ୍ଟ ।’’

କୁମ୍ଭାର କହିଲା - ‘‘ଯା, ବିଲରୁ ମାଟି ଆଣିବୁ, ମୁଁ କଳସ ଦେବି ।’’

କୁଆ ଯାଇଁ ବିଲରେ ପହଞ୍ଚିଲା । କହିଲା - ‘‘ଦେ ବିଲ, ଦେ ମାଟି, ଗଢ଼ୁ କୁମ୍ଭାର କଳସ ଗୋଟି, କାଢ଼େ ପାଣି ଧୁଏ ଥଣ୍ଟ, ଧାଇଁ ଧାଇଁ ଖାଏ କଲୁରିବେଣ୍ଟ ।’’

ବିଲ କହିଲା - ‘‘ଯା ମିରିଗ ପାଖରୁ ଶିଙ୍ଗ ଆଣ । ମାଟି ଖୋଳିବୁ, ନେବୁ ।’’

କୁଆ ଯାଇଁ ମିରିଗ ପାଖରେ କହିଲା- ‘‘ଦେ ମିରିଗ ଦେ ଶିଙ୍ଗ, ଖୋଳେ ମାଟି, ଗଢ଼ୁ କୁମ୍ଭାର କଳସ ଗୋଟି । କାଢ଼େ ପାଣି ଧୁଏ ଥଣ୍ଟ, ଧାଇଁ ଧାଇଁ ଖାଏ କଲୁରିବେଣ୍ଟ ।’’

ମିରିଗ କହିଲା – ‘‘ଯା କାଳୀଗାଈଠାରୁ ଦୁଧ ଆଣି ଦେ, ମୁଁ ପିଇଲେ ଶିଙ୍ଗ ଦେବି ।’’

କୁଆ ଗଲା, କାଳୀ ଗାଈକି କହିଲା - ‘‘ଦେ କାଳୀ ଗାଈ, ଦେ ଦୁଧ, ପିଉ ମିରିଗ, ଦଉ ଶିଙ୍ଗ, ଖୋଳେ ମାଟି, ଗଢ଼ୁ କୁମ୍ଭାର କଳସ ଗୋଟି । କାଢ଼େ ପାଣି, ଧୁଏ ଥଣ୍ଟ, ଧାଇଁ ଧାଇଁ ଖାଏ କଲୁରିବେଣ୍ଟ ।’’

କାଳୀ ଗାଈ କହିଲା – ‘‘ମତେ ହିଡ଼ରୁ ଘାସ ଆଣି ଦେ । ମୁଁ ଦୁଧ ଦେବି ।’’

କୁଆ ହିଡ଼ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚି କହିଲା- ‘‘ଦେ ହିଡ଼, ଦେ ଘାସ, ଖାଉ କାଳୀ ଗାଈ ଦଉ ଦୁଧ, ପିଉ ମିରିଗ ଦଉ ଶିଙ୍ଗ, ଖୋଳେ ମାଟି, ଗଢ଼ୁ କୁମ୍ଭାର କଳସ ଗୋଟି । କାଢ଼େ ପାଣି, ଧୁଏ ଧଣ୍ଟ, ଧାଇଁ ଧାଇଁ ଖାଏ କଲୁରିବେଣ୍ଟ ।’’

ହିଡ଼ କହିଲା – ‘‘ଯା କମାର ଘରୁ ଦା’ ଆଣ, ଘାସ କାଟିବୁ, ନେଇକରି ଯିବୁ ।’’

କୁଆ ଯାଇ କମାରଶାଳରେ ପହଞ୍ଚିଲା । କମାରକୁ କହିଲା - ‘‘ଦେ କମାର ଦେ ଦା, କାଟେ ଘାସ ଖାଉ କାଳୀଗାଈ ଦଉ ଦୁଧ, ପିଉ ମିରିଗ ଦଉ ଶିଙ୍ଗ, ଖୋଳେ ମାଟି, କୁମ୍ଭାର ଗଢ଼ୁ କଳସ ଗୋଟି, କାଢ଼େ ପାଣି, ଧୁଏ ଥଣ୍ଟ, ଧାଇଁ ଧାଇଁ ଖାଏ କଲୁରିବେଣ୍ଟ ।’’

କମାର ମନେ ମନେ କହିଲା, ‘‘କୁଆଟାଏ, ତାର ଏତେ ଫିକର । ରହ ଦଉଛି ଚେଂଖେ ? କୁଆକୁ କହିଲା - ‘‘ତୋର ତ ହାତ ନାହିଁ, କୋଉଥରେ ଦା ନବୁ ।’’ କୁଆ କହିଲା - ‘‘ମୋ ଥଣ୍ଟ ଭିତରେ ଥୋଇ ଦେ, ନେବି । କମାର ଦା ଖଣ୍ଡକ ଆଚ୍ଛାକରି ନିଆଁରେ ତତେଇ କରି କୁଆ ଥଣ୍ଟରେ ରଖି ଦେଲା । କୁଆଟି ଛଟ୍‌ଛଟ୍ ହୋଇ ମରି ଗଲା । ତହିଁ ଆର ଦିନ ରାଣ୍ଡୀପୁଅ ଅନନ୍ତା ପାଚିଲା କଲରାଟି ଭାରି ସୁଖରେ ଖାଇଲା । ମୋ ପାଇଁ ଖଣ୍ଡେ ରଖିଲା ନାହିଁ । ମୋ କଥାଟି ସଇଲା, ଫୁଲ ଗଛଟି ମଲା ।

ପିଲାଯାକ କାହାଣୀଟି ଶୁଣି ବଡ଼ ଖୁସି ହେଲୁ । ଘଡ଼ିକ ଭିତରେ ଦେ ମିରିଗ ଦେ ଶିଙ୍ଗ, ଖାଉ କାଳୀ ଗାଈ, ଦଉ ଦୁଧ, ୟାକୁ ଘୋଷି ଘୋଷି ପାଣି କରି ଦେଲୁ । ଆମ ପିଇସୀପୁଅ ଭାଇ ନାରଣ କଟକ ସ୍କୁଲରେ ପଢ଼େ । ଖରା ଛୁଟିରେ ଆମ ଗାଁକୁ ବୁଲି ଆସିଛି । ତାକୁ ଏ କାହାଣୀ ଭଲ ଲାଗିଲା ନାହିଁ । ବୁଢ଼ୀମା ଏକଥା ଶୁଣି କହିଲେ, କଳିକାଳ ପିଲାଙ୍କୁ କିଛି ଭଲଲାଗେ ନାହିଁ, କୁଳକ୍ଷୟ ବେଳକୁ ଘୋଡ଼ାମୁହାଁ ପୁଅ ଜାତ, ଇଙ୍ଗିର୍ଜି ପଢ଼ିଲେଣି, ଏଣିକି ତାଙ୍କୁ ଆମ ଆଡ଼ ପାଠ ଗନ୍ଧେଇବ । ୟା କହି ବୁଢ଼ୀ ଉଠିଗଲେ । ଆମେ ସବୁ ମେଳି ଭାଙ୍ଗି ଏ କାହାଣୀର ରୀତିକୁ ଘୋଷି ଘୋଷି ଯେଝା ଘରକୁ ଗଲୁ ।

× ×× ×× ×× ×× ×× ×× ×× ×× ×× ×× ×× ×

“କଲୁରିବେଣ୍ଟ କଥା” ନାମକ ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଓଡ଼ିଆ ଲୋକକଥାଟି ଓଡ଼ିଆ ଲୋକସାହିତ୍ୟର ଏକ ଅମୂଲ୍ୟ ଅଂଶ ଅଟେ ଯାହା ଗୋପାଳଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରହରାଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଂଗ୍ରହିତ ହୋଇ ଉତ୍କଳ କାହାଣୀ ପ୍ରଥମ ଭାଗରେ ୧୯୦୧ ମସିହାରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା । କିନ୍ତୁ ଏହାର ମୂଳ ରଚୟିତା ଗୋପାଳ ଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରହରାଜ ନୁହନ୍ତି। ବହୁକାଳରୁ ଏହି ଗପଟି ଓଡ଼ିଆ ସମାଜରେ ବଞ୍ଚି ରହିଥିଲା ଯାହାକୁ ଗୋପାଳ ଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରହରାଜଙ୍କ ପରି ଅନେକ ଲେଖକ ଲୋକମୁଖରୁ ସଂଗୃହୀତ କରି ସଂକଳିତ କରିଥିଲେ । ଓଡ଼ିଆ ଲୋକକଥାରେ ଏ ଶିଶୁ ଲୋକଗଳ୍ପର ଏକ ଵିଶେଷ ସାଂସ୍କୃତିକ ମହତ୍ତ୍ୱ ରହିଛି । ଏହା ଓଡ଼ିଆ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଜୀଵନର ସରଳତା ହାସ୍ୟରସ ଏଵଂ ସାମାଜିକ ମୂଲ୍ୟଵୋଧକୁ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ପ୍ରତିଫଳିତ କରିଥାଏ । 

କଲରା ଵା Momordica charantiaର ଓଡ଼ିଶାରେ ଅନେକ ସ୍ନେହସୂଚକ ନାମ ପ୍ରୟୋଗ ରହିଛି। କାହାଣୀରେ କଲରା ଫୁଲକୁ କଲରେଇ ଫୁଲ ଏଵଂ କଲରାଫଳକୁ କଲୁରିବେଣ୍ଟ ନାମିତ କରାଯାଇଛି। କଲରାଗଛକୁ ମଧ୍ୟ ଆଦରରେ ଲୋକେ କଲୁ୍ରି ଗଛ ଵା କଲୁରି ଗଛି ନାମ ଦେଉଥିଲେ । ପ୍ରାଚୀନ ଢଗରେ ଲୋକଗଳ୍ପ ଓ ଲୋକଗୀତରେ ଏସବୁ ଶବ୍ଦ ପ୍ରୟୋଗ ହୋଇଛି । 

“ବଞ୍ଚିଥାଉ ମୋ କଲୁରିଗଛି, କଲୁରି ଥିଲେ ମୋ ତିଅଣ ଅଛି ।”

ଫଳର, ଫୁଲର ଓ ପତ୍ରର ଡେମ୍ଫକୁ ଵୃନ୍ତ କୁହାଯାଏ ଏଵଂ ବେଣ୍ଟ ଶବ୍ଦଟି ଏହି ଵୃନ୍ତ ଶବ୍ଦ ସହିତ ସମୋଦ୍ଧୃତ । ଏ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଦେଖିଲେ କଲୁରିବେଣ୍ଟର ଅର୍ଥ କଲରାଫଳ ଵିଶେଷତଃ ଗଛରେ ଝୁଲୁଥିଵା ଏଵଂ ତୋଳାଯାଇନଥିଵା କଲରାଫଳ ଅଟେ । ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭାଷାକୋଷରେ ସେଥିପାଇଁ କଲୁରିବେଣ୍ଟର ଦୁଇଗୋଟି ଅର୍ଥ କଲରା ଫଳ ଓ କଲରା ଫଳର ଡେମ୍ଫ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି । କାହାଣୀର କଥାନକରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ ଯେ ତୋଳାଯାଇନଥିଵା ଏଵଂ ଲତିକାରେ ଵୃନ୍ତଯୁକ୍ତ କଲରାଫଳକୁ ହିଁ କଲୁରିବେଣ୍ଟ ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଇଛି ଅର୍ଥାତ୍ ତୋଳା ସରିଥିଵା କଲରା ଫଳକୁ କଲୁରିବେଣ୍ଟ କୁହାଯାଇଥାଏ । ଏହା ଓଡ଼ିଆ ସମାଜର ଏକ ଵୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ, ମନୁଷ୍ୟ ତ ମନୁଷ୍ୟ ସବୁ ଜୀଵିତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ 'ମାନେ' ଶବ୍ଦ ପ୍ରୟୋଗ ହୋଇଥାଏ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଯାହା ଵିଶ୍ଵର ଏକ ଵିରଳ ଉଦାହରଣ । ସେହିପରି କଲରାଗଛକୁ, କଲରାଫୁଲକୁ ଏବଂ କଲରାଫଳକୁ ପାଇଁ ଵ୍ୟଵହୃତ ସ୍ନେହସମ୍ବୋଧନ ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ଏକ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଵୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଅଟେ । ଏଥିରୁ ହୃଦୟଙ୍ଗମ ହୁଏ ଯେ ଓଡ଼ିଆ ଲୋକେ ପ୍ରକୃତି ସହିତ କେତେ ଗଭୀର ଭାବରେ ଜଡ଼ିତ ଅଛନ୍ତି ଏଵଂ ସାଧାରଣ ଉଦ୍ଭିଦକୁ ମଧ୍ୟ ପରିଵାରର ସଦସ୍ୟ ଭଳି ଆଦର ଓ ସ୍ନେହ ଦେଇ ଡାକନ୍ତି । 

ଓଡ଼ିଆ ଶିଶୁ ଲୋକଗଳ୍ପ କଲୁରିବେଣ୍ଟ କଥା ପ୍ରକୃତରେ ଏକ ଵିରଳ ପ୍ରକାରର ଲୋକଗଳ୍ପ ଯାହାକୁ ଵୈଜ୍ଞାନିକ ଭାଷାରେ Cumulative Chain Tale କୁହାଯାଏ । ଵିଶ୍ୱରେ ଏ ଧରଣର ଲୋକକଥା ଓ ଲୋକଗୀତ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ମାନଵଜାତି ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଚଳିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗଳ୍ପ ପ୍ରକାର ପରି ସବୁ ଭାଷାରେ ଓ ସଂସ୍କୃତିରେ ଏ ଜାତୀୟ ଲୋକଗଳ୍ପ ଓ ଲୋକଗୀତ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ । Cumulative Chain Tale ଏକ ଵିଶେଷ ପ୍ରକାରର ଲୋକକଥା ଯହିଁରେ କାହାଣୀ ଏକ ଶୃଙ୍ଖଳାବଦ୍ଧ କ୍ରମରେ ଵଢ଼ିଥାଏ ଏଵଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ନୂଆ ଅଂଶ ପୂର୍ଵ ଅଂଶକୁ ପୁନରାଵୃତ୍ତି କରି ଯୋଡ଼ି ହୋଇ ରହିଥାଏ ଯାହା ହାସ୍ୟ ଏଵଂ ତାଳ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ । ଏହି ପ୍ରକାରର ଲୋକଗଳ୍ପ ଵିଶ୍ୱର ଅନ୍ୟ ସଂସ୍କୃତିରେ ମଧ୍ୟ ରହିଛି ଯେମିତି ଇଂରେଜିରେ “The House That Jack Built” କିମ୍ଵା ଅନ୍ୟ ଭାଷାରେ ସମତୁଲ୍ୟ କାହାଣୀ କିନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଆ କଲୁରୀବେଣ୍ଟ ଲୋକଗଳ୍ପରେ ଏହା ସ୍ଥାନୀୟ ରଙ୍ଗ ଏଵଂ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଜୀଵନର ଵାସ୍ତଵତା ସହିତ ମିଶି ଏକ ଅନନ୍ୟ ରୂପ ନେଇଛି । କାହାଣୀରେ ଅନନ୍ତା ନାମକ ଦୁଷ୍ଟ ବାଳକ ଧମକ ଦେଇ କଲରା ଗଛକୁ ଵଢ଼ାଇଥାଏ ଏଵଂ ପାଚିଲା କଲରାକୁ ଖାଇଵାକୁ ଆସି ଡାମରା କଲୁରିବେଣ୍ଟ ଏକ ଅନନ୍ତ ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ପଡ଼ି କମାରଙ୍କ ହାତରେ ମରିଯାଏ । ଏହି ଶୃଙ୍ଖଳାରେ କୂଅ କଳସ ମାଟି ଶିଙ୍ଗ ଦୁଧ ଘାସ ଦା ଆଦି ଵସ୍ତୁ ଏଵଂ କୁମ୍ଭାର କମାର ମିରିଗ ଗାଈ ହିଡ଼ ଆଦି ଚରିତ୍ର ସ୍ଥାନ ପାଇଛନ୍ତି ଯାହା ଓଡ଼ିଶାର ଗ୍ରାମୀଣ ଅର୍ଥନୀତି ଏଵଂ ଵୃତ୍ତିଗତ ଵିଭିନ୍ନତାକୁ ଦର୍ଶାଇଥାଏ । ଏହା ସମାଜର ପରସ୍ପର ନିର୍ଭରଶୀଳତାକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଥାଏ ଫଳତଃ ଛୋଟବେଳୁ ହିଁ ଶିଶୁଟି ଜାଣିପାରେ ଯେ କୌଣସି ଏକ ଵୃତ୍ତି ଅନ୍ୟ ଵୃତ୍ତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ଚାଲିଥାଏ ଏଵଂ ଏହି ସମ୍ମିଳନ ହିଁ ଗ୍ରାମୀଣ ସମାଜର ମୂଳ ଶକ୍ତି । କଲରା ଯାହା ଓଡ଼ିଆ ରୋଷେଇରେ ଏକ ସାଧାରଣ ପରିଵା ଏହି କାହାଣୀର କେନ୍ଦ୍ରରେ ରହି ଓଡ଼ିଆ ଭୋଜନ ସଂସ୍କୃତିକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରିଥାଏ ।

ଏହି ଗପଟିର ହାସ୍ୟରସ ଏଵଂ ତାଳଵଦ୍ଧ ପୁନରାଵୃତ୍ତି ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ଆକୃଷ୍ଟ କରିଥାଏ ଏଵଂ ସେମାନେ ଘୋଷି ଘୋଷି ଏହାକୁ କହି ଭାଷା ଦକ୍ଷତା ଏଵଂ ସ୍ମୃତିଶକ୍ତି ଵଢ଼ାଇ ପାରନ୍ତି । ଏହି ପ୍ରକାରର କାହାଣୀ ଵିଶ୍ୱର ଅନ୍ୟ ଅନେକ ସଂସ୍କୃତିରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ । ଇଂରେଜି ଲୋକକଥାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ “This Is the House That Jack Built” ଏକ କ୍ଲାସିକ Cumulative Chain Tale ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଲୋକଗୀତ ଯାହାର କାହାଣୀ ଏକ ଘରରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ malt(ଶସ୍ୟ), ମୂଷା, ବିଲେଇ, କୁକୁର ଗାଈ ଆଦି ଯୋଡ଼ି ଯୋଡ଼ି ବଢ଼ିଥାଏ ଏଵଂ ଶେଷରେ ଏକ କୃଷକ ସହିତ ଯୋଡ଼ି ହୋଇ ଗ୍ରାମୀଣ ଜୀଵନର ପରସ୍ପର ନିର୍ଭରଶୀଳତାକୁ ଦର୍ଶାଇଥାଏ । ଏହାର ଶୃଙ୍ଖଳା କଲୁରିବେଣ୍ଟ କଥା ଭଳି ପୁନରାଵୃତ୍ତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥାଏ କିନ୍ତୁ ଏଥିରେ ହାସ୍ୟ ଅଵାସ୍ତଵିକତାରୁ ଅଧିକ ଆସିଥାଏ ଏଵଂ କୌଣସି ମୃତ୍ୟୁ କିମ୍ଵା ନକରାତ୍ମକ ପରିଣାମ ନାହିଁ । ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ ସ୍ମୃତିଶକ୍ତି ଵଢ଼ାଇଵା ଏଵଂ ତାଳଵଦ୍ଧ ଗାଇଵା ପାଇଁ ରଚିତ ଏଵଂ ଏହାର ଉତ୍ପତ୍ତି ଇଂଲଣ୍ଡରେ ୧୭୫୫ ମସିହାରେ ଦେଖାଯାଏ ଯାହା ପରେ ଵିଶ୍ୱର ଅନେକ ଭାଷାରେ ଅନୁଵାଦିତ ହୋଇଛି । କଲୁରିବେଣ୍ଟ କଥା ସହିତ ତୁଳନା କଲେ ଏହା ଅଧିକ ସରଳ ଏଵଂ ନିରୀହ କିନ୍ତୁ ଉଭୟରେ ଗ୍ରାମୀଣ ଜୀଵନର ଉପାଦାନ ଯେମିତି ପଶୁ ଵୃତ୍ତି ଆଦି ସ୍ଥାନ ପାଇଛି ।

ଅନ୍ୟ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ Cumulative Chain Tale ହେଉଛି “There Was an Old Lady Who Swallowed a Fly” ଯାହା ଆମେରିକା ଏଵଂ ଇଂଲଣ୍ଡରେ ଅତି ଲୋକପ୍ରିୟ ଏଵଂ ଏହାର କାହାଣୀରେ ଜଣେ ବୁଢ଼ୀ ମହିଳା ମାଛିକୁ ଗିଳି ତାକୁ ଧରିଵାକୁ ମାଙ୍କଡ଼ ଗିଳନ୍ତି ତାପରେ ଚଢ଼େଇ ବିଲେଇ କୁକୁର ଛେଳି ଗାଈ ଏଵଂ ଶେଷରେ ଘୋଡ଼ା ଗିଳି ମରିଯାନ୍ତି । ଏହାର ଶୃଙ୍ଖଳା କଲୁରିବେଣ୍ଟ କଥା ସହିତ ଅତି ସମାନ କାରଣ ଉଭୟରେ ଏକ ପ୍ରାଣୀ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀକୁ ଖାଇଵାକୁ ଚାହିଁ ଵଢ଼ୁଥିଵା ଶୃଙ୍ଖଳା ରହିଛି ଏଵଂ ଶେଷରେ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଥାଏ । ଏହାର ଉତ୍ପତ୍ତି ୧୯୪୦ ଦଶକରେ ଦେଖାଯାଏ ଏଵଂ ଏହା ଅଵାସ୍ତଵିକ ହାସ୍ୟ ସହିତ ଲୋଭ କିମ୍ଵା ଅଧୈର୍ଯ୍ୟର ପରିଣାମ ଦର୍ଶାଇଥାଏ ଯାହା କଲୁରିବେଣ୍ଟର ଲୋଭ ସହିତ ମିଶିଯାଏ । କିନ୍ତୁ କଲୁରିବେଣ୍ଟ କଥାରେ ଶୃଙ୍ଖଳା ଅଧିକ ସାମାଜିକ ଏଵଂ ଵୃତ୍ତିଗତ ଯେମିତି କୁମ୍ଭାର କମାର ଆଦି ସହିତ ଯୋଡ଼ା ଯାହା ଓଡ଼ିଆ ଗ୍ରାମୀଣ ଅର୍ଥନୀତିକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରିଥାଏ ମାତ୍ର ପ୍ରୋକ୍ତ ଇଂରେଜି ଲୋକଗୀତର କଥାନକଟି କେଵଳ ପଶୁପକ୍ଷୀ ଉପରେ କେନ୍ଦ୍ରିତ । ଏହା ଅନେକ ଭାଷାରେ ଅନୁଵାଦିତ ହୋଇଛି ଏଵଂ ଶିଶୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗାଇଵା ଯୋଗ୍ୟ ଲୋକଗୀତ ଅଟେ ।

ଏହା ଵ୍ୟତୀତ ଈହୁଦୀ ପରମ୍ପରାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ “Chad Gadya” ନାମକ ଗୀତ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ Cumulative Chain Tale ଯାହା ପାସୋଵର୍ ସମୟରେ ଗାୟନ କରାଯାଏ ଏଵଂ ଏଥିରେ ଛେଳିକୁ ବିଲେଇ ଖାଏ ବିଲେଇକୁ କୁକୁର କୁକୁରକୁ ଲାଠି ଆଦି ଏକ ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବଢ଼ି ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ହସ୍ତକ୍ଷେପ ସହିତ ଶେଷ ହୋଇଥାଏ । ଏହାର ଉତ୍ପତ୍ତି ୧୫୯୦ ମସିହାରେ ଦେଖାଯାଏ ଏଵଂ ଏହା ଧାର୍ମିକ ଏଵଂ ଐତିହାସିକ ପ୍ରତୀକାତ୍ମକତା ଧାରଣ କରିଥାଏ ଯାହା କଲୁରିବେଣ୍ଟ କଥାର ହାସ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ନୈତିକ ଶିକ୍ଷାଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଅଟେ । କିନ୍ତୁ ଶୃଙ୍ଖଳାର ପୁନରାଵୃତ୍ତି ଏଵଂ ଅଵାସ୍ତଵିକ ଘଟଣା ଉଭୟରେ ସମାନ । ଏହା “This Is the House That Jack Built” ର ଉତ୍ପତ୍ତିରେ ପ୍ରଭାଵ ପକାଇଥିଲା ଵୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଏ ।

ଅନ୍ୟ ଏକ ଉଦାହରଣ ହେଉଛି “The Twelve Days of Christmas” ଯାହା ଏକ କ୍ରିସମାସ୍ ଗୀତ ଏଵଂ Cumulative Chain Tale ଯହିଁରେ ପ୍ରତିଦିନ ନୂଆ ଉପହାର ଯୋଡ଼ା ଯାଇ ପୁନରାଵୃତ୍ତି ହୋଇଥାଏ । ଏଥିରେ କୌଣସି ନକରାତ୍ମକ ପରିଣାମ ନାହିଁ ଵରଂ ଆନନ୍ଦ ଏଵଂ ଉତ୍ସଵର ଭାଵ ରହିଛି ଯାହା କଲୁରିବେଣ୍ଟ କଥାର ହାସ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ କିନ୍ତୁ ନୈତିକ ସମାପ୍ତିଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଅଟେ । ଏହା ସ୍ମୃତିଶକ୍ତି ଵଢ଼ାଇଵା ପାଇଁ ଵ୍ୟଵହୃତ ହୋଇଥାଏ । ଭାରତର ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏପରି ସ୍ପଷ୍ଟ Cumulative Chain Tale କମ୍ ଦେଖାଯାଏ କାରଣ ପଞ୍ଚତନ୍ତ୍ର କିମ୍ଵା ଜାତକ କାହାଣୀଗୁଡ଼ିକ ଅଧିକ ନୈତିକ ଏଵଂ ଫ୍ରେମ୍ଡ ଷ୍ଟୋରି ଶୈଳୀରେ ରହିଛି କିନ୍ତୁ କେତେକ ଲୋକକଥାରେ ପୁନରାଵୃତ୍ତି ଦେଖାଯାଏ । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର କେତେକ କାହାଣୀରେ ଶୃଙ୍ଖଳାଵଦ୍ଧ ଘଟଣା ରହିଛି କିନ୍ତୁ କଲୁରିବେଣ୍ଟ କଥା ଭଳି ସ୍ପଷ୍ଟ ନୁହେଁ । ଏହି ସବୁ ତୁଳନାରୁ ଦେଖାଯାଏ ଯେ Cumulative Chain Tale ଵିଶ୍ୱର ଅନେକ ସଂସ୍କୃତିରେ ରହିଛି କିନ୍ତୁ ଏ ଶୈଳୀର ଲୋକଗୀତ ଵା ଲୋକଗଳ୍ପ ଅତି ସାଧାରଣ ନୁହେଁ । 

ତେବେ ଏହି “କଲୁରିବେଣ୍ଟ କଥା” ନାମକ ପ୍ରାଚୀନ ଓଡ଼ିଆ ଶିଶୁ ଲୋକଗଳ୍ପଟି କେଵଳ ହାସ୍ୟରସପୂର୍ଣ୍ଣ ମନୋରଞ୍ଜନ ନୁହେଁ ଵରଂ ଅନେକ ଗଭୀର ନୈତିକ ଶିକ୍ଷା ମଧ୍ୟ ଧାରଣ କରିଛି ଯାହା ଶିଶୁମାନଙ୍କଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଵଡ଼ମାନଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜୀଵନର ମୌଳିକ ସତ୍ୟ ବୁଝାଇଥାଏ । କାହାଣୀରେ ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ ରହିଛି ଯଥା ରାଣ୍ଡୀପୁଅ ଅନନ୍ତାର କଲରା ଲଗାଇଵା ଏଵଂ ତାର ବଢ଼ିବାର ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏଵଂ ଦ୍ୱିତୀୟତଃ ଡାମରା କଲୁରିବେଣ୍ଟର ଅନନ୍ତ ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ପଡ଼ି ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଵା । ଏହି ଦୁଇ ଅଂଶରୁ ଅନେକ ନୈତିକ ଶିକ୍ଷା ଵାହାରିଥାଏ ଯାହାକୁ ଵିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଆଲୋଚନା କଲେ କାହାଣୀର ଗଭୀରତା ପ୍ରକାଶ ପାଏ । 

ପ୍ରଥମ ନୈତିକ ଶିକ୍ଷା ହେଉଛି ଧମକ ଏଵଂ ଭୟ ଦେଖାଇ କିଛି ପାଇଵାର ଅସ୍ଥାୟୀ ଏଵଂ ଅସ୍ଥିର ପ୍ରକୃତି । ଅନନ୍ତା କଲରା ମଞ୍ଜିକୁ ପୋତି ପ୍ରତିଦିନ ପାଣି ଦେଇ ଧମକ ଦେଇଥାଏ ଯେ ଯଦି ଗଜା ନ ହେଲା କିମ୍ଵା ପତ୍ର ନ ହେଲା ତାହେଲେ ମାମୁଘର କଟୁରି ଆଣି କାଟି ଦେଵି । ଏହି ଧମକରେ କଲରା ଗଛ ଭୟରେ ଗଜା ହୋଇ ପତ୍ର ହୋଇ ଲତା ମାଡ଼ି ଅଵଶେଷରେ କଷି ଏଵଂ ପାଚିଯାଏ । ଅନନ୍ତା ଏହା ଦେଖି ଅପାର ଆନନ୍ଦ ପାଏ ଏଵଂ ଗାଁରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖାଇ ବୁଲେ । କିନ୍ତୁ ଏହି ସଫଳତା ଧମକ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥିଵାରୁ ଏହା ଅସ୍ଥାୟୀ ଏଵଂ ଅପ୍ରାକୃତିକ । ପ୍ରକୃତରେ ଗଛ ବଢ଼ିବାକୁ ହେଲେ ନିୟମିତ ପରିଚର୍ଯ୍ୟା ଉପଯୁକ୍ତ ପରିଵେଶ ଏଵଂ ପ୍ରେମପୂର୍ଣ୍ଣ ଯତ୍ନ ଲୋଡ଼ା ହୋଇଥାଏ। ଧମକ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ଫଳ ଶୀଘ୍ର ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ କିମ୍ଵା ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଵିପଦ ଆଣି ଦେଇଥାଏ ଯାହା କାହାଣୀର ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଂଶରେ ଦେଖାଯାଏ । ଏହି ଶିକ୍ଷା ଜୀଵନରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ ଯେ ଭୟ ଦେଖାଇ କିଛି ଲାଭ କରିଵା ଅସ୍ଥାୟୀ ହୋଇଥାଏ ଏଵଂ ପରିଶ୍ରମ ଏଵଂ ସଦ୍‌ଭାଵନା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ଫଳ ହିଁ ସ୍ଥାୟୀ ଏଵଂ ସନ୍ତୋଷଜନକ ହୋଇଥାଏ । ଅନନ୍ତା ଯଦି ଧମକ ନ ଦେଇ କେଵଳ ନିୟମିତ ପାଣି ଦେଇ ଯତ୍ନ ନେଇଥାନ୍ତା ତେଵେ ତାର ଆନନ୍ଦ ଅଧିକ ଗଭୀର ହୋଇଥାନ୍ତା ଏଵଂ କଲରା ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ସୁସ୍ଥ ହୋଇଥାନ୍ତା । ଏହା ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ଶିଖାଇଥାଏ ଯେ ଦୁଷ୍ଟାମି ଏଵଂ ଧମକ ଦ୍ୱାରା କିଛି ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ସତ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ ନାହିଁ । 

ଦ୍ୱିତୀୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ନୈତିକ ଶିକ୍ଷା ହେଉଛି ଲୋଭ ଏଵଂ ଅଧୈର୍ଯ୍ୟର ଭୟଙ୍କର ପରିଣାମ । ପାଚିଲା କଲରାକୁ ଦେଖି ଡାମରାଟା କଲୁରିବେଣ୍ଟ ଲୋଭରେ ପଡ଼ି ତାକୁ ଖାଇଵାକୁ ଚାହେଁ । କଲରା ଚତୁରତାର ସହିତ କହେ ଯେ ମାମୁଘର କୂଅରେ ଥଣ୍ଟ ଧୋଇ ଆସିଲେ ଖାଇପାରିଵ । କଲୁରିବେଣ୍ଟ ଅଧୈର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ଧାଇଁ ଧାଇଁ କୂଅ ପାଖରେ ଯାଇ ପାଣି ମାଗେ ଏଵଂ ଏହି ଶୃଙ୍ଖଳା ଚାଲିଥାଏ । କୂଅ କଳସ ମାଗେ କୁମ୍ଭାର ମାଟି ମାଗେ ବିଲ ଶିଙ୍ଗ ମାଗେ ମିରିଗ ଦୁଧ ମାଗେ ଗାଈ ଘାସ ମାଗେ ହିଡ଼ ଦା’ ମାଗେ ଏଵଂ ଅଵଶେଷରେ କମାର ପାଖରେ ପହଞ୍ଚି ଦା ମାଗେ । କମାର ଚତୁର ହୋଇ ତାର ଅଧୈର୍ଯ୍ୟ ଭାଵକୁ ବୁଝି ତତଲା ଦା’ ତାର ଥଣ୍ଟରେ ରଖି ଦେଇ ତାକୁ ମାରି ଦେଇଥାଏ । ଲୋଭରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ ଅଧୈର୍ଯ୍ୟ ମନରେ ଧାଇଁ ଯିଵା ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଵିପଦ ଆଣି ଦେଇପାରେ । ଯଦି ଡାମରଟା ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରି ଚିନ୍ତା କରି କଲରାକୁ ଖାଇଵାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥାନ୍ତା ତେବେ ସେ ଵଞ୍ଚି ରହିଥାନ୍ତା । କିନ୍ତୁ ଲୋଭ ଓ ଅଧୈର୍ଯ୍ୟ ଭାଵ ତାର ବୁଦ୍ଧିକୁ ଢାଙ୍କି ଦେଇଥିଲା । ଏହି ଶିକ୍ଷା ଜୀଵନରେ ଅତି ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଯେ କୌଣସି ଲୋଭନୀୟ ଵସ୍ତୁ ପାଇଁ ଅଧୈର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ଅଵିଵେଚନାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଵା ଦ୍ଵାରା ନିଜର ହିଁ କ୍ଷତି ହୋଇଥାଏ । ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଏଵଂ ଵିଵେକ ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ଵିପଦରୁ ରକ୍ଷା ମିଳିଯାଏ । 

ତୃତୀୟ ନୈତିକ ଶିକ୍ଷା ହେଉଛି ଚତୁରତା ଏଵଂ ବୁଦ୍ଧିର ମହତ୍ତ୍ୱ । କମାର, ଡାମରାର ଅଧୈର୍ଯ୍ୟ ଏଵଂ ଲୋଭକୁ ବୁଝି ଚତୁର ଉତ୍ତର ଦେଇ ତାର ହାତ ନ ଥିଵା କଥା କହି ଥଣ୍ଟ ଭିତରେ ଦା’ ରଖିଵାକୁ କହି ତାକୁ ମାରି ଦେଇଥାଏ । ଵିପତ୍ତି ସମୟରେ ଚତୁରତା ଏଵଂ ଶାନ୍ତ ମନଦ୍ୱାରା ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ହୋଇପାରେ । କଲରା ମଧ୍ୟ ଚତୁର ହୋଇ ଡାମରାକୁ କୂଅ ପାଖକୁ ପଠାଇ ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରିଥାଏ । ବଳ ନୁହେଁ ବୁଦ୍ଧି ହିଁ ପ୍ରକୃତ ଶକ୍ତି । ଜୀଵନରେ ଅନେକ ସମୟରେ ବଳପ୍ରୟୋଗ ନ କରି ଚତୁରତାର ସହିତ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ କରିଵା ଉଚିତ । ଏହା ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ହେଵାକୁ ଏଵଂ ଚିନ୍ତା କରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଵାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଥାଏ । 

ଚତୁର୍ଥ ଶିକ୍ଷା ହେଉଛି ପରସ୍ପର ନିର୍ଭରଶୀଳତାର ଧାରଣା । କାହାଣୀର ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ଦେଖାଯାଏ ଯେ କୂଅକୁ କଳସ ଦରକାର, କଳସ ପାଇଁ ମାଟି, ମାଟି ପାଇଁ ଶିଙ୍ଗ,ଶିଙ୍ଗ ପାଇଁ ଦୁଧ, ଦୁଧ ପାଇଁ ଘାସ,ଘାସ ପାଇଁ ଦା ଏହିପରି ସମାଜର ଵିଭିନ୍ନ ଅଂଶ ପରସ୍ପର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ରହିଛନ୍ତି । କୁମ୍ଭାର କମାର କୃଷକ ପଶୁପାଳକ ଆଦି ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ମିଶି ସମାଜ ଗଢ଼ିଥାନ୍ତି । ଅତଏଵ ସମାଜରେ କେହି ଏକାକୀ ସବୁ କିଛି କରିପାରେ ନାହିଁ ଏଵଂ ପରସ୍ପର ସହଯୋଗ ଵିନା ଜୀଵନ ଚାଲିପାରେ ନାହିଁ । ଏହାକୁ ବୁଝି ପ୍ରାଚୀନ ଓଡ଼ିଆମାନେ କଲୁରିବେଣ୍ଟର କାହାଣୀ ମାଧ୍ୟମରେ ସମାଜିକ ସହଯୋଗ ଏଵଂ ସମ୍ମାନର ମହତ୍ତ୍ୱ ଶିଖାଇଥିଲେ । 

ଏତଦ୍ଵ୍ୟତୀତ କଲୁରିବେଣ୍ଟ ଲୋକକଥା ମାଧ୍ୟମରେ ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ଵୃକ୍ଷରୋପଣ କରିଵାକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରେରିତ କରାଯାଇଛି ।‌ ଯେକୌଣସି ଗଛଟିଏ ଲଗାଇଲେ ତହିଁରୁ କିଛି ନା କିଛି ଲାଭ ମିଳେ ସେହିପରି ପରିଶ୍ରମ କଲେ ଫଳ ନିଶ୍ଚୟ ମିଳେ । ଅନନ୍ତା ଗୋଟିଏ କଲରା ଗଛ ଲଗାଇଵାରୁ ସେ ଗଛରୁ ଫଳ ପାଇଥିଲା ।

ଵୃକ୍ଷରୋପଣର ମହତ୍ତ୍ୱ କଲୁରିବେଣ୍ଟ ଲୋକଗଳ୍ପ ଦ୍ଵାରା ଶିଶୁମାନଙ୍କ ମନକୁ ପ୍ରଭାଵିତ କରେ ଫଳତଃ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଗଛ ଲଗାଇଥାଆନ୍ତି ।‌

ଗୋପାଳ ଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରହରାଜଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ସଂକଳିତ କଲୁରିବେଣ୍ଟ କଥାରେ ଲେଖକ ଯେଉଁ ଅତିରିକ୍ତ କିଛି ପଦ ବୃଦ୍ଧାଙ୍କ ମୁଖରେ କୁହାଇଛନ୍ତି ତାହା ପରମ୍ପରା ଓ ଲୋକକଥାର ମୂଲ୍ୟ ଏଵଂ ଆଧୁନିକତାର ସଂଘର୍ଷକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଥାଏ। ପ୍ରହରାଜଙ୍କ ସଂକଳିତ କାହାଣୀ ଶେଷରେ ବୁଢ଼ୀ କହନ୍ତି ଯେ କଳିକାଳର ପିଲାମାନେ ଏପରି ପୁରୁଣା କାହାଣୀ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି ନାହିଁ କାରଣ ସେମାନେ ଇଂରାଜି ପଢ଼ି ଆଧୁନିକ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି । ଏଠାରେ ଏକ ଵ୍ୟଙ୍ଗ ଭାବେ କୁହାଯାଇଛି ଯେ ପୁରୁଣା ପରମ୍ପରା ଏଵଂ ଲୋକକଥାରେ ଥିଵା ନୈତିକ ଶିକ୍ଷାକୁ ଅଣଦେଖା କରିଵା ଦ୍ଵାରା ସମାଜର କ୍ଷତି ହୋଇଥାଏ । ଆଧୁନିକତା ଗ୍ରହଣ କରିଵା ସହିତ ନିଜର ସାଂସ୍କୃତିକ ଧନକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଵା ଉଚିତ । କଲୁରିବେଣ୍ଟ କଥା ଏକ ଵିରଳ ଲୋକଗଳ୍ପ ଯେହେତୁ ଏହା Cumulative Chain Tale ଶ୍ରେଣୀର ଲୋକଗଳ୍ପ ଏଵଂ କେତେକ ସମୃଦ୍ଧ ଭାଷାରେ ଏଭଳି ଗଳ୍ପ ଦେଖାଯାଏ । କଲୁରିବେଣ୍ଟ ଲୋକକଥା ଵୈଜ୍ଞାନିକ ଯେହେତୁ ଏହାଦ୍ଵାରା ପିଲାମାନଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କ୍ଷମତା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥାଏ । କଲୁରିବେଣ୍ଟ ଲୋକଗଳ୍ପ ଶିକ୍ଷଣୀୟ ମଧ୍ୟ ଯେହେତୁ ଏଥିରେ ଏକାଧିକ ନୀତିଶିକ୍ଷା ରହିଛି ।‌ କଲୁରିବେଣ୍ଟ ଲୋକଗଳ୍ପ ହିଁ ପ୍ରମାଣ କରିଦିଏ ଯେ ଆମ ପୂର୍ଵଜ ଵିଦ୍ଵାନ ଥିଲେ ଏଵଂ ତାଙ୍କ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଆମ ଭାଷା ସମୃଦ୍ଧ ଥିଲା । 

ଏହିପରି ପ୍ରାଚୀନ ଲୋକଗଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ଆମ ସଂସ୍କୃତିର ଅମୂଲ୍ୟ ସମ୍ପଦ ଏଵଂ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରି ଆଗାମୀ ପିଢ଼ିକୁ ହସ୍ତାନ୍ତର କରିବା ଆମର କର୍ତ୍ତଵ୍ୟ ଅଟେ । କଲୁରିବେଣ୍ଟ କଥା ଭଳି ଗଳ୍ପ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ହସାଇ ହସାଇ ଜୀଵନର ଗଭୀର ସତ୍ୟ ଶିଖାଇ ପାରିଵ । ତେଣୁ ଏଭଳି ଲୋକଗଳ୍ପଗୁଡ଼ିକୁ ଆମେ ସବୁ ମିଶି ସଂରକ୍ଷଣ କରି ନିଜ ସଂସ୍କୃତିର ମୂଳକୁ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରଖିଵା ଉଚିତ । ଏହା ଦ୍ୱାରା ଆମର ପରମ୍ପରା ଚିରକାଳ ବଞ୍ଚି ରହିଵ ଏଵଂ ନୂଆ ପିଢ଼ି ମଧ୍ୟ ଏହାର ମହତ୍ତ୍ୱ ବୁଝି ଗର୍ଵ ଅନୁଭଵ କରିଵ ।

ମନୋଵୈଜ୍ଞାନିକ ପ୍ରତିଘାତ: ସ୍ୱାଧୀନତା ରକ୍ଷାର ଏକ ମାନଵିକ ପ୍ରଵୃତ୍ତି

ମାନଵ ମନର ଜଟିଳତା ଏଵଂ ବହୁମୁଖୀ ପ୍ରକୃତି ସଦାସର୍ଵଦା ମନୋଵିଜ୍ଞାନୀ ଏଵଂ ଅନୁସନ୍ଧାନକାରୀମାନଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିଆସିଛି। ମନୁଷ୍ୟର ଵ୍ୟଵହାର ଏଵଂ ପ୍ରତିକ୍ରିୟାର ପଛରେ ଥିଵା କାରଣଗୁଡ଼ିକ ବୁଝିଵା ଏକ ଗଭୀର ଏଵଂ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଵିଷୟ । ଏହି ଵିଷୟଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ମନୋଵୈଜ୍ଞାନିକ ପ୍ରତିଘାତ ଵା psychological reactance ଏକ ଅତି ରୋଚକ ଏଵଂ ସର୍ଵଵ୍ୟାପୀ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଅଟେ । ଏହା ଏମିତି ଏକ ମାନସିକ ଅଵସ୍ଥା ଯାହା ପ୍ରାୟ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମଣିଷ ନିଜ ଜୀଵନର କୌଣସି ନା କୌଣସି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଅନୁଭଵ କରିଥାନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ଆମକୁ କିଛି କରିଵାକୁ ମନା କରାଯାଏ କିମ୍ଵା ଆମର ସ୍ୱାଧୀନତା ଉପରେ ବାଧା ଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଆମ ଭିତରେ ଏକ ସ୍ୱାଭାଵିକ ଵିରୋଧାତ୍ମକ ଭାଵନା ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ। ଏହି ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କେଵଳ ଜିଦ୍ କିମ୍ଵା ଅଵାଧ୍ୟତା ନୁହେଁ, ଵରଂ ଏହା ଏକ ଗଭୀର ମନୋଵୈଜ୍ଞାନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯାହା ଆମର ସ୍ୱାଧୀନତା ଏଵଂ ଆତ୍ମନିର୍ଣ୍ଣୟର ଅଧିକାରକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିଵା ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ।

୧୯୬୬ ମସିହାରେ ଆମେରିକୀୟ ମନୋଵିଜ୍ଞାନୀ ଜ୍ୟାକ୍ ଵ୍ରେହମ୍ (Jack W. Brehm) ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତକୁ ପ୍ରଥମେ ଵୈଜ୍ଞାନିକ ଭାବରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ମୌଳିକ ଗ୍ରନ୍ଥ "A Theory of Psychological Reactance" ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକ ମାଇଲଖୁଣ୍ଟ ସାଵ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଛି। ବ୍ରେହମ୍‌ଙ୍କ ଅନୁସାରେ, ମଣିଷ କେତେକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଵ୍ୟଵହାରକୁ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାବେ କରିଵାର ଅଧିକାର ରଖିଥାଏ ଏଵଂ ଏହି ସ୍ୱାଧୀନତାକୁ ନିଜର ଏକ ମୌଳିକ ଅଧିକାର ବୋଲି ଵିଚାର କରିଥାଏ। ଯେତେବେଳେ ଏହି ସ୍ୱାଧୀନତା ଉପରେ ବାଧା ଦେଖାଦିଏ ସେତେବେଳେ ତାହା ମନରେ ଏକ ମାନସିକ ଚାପ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ଯାହାକୁ 'ପ୍ରତିଘାତ' କୁହାଯାଏ।

ଏହି ପ୍ରତିଘାତର ତୀଵ୍ରତା ମୁଖ୍ୟତଃ ତିନୋଟି କାରକ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ପ୍ରଥମତଃ, ସେହି ସ୍ୱାଧୀନତାର ମହତ୍ତ୍ୱ - ଯଦି ସେହି ଵିଶେଷ କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ଵା ନିଷ୍ପତ୍ତି ଵ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ଅଧିକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତେବେ ପ୍ରତିଘାତ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ତୀଵ୍ର ହେଵ। ଦ୍ୱିତୀୟତଃ, ବାଧାର ପରିମାଣ ଏଵଂ ପ୍ରକୃତି - ସ୍ୱାଧୀନତା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ହରାଇଯିଵା ଅପେକ୍ଷା ଆଂଶିକ ସୀମିତ ହେଲେ ପ୍ରତିଘାତ କମ୍ ହୋଇଥାଏ। ତୃତୀୟତଃ,ବାଧା ଦେଵାର ଢଙ୍ଗ - ଯଦି ଵାଧା ଅତ୍ୟଧିକ ଆକ୍ରମଣାତ୍ମକ କିମ୍ଵା ଅନ୍ୟାୟପୂର୍ଣ୍ଣ ମନେହୁଏ ତେବେ ପ୍ରତିଘାତ ଵୃଦ୍ଧି ପାଏ।

"ନିଷିଦ୍ଧ ଫଳ ପ୍ରଭାଵ" ଵା Forbidden Fruit Effect" ଏହି "ମନୋଵୈଜ୍ଞାନିକ ପ୍ରତିଘାତ" ଵା Psychological Reactanceର ଏକ ଲୋକପ୍ରିୟ ଏଵଂ ସହଜବୋଧ୍ୟ ଉଦାହରଣ ଅଟେ। ଏହି ନାମକରଣ ବାଇବେଲର ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କାହାଣୀରୁ ଅନୁପ୍ରାଣିତ ହୋଇ ରଖାଯାଇଛି ।‌ 

ବାଇବେଲରେ ଵର୍ଣ୍ଣିତ ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭ କାହାଣୀ ଅନୁଯାୟୀ, ପରମେଶ୍ୱର ପୃଥିଵୀକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଵା ପରେ ପ୍ରଥମ ମଣିଷ Adamଙ୍କୁ ମାଟିରୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଉଦ୍ୟାନରେ ରଖାଗଲା ଯାହାକୁ ଇଡେନ୍ ଉଦ୍ୟାନ କୁହାଯାଏ। ସେହି ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଉଦ୍ୟାନରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ଫଳଵୃକ୍ଷ ଥିଲା ଏଵଂ Adam ସେଠାରେ ସୁଖରେ ରହୁଥିଲେ। ପରମେଶ୍ୱର ଦେଖିଲେ ଯେ Adam ଏକାକୀ ରହୁଛନ୍ତି, ତେଣୁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସାଥୀ ସୃଷ୍ଟି କରିଵାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ। Adam ଯେତେବେଳେ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ଥିଲେ, ପରମେଶ୍ୱର ତାଙ୍କର ଏକ ପଞ୍ଜର ହାଡ଼ରୁ ପ୍ରଥମ ନାରୀ Eveଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଲେ। ଏହିପରି Adam ଓ Eve ସେହି ଇଡେନ୍ ଉଦ୍ୟାନରେ ଏକାଠି ରହିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

ପରମେଶ୍ୱର ସେମାନଙ୍କୁ କହିଥିଲେ ଯେ ଉଦ୍ୟାନର ସମସ୍ତ ଫଳ ଖାଇପାରିଵେ, କିନ୍ତୁ ଉଦ୍ୟାନର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଥିଵା ଜ୍ଞାନଵୃକ୍ଷର ଫଳ କେବେବି ଖାଇବେ ନାହିଁ। ଯଦି ସେମାନେ ସେହି ଫଳ ଖାଇବେ ତେବେ ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବେ।

କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ଚତୁର ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ସର୍ପ¹ ଥିଲା ଯେ ସିଏ Eveଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି କହିଲା, "ତୁମେ ସେହି ଫଳ ଖାଇଲେ ମରିଵ ନାହିଁ। ବରଂ ତୁମର ଆଖି ଖୋଲିଯିଵ ଏଵଂ ତୁମେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ପରି ଜ୍ଞାନୀ ହୋଇଯିଵ। ତୁମେ ଭଲ ଏବଂ ମନ୍ଦର ଜ୍ଞାନ ପାଇଵ।"

ସର୍ପର କଥାରେ ପ୍ରଭାଵିତ ହୋଇ Eve ସେହି ନିଷିଦ୍ଧ ଫଳକୁ ଦେଖିଲେ। ଫଳଟି ଅତି ସୁନ୍ଦର ଏଵଂ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଲାଗୁଥିଲା। ଜ୍ଞାନ ପାଇଵାର ଲୋଭରେ Eve ସେହି ଫଳ ତୋଳି ଖାଇଲେ ଏଵଂ Adam ଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଲେ। Adam ମଧ୍ୟ ସେହି ଫଳ ଖାଇଲେ। ଫଳ ଖାଇବା ମାତ୍ରେ ସେମାନଙ୍କର ଆଖି ଖୋଲିଗଲା ଏଵଂ ସେମାନେ ଅନୁଭଵ କଲେ ଯେ ସେମାନେ ନଗ୍ନ ଅଛନ୍ତି। ଲଜ୍ଜା ଓ ଅପରାଧବୋଧ ଯୋଗୁଁ ସେମାନେ ପତ୍ର ସିଲେଇ ନିଜକୁ ଆଵୃତ କଲେ। ଯେତେବେଳେ ପରମେଶ୍ୱର ଉଦ୍ୟାନକୁ ଆସିଲେ, Adam ଓ Eve ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୟରେ ଲୁଚିଗଲେ। ପରମେଶ୍ୱର ସେମାନଙ୍କର ଅଵାଧ୍ୟତା ଜାଣି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ସେ Adam ଓ Eveଙ୍କୁ ଇଡେନ୍ ଉଦ୍ୟାନରୁ ବାହାର କରିଦେଲେ। ଏହା ପରଠାରୁ Adam ଓ Eve ପୃଥିଵୀରେ କଠିନ ପରିଶ୍ରମ କରି ଜଵନଯାପନ କଲେ। ତେଣୁ ବାଇବେଲରେ Adam ଓ Eveଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନ ଵୃକ୍ଷର ଫଳ ଖାଇଵାକୁ ମନା କରାଯାଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଏହି ନିଷେଧ ହିଁ ସେହି ଫଳକୁ ଅଧିକ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଏଵଂ ଇଚ୍ଛନୀୟ କରିଦେଇଥିଲା।²

ଅତଃ "ନିଷିଦ୍ଧ ଫଳ ପ୍ରଭାଵ" (Forbidden Fruit Effect) ଏଵଂ "ମନୋଵୈଜ୍ଞାନିକ ପ୍ରତିଘାତ" (Psychological Reactance) ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଗଭୀର ଏବଂ ସିଧାସଳଖ ସମ୍ପର୍କ ରହିଛି। ଏହି ଦୁଇଟି ଧାରଣା ମନୋଵିଜ୍ଞାନରେ ଏକାଠି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଏ କାରଣ ମନୁଷ୍ୟର ସ୍ୱାଧୀନତା ଉପରେ କୌଣସି ବାଧା ଆସିଲେ ତାହା ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ ଏଵଂ ସେହି ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା ନିଷିଦ୍ଧ ଵସ୍ତୁ ଅଧିକ ଆକର୍ଷଣୀୟ ହୋଇପଡ଼େ। 

ନିଷିଦ୍ଧ ଫଳ ପ୍ରଭାଵ ପ୍ରାୟତଃ ମନୋଵୈଜ୍ଞାନିକ ପ୍ରତିଘାତର ଏକ ପରିଣାମ ଵା ପ୍ରକାଶ ଅଟେ । ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଵସ୍ତୁକୁ ନିଷିଦ୍ଧ କରାଯାଏ ସେତେବେଳେ ଵ୍ୟକ୍ତିର ସ୍ୱାଧୀନତା ଉପରେ ଆଘାତ ଲାଗେ ଏଵଂ ପ୍ରତିଘାତ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ଏହି ପ୍ରତିଘାତ ଵ୍ୟକ୍ତିକୁ ସେହି ନିଷିଦ୍ଧ ଵସ୍ତୁକୁ ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟବାନ ଭାବିଵାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦିଏ ଏଵଂ ତାହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବାର ଇଚ୍ଛା ବଢ଼ାଇଦିଏ। ଅର୍ଥାତ୍ ପ୍ରତିଘାତ ହେଉଛି ମୂଳ କାରଣ ଏବଂ ନିଷିଦ୍ଧ ଫଳ ପ୍ରଭାବ ହେଉଛି ତାହାର ଦୃଶ୍ୟମାନ ଫଳାଫଳ। 

କେତେକ ଗଵେଷଣାରେ ଦେଖାଯାଇଛି ଯେ ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଵ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଵ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୃଷ୍ଟି ଦେଵାରୁ ଅଜାଣତରେ ବାଧା ଦିଆଯାଏ ସେତେବେଳେ ସେହି ଵ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଆଗ୍ରହ ବଢ଼ିଯାଏ ଏଵଂ ସମ୍ପର୍କରେ ଅସନ୍ତୋଷ ବଢ଼େ – ଏହାକୁ "forbidden fruit hypothesis" ବୋଲି କୁହାଯାଏ ଏଵଂ ଏହା ସିଧାସଳଖ ମନୋଵୈଜ୍ଞାନିକ ପ୍ରତିଘାତ ସହିତ ଜଡ଼ିତ। ଏହିପରି ଅନେକ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଦେଖାଯାଏ ଯେ ନିଷିଦ୍ଧତା ସୃଷ୍ଟି କରିଵା ଦ୍ୱାରା ଵିରୋଧୀ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ଏଵଂ ତାହା ପ୍ରତିଘାତର ମାଧ୍ୟମରେ ନିଷିଦ୍ଧ ଫଳକୁ ଅଧିକ ଲୋଭନୀୟ କରିଥାଏ।

ଏହି "ନିଷିଦ୍ଧ ଫଳ ପ୍ରଭାଵ" ଆମ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀଵନରେ ଅନେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦେଖାଯାଏ। ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଵସ୍ତୁ, ସୂଚନା କିମ୍ଵା ଅଭିଜ୍ଞତାକୁ ନିଷିଦ୍ଧ କିମ୍ଵା ସୀମିତ କରାଯାଏ, ତାହା ସ୍ୱାଭାଵିକଭାବେ ଅଧିକ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଓ ମୂଲ୍ୟଵାନ ମନେହୁଏ। ଉଦାହରଣସ୍ୱରୂପ, ଯେଉଁ ପୁସ୍ତକଗୁଡ଼ିକୁ ନିଷିଦ୍ଧ କରାଯାଏ ସେଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରାୟତଃ ଅଧିକ ଲୋକପ୍ରିୟ ହୋଇଯାଆନ୍ତି। ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଯଦି ଵୟସ ସୀମା ସହିତ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୁଏ, ତେବେ ସେହି ସୀମା ତଳେ ଥିଵା ଦର୍ଶକମାନେ ତାକୁ ଦେଖିଵାକୁ ଅଧିକ ଉତ୍ସୁକ ହୁଅନ୍ତି। 

କିନ୍ତୁ ଏହି ପ୍ରଭାଵ କେଵଳ ଵସ୍ତୁଗତ ଜିନିଷ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ। ସାମାଜିକ ସମ୍ପର୍କରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଦେଖାଯାଏ। ଯେତେବେଳେ ପିତାମାତା କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଵ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ ରଖିଵାକୁ ନିଜ ସନ୍ତାନକୁ ମନା କରନ୍ତି, ପ୍ରାୟତଃ ସେହି ସମ୍ପର୍କ ଅଧିକ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଲାଗିଥାଏ। ଏହା "ରୋମିଓ ଓ ଜୁଲିଏଟ୍ ପ୍ରଭାଵ"⁴ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା ଏଵଂ ଏହି ପ୍ରଭାଵ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପାରିଵାରିକ ଵିରୋଧ ସତ୍ତ୍ୱେ ପ୍ରେମ ଅଧିକ ଗଭୀର ହୋଇଥାଏ।

ତେବେ ମନୋଵୈଜ୍ଞାନିକ ପ୍ରତିଘାତ ଵା Psychological Reactance କେଵଳ ମାତ୍ର ଏକ ମାନସିକ ଵିଶେଷତ୍ୱ ନୁହେଁ, ଵରଂ ଏହା ମାନଵ ଵିକାଶର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ଅଟଇ । ଵିଵର୍ତ୍ତନଗତ ମନୋଵିଜ୍ଞାନର ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଦେଖିଲେ, ଏହି ପ୍ରଵୃତ୍ତି ମାନଵ ଜାତିର ଵଞ୍ଚିଵା ଓ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଵଶ୍ୟକ ସାଵ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଛି।

ଆମର ପୂର୍ଵପୁରୁଷମାନେ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ପ୍ରାକୃତିକ ପରିଵେଶରେ ଵଞ୍ଚିଥିଲେ ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ୱାଧୀନ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଵାର କ୍ଷମତା ଅଧିକାଂଶତଃ ଜୀଵନ ଓ ମରଣର ପ୍ରଶ୍ନ ହୋଇଯାଉଥିଲା। କେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ସୁରକ୍ଷିତ, କେଉଁଠାରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଵା, କେତେବେଳେ ପଳାଇଵା କିମ୍ଵା ଲଢ଼ିଵା - ଏସବୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବରେ ନେଵାକୁ ପଡ଼ୁଥିଲା। ଯଦି କୌଣସି ଵାହ୍ୟ ଶକ୍ତି କିମ୍ଵା ସାମାଜିକ ନିୟମ ଏହି ଵ୍ୟକ୍ତିଗତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଵାର କ୍ଷମତାକୁ ଅତ୍ୟଧିକ ସୀମିତ କରିଦେଉଥିଲା ତେବେ ତାହା ଅନେକ ସମୟରେ ଵ୍ୟକ୍ତି ଓ ଗୋଷ୍ଠୀର ଵଞ୍ଚିଵା ପାଇଁ ଵିପଜ୍ଜନକ ହୋଇଯାଉଥିଲା। ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜୀଵଙ୍କ ଅପେକ୍ଷା ଏକ ଦୁର୍ଵଳ ଜୀଵ ହୋଇଥିଵାରୁ ତଥା ଅତ୍ୟନ୍ତ ବୁଦ୍ଧିମାନ ହୋଇଥିଵାରୁ ମାନଵଜାତି ମଧ୍ୟରେ ଏହା ଅଧିକ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ଵିଷୟ ଥିଲା । 

ଏହି କାରଣରୁ, ସ୍ୱାଧୀନତା ରକ୍ଷା କରିଵାର ପ୍ରଵୃତ୍ତି ଵିଵର୍ତ୍ତନଗତ କାରଣ ଯୋଗୁଁ ଏକ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରଣାଳୀ ରୂପରେ ଵିକଶିତ ହୋଇଛି। ଯେଉଁ ଵ୍ୟକ୍ତିମାନେ ନିଜର ସ୍ୱାଧୀନତାକୁ ରକ୍ଷା କରିଵାରେ ଅଧିକ ସଫଳ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଵଞ୍ଚିଵା ଓ ଵଂଶଵୃଦ୍ଧି କରିଵା ହେତୁ ଅଧିକ ସୁଯୋଗ ପାଇଥିଲେ। ଏହିପରି, ପୀଢ଼ୀ ପରେ ପୀଢ଼ୀ ହଜାର ହଜାର ପୀଢ଼ିଧରି ଏହି ଵୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇଅଛି। ଏହି ମନୋଵୈଜ୍ଞାନିକ ପ୍ରତିଘାତ ଆଜି ମଧ୍ୟ ମଣିଷକୁ ଅତ୍ୟଧିକ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ଶୋଷଣ ଏଵଂ କ୍ଷମତାର ଦୁରୁପୟୋଗରୁ ରକ୍ଷା କରିଵାରେ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ। ଏହା ଵ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ୱାଧୀନତା, ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଓ ମାନଵ ଅଧିକାର ରକ୍ଷା କରିଵାର ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରଣାଳୀ ଭାଵରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ।

ମନୋଵୈଜ୍ଞାନିକ ପ୍ରତିଘାତ ଵିଭିନ୍ନ ଵୟସରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶ ପାଏ। ଶିଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ ବହୁତ କମ୍ ଵୟସରୁ ହିଁ ଏହି ପ୍ରତିଘାତ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଵା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି। ଦୁଇ-ତିନି ଵର୍ଷ ଵୟସରେ ଶିଶୁମାନେ ପ୍ରାୟତଃ "ନା" କହିଵା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି ଏଵଂ ନିଜର ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରିଵାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି। ଏହା ସେମାନଙ୍କର ସ୍ୱାଧୀନତା ଏଵଂ ଆତ୍ମପରିଚୟ ଵିକଶିତ ହେଵାର ଏକ ସଙ୍କେତ ଅଟେ।

ପିତାମାତା ଏଵଂ ଅଭିଭାଵକମାନେ ଏହି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ପ୍ରାୟତଃ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୁଅନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ କିଛି କରିଵାକୁ ମନା କରନ୍ତି, ଶିଶୁମାନେ ଠିକ୍ ସେହି କାମଟିକୁ କରିଵାକୁ ଅଧିକ ଆଗ୍ରହୀ ହୋଇପଡ଼ନ୍ତି। ଉଦାହରଣସ୍ୱରୂପ, ଯଦି କୌଣସି ଖେଳନାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିଵାକୁ ଵା ପାଟିରେ ପୂରେଇଵାକୁ ମନା କରାଯାଏ, ତେବେ ସେହି ଖେଳନା ପ୍ରତି ଶିଶୁର ଆଗ୍ରହ ଵୃଦ୍ଧି ପାଏ ଏଵଂ ସେ ବାରମ୍ବାର ତାକୁ ଧରିଵାକୁ କିମ୍ବା ପାଟିରେ ପୂରେଇଵାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ ।

କିଶୋର ଏଵଂ ଯୁଵାଵସ୍ଥାରେ ଏହି ପ୍ରତିଘାତ ଆହୁରି ତୀଵ୍ର ରୂପ ଧାରଣ କରେ । ଏହି ସମୟରେ କିଶୋର-କିଶୋରୀ ତଥା ଯୁଵକ-ଯୁଵତୀମାନେ ନିଜର ପରିଚୟ ଖୋଜିଵା ଏଵଂ ସ୍ୱାଧୀନତା ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଵାର ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଥାଆନ୍ତି। ପିତାମାତା କିମ୍ଵା ସମାଜ ଦ୍ୱାରା ଲଗାଯାଇଥିଵା ନିୟମ ଏଵଂ ସୀମା ପ୍ରତି ସେମାନେ ପ୍ରାୟତଃ ଵିରୋଧ କରନ୍ତି। କିଶୋରମାନଙ୍କୁ ଯଦି କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଵାକୁ, ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସଙ୍ଗୀ ରଖିଵାକୁ, କିମ୍ଵା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରେ ଯୋଗଦେଵାକୁ ମନା କରାଯାଏ, ସେମାନେ ପ୍ରାୟତଃ ଏହାର ଵିରୋଧରେ ଵିଦ୍ରୋହ କରନ୍ତି। ଏଥିଯୋଗୁଁ ବେଳେବେଳେ ସେମାନେ ଭୁଲ୍ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଯାଆନ୍ତି ଯାହା ସେମାନଙ୍କ ଜୀଵନ ପ୍ରତି କ୍ଷତିକାରକ ସାଵ୍ୟସ୍ତ ହୁଏ । 

ଏହି ପ୍ରତିଘାତ କିଶୋରମାନଙ୍କ ଵିକାଶର ଏକ ସାଧାରଣ ଏଵଂ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ। ଏହା ସେମାନଙ୍କୁ ନିଜର ମତାମତ ଗଠନ କରିଵା, ସ୍ୱାଧୀନ ଚିନ୍ତା କରିଵା ଏଵଂ ନିଜର ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଵାରେ ସହାୟତା କରେ। ତଥାପି, ଏହା ପିତାମାତା ଏଵଂ ସନ୍ତାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱର କାରଣ ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ।

 ମନୋଵୈଜ୍ଞାନିକ ପ୍ରତିଘାତ ଵ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ତରରୁ ବାହାରି ସାମାଜିକ ଏଵଂ ରାଜନୈତିକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ନିର୍ଵାହ କରେ। ଇତିହାସ ଏହାର ଅନେକ ଉଦାହରଣରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିଛି।

ସରକାର ଯେତେବେଳେ ଅତ୍ୟଧିକ କଡ଼ା ନିୟମ ପ୍ରଣୟନ କରେ କିମ୍ଵା ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ସ୍ୱାଧୀନତା ଉପରେ ଅଯଥା ବାଧା ସୃଷ୍ଟି କରେ, ତେବେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଵିରୋଧ,ଵିଦ୍ରୋହ ଓ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ନିଷେଧାଜ୍ଞା ଯୁଗରେ ଆମେରିକାରେ ମଦ ନିଷିଦ୍ଧ କରିଵାର ଫଳ ସ୍ୱରୂପ ଅଵୈଧ ମଦ ଵ୍ୟଵସାୟର ଵୃଦ୍ଧି ହୋଇଥିଲା । ସେନସରସିପ୍ ଓ ସୂଚନା ସୀମିତକରଣ ପ୍ରାୟତଃ ଲୋକଙ୍କୁ ସେହି ସୂଚନା ପାଇଵାକୁ ଅଧିକ ଆଗ୍ରହୀ କରିଦିଏ।

ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନ, ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ଵିପ୍ଳଵ ଏଵଂ ମାନଵାଧିକାର ସଂଗ୍ରାମ ସବୁ ମନୋଵୈଜ୍ଞାନିକ ପ୍ରତିଘାତର ଵୃହତ୍ ସାମାଜିକ ଅଭିଵ୍ୟକ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ମୌଳିକ ସ୍ୱାଧୀନତା ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ ହୁଏ, ସେମାନେ ତାକୁ ପୁନଃପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଵାକୁ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି।

ଭାରତର ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ ଏହାର ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଉଦାହରଣ। ଵ୍ରିଟିଶ ଶାସନ ଦ୍ୱାରା ଲଗାଯାଇଥିଵା ଅନ୍ୟାୟପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟମ ଏଵଂ ସୀମାଵଦ୍ଧତା ଭାରତୀୟମାନଙ୍କର ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଇଵାର ଇଚ୍ଛାକୁ ଆହୁରି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରିଥିଲା। ଲଵଣ ସତ୍ୟାଗ୍ରହ ଏହାର ଏକ ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ଉଦାହରଣ ଅଟେ । ଲଵଣ ତିଆରି ଉପରେ କଠୋର କଟକଣା ଯୋଗୁଁ ୧୮୮୮ରେ ପ୍ରଥମେ କଟକଠାରେ ମଧୁସୂଦନ ଦାସଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଶାନ୍ତିପ୍ରିୟ ଵିରୋଧ ସଭା ହୋଇଥିଲା କିନ୍ତୁ ସେତେବେଳେ କଂଗ୍ରେସ ଏହାକୁ ଆଞ୍ଚଳିକ ସମସ୍ୟା କହି ଧ୍ୟାନ ଦେଇନଥିଲା । ବହୁତ ପରେ ଯେତେବେଳେ ଏହି ସମସ୍ୟା ଦେଶଵ୍ୟାପୀ ଵିକଟ ରୂପ ନେଲା ସେତେବେଳେ ଏହା ପ୍ରତିରୋଧର ମାଧ୍ୟମ ହୋଇଥିଲା।

 ପୁଣି ଦେଖାଯାଏ ଯେ ଵ୍ୟଵସାୟୀ ଏଵଂ ଵିପଣନକାରୀମାନେ ମନୋଵୈଜ୍ଞାନିକ ପ୍ରତିଘାତର ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତକୁ ନିଜର ଉତ୍ପାଦ ଵିକ୍ରୟ ଵଢ଼ାଇଵା ପାଇଁ ଵ୍ୟଵହାର କରନ୍ତି। ସୀମିତ ସଂସ୍କରଣ, ସୀମିତ ସମୟ, କେଵଳ ଚୟନିତ ଗ୍ରାହକଙ୍କ ପାଇଁ - ଏହି ସବୁ କୌଶଳ ମୂଳତଃ କୃତ୍ରିମ ସୀମା ସୃଷ୍ଟି କରି ଗ୍ରାହକଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଵଢ଼ାଇଥାଏ। "କେଵଳ ସଦସ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ" କିମ୍ଵା "କେଵଳ VIP ଗ୍ରାହକଙ୍କ ପାଇଁ" ଭଳି ଲେବଲ୍ ଲଗାଇ ଉତ୍ପାଦକୁ ଅଧିକ ଆକର୍ଷଣୀୟ କରାଯାଏ। ଏକ୍ସକ୍ଲୁସିଵିଟି ଵା ଵିଶେଷତ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି କରି ଗ୍ରାହକମାନେ ଅନୁଭଵ କରନ୍ତି ଯେ ସେମାନଙ୍କର ପସନ୍ଦ ସୀମିତ ହୋଇଯାଉଛି, ଯାହା ସେମାନଙ୍କର କିଣିଵାର ଇଚ୍ଛାକୁ ଵଢ଼ାଇଥାଏ। ଵିଜ୍ଞାପନରେ "ଯାହା ଆପଣ ପାଇପାରିବେ ନାହିଁ" ଭଳି ଵାର୍ତ୍ତା ପ୍ରଦାନ କରି ମନୋଵୈଜ୍ଞାନିକ ପ୍ରତିଘାତ ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଏ। କେତେକ ବ୍ରାଣ୍ଡ ଜାଣିଶୁଣି ଵିଵାଦାତ୍ମକ କିମ୍ଵା ନିଷିଦ୍ଧ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଉଠାନ୍ତି କାରଣ ସେମାନେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ ଏହା ଅଧିକ ଆଗ୍ରହ ଏଵଂ ଆଲୋଚନା ସୃଷ୍ଟି କରିଵ।

ତଥାପି, ଏହି କୌଶଳ ସର୍ଵଦା ସଫଳ ହୁଏ ନାହିଁ। ଯଦି ଗ୍ରାହକମାନେ ବୁଝିଯାଆନ୍ତି ଯେ ସେମାନଙ୍କୁ ମନସ୍ତାତ୍ତ୍ୱିକ ଭାବେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଵାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରାଯାଉଛି, ତେବେ ସେମାନେ ଵିରକ୍ତ ହୋଇ ବ।ବ୍ରାଣ୍ଡଠାରୁ ଦୂରେଇ ଯାଇପାରନ୍ତି।

 ସେହିପରି ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସେଵା ଏଵଂ ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ମନୋଵୈଜ୍ଞାନିକ ପ୍ରତିଘାତ ବୁଝିଵା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଯେତେବେଳେ ଡାକ୍ତର ରୋଗୀଙ୍କୁ ଅତ୍ୟଧିକ କଡ଼ା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଅନ୍ତି କିମ୍ଵା ଶିକ୍ଷକ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କୁ ଅତ୍ୟଧିକ ସୀମାଵଦ୍ଧ କରନ୍ତି ସେତେବେଳେ ପ୍ରାୟତଃ ଵିରୋଧାତ୍ମକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦେଖାଯାଏ। ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ, ରୋଗୀମାନଙ୍କୁ ଯଦି ସେମାନଙ୍କର ଚିକିତ୍ସା ସମ୍ଵନ୍ଧରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଵାର ସୁଯୋଗ ଦିଆଯାଏ ତେବେ ସେମାନେ ଚିକିତ୍ସା ପ୍ରତି ଅଧିକ ପ୍ରତିଵଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି। ଏହାର ଵିପରୀତରେ, ଯଦି ଡାକ୍ତର କେଵଳ ଆଦେଶ ଦିଅନ୍ତି ଏଵଂ ରୋଗୀଙ୍କର ମତାମତ ଶୁଣନ୍ତି ନାହିଁ, ତେବେ ରୋଗୀମାନେ ପ୍ରାୟତଃ ସେହି ନିର୍ଦ୍ଦେଶାଵଳୀ ପାଳନ କରିଵାରେ ଅନିଚ୍ଛା ପ୍ରକାଶ କରିଥାନ୍ତି। ଧୂମପାନ ଵିରୋଧୀ ଅଭିଯାନର ଅଧ୍ୟୟନ ଦର୍ଶାଇଛି ଯେ ଅତ୍ୟଧିକ ଭୟ ଦେଖାଇଵା କିମ୍ଵା ଆଦେଶାତ୍ମକ ଭାଷା ଵ୍ୟଵହାର କରିଵା ପ୍ରାୟତଃ ଵିପରୀତ ଫଳାଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଯୁଵକମାନେ ଏହାକୁ ନିଜର ସ୍ୱାଧୀନତା ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ ଭାବରେ ଦେଖନ୍ତି ଏଵଂ ଅଧିକ ଵିଦ୍ରୋହୀ ହୋଇପଡ଼ନ୍ତି। ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ, ଅତ୍ୟଧିକ କଡ଼ା ନିୟମ ଏଵଂ ସୀମାଵଦ୍ଧତା ମଧ୍ୟ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନଙ୍କର ସୃଜନଶୀଳତା ଏଵଂ ଆଗ୍ରହକୁ ହ୍ରାସ କରିପାରେ। ଯେତେବେଳେ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱାଧୀନତା ଏଵଂ ପସନ୍ଦର ସୁଯୋଗ ଦିଆଯାଏ ସେତେବେଳେ ସେମାନେ ଅଧିକ ପ୍ରେରିତ ଏଵଂ ଜଡ଼ିତ ହୁଅନ୍ତି।

 ଯଦିଓ ମନୋଵୈଜ୍ଞାନିକ ପ୍ରତିଘାତ ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ଏଵଂ ଅନେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଉପକାରୀ ପ୍ରଵୃତ୍ତି ତେବେ ଏହାର କେତେକ ନକାରାତ୍ମକ ପରିଣାମ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ। କେତେକ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଏହା ଅଯୌକ୍ତିକ କିମ୍ଵା କ୍ଷତିକାରକ ଵ୍ୟଵହାରକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିପାରେ। ଉଦାହରଣସ୍ୱରୂପ, କେତେକ ଯୁଵକ କେଵଳ ପ୍ରତିଘାତର କାରଣରୁ ଵିପଜ୍ଜନକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରେ ଜଡ଼ିତ ହୋଇପାରନ୍ତି। ମାଦକ ଦ୍ରଵ୍ୟ ସେଵନ, ଅତ୍ୟଧିକ ଦ୍ରୁତଗତିରେ ଗାଡ଼ି ଚଳାଇଵା କିମ୍ଵା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଵିପଦପୂର୍ଣ୍ଣ ଵ୍ୟଵହାର ପ୍ରାୟତଃ ନିଷେଧର ପ୍ରତିକ୍ରିୟାରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥାଏ। ପାରିଵାରିକ ସମ୍ପର୍କରେ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟଧିକ ପ୍ରତିଘାତ ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ। ଯେତେବେଳେ ପିତାମାତା ଏଵଂ ସନ୍ତାନ ମଧ୍ୟରେ କେଵଳ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଏଵଂ ପ୍ରତିରୋଧର ଚକ୍ର ଚାଲୁଥାଏ ସେତେବେଳେ ସମ୍ପର୍କ ଖରାପ ହୋଇଯାଏ ଏଵଂ ସମ୍ପ୍ରେଷଣ ଵିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଯାଏ। ସାମାଜିକ ଏଵଂ ରାଜନୈତିକ କ୍ଷେତ୍ରରେ, ପ୍ରତିଘାତ ପ୍ରାୟତଃ ଲୋକଙ୍କୁ ନିଜର ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ସ୍ୱାର୍ଥ ଵିରୁଦ୍ଧରେ ମତଦାନ କିମ୍ଵା କାର୍ଯ୍ୟ କରିଵାକୁ ପ୍ରେରିତ କରିପାରେ। ଯଦି ସେମାନେ ଅନୁଭଵ କରନ୍ତି ଯେ କେହି ସେମାନଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦିଗରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଵାକୁ ଵାଧ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି ତେବେ ସେମାନେ ଵିପରୀତ ଦିଗରେ ଯାଇପାରନ୍ତି ମାତ୍ର ଏହା ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉପକାରୀ ହୋଇନଥାଏ ।

ଏହି ମନୋଵୈଜ୍ଞାନିକ ପ୍ରତିଘାତକୁ ସାମ୍ନା କରିଵାର ଅନେକ ଉପାୟ ରହିଛି । ମନୋଵୈଜ୍ଞାନିକ ପ୍ରତିଘାତକୁ ବୁଝିଵା ଏଵଂ ସେହି ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଵା ଵିଭିନ୍ନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଉପକାରୀ ହୋଇପାରେ। ପ୍ରଭାଵଶାଳୀ ସମ୍ପ୍ରେଷଣ ଏଵଂ ମନୋଭାଵର ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରତିଘାତକୁ ହ୍ରାସକରିଵା ସମ୍ଭଵ।

ପସନ୍ଦର ସ୍ୱାଧୀନତା ପ୍ରଦାନ କରିଵା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଵଶ୍ୟକ। ଆଦେଶ ଦେଵା ପରିଵର୍ତ୍ତେ ଵିକଳ୍ପ ପ୍ରଦାନ କରିଵା ପ୍ରତିଘାତ କମାଇଥାଏ। ଉଦାହରଣସ୍ୱରୂପ, ପିତାମାତା ଶିଶୁକୁ ଡରାଇ ଧମକାଇ ଆଦେଶ ଦେଵା ଶୈଳୀରେ କହିଵା ପରିଵର୍ତ୍ତେ ତାକୁ ବୁଝାଇ ଠିକ୍ ବାଟ ଦେଖାଇ ପାରନ୍ତି । ଧରନ୍ତୁ ଜଣେ ଝିଅ ଲଵ୍ ଜିହାଦ୍ କଵଳରେ ପଡ଼ିଯାଇଛି ତେବେ ତାକୁ ବାଡ଼େଇ ପିଟି ସାବାଡ଼ କଲେ ସିଏ କୌଣସି ଭୁଲ୍ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଯାଇପାରେ । ତେଣୁ ତାକୁ ଯଦି ଲଵ୍ ଜିହାଦ୍‌ର ଭୟାଵହତା ଏଵଂ ତଥାକଥିତ ଶାନ୍ତିପ୍ରିୟ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ସମାଜ ମଧ୍ୟରେ ଥିଵା ତିନ୍ ତଲାକ୍ ଓ ହଲାଲା ଭଳି ଵିସଙ୍ଗତି ତଥା ସମାଜ ପ୍ରତି କରାଯାଇଥିଵା ଆତଙ୍କଵାଦୀ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ବୁଝାଇ ଦେଖାଇ ଜଣାଇ ଦିଆଯାଏ ତେବେ ହୁଏତ ତାହାର ଆଖି ଖୋଲିଯିଵ । 

ତେଣୁ କାରଣ ଵ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଵା ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଯେତେବେଳେ ଲୋକେ ବୁଝନ୍ତି କାହିଁକି କୌଣସି ନିୟମ କିମ୍ଵା ସୀମା ଆଵଶ୍ୟକ, ସେମାନେ ଏହାକୁ ଅଧିକ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। କେଵଳ "କାରଣ ମୁଁ କହୁଛି ତେଣୁ ତୁ ଵା ତମେ ମାନିଵାକୁ ଵାଧ୍ୟ" କହିଵା ଦ୍ଵାରା ପ୍ରତିଘାତ ଵଢ଼ିଥାଏ। ପୁଣି ସହଯୋଗୀ ମନୋଭାଵ ଗ୍ରହଣ କରିଵା ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ। ସମାନ ଭାବେ କଥାଵାର୍ତ୍ତା କରିଵା ଏଵଂ ଅନ୍ୟର ମତାମତକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଵା ପ୍ରତିଘାତକୁ ହ୍ରାସ କରେ। ଏ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ପରିଵର୍ତ୍ତନ ଆଣିଵା ଉଚିତ୍। ହଠାତ୍ ଏଵଂ କଠୋର ସୀମାଵଦ୍ଧତା ଅପେକ୍ଷା ଧୀରେ ଧୀରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ହ୍ରାସ କରିଵା କମ୍ ପ୍ରତିଘାତ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ସକାରାତ୍ମକ ଭାବେ ସମ୍ପ୍ରେଷଣ କରିଵା ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। "କର ନାହିଁ" କହିଵା ପରିଵର୍ତ୍ତେ "ଏହା କରିଵା ଉତ୍ତମ" କହିଵା ଅଧିକ ପ୍ରଭାଵଶାଳୀ ହୋଇଥାଏ।

 ଆଜିର ଡିଜିଟାଲ୍ ଯୁଗରେ ମନୋଵୈଜ୍ଞାନିକ ପ୍ରତିଘାତର ନୂତନ ରୂପ ଦେଖାଯାଉଛି। ସୋସିଆଲ ମିଡିଆ ପ୍ଲାଟଫର୍ମଗୁଡ଼ିକ ଯେତେବେଳେ ଵିଷୟଵସ୍ତୁକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କିମ୍ଵା ସେନସର୍ କରିଵାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ଉପଭୋକ୍ତାମାନେ ପ୍ରାୟତଃ ଵିରୋଧ କରନ୍ତି ଏଵଂ ସେହି ଵିଷୟଵସ୍ତୁକୁ ଅଧିକ ଭାଇରାଲ୍ କରିଦିଅନ୍ତି। ଅପରେସନ ସିନ୍ଦୂର ସମୟରେ ପାକିସ୍ତାନର ୟୁଟ୍ୟୁବ ଚ୍ୟାନେଲଗୁଡ଼ିକୁ ସରକାର ବ୍ୟାନ୍ କଲାପରେ ଅନେକ ଭାରତୀୟ VPN ଲଗେଇ ଦେଖିଥିଲେ ଏଵଂ ଏବେବି ଦେଖୁଛନ୍ତି। କିଛି ଦିନ ତଳେ ପାକିସ୍ତାନରେ ଧୂରନ୍ଧର ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଉପରେ ବ୍ୟାନ୍ ଲାଗିଥିଲା । ଏହାର ଫଳାଫଳ ହାସ୍ୟାସ୍ପଦ ଥିଲା କାରଣ ପାକିସ୍ତାନୀ ଜନତା ଲକ୍ଷାଧିକ ସଂଖ୍ୟାରେ ଧୂରନ୍ଧରର ପାଇରେଟେଟ୍ କପିକୁ ଇଣ୍ଟରନେଟରୁ ଡାଉନଲୋଡ କରି ଦେଖିଥିଲେ । 

ସେହିପରି ଅନଲାଇନ୍ ଗୋପନୀୟତା ଏଵଂ ତଥ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ସମ୍ଵନ୍ଧରେ ଵର୍ତ୍ତମାନ ଅନେକ ଆଲୋଚନା ହେଉଛି। ଯେତେବେଳେ କମ୍ପାନୀଗୁଡ଼ିକ ଅତ୍ୟଧିକ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରନ୍ତି କିମ୍ଵା ଉପଭୋକ୍ତାଙ୍କର ଅନଲାଇନ୍ ସ୍ୱାଧୀନତାକୁ ସୀମିତ କରନ୍ତି, ଲୋକେ ପ୍ରତିରୋଧ କରନ୍ତି। କୋଵିଡ୍-୧୯ ମହାମାରୀ ସମୟରେ ଵିଭିନ୍ନ ଦେଶରେ ଲଗାଯାଇଥିଵା ଲକଡାଉନ୍ ଏଵଂ ପ୍ରତିଵନ୍ଧକ ପ୍ରତି କେତେକ ଲୋକଙ୍କର ପ୍ରତିଘାତ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଇଥିଲା। ଏହି ପଦକ୍ଷେପଗୁଡ଼ିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଆଵଶ୍ୟକ ଥିଲା କିନ୍ତୁ କେତେକ ଲୋକେ ଏହାକୁ ନିଜର ସ୍ୱାଧୀନତା ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ ଭାବରେ ଦେଖି ଵିରୋଧ କରିଥିଲେ। Evangeline Lilly ଭଳି ହଲିଉଡ୍ ଅଭିନେତ୍ରୀ କୋଵିଡ୍ ଟୀକାର ଵିରୋଧ କରିଥିଲେ ।³

ଏହା ମଧ୍ୟ ଧ୍ୟାନ ଦେଵା ଆଵଶ୍ୟକ ଯେ ମନୋଵୈଜ୍ଞାନିକ ପ୍ରତିଘାତର ତୀଵ୍ରତା ଏଵଂ ଅଭିଵ୍ୟକ୍ତି ଵିଭିନ୍ନ ସଂସ୍କୃତିରେ ଭିନ୍ନ ହୋଇପାରେ। ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଦେଶଗୁଡ଼ିକରେ ଵ୍ୟକ୍ତିଵାଦୀ ସଂସ୍କୃତି , ଵ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ୱାଧୀନତା ଏଵଂ ଅଧିକାରକୁ ଅଧିକ ମହତ୍ତ୍ୱ ଦିଆଯାଏ ତେଣୁ ସେଠାରେ ପ୍ରତିଘାତ ଅଧିକ ତୀଵ୍ର ହୋଇପାରେ। କିନ୍ତୁ ଅନେକ ପୂର୍ଵୀୟ ସଂସ୍କୃତି ମୁଖ୍ୟତଃ ସମୂହଵାଦୀ ସଂସ୍କୃତି ହୋଇଥିଵାରୁ ସାମାଜିକ ସଦ୍ଭାଵନା ଏଵଂ ସମୂହର ସ୍ୱାର୍ଥକୁ ଅଧିକ ମହତ୍ତ୍ୱ ଦିଆଯାଏ ତେଣୁ ପ୍ରତିଘାତ କମ୍ ତୀଵ୍ର ହୋଇପାରେ। ତଥାପି, ଏହା ସବୁବେଳେ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସମାନ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ ଏଵଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଵ୍ୟକ୍ତିର ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଵିଭିନ୍ନ କାରକ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।

ମନୋଵୈଜ୍ଞାନିକ ପ୍ରତିଘାତ ମାନଵ ମନୋଵିଜ୍ଞାନର ଏକ ମୌଳିକ ଏଵଂ ସର୍ଵଵ୍ୟାପୀ ଦିଗ। ଏହା କେଵଳ ଏକ ମାନସିକ ଵିଶେଷତ୍ୱ ନୁହେଁ, ଵରଂ ମାନଵ ଵିକାଶର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ ଯାହା ଆମକୁ ସ୍ୱାଧୀନତା ଏଵଂ ଆତ୍ମନିର୍ଣ୍ଣୟର ଅଧିକାର ରକ୍ଷା କରିଵାରେ ସହାୟତା କରେ। ଏହି ପ୍ରଵୃତ୍ତିର ଗଭୀର ବୋଧଗମ୍ୟ ଵିଭିନ୍ନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଉପକାରୀ ହୋଇପାରେ। ପିତାମାତା ଏହାକୁ ବୁଝିଵା ଦ୍ୱାରା ନିଜ ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ଅଧିକ ପ୍ରଭାଵଶାଳୀ ଭାବରେ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ କରିପାରିବେ। ଶିକ୍ଷକମାନେ ଏହାକୁ ଵ୍ୟଵହାର କରି ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନଙ୍କର ପ୍ରେରଣା ବଢ଼ାଇପାରିବେ। ନେତାମାନେ ଏହାକୁ ବୁଝିଵା ଦ୍ୱାରା ଅଧିକ ଗ୍ରହଣଯୋଗ୍ୟ ନୀତି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିପାରିବେ।

ତଥାପି,ମନୋଵୈଜ୍ଞାନିକ ପ୍ରତିଘାତ ଵା psychological reactanceକୁ କେଵଳ ଏକ ସମସ୍ୟା ଭାବରେ ଵିଵେଚିତ କରିଵା ଠିକ୍ ନୁହେଁ। ମନୋଵୈଜ୍ଞାନିକ ପ୍ରତିଘାତ ହେଉଛି ମାନଵ ସ୍ୱାଧୀନତାର ଏକ ସ୍ୱାଭାଵିକ ପ୍ରହରୀ। ଏହା ଆମକୁ ଅନ୍ୟାୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ଶୋଷଣ ଏଵଂ କ୍ଷମତାର ଦୁରୁପୟୋଗରୁ ରକ୍ଷା କରେ। ଏହା ଵ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ୱାଧୀନତା, ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଓ ମାନଵ ଅଧିକାର ରକ୍ଷା କରିଵାର ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ଯନ୍ତ୍ର ଅଟେ। ଜ୍ୟାକ୍ ବ୍ରେହମ୍‌ଙ୍କର ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଆଜି ମଧ୍ୟ ସମାନ ଭାବେ ପ୍ରାସଙ୍ଗିକ, ଯଦିଓ ତାଙ୍କ ସମୟଠାରୁ ଆଜିର ସମାଜ ଏଵଂ ପ୍ରଯୁକ୍ତିଵିଦ୍ୟାରେ ଵିରାଟ ପରିଵର୍ତ୍ତନ ଆସିଛି। ଆଜିର ଆଧୁନିକ ଯୁଗରେ ଯେହେତୁ ସୂଚନା, ଗୋପନୀୟତା ଏଵଂ ଵ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ୱାଧୀନତା ଉପରେ ନୂତନ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ଦେଖାଦେଇଛି ତେଣୁ ମନୋଵୈଜ୍ଞାନିକ ପ୍ରତିଘାତକୁ ବୁଝିଵା ଆହୁରି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇପଡ଼ିଛି।

ମନୋଵୈଜ୍ଞାନିକ ପ୍ରତିଘାତ ମାନଵୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ପ୍ରେମର ଏକ ଗଭୀର ଏଵଂ ସ୍ୱାଭାଵିକ ଅଭିଵ୍ୟକ୍ତି । ଏହା ଆମକୁ ମନେ ପକାଇଦିଏ ଯେ ମଣିଷ କେଵଳ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଵାର ଯନ୍ତ୍ର ନୁହେଁ, ଵରଂ ସେ ଏକ ସ୍ୱାଧୀନ ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି ସମ୍ପନ୍ନ ପ୍ରାଣୀ ଅଟେ। ନିଜର ଜୀଵନ, ପସନ୍ଦ ଏଵଂ ଭଵିଷ୍ୟତ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିଵାର ଇଚ୍ଛା ମାନଵୀୟ ଅସ୍ତିତ୍ଵର ଏକ ମୌଳିକ ଅଂଶ ଏଵଂ ମନୋଵୈଜ୍ଞାନିକ ପ୍ରତିଘାତ ଏହି ମୌଳିକ ଅଧିକାରର ସୁରକ୍ଷାକଵଚ ପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାଏ ।

••••••••••••••••••••••••••••••••••••••

ସୂଚନା:

¹(ମଧ୍ୟଯୁଗରେ ଏହି ସର୍ପକୁ ସଇତାନ୍ ଵା ଲୁସିଫର୍ ସହିତ ଯୋଡ଼ାଯାଇଥିଲା କିନ୍ତୁ ମୂଳ ବାଇବେଲରେ କେଵଳ ସର୍ପ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି) 

²(ବାଇବେଲରେ ଥିଵା Genesisର ଅଧ୍ୟାୟ ୨ରୁ ଅଧ୍ୟାୟ ୩ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ Adam ଓ Eveଙ୍କ କାହାଣୀ ରହିଛି।)

³(Ant-Man and the Wasp ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ ଅଭିନୟ କରିଥିଵା Evangeline Lilly ଜଣେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅଭିନେତ୍ରୀ। ସେ ୨୦୨୨ ମସିହାରେ Washington, D.C.ରେ ଆୟୋଜିତ “Defeat the Mandate” ନାମକ ଏକ ରାଲିରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ ଏଵଂ Instagramରେ ପୋଷ୍ଟ କରି କହିଥିଲେ ଯେ କାହାକୁ ଜବରଦସ୍ତି ଶରୀରରେ କିଛି ଇଞ୍ଜେକ୍ଟ କରାଯିଵା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।)

⁴("ରୋମିଓ ଓ ଜୁଲିଏଟ୍ ପ୍ରଭାବ" ମନୋଵିଜ୍ଞାନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକ ଵିଶେଷ ଧାରଣା ଭାବରେ ପରିଚିତ, ଯାହା ପ୍ରଥମେ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅଧ୍ୟୟନରେ ପ୍ରସ୍ତାଵିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହି ପ୍ରଭାଵ ଅନୁସାରେ ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ପ୍ରେମ ସମ୍ପର୍କରେ ଵାହ୍ୟ ଵିରୋଧ ଵା ବାଧା ଆସେ, ଵିଶେଷକରି ପିତାମାତାଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ଵିରୋଧ କିମ୍ବା ହସ୍ତକ୍ଷେପ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସେହି ଦମ୍ପତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରେମର ତୀଵ୍ରତା ଓ ଆକର୍ଷଣ ଵୃଦ୍ଧି ପାଇଥାଏ। ଏହାକୁ ପ୍ରଥମେ ବ୍ରିଟିଶ୍ ଅଭିନେତା ଓ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ Richard Driscollଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନାମକରଣ କରାଯାଇଥିଲା ଯିଏ William Shakespeareଙ୍କ ନାଟକ Romeo and Julietର ପ୍ରଧାନ ଚରିତ୍ରଙ୍କ ନାମରେ ଏହି ଧାରଣାକୁ ଵ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଏହି ନାଟକରେ ଦୁଇ ପ୍ରେମିକଙ୍କ ପରିଵାରର ଶତ୍ରୁତା ଯୋଗୁଁ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରେମ ଆହୁରି ତୀଵ୍ର ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ଏହି ମନୋଵିଜ୍ଞାନୀୟ ପ୍ରଭାଵର ଏକ ସାହିତ୍ୟିକ ଉଦାହରଣ ଅଟେ। ଏହି ଧାରଣାର ମୂଳ ଅଧ୍ୟୟନ ୧୯୭୨ ମସିହାରେ ହୋଇଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ Richard Driscoll, Keith Davis ଓ Milton Lipetz ଆଦି ଗଵେଷକମାନେ ୧୪୦ ଯୋଡ଼ି ପ୍ରେମିକ-ପ୍ରେମିକାଙ୍କୁ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ଯେ ପିତାମାତାଙ୍କ ହସ୍ତକ୍ଷେପ ଵା ଵିରୋଧ ଯେତେ ବଢ଼ିଥାଏ ତତୋଽଧିକ ଦମ୍ପତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରେମର ମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥାଏ ଏଵଂ ଵିଵାହର ଇଚ୍ଛା ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ହୁଏ। ଏହି ଫଳାଫଳ ଅନୁସାରେ ପରିଵାରର ଵିରୋଧ ପ୍ରେମକୁ ଆହୁରି ଗଭୀର କରିଥାଏ ଏଵଂ ଏହାକୁ ଏକ ସ୍ଥାୟୀ ପ୍ରଭାଵ ଭାବରେ ଵର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ପ୍ରଭାବର ମୂଳ କାରଣ ଭାବରେ ଗଵେଷକମାନେ reactance theoryକୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ଏହି ଧାରଣାର ସ୍ଥାୟୀତ୍ୱ ଓ ଵ୍ୟାପକତା ଉପରେ ପରଵର୍ତ୍ତୀ ଗଵେଷଣାରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଛି। ଅନେକ ପରଵର୍ତ୍ତୀ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଏହି ପ୍ରଭାଵର ପୁନରାଵୃତ୍ତି ହୋଇନାହିଁ ଵରଂ ଵିପରୀତ ଫଳାଫଳ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଇଛି। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ୨୦୧୪ ମସିହାରେ ଏକ ଵିସ୍ତୃତ ପୁନରାବୃତ୍ତି ଅଧ୍ୟୟନରେ Colleen Sinclair ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ଦେଖିଲେ ଯେ ପରିଵାର ଓ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କର ଵିରୋଧ ପ୍ରେମ, ଵିଶ୍ୱାସ, ପ୍ରତିଵଦ୍ଧତା ଆଦିକୁ ହ୍ରାସ କରିଥାଏ ଏଵଂ ସମ୍ପର୍କର ଗୁଣଵତ୍ତା ଖରାପ ହୁଏ। ଏହି ଅଧ୍ୟୟନରେ ମୂଳ ଅଧ୍ୟୟନର ସ୍କେଲ୍ ଵ୍ୟଵହାର କରି ମଧ୍ୟ କୌଣସି Romeo and Juliet effect ଦେଖାଯାଇନଥିଲା। ଏହି ଅଧ୍ୟୟନ ଵରଂ social network effectକୁ ସମର୍ଥନ କରୁଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ପରିଵାର ଓ ସାମାଜିକ ସମର୍ଥନ ସମ୍ପର୍କକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରେ ଏଵଂ ବିରୋଧ ଏହାକୁ ଦୁର୍ଵଳ କରେ।)

ଏ ଵିଷୟରେ ଅଧିକ ଜାଣିଵା ପାଇଁ ନିମ୍ନୋକ୍ତ ବହିଗୁଡି଼କୁ ପଢ଼ନ୍ତୁ:

1.A Theory of Psychological Reactance - Jack W. Brehm

2.Psychological Reactance: A Theory of Freedom and Control - Sharon S. Brehm ଏବଂ Jack W. Brehm

3.Freedom and Reactance - Robert A. Wicklund

4.The Role of Psychological Reactance in Human-Computer Interaction - Patrick Ehrenbrink

•••••••••••••••••••••••••••••••••••••

ଗୁପ୍ତଧନ

୧୯୪୬ ମସିହା କଥା। ଦିଲ୍ଲୀଠାରୁ କିଛି କୋଶ ଦୂରରେ ଦକ୍ଷିଣ ପଶ୍ଚିମ ପଟେ ଗୋଟାଏ ଛୋଟ ଗାଆଁ ମହିପାଳପୁର। ସେହି ଗ୍ରାମରେ ରଘୁ ଚୌଧୁରୀ ନାଁରେ ଜଣେ ଵୃଦ୍ଧ ଚାଷୀ କଷ୍ଟେମଷ୍ଟେ ଜୀଵନ ନିର୍ଵାହ କରୁଥିଲେ। ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ସତ୍ତ୍ୱେ ତାଙ୍କ ଜୀଵନରେ ଏକ ସମ୍ଵଳ ଥିଲା - ତାଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ପୁଅ ମୋହନ।

ମୋହନ କେଵଳ ରୂପଵାନ ନୁହେଁ, ସେ ଥିଲା ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ପରୋପକାରୀ। ଗାଁର ସମସ୍ତେ ତାହାର ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ। "ଏ ପିଲା ଵଡ଼ ଉପକାରୀ," ଲୋକେ କହୁଥିଲେ, "ୟେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।" କିନ୍ତୁ ମୋହନର ଜୀଵନରେ ଏକ ଗୁପ୍ତ ପକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ଥିଲା - ଦିନରେ ସେ ଗାଁ ଲୋକଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଥିଲା, ଆଉ ରାତିରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଉଠାଵସା କରୁଥିଲା। ଇଂରେଜ ଶାସନକୁ ସେ ମନେ ମନେ ଘୃଣା କରୁଥିଲା।

ସେହି ଵର୍ଷ ଅଗଷ୍ଟ ମାସରେ କଲିକତା ସହରରେ ଭୀଷଣ ସାମ୍ପ୍ରଦାୟିକ ଦଙ୍ଗା ହେଲା। ହିନ୍ଦୁ-ମୁସଲମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରକ୍ତପାତ ହେଲା। ପାଖ ଗ୍ରାମର ସବୁଠୁ ଧନୀ ସାହୁକାର ଲାଲଚାନ୍ଦ ଶେଠ ଏହି ଖବର ବିବିସି ରେଡିଓ ଷ୍ଟେସନ୍‌ରୁ ଶୁଣି ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ସେ ପଠାଣମାନଙ୍କୁ ବହେ ଗାଳିଗୁଲଜ କରିଵାକୁ ଲାଗିଲେ, ମୁସଲମାନମାନଙ୍କ ଵିରୁଦ୍ଧରେ ଵିଷାକ୍ତ ମନ୍ତଵ୍ୟ ଦେଲେ।

ପଡ଼ୋଶୀ ଘରର ଜଣେ ଯୁଵକ ମୋଏନ୍ ଅଲି ଚୌଧୁରୀ ଏହି କଥା ଶୁଣି ବହୁତ କ୍ଷୁଵ୍ଧ ହେଲା। ଲାଲଚାନ୍ଦ ଶେଠଙ୍କ ଵିରୁଦ୍ଧରେ ତାହାର ମନରେ ପ୍ରତିଶୋଧର ଅଗ୍ନି ଜଳିଉଠିଲା। ସେ ଠିକ୍ କଲା, "ଏହି ଲୋକକୁ ଉପଯୁକ୍ତ ଶିକ୍ଷା ଦେଵାକୁ ହେଵ।"

କିଛି ଦିନ ପରେ ଗାଁରେ ଶୁଣାଗଲା ଯେ - ଲାଲଚାନ୍ଦ ଶେଠଙ୍କ ଘରରୁ ଗୋଟିଏ ରାତିରେ ଢେର ଟଙ୍କା ଓ ସୁନାରୂପା ଗହଣା ଇତ୍ୟାଦି କିଏ ସିନ୍ଦିଗାତ ଖୋଳି ଚୋରେଇ ନେଇଇଛି। ସକାଳୁ ଉଠି ଶେଠ ଦେଖିଲେ, ସିନ୍ଦୁକ ଖାଲି,ସୁନା ରୂପା ଗହଣା କି ଟଙ୍କା କିଛି ବି ନାହିଁ। ସେ ସିଧା ଥାନାକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ।

ଥାନାର ଦାରୋଗା ଥିଲେ ଶ୍ୟାମ ଵର୍ମା - ଇଂରେଜ ସରକାରଙ୍କ ଵିଶ୍ୱସ୍ତ ଲୋକ। ଚମକୁଆ ୟୁନିଫର୍ମ, ହାତରେ ରୁଲ୍ ବାଡ଼ି, ମୁହଁରେ ଦାମ୍ଭିକତା। ଯେକେହି ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ଶଙ୍କିଯିଵ । ଶ୍ୟାମ ଵର୍ମା ତଦନ୍ତ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଗ୍ରାମଵାସୀଙ୍କୁ ପଚରାଗଲା, ତଲାଶୀ ଚାଲିଲା। କିନ୍ତୁ କିଛି ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୋଲିସକୁ କୌଣସି ସୂତ୍ର ମିଳିଲା ନାହିଁ।

ଶେଷରେ ମୋଏନ୍ ଅଲି ଚୌଧୁରୀ ଉପରେ ସନ୍ଦେହ କରାଗଲା । ଲୋକେ କହିଲେ, "ସେହିଦିନ ଶେଠଙ୍କ ଘର ପାଖରେ ମୋଏନ୍ ଚୌଧୁରୀକୁ ଦେଖିଥିଲୁ।" ପୋଲିସ ତାକୁ ଧରିଵାକୁ ଆସିଵାର ଖବର ପାଇ ମୋଏନ୍ ଅଲି ମହିପାଳପୁରରେ ନିଜ ସମ୍ପର୍କୀୟଙ୍କ ଘରେ ଲୁଚିଗଲା।

ଦୁଇଜଣ ସିପାହୀ ମହିପାଳପୁରରେ ତାକୁ ଖୋଜିଵାକୁ ଆସିଲେ। କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ଏକ ଵିରାଟ ଭୁଲ୍ ହୋଇଗଲା। ସେହି ସିପାହୀମାନେ ନୂଆ ଓ ଅନଭିଜ୍ଞ ଥିଲେ। ସେମାନେ କାଗଜରେ ଥିଵା "ମୋଏନ୍ ଚୌଧୁରୀ" ନାମକୁ "ମୋହନ ଚୌଧୁରୀ" ମନେ କରି ସେହି ନାମର ଵ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଖୋଜିଲେ। ଆଉ ନିରୀହ ମୋହନ ଚୌଧୁରୀକୁ ଧରି ଜେଲରେ ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ।

ଇଂରେଜ ସିପାହୀଙ୍କ ଭୁଲ ନାମ ଲେଖିଵା ଯୋଗୁଁ ମୋହନ ଚୌଧୁରୀ ଫସିଗଲା। ସତ୍ୟ ଚୋର ମୁକ୍ତ, ଆଉ ନିରୀହ ଜେଲରେ।

ମୋହନକୁ ଜେଲ୍ ହୋଇଡଲା । କିଛି ମାସ ଗଡ଼ିଗଲା। ଖରାଦିନ ଆସିଲା। ଚାଷ ଋତୁ ଆରମ୍ଭ ହେଵାକୁ ଯାଉଛି। ଘରେ ଵୃଦ୍ଧ ରଘୁ ଚୌଧୁରୀ ଆଖି ପୋଛୁ ପୋଛୁ ଭାବୁଛନ୍ତି - "ଏ ବଡ଼ ଜମି, ଏ ବଡ଼ ଦୁଃଖ! ଆଉ ଖୋଳିଵ କିଏ? ହାତ ତଳୁ ନାହିଁ, ପିଠି ଭାଙ୍ଗିଯାଉଛି, ଲଙ୍ଗଳ ଧରିଵାକୁ ବଳ ନାହିଁ।"

ଦିନେ ସେ ଗାଁର ଜଣେ ପାଠପଢ଼ା ଲୋକଙ୍କୁ ଡାକି ଚିଠି ଲେଖାଇଲେ:

"ବାବୁ ମୋହନ,

ଏ ଵର୍ଷ ମୁଁ ଆଳୁ ଓ ସୋରିଷ ଲଗାଇପାରିବି ନାହିଁ। ଗୋଡ଼ ହାତ ଚଳୁନାହିଁ, ଜମି ଖୋଳିଵା ଲୋକ ନାହିଁ। ତୁ ଯଦି ଘରେ ଥାଆନ୍ତୁ, ବୋଧହୁଏ ଆଗୁଆ ଖୋଳି ଦେଇଥାଆନ୍ତୁ। ହଉ ସବୁ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଇଚ୍ଛା।"

ଜେଲ ଭିତରେ ମୋହନ ଚିଠି ପଢ଼ିଲା। ଆଖି ଓଦା ହୋଇଗଲା। ବସି ବସି ଭାବିଲା... ଭାବିଲା... ଆଉ ଭାବିଲା। ବାପାଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କେମିତି କରିଵ? ଜେଲରୁ କ’ଣ କରିହେଵ?

ହଠାତ୍ ତାହାର ମନକୁ ଏକ ଉପାୟ ଜୁଟିଲା। ଇଂରେଜ ସରକାରଙ୍କ ଲୋଭ, ସେମାନଙ୍କ ସନ୍ଦେହପ୍ରଵଣତା - ଏସବୁ ସେ ଜାଣିଥିଲା। ସେ ବାପିଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଲେଖିଲା:

"ବାପା,ଗୋଟିଏ କଥା ମନେ ରଖ - ଜମି ହଳ କର ନାହିଁ । ସେ ଜମିରେ ହାତ ଦିଅ ନାହିଁ। ସେ ମାଟିରେ ସୁନା ଅଛି। ଏକ ଵର୍ଷ ଅପେକ୍ଷା କର, ତାପରେ ସେ ମାଟିରୁ ଆପେ ସୁନା ବାହାରିଵ।"

ଇଂରାଜୀ ଅମଳରେ ସମସ୍ତ କଏଦୀଙ୍କ ଚିଠି ପଢ଼ାଯାଉଥିଲା। ମୋହନଙ୍କ ଚିଠି ପଢ଼ିଵା ମାତ୍ରେ ପୋଲିସକୁ ଯହ ସନ୍ଦେହ ହେଲା। "ହୁଏତ ମୋହନ ସେହି ଜମିରେ ଚୋରି ହୋଇଥିଵା ସୁନା, ରୂପା, ମୁଦ୍ରା, ଅଳଙ୍କାର ପୋତିଛି!"

ସଙ୍ଗେସଙ୍ଗେ ଦଳେ ପୋଲିସ ରଘୁ ଚୌଧୁରୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରରେ ହାଜର। ସାଙ୍ଗରେ ଆଠ-ଦଶଜଣ ସିପାହୀ, ବେଲଚା, ଶାବଳ, କୋଦାଳି ସହିତ ହାଜର ।

"ଚାଲ ଖୋଳ! ଏପଟ ଖୋଳ, ସେପଟ ଖୋଳ, ମଝିରେ ଖୋଳ, କୋଣରେ ଖୋଳ - ଗୋଟା ଜମି ଓଲଟପାଲଟ କରିଦିଅ ! କୋଉ ଗୋଟାଏ ବି ଥାନ ଛାଡ଼ ନାହିଁ" ଦାରୋଗା ଶ୍ୟାମ ଵର୍ମା ହୁକୁମ ଦେଉଥିଲେ।

ଗମ୍ ଗମ୍ ଝାଳ ବୋହି ଯାଉଥିଲା, ମାଟି ଉଡ଼ୁଥିଲା, ପ୍ରବଳ ସୂଖରା ହେଉଥିଲା। ଖୋଳ, ଖୋଳ, ଖୋଳ। ସିପାହୀମାନେ ଗୋଟା ଜମି ଓଲଟପାଲଟ କରିଦେଲେ।

ଟଙ୍କା.. ସୁନା ? କାଣି କଉଡ଼ିଟେ ବି ମିଳିଲା ନାହିଁ। ତେବେ କିଛି ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ମାଟି ବାସନ ମିଳିଲା ତାକୁ ନେଇ ଫେରିଗଲେ । 

ସିପାହୀମାନେ ସିନା କିଛି ମୂଲ୍ୟଵାନ ଦରଵ ନପାଇ ଫେରିଗଲେ କିନ୍ତୁ ମୋହନର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସଫଳ ହୋଇଗଲା । ସରକାରୀ ସିପାହୀମାନେ ସ୍ଵୟଂ ମୋହନର ବାପାଙ୍କ ଜମି ଚାଷ ଯୋଗ୍ୟ କରିଦେଇଗଲେ !

କିଛିଦିନ ପରେ ରଘୁ ଚୌଧୁରୀ ନିଜ ପୁଅ ପାଖକୁ ଆଉ ଏକ ଚିଠି ପଠାଇଲେ:

"ବୁବୁ ମୋହନ,

ମୁଁ ଜାଣିନାହିଁ କ’ଣ ହୋଇଛି କିନ୍ତୁ ଦିନେ ସକାଳୁ ଦାରୋଗା ଶ୍ୟାମ ଵର୍ମା ନିଜେ ଆଠଜଣ ସିପାହୀ ନେଇ ଆମ ଜମି ଗୋଟା ଖୋଳି ଦେଇଗଲେ - ବିନା ଏକ ପଇସା ମଜୁରିରେ! ବ୍ରିଟିଶ ସରକାରଙ୍କ ସିପାହୀ ଆମ ଚାଷ ଜମି ଚାଷ ଯୋଗ୍ୟ କରିଦେଲେ! ଆଳୁ ଓ ସୋରିଷ ବୁଣିଦେଲିଣି। ଫସଲ ଉଠିଲେ ଆଉ ଏକ ଚିଠି ଆସିଵ। ଭଗଵାନ ତୋର ମଙ୍ଗଳ କରନ୍ତୁ । "

ଆଉ ମୋଏନ୍ ଅଲି? ସେ ମହିପାଳପୁରରେ ଲୁଚି ରହିଥିଲା। ପୋଲିସ ଦୁଇ-ତିନିଥର ସେଠାକୁ ଆସିଵାରୁ ତାହାର ଭୟ ବଢ଼ିଯାଇଥିଲା। ସେ ଭାଵିଲା, " ମୋତେ ଖୋଜିଵାକୁ ବୋଧେ ବାରମ୍ବାର ଆସୁଛନ୍ତି ! ନା ଏ ସ୍ଥାନ ଆଉ ସୁରକ୍ଷିତ ନୁହେଁ, ଭିନ୍ନ ଥାନକୁ ଯିଵାକୁ ହେଵ ! "

ସମସ୍ୟା ଥିଲା - ଚୋରି ହୋଇଥିଵା ସେହି ଵିପୁଳ ଧନ। ସୁନା, ରୂପା, ମୁଦ୍ରା, ଅଳଙ୍କାର - ସବୁ ତାହା ପାଖରେ। ଏସବୁ ଏବେ ନେଇ ପଳାଇଵା ଵିପଜ୍ଜନକ।

ତେଣୁ ସେ କଣ କଲା? ଗୋଟିଏ ରାତିରେ ମହିପାଳପୁରର ମୋହନ ଚୌଧୁରୀଙ୍କ ଜମିକୁ ଲାଗିକରି ଥିଵା ଵରଗଛ ମୂଳେ ଗଭୀର ଗାତ ଖୋଳି ସମସ୍ତ ଧନସମ୍ପତ୍ତି ପୋତିଦେଲା। ତା'ଉପରେ ତିନି-ଚାରିଟା ଵଡ଼ ଵଡ଼ ପଥର ରଖିଦେଇ ଚିହ୍ନ କଲା। ଭାଵିଲା, ହିନ୍ଦୁମାନେ ଵରଗଛକୁ ହାଣନ୍ତି ନାହିଁ କି ତା ମୂଳରେ ଖୋଳାଖୋଳି କରନ୍ତି ନାହିଁ ତେଣୁ ଏଠି ମୋ ଧନ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିଵ । କିଛିମାସ ପରେ ସବୁ ଶାନ୍ତ ହେଲେ ଆସି ଖୋଳି ନେଇଯିବି । ମନରେ ଏଇଆ ଵିଚାର କରି ସେ ଦିଲ୍ଲୀର ଅନ୍ୟ ଏକ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପଳାଇଗଲା।

ମାସ ଗଡ଼ିଲା। ଦେଶର ରାଜନୈତିକ ପରିସ୍ଥିତି ବଦଳୁଥିଲା। ୧୯୪୭ ମସିହାର ଜୁନ୍ ମାସରେ " ମାଉଣ୍ଟବ୍ୟାଟନ୍ ଯୋଜନା" ଘୋଷଣା ହେଲା ଏଵଂ ତାହା ଭାରତ ଵିଭାଜନର ଆଧିକାରିକ ପ୍ରସ୍ତାଵ ଥିଲା। ସହରରେ ଏହା ଵିଷୟରେ ଶୀଘ୍ର ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜଣାପଡ଼ିଗଲା, କିନ୍ତୁ ଗାଁରେ ଏ ଵିଷୟରେ ତଥ୍ୟ ପହଞ୍ଚିଵାକୁ ସମୟ ଲାଗିଲା।

ଜୁଲାଇ-ଅଗଷ୍ଟରେ ଦେଶ ଵିଭାଜନର ଖବର ଧୀରେଧୀରେ ଗାଁଗଣ୍ଡାରେ ପହଞ୍ଚିଲା। "ଦେଶ ଦୁଇଭାଗ ହେଵ," "ହିନ୍ଦୁ-ମୁସଲମାନ ଅଲଗା ହେଵେ" - ଏପରି ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଖବର ସେତେବେଳେ ମିଳୁଥିଲା। ୧୪-୧୫ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୪୭ - ସ୍ୱାଧୀନତା ଓ ଵିଭାଜନ ଆଧିକାରିକ ଭାବେ ହେଲା। ନେହେରୁଙ୍କ "ଟ୍ରିଷ୍ଟ ୱିଥ୍ ଡେଷ୍ଟିନି" ଭାଷଣ ରେଡିଓରେ ପ୍ରସାରିତ ହେଲା। କିନ୍ତୁ ଅଧିକାଂଶ ଗାଁରେ ଏହା ତୁରନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଲା ନାହିଁ। ଅଗଷ୍ଟ ଶେଷ ଓ ସେପ୍ଟେମ୍ଵରରେ ଵିଭାଜନର ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଲା।କୋଟିଏରୁ ଅଧିକ ଶରଣାର୍ଥୀମାନେ ଦିଲ୍ଲୀ ଆଦି ବଡ଼ ବଡ଼ ସହରକୁ ଆସିଵା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେ ସମୟର ଦୃଶ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୟନୀୟ ଥିଲା । ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଲୋକ ଟ୍ରେନ୍, ଗାଡ଼ି, ପାଦରେ ଯାତ୍ରା କରି ସୀମା ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିଲେ । ଟ୍ରେନଗୁଡ଼ିକ ଭିଡ଼ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ଅନେକ ସମୟରେ ଆକ୍ରମଣରେ ନିହତ ହୋଇଥିଲେ । ପାକିସ୍ତାନରୁ ଆସିଥିଵା ଅନେକ ଟ୍ରେନରେ ହତ୍ୟାକାଣ୍ଡରେ ଶିକାର ମୃତ ଲୋକଙ୍କ ଶଵ ବି ଆସିଥିଲା । ସହର ଏବଂ ଗାଁର ରାସ୍ତାରେ ନିରାଶ୍ରୟ ଲୋକମାନେ ଭୋକ ଶୋଷରେ ବୁଲୁଥିଲେ । ହିଂସା, ଲୁଟପାଟ୍, ଵଳାତ୍କାର ଓ ହତ୍ୟାକାଣ୍ଡ ସାଧାରଣ ହୋଇଯାଇଥିଲା । ଦିଲ୍ଲୀ ତଥା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସହରଗୁଡ଼ିକ କନେକ ଶିବିର କରାଗଲା କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ରୋଗ ଓ ଭୋକ ଯୋଗୁଁ ଅନେକ ଶରଣାର୍ଥୀମାନେ ମୃତ୍ୟୁମୁଖରେ ପଡ଼ିଥିଲେ । ହଜାର ହଜାର ସଂଖ୍ୟାରେ ଶରଣାର୍ଥୀ ପରିଵାର ଵିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଯାଇଥିଲେ, ଶିଶୁମାନେ ଅନାଥ ହୋଇଥିଲେ । ସ୍ଥାନୀୟ ହିନ୍ଦୁମାନଙ୍କର ରକ୍ତ ତାତି ଉଠିଲା । ଶରଣାର୍ଥୀମାନେ ବି ପାକିସ୍ତାନରେ ମଜହବୀ ହିଂସାର ଶିକାର ହୋଇ ଫେରିଥିଲେ ତେଣୁ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଆକ୍ରୋଶର ଶିକାର ହୋଇଗଲେ । ଫଳତଃ ଦିଲ୍ଲୀ ଓ ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳରେ ଭୟଙ୍କର ହିଂସା ହେଲା। ଯେଉଁ ପଠାଣମାନେ ଭାରତରେ ରହିଯାଇଥିଲେ ସେମାନେ ଭାରତ ଛାଡ଼ିଵାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ । ରକ୍ତପାତ, ଲୁଟ, ଅଗ୍ନିସଂଯୋଗ - ଚାରିଆଡ଼େ ଵିଭୀଷିକାର ଖଣ଼ଡ ପ୍ରଳୟ ଦେଖା ଦେଇଥିଲା ।

ସେ ସମୟରେ ଅନେକ ମୁସଲମାନ ଭାରତ ଛାଡ଼ି ପାକିସ୍ତାନ ପଳାଇଲେ। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୋଏନ୍ ଅଲି ଚୌଧୁରୀଙ୍କ ପରିଵାର ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। ଜୀଵନ ଵଞ୍ଚାଇଵାକୁ ସେମାନେ ସବୁକିଛି ଛାଡ଼ି ପଳାଇଗଲେ। ମୋଏନ୍ ଅଲି ଭାଵିଲା, "ପରେ ଆସି ସେହି ଧନ ନେଵି।" କିନ୍ତୁ ଵିଧିର ଵିଧା ନଭିନ୍ନ ଥିଲା।

ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ଅନେକ ରାଜନୈତିକ କଏଦୀଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରାଗଲା। ମୋହନ ଚୋରି ମାମଲାରେ ଜେଲରେ ଥିଲେ ବି, ଯେହେତୁ ସେ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଥିଲା, ଏହାକୁ ମିଛ ମାମଲା ବୋଲି ଧରାଯାଇ ଏକଵର୍ଷ ପରେ ଜେଲରୁ ମୁକ୍ତ କରାଗଲା। ଗାଁକୁ ଫେରି ମୋହନ ଚୌଧୁରୀ ବାହା ହେଲା। ତାହାର ପିଲାପିଲି ହେଲେ। ଜୀଵନ ସାଧାରଣ ଗତିରେ ଚାଲୁଥିଲା। କିଛି ଵର୍ଷ ପରେ ଅଧିକ ଚାଷ ପାଇଁ ସେ ନିଜ ଜମିକୁ ଲାଗିକରି ଥିଵା ଵରଗଛ ମୂଳର ପଡ଼ିଆ ଜମିକୁ ମଧ୍ୟ ହଳ କରିଵାକୁ ସ୍ଥିର କଲା।

ଜମିରେ କାମ କରିଵା ସମୟରେ ମୋହନ ଵରଗଛ ମୂଳରେ ଆସି ମୋଏନ୍ ଅଲ୍ଲୀ ଚୌଧୁରୀ ରଖିଥିଵା ସେହି ପଥର ଉପରେ ଵସି ଵିଶ୍ରାମ ନେଉଥିଲା, ରୁଟି ଖାଉଥିଲା। ଦିନେ ସେ ଭାବିଲା, "ଏହି ଛାଇ ଯାଗାରେ ହଳଦୀ ଗଛ ଲଗାଇଲେ ଭଲ ହେଵ।"

ପଥରଗୁଡ଼ିକୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ହଟାଇ ସେ ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ହଳ କଲା। ହଠାତ୍ ସେ ସ୍ଥାନରେ ଲଙ୍ଗଳ ଲାଗିଲା। ଖୋଳିଵାରୁ ଦେଖିଲା - ମାଟି ତଳୁ ସୁନା, ରୂପା, ମୁଦ୍ରା, ଅଳଙ୍କାର ଵାହାରୁଛି!

ମୋହନ ଚକିତ ହୋଇଗଲା। ଏତେ ଧନ! କିଏ ପୋତିଥିଵ? କାହିଁକି? କିନ୍ତୁ ଏସବୁ ଭାବିଵାର ସମୟ ନଥିଲା। ସେ ସବୁକିଛି ସଂଗ୍ରହ କରି ସୁରକ୍ଷିତ ସ୍ଥାନରେ ରଖିଲା।

ତାହାର ଅଵସ୍ଥା ପୁରା ବଦଳି ଗଲା। କେତେକ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ସେ କୋଠାଘରଟିଏ ନିର୍ମାଣ କଲା। ପରେ ଘରଟିକୁ ଭଡ଼ାରେ ଦେଇ ନିଜେ ଦିଲ୍ଲୀ ସହରରେ ରହିଵାକୁ ଲାଗିଲା। ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ ବୋଲି ପରିଚିତ ହେଵାରୁ କଂଗ୍ରେସରେ ମିଶିଲା। ଥରେ ନିର୍ଵାଚନ ଟିକେଟ ମଧ୍ୟ ପାଇଲା, ଯଦିଓ ଜିତିପାରିଲା ନାହିଁ। ଏହିପରି ମୋହନ ଚୌଧୁରୀଙ୍କ ଭାଗ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଵଦଳିଗଲା।

ଆଉ ମୋଏନ୍ ଅଲି ଚୌଧୁରୀ? ପାକିସ୍ତାନରେ ତାଙ୍କ ଜୀଵନ ଦୁଃସ୍ଵପ୍ନ ହୋଇଗଲା। ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ତାକୁ "ମୁହାଜିର" କହୁଥିଲେ। କୌଣସି ସମ୍ମାନ ନାହିଁ, କାମଦାମ ନାହିଁ, ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ। ଜୀଵନଜୀଵିକା ପାଇଁ ସେ ପୁଣି ଚୋରି କଲା। ଧରାପଡ଼ି ପାକିସ୍ତାନର ଜେଲରେ ଵନ୍ଦ ହେଲା। ଜେଲରେ ଥିଵା ସମୟରେ ତାହାର ବିୱି ଅନ୍ୟ କାହା ସହିତ ନିକାହ କରିନେଲା। ମୋଏନ୍ ଅଲି ସବୁକିଛି ହରାଇଲା - ପରିଵାର, ସମ୍ମାନ, ଧନସମ୍ପତ୍ତି।

ଜେଲରେ ସେ ଅନ୍ୟ କଏଦୀମାନଙ୍କୁ ନିଜର କାହାଣୀ ଶୁଣାଏ: "ମୁଁ ଦିଲ୍ଲୀ ନିକଟସ୍ଥ ଏକ ଗାଁର ଵରଗଛ ମୂଳେ ଅଗଣିତ ଧନସମ୍ପତ୍ତି ପୋତିଥିଲି। ଭାରତ ଵିଭାଜନ ଯୋଗୁଁ ସବୁକିଛି ହାତଛଡ଼ା ହୋଇଗଲା।"

କିନ୍ତୁ କେହି ଵିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି ନାହିଁ। "ତୁଚ୍ଛା ଗପ!" ଲୋକେ ତାକଥା ଶୁଣି ହସନ୍ତି। 

ମୋଏନ୍ ଅଲି କାନ୍ଦେ, କିନ୍ତୁ କେହି ଶୁଣନ୍ତି ନାହିଁ। ସେହି ଧନ ତାର ନଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସେହି ହାନି ତା ହୃଦୟକୁ କ୍ଷତଵିକ୍ଷତ କରେ। ରାତିରେ ସେ ସ୍ଵପ୍ନ ଦେଖେ - ସେହି ଵରଗଛ, ସେହି ପଥର, ସେହି ଗୁପ୍ତଧନ। କିନ୍ତୁ ସକାଳୁ ଉଠିଲେ ଚାରିଆଡ଼େ କେଵଳ ଜେଲର କାନ୍ଥ।

•••••••••••••••••••••••••••••••••••••

ଵି.ଦ୍ର:- କାହାଣୀଟି କଳ୍ପିତ ତେବେ ଏଥିରେ ଵର୍ଣ୍ଣିତ ଐତିହାସିକ ତଥ୍ୟ ସତ ଏଵଂ ତତ୍କାଳୀନ ପୁସ୍ତକ ଓ ସମ୍ବାଦପତ୍ରରେ ବହୁଵାର ଉଲ୍ଲେଖିତ ହୋଇଛି । ପ୍ରକୃତରେ ଦିଲ୍ଲୀ ନିକଟରେ ମହିପାଳପୁର ବୋଲି ଛୋଟ ଗାଆଁଟିଏ ଅଛି ଏଵଂ ଏହି ଗାଆଁଟି ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ଵିମାନବନ୍ଦର ତଥା ମହରୌଲୀ ମଧ୍ୟରେ ଅଵସ୍ଥିତ । ମୂଳ କାହାଣୀଟି ଵୈଦେଶିକ ଯହିଁରେ ଜଣେ ଚୋର ଜେଲ୍ ଯିଵାପରେ ନିଜ ବାପାକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିଵା ପାଇଁ ପୋଲିସମାନଙ୍କ ସହିତ ଖେଳ ଖେଳେ । ତେବେ ସେହି ଛୋଟ ସରଳ କାହାଣୀରେ ଅନେକ ପରିଵର୍ତ୍ତନ କରି ଏହି କାହାଣୀକୁ ଶୈଳୀରେ ଲେଖାଯାଇଛି । ଏମନ୍ତ ଲେଖିଵାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସେ ସମୟର ଭାରତ ସହିତ ଲୋକଙ୍କୁ ଆଉ ଥରେ ପରିଚିତ କରାଇଵା ଅଟେ । ଆଜିର ପିଢ଼ି ସେ ସମୟର ଭାରତକୁ ଭୁଲିଯାଇଛି । ଆଜିର ପିଢ଼ି ସହିତ ସେସମୟର ଭାରତର ପରିଚୟ କରାଇଵା ପାଇଁ ଏହି କାହାଣୀଟି ଲେଖାଯାଇଛି । 

•••••••••••••••••••••••••••••••••••••••

ଆଇନର ଅନ୍ୟାୟ

ଟରୋଣ୍ଟୋର ଥଣ୍ଡା ରାତି। ବରଫ ପଡ଼ୁଥିଲା। ରଵିନ୍ଦ୍ର ନିଜ ଛୋଟ ଆପାର୍ଟମେଣ୍ଟର ଝରକା ପାଖରେ ଠିଆ ହୋଇ ବାହାରକୁ ଦେଖୁଥିଲା। ତା'ର ଆଖିରେ ନିଦ୍ରା ନଥିଲା, ମନରେ ଶାନ୍ତି ନଥିଲା। ଆଜି ପାଞ୍ଚ ଵର୍ଷ ହୋଇଗଲା କାନାଡା ଆସି। ପାଞ୍ଚ ଵର୍ଷ... କେଉଁ ପାଞ୍ଚ ଵର୍ଷ! ଦିନରାତି ପରିଶ୍ରମର ପାଞ୍ଚ ଵର୍ଷ। ଦୁଇଟି ଚାକିରି କରୁଥିଲା ରଵିନ୍ଦ୍ର। ଦିନରେ ଗୋଟିଏ ସଫ୍ଟୱେର୍ କମ୍ପାନୀରେ, ରାତିରେ ଗ୍ୟାସ୍ ଷ୍ଟେସନ୍‌ରେ। ନିଦ୍ରା? କେଵଳ ଚାରି-ପାଞ୍ଚ ଘଣ୍ଟା। ଆରାମ? ସେ ଶବ୍ଦଟି ତା'ର ଜୀଵନରୁ ହଜିଯାଇଥିଲା। ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ? ସେ ନିଜକୁ କେବେ ସମୟ ଦେଇ ନଥିଲା।

କାହିଁକି? କାହିଁକି ଏତେ ପରିଶ୍ରମ? 

ଉତ୍ତର ଥିଲା ତା'ର ଘରେ। ତା'ର ପତ୍ନୀ ପ୍ରିୟା। ସେ ଚାହୁଁଥିଲା ପ୍ରିୟାକୁ ଏକ ଉନ୍ନତ, ରାଜକୀୟ ଜୀଵନ ଦେଵ। ସେ ଭାବୁଥିଲା ଯେ ସେ ନିଜ ପରିଵାରର ଭଵିଷ୍ୟତ ଗଢ଼ୁଛି। ଭାରତରେ ଯେଉଁ ସୁଵିଧା ମିଳି ନଥିଲା, ସେସବୁ ଏଠାରେ ଦେଵାର ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖୁଥିଲା। ବଡ଼ ଘର, ଗାଡ଼ି, ବ୍ରାଣ୍ଡେଡ୍ ଜିନିଷ... ସବୁକିଛି। ସେ ଡଲାର ରୋଜଗାରରେ ଵ୍ୟସ୍ତ ଥିଲା, ଆଉ ତା' ସ୍ତ୍ରୀ... ଫେସବୁକ ଇଷ୍ଟାଗ୍ରାମରେ ଵ୍ୟସ୍ତ ଥିଲା।

ପ୍ରିୟା ଦିନସାରା ଫୋନ୍‌ରେ ଲାଗି ରହୁଥିଲା। ସେଲ୍‌ଫି, ରିଲ୍ସ, ପୋଷ୍ଟ... ନୂଆ ଡ୍ରେସ୍ ପିନ୍ଧି ଫଟୋ, ନୂଆ ରେଷ୍ଟୁରାଣ୍ଟରେ ଖାଇଵାର ପିକ୍‌ଚର୍ ଇତ୍ୟାଦି। ରଵିନ୍ଦ୍ର କେବେ କିଛି କହି ନଥିଲା। ସେ ଭାବୁଥିଲା, ଖୁସି ରହୁ ସେ। ତା'ର ଖୁସି ପାଇଁ ହିଁ ତ ମୁଁ ଏତେ କଷ୍ଟ କରୁଛି।

କିନ୍ତୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ପ୍ରିୟାର ଵ୍ୟଵହାରରେ ପରିଵର୍ତ୍ତନ ଦେଖାଗଲା। ରଵିନ୍ଦ୍ର ଯେତେବେଳେ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ ଘରକୁ ଫେରୁଥିଲା,ପ୍ରିୟା ଫୋନ୍‌ରେ ଅନ୍ୟ ସହିତ କଥା ହେଵାରେ ଵ୍ୟସ୍ତ ରହୁଥିଲା ବେଳେବେଳେ ହସୁଥିଲା, ମେସେଜ୍ ପଠାଉଥିଲା। ରଵିନ୍ଦ୍ର କଥା କହିଲେ ଛୋଟ ଛୋଟ ଉତ୍ତର ଦେଉଥିଲା ନହେଲେ ଫୋନ୍‌ରେ କଥା ହେଉଛି ପରେ କହିଵ ବୋଲି ଇଙ୍ଗିତରେ ଜଣାଇ ଦେଉଥିଲଖ । ପ୍ରିୟାର ନିଜ ପରିଶ୍ରମୀ ସ୍ୱାମୀଠାରୁ ଵିରକ୍ତି ଆସିଯାଇଥିଲା। ସେ ଜୀଵନରେ ଟିକିଏ ରୋମାଞ୍ଚ ଚାହୁଁଥିଲା।

ରଵିନ୍ଦ୍ର ଜାଣି ନଥିଲା ଯେ ଅନଲାଇନରେ ତା'ର ବନ୍ଧୁତା ଜଣେ ଅଜଣା ଵ୍ୟକ୍ତି ସହ ହୋଇଛି ଏଵଂ ସେହି ଵନ୍ଧୁତା ଧୀରେ ଧୀରେ ସମ୍ପର୍କରେ ପରିଣତ ହେଲାଣି। ତା'ର ନାମ ଥିଲା ଫରହାନ। ସେ ବି କାନାଡାରେ ରହୁଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ସହରରେ। ମିଠା କଥା, ରୋମାଣ୍ଟିକ୍ ମେସେଜ୍, ଭିଡ଼ିଓ କଲ୍... ପ୍ରିୟା ଧୀରେ ଧୀରେ ସେହି ଜାଲରେ ଫଶିଗଲା।

ଯେଉଁ ଵ୍ୟକ୍ତି ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ସବୁ ଯୋଗେଇ ଦେଇଥିଲା, ତାକୁ ହିଁ ଧୋକା ଦେଇ ସେ ସ୍ତ୍ରୀଟି ଅନ୍ୟ କାହା ସହ ନୂଆ ସମ୍ପର୍କ ଗଢ଼ିଲା। ଦିନେ ପ୍ରିୟା କହିଲା, "ମୋର ଏକ ସପ୍ତାହ ପାଇଁ ମୋଣ୍ଟ୍ରିଆଲ୍ ଯିଵାର ଅଛି। ଵନ୍ଧୁଙ୍କ ସହିତ।" କାହିଁକି କେଜାଣି ରଵିନ୍ଦ୍ରର ସନ୍ଦେହ ହେଲା ନାହିଁ। ସେ ଜଣେ ସରଳ ଵ୍ୟକ୍ତି ଭଳି ତା କଥାକୁ ଵିଶ୍ୱାସ କଲା। କିନ୍ତୁ ଏହି ଧୋକା ଏହିଠାରେ ଅଟକିଲା ନାହିଁ।

ତିନି ମାସ ପରେ ଗୋଟିଏ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ପ୍ରିୟା ଆସି ରଵିନ୍ଦ୍ରକୁ କହିଲା, "ମୁଁ ଗର୍ଭଵତୀ।" ରଵିନ୍ଦ୍ରର ମୁହଁରେ ଖୁସିର ଲହର ଆସିଗଲା। ସେ ପ୍ରିୟାକୁ ଜୋର୍‌ରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲା। "ସତ ? ଆମେ ବାପା-ମା' ହେଵାକୁ ଯାଉଛୁ?" ଵିଚାରା ସ୍ୱାମୀଟା ଖୁସି ହୋଇଗଲା। ସେ ଭାବିଲା ଯେ ସେ ବାପା ହେଵାକୁ ଯାଉଛି। ଜାକଜମକରେ ଖୁସି ପାଳନ କଲା। ମିଠା ବାଣ୍ଟିଲା, ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲା, ଭାରତରେ ନିଜ ମା'-ବାପାଙ୍କୁ ଫୋନ୍ କଲା।

ପ୍ରିୟା ଚୁପ୍ ରହିଲା। ତା'ର ମନରେ ଭୟ ଥିଲା,ଯଦି ଘଟଣା ଜଣାପଡ଼େ ଯେ ସେ ନିଜ ପ୍ରେମିକଠାରୁ ଗର୍ଭଵତୀ ହୋଇଗଲା, କିନ୍ତୁ ସ୍ଵାମୀଙ୍କୁ କହିଲା ଯେ ସନ୍ତାନ ତା'ର ତାହେଲେ କ'ଣ ହେଵ।

ନଅ ମାସ ରଵିନ୍ଦ୍ର ଆହୁରି ଅଧିକ ପରିଶ୍ରମ କଲା। ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ସବୁକିଛି ଜୋଡ଼ିଵାକୁ ଲାଗିଲା। ବେବି ରୁମ୍ ସଜାଇଲା, ଶିଶୁର ଖଟ କିଣିଲା, ଖେଳନା କିଣିଲା। ପ୍ରିୟାର ସବୁ ଯତ୍ନ ନେଲା।

ଆଉ ସେଦିନ ଆସିଲା। ଡାକ୍ତରଖାନାରେ ସନ୍ତାନର ଜନ୍ମ ହେଲା। ଏକ ସୁନ୍ଦର ଛୁଆ। ଖୁସିରେ ରଵିନ୍ଦ୍ର ଆଖିରେ ଲୁହ ଆସିଗଲା। କିନ୍ତୁ ଡାକ୍ତରଖାନାରେ ସତ୍ୟ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଲା।

ରକ୍ତ ପରୀକ୍ଷଣ ସମୟରେ ଡାକ୍ତର କିଛି ଅସଙ୍ଗତି ଦେଖିଲେ। ସନ୍ତାନର ବ୍ଲଡ୍ ଗ୍ରୁପ୍ ରଵିନ୍ଦ୍ର ଓ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ବ୍ଲଡ୍ ଗ୍ରୁପ୍ ସହ ମେଳ ଖାଉ ନଥିଲା। ଜେନେଟିକ୍ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏହା ଅସମ୍ଭଵ ଥିଲା। ଡାକ୍ତର ରଵିନ୍ଦ୍ରକୁ ଅଲଗା ଡାକି କହିଲେ, "ଆମକୁ ଡିଏନଏ ଟେଷ୍ଟ କରିଵାକୁ ପଡ଼ିଵ।"

ରଵିନ୍ଦ୍ରର ଦୁନିଆ ଘୁରିଗଲା। "କ'ଣ? କାହିଁକି?"

ଡିଏନଏ ରିପୋର୍ଟ ଆସିଲା। ସନ୍ତାନଟି ତା'ର ନଥିଲା। ରଵିନ୍ଦ୍ର ଧରାଶାୟୀ ହୋଇଗଲା। ସେ ପ୍ରିୟାକୁ ସାମ୍ନା କଲା। ପ୍ରଥମେ ପ୍ରିୟା ମନା କଲା, କାନ୍ଦିଲା, କହିଲା ରିପୋର୍ଟ ଭୁଲ୍ ହୋଇଛି। କିନ୍ତୁ ସେ ବି ଶେଷରେ ମାନି ନେଲା ଯେ ସନ୍ତାନର ପ୍ରକୃତ ପିତା ଅନ୍ୟ କେହି। ଫରହାନ।

ସ୍ୱାମୀ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଲା। ଯେଉଁ ଵ୍ୟକ୍ତି ନିଜର ସବୁକିଛି ତା' ପାଇଁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିଥିଲା, ତାକୁ ଏଭଳି ଧୋକା? ରଵିନ୍ଦ୍ର କାନ୍ଦିଲା, ଚିତ୍କାର କଲା, କିନ୍ତୁ ଶେଷରେ ସେ ନିଜକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଵା ପାଇଁ ସ୍ତ୍ରୀଠାରୁ ଅଲଗା ହେଵାର ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲା। ସେ ସ୍ପଷ୍ଟ କହିଲା ଯେ ସେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୁରୁଷର ଭୁଲ୍‌ର ଦାୟିତ୍ଵ ନେଵ ନାହିଁ । ଗୋଟିଏ ପଠାଣ ଔରସରୁ ଜାତ ଜାରଜ ଛୁଆର ଦାୟିତ୍ୱ କିଏ କାହିଁକି ନେଵାକୁ ଚାହିଁଵ ? 

ପ୍ରିୟା ଓକିଲ ନେଲା। କୋର୍ଟ କେଶ୍ ଦାଖଲ କଲା। କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତ ଭୟାନକ କାହାଣୀ ଅଦାଲତରେ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। 

ପ୍ରଥମ ଶୁଣାଣି ଦିନ ରଵିନ୍ଦ୍ର ନିଜ ଓକିଲ ସହିତ କୋର୍ଟକୁ ଗଲା। ସେ ଭାବିଥିଲା ନ୍ୟାୟ ମିଳିଵ। ଡିଏନଏ ରିପୋର୍ଟ ସ୍ପଷ୍ଟ ଥିଲା। ସତ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ଥିଲା। କିନ୍ତୁ କୋର୍ଟ ଏମିତି ଏକ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଦେଲା ଯାହା ବୁଝିଵା ବାହାରେ।

ଜଜ୍ କହିଲେ, "କାନାଡିଆନ୍ ଆଇନ ଅନୁସାରେ, ଯେହେତୁ ଆପଣ ଦୁହେଁ ଵିଵାହିତ ଥିଲେ ଏଵଂ ଵିଵାହିତ ଥିଲାବେଳେ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ହୋଇଛି, ତେଣୁ ଆଇନଗତ ଭାବେ ସ୍ୱାମୀ ହିଁ ପିତା ବୋଲି ମାନ୍ୟ ହେଵ।"

ରଵିନ୍ଦ୍ର ଵିଶ୍ୱାସ କରିପାରିଲା ନାହିଁ। ତା'ର ଓକିଲ ଯୁକ୍ତି କଲା, "କିନ୍ତୁ ଆପଣାର ସମ୍ମାନ, ଡିଏନଏ ରିପୋର୍ଟ ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରମାଣ ଦେଉଛି..."

ଜଜ୍ ହାତ ଉଠାଇଲେ। "ଆଇନ ସ୍ପଷ୍ଟ। ଵିଵାହ ସମୟରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଵା ସନ୍ତାନର ଆଇନଗତ ପିତା ସ୍ୱାମୀ। ସନ୍ତାନର ସ୍ଵାର୍ଥ ପାଇଁ ଏହା ଆଵଶ୍ୟକ।"

ସତ୍ୟର ମହତ୍ୱ ନାହିଁ। ଡିଏନଏର ମହତ୍ୱ ନାହିଁ। ଧୋକାର ମହତ୍ୱ ନାହିଁ।

ରଵିନ୍ଦ୍ର ଚିତ୍କାର କରିଵାକୁ ଚାହିଁଲା, "କିନ୍ତୁ ଏହା ଅନ୍ୟାୟ! ସେ ମୋତେ ଧୋକା ଦେଲା! ଫରହାନ କେଉଁଠି? ସେ କାହିଁକି ଦାୟିତ୍ୱ ନେଉନାହିଁ?"

ଜଜ୍ ଶାନ୍ତ ସ୍ୱରରେ କହିଲେ, "ଫରହାନ ସନ୍ତାନକୁ ନିଜର ବୋଲି ସ୍ୱୀକାର କରି ନାହାଁନ୍ତି। ଆଇନଗତ ଭାବେ ତାଙ୍କର କୌଣସି ଦାୟିତ୍ୱ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ଵ୍ୟକ୍ତି ସୁଖଭୋଗ କଲା, ସେ ମୁକ୍ତ ବୁଲୁଛି। ଯେଉଁ ମହିଳା ଧୋକା ଦେଲା, ସେ ଵି ସୁରକ୍ଷିତ। ଆଉ ଯେଉଁ ସ୍ୱାମୀ ପରିଶ୍ରମ କରୁଥିଲା, ସେ ହିଁ ଆଇନର କୋରଡ଼ା ମାଡ଼ ଖାଇଲା।

ଅଦାଲତ ସ୍ଵାମୀକୁ ଆଦେଶ ଦେଲା: ସନ୍ତାନର ଖର୍ଚ୍ଚ ବହନ କର। ମାସିକ ୧୫୦୦ ଡଲାର ଚାଇଲ୍ଡ ସପୋର୍ଟ। ସନ୍ତାନ ଓ ପତ୍ନୀ ପାଇଁ ଘର ଦିଅ।

ଯେଉଁ ଘରକୁ ସେ ନିଜ ପରିଶ୍ରମରେ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲା, ସେହି ଘରର ଚାବି ଵର୍ତ୍ତମାନ ତାକୁ ସେହି ମହିଳାକୁ ଦେଵାକୁ ପଡ଼ିଵ ଯିଏ ତାକୁ ଧୋକା ଦେଇଥିଲା, ଆଉ ସେହି ସନ୍ତାନକୁ ଯିଏ ଅନ୍ୟର ଔରସରୁ ଜାତ ତାକୁ ନିଜର ସନ୍ତାନ ମାନିଵାକୁ ହେଵ। ଆଗାମୀ ୧୮ ଵର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାକୁ ନିଜ ଅପମାନର ଖର୍ଚ୍ଚ ବହନ କରିଵାକୁ ପଡ଼ିଵ।

ରଵିନ୍ଦ୍ର କୋର୍ଟ ବାହାରକୁ ଆସିଲା। ତା'ର ମୁହଁରେ କୌଣସି ଅଭିଵ୍ୟକ୍ତି ନଥିଲା। ସେ ମୃତ ହୋଇଯାଇଥିଲା ଭିତରୁ। ଏହା ନ୍ୟାୟ ନୁହେଁ। ଏହା ପାଗଳାମି।

ସେ ରାତିରେ ନିଜ ଛୋଟ ଆପାର୍ଟମେଣ୍ଟକୁ ଫେରିଲା। ଯେଉଁ ଘର ସେ ପ୍ରିୟା ଓ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ କିଣିଥିଲା, ତାହା ଚାଳିଶ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ଖାଲି କରିଵାକୁ ହେଵ। ପ୍ରିୟା ଓ ସେହି ସନ୍ତାନ ସେଠାରେ ରହିବେ, ଆଉ ସେ... ସେ ଏକ ଛୋଟ ଘରେ, ଏକାକୀ।

ତା'ର ବନ୍ଧୁ ରାଜେଶ ଫୋନ୍ କଲା। "ରଵି, ତୁ କେମିତି ଅଛୁ?"

"ଆଉ କେମିତି ଥିବି କହ ? ମୁଁ ଵର୍ଵାଦ ହୋଇଗଲି ରାଜେଶ। ଵର୍ତ୍ତମାନ ଵିଵାହ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦାୟିତ୍ୱ ନୁହେଁ, ଦଣ୍ଡ ହୋଇଗଲାଣି। ସ୍ୱାମୀ ଆଉ ସ୍ୱାମୀ ରହିଲା ନାହିଁ, ସେ କେଵଳ ଏକ ବୀମା ପଲିସି ହୋଇଗଲା।"

ରାଜେଶ ଚୁପ୍ ରହିଲା। କ'ଣ କହିଵ? ଆଇନ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଏକ ଵିଚାର ଦେଇ ପରୋକ୍ଷରେ କହିଦେଲା — "ଭୁଲ୍ ତୁମର, ତୁମେ ଵିଵାହ କାହିଁକି କଲ।"

ମାସ ଗଲା। ରଵିନ୍ଦ୍ର ପ୍ରତି ମାସର ପହିଲା ତାରିଖରେ ୧୫୦୦ ଡଲାର ଟ୍ରାନ୍ସଫର କରୁଥିଲା। ପ୍ରିୟାକୁ। ସେହି ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଯେ ତା'ର ନୁହେଁ। ସେ ଏକାକୀ ରହୁଥିଲା, ଖାଉଥିଲା ଶସ୍ତା ଖାଦ୍ୟ, ପୁରୁଣା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧୁଥିଲା। ତା'ର ସବୁ ଟଙ୍କା ଯାଉଥିଲା ସେହି ଘରକୁ, ଯେଉଁଠିକୁ ସେ ଆଉ ଯାଇ ପାରିଵ ନାହିଁ, ଯେଉଁଠି ତା'ର ଆଉ କେହି ନିଜର ବୋଲି ନାହିଁ ।

ରଵିନ୍ଦ୍ର ଦିନେ ପ୍ରିୟାର ସୋସିଆଲ୍ ମିଡ଼ିଆ ଦେଖିଲା। ସେ ହସୁଥିଲା, ନୂଆ ପୋଷାକରେ, ବାହାରେ ବୁଲୁଥିଲା। ଆଉ ଫରହାନ? କେଉଁଠି ଥିଲା ସେ? କେହି ଜାଣି ନଥିଲେ। ମୁକ୍ତ ଥିଲା। କୌଣସି ଦାୟିତ୍ୱ ନଥିଲା। କର୍ମକ୍ଷେତ୍ରରେ ସମସ୍ତେ ରଵିନ୍ଦ୍ରର ଦୁଃଖ କାହାଣୀ ଶୁଣନ୍ତି କୁହନ୍ତି ଏହା ସନ୍ତାନର ସୁରକ୍ଷା ନୁହେଁ, ଏହା ଜଣେ ପରିଶ୍ରମୀ ଵ୍ୟକ୍ତିର ଆଇନଗତ ଲୁଟ୍ ଅଟେ। କିନ୍ତୁ ସେଇ ଲୋକମାନେ ରଵିନ୍ଦ୍ର ନଥିଵାବେଳେ ତା’ର ପୁରୁଷତ୍ଵ ପ୍ରତି ସନ୍ଦେହ ପ୍ରକଟ କରନ୍ତି । 

ରଵିନ୍ଦ୍ର ଇତି ମଧ୍ୟରେ ଗୋଟିଏ ପୁରୁଷ ଅଧିକାର ସୁରକ୍ଷା ଗୋଷ୍ଠୀର ସଦସ୍ୟ ହୋଇଛି । ସେଠି ସମସ୍ତେ ପ୍ରଥମ ଦିନ ରଵିନ୍ଦ୍ରକୁ ସ୍ଵାଗତ କରି ତା କଥା ଶୁଣିଲେ ଏଵଂ ସବୁ ଶୁଣିଲା ପରେ ଜଣେ ସଦସ୍ୟ କହିଲେ-

"ଏଭଳି ଅନ୍ୟାୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଣାଣି ଦ୍ଵାରା ସମାଜକୁ ଵାର୍ତ୍ତା ଦିଆଯାଉଛି ଯେ: ମହିଳା ଧୋକା ଦେଇପାରେ, ମିଛ କହିପାରେ, ଅନ୍ୟର ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ କରିପାରେ କିନ୍ତୁ ସିଏ ଦୋଷୀ ନୁହେଁ ତାର ସ୍ୱାମୀ ହିଁ ଦୋଷୀ ଏଵଂ ତାକୁ ସେଇ ଧୋକା ଦେଇଥିଵା ସ୍ତ୍ରୀର ଭରଣ ପୋଷଣ କରିଵା ପାଇଁ ଟଙ୍କା ଦେଵାକୁ ହେଵ।

କିନ୍ତୁ କୁଳଟା ସ୍ତ୍ରୀଲୋକଟାକୁ କୌଣସି ଦଣ୍ଡ ନାହିଁ। ଓଲଟା ଜଣେ ପରିଶ୍ରମୀ ପୁରୁଷକୁ ବିନା ଦୋଷରେ ଦଣ୍ଡିତ କରି ଆଇନ ସେ କୁଳଟା ସ୍ତ୍ରୀଲୋକକୁ ଘର ଦେଲା, ମାସିକ ଖର୍ଚ୍ଚ ଦେଲା, ସନ୍ତାନ ଵି ପାଖରେ ରହିଲା ଆଉ ସିଏ ଅଲଗା ରହି ସବୁ ଦାୟିତ୍ଵରୁ ଦୂରେଇ ଯାଇ ଜୀଵନକୁ ମଜାରେ ଵିତେଇଲା।

କିନ୍ତୁ ପରିଶ୍ରମୀ ସ୍ୱାମୀକୁ ଆଇନ୍ କ'ଣ ଦେଲା: ଆଜୀଵନ ମାନସିକ ଆଘାତ, ଆର୍ଥିକ ଦାସତ୍ଵ ଏଵଂ ଏକାକୀତ୍ଵ। ଆମେ ଆଉ କେତେଦିନ ଏହି ଅନ୍ଯାୟ ଵିରୋଧରେ କିଛି ନକରି ଚୁପ୍ ରହିଵା ?” 

ସମସ୍ତେ ସେ ସଦସ୍ୟଙ୍କ ଭାଷଣ ଶୁଣି ଅତି ଉତ୍ସାହ ସହକାରେ ତାଳି ପିଟି ଅଭିଵାଦନ କଲେ । କିଛି ଦିନ ପରେ ଯୋଉ ସଦସ୍ୟକୁ ରଵିନ୍ଦ୍ର ସଭାରେ ପୁରୁଷ ଅଧିକାର ପାଇଁ ଓଜସ୍ଵୀ ଭାଷଣ ଦେଉଥିଵାର ଦେଖିଥିଲା ସେ ତାକୁ ଏବେ ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀ ପିଲା ସହିତ ଖୁସିରେ ବୁଲୁଥିଵାର ଦେଖିଵାକୁ ପାଇଲା । ଟିକିଏ ଅନୁସନ୍ଧାନରୁ ଜଣାପଡ଼ିଲେ ଉକ୍ତ ଲୋକର କିଛି ପାରିଵାରିକ ସମସ୍ୟା ନାହିଁ। ଅଦାଲତରେ ଅନ୍ଯାୟର ଶିକାର ହୋଇଥିଵା ପୁରୁଷମାନେ ପ୍ରତିଶୋଧ ପରାୟଣ ହୋଇ କାଳେ ଅସାମାଜିକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରେ ଲିପ୍ତ ନହୁଅନ୍ତୁ ସେଥିପାଇଁ ସରକାର ସେ ଲୋକକୁ ତଥା ଉକ୍ତ ପୁରୁଷ ସୁରକ୍ଷା ସଂସ୍ଥାକୁ ଫଣ୍ଡ୍ କରନ୍ତି । 

ସବୁ ଜାଣି ରଵିନ୍ଦ୍ର ନିରାଶ ହେଲା । ସାରା ଦୁନିଆଟା ତାକୁ ମିଛ ଦେଖାଗଲା । ତାକୁ ଲାଗିଲା ସେ ଗୋଟିଏ ଇନ୍ଦ୍ରଜାଲ ମଧ୍ୟରେ ଫସି ଯାଇଛି ଠିକ୍ ମେଟ୍ରିକ୍ସ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରର ନାୟକ ଭଳି ।‌

ଆଜି ରଵିନ୍ଦ୍ର ସେହି ଝରକା ପାଖରେ ଠିଆ ହୋଇ ଭାବୁଥିଲା। ସେ ଏକ ଵର୍ଷ ହୋଇଗଲା କୋର୍ଟର ସେହି ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ମାନି ୧୮,୦୦୦ ଡଲାର ପଠାଇସାରିଛି। ଆଉ ୧୭ ଵର୍ଷ ବାକି। ତା'ର ଜୀଵନ ବନ୍ଧକ ହୋଇଗଲାଣି। ଆଉ କେବେ ଵିଵାହ କରିଵ ନାହିଁ, କେବେ ସନ୍ତାନ ହେଵ ନାହିଁ, କେବେ ଖୁସିରେ ରହିଵ ନାହିଁ। କେଵଳ କାମ କରିଵ, ଟଙ୍କା ପଠାଇଵ ଆଉ ଶେଷରେ ଗୋଟେ ସାଧାରଣ ଵ୍ୟକ୍ତି ଭଳି ମରିଯିଵ।

ତା'ର ଫୋନ୍‌ରେ ଏକ ମେସେଜ୍ ଆସିଲା। ପ୍ରିୟାଙ୍କ ତରଫରୁ। "ସନ୍ତାନର ଡାକ୍ତରୀ ଖର୍ଚ୍ଚ ପାଇଁ ଅତିରିକ୍ତ ୫୦୦ ଡଲାର ଦରକାର।"

ରଵିନ୍ଦ୍ର ଫୋନ୍ ଫିଙ୍ଗିଦେଵାକୁ ଇଚ୍ଛା ହେଲା। କିନ୍ତୁ ପାରିଲା ନାହିଁ। ଆଇନ ତାକୁ ବାଧ୍ୟ କରୁଥିଲା। ସେ ହସିଲା - ଏକ ଦୁଃଖର ହସ। ସେ ଚିତ୍କାର କରି କହିଲା - "ଦେଖି ପାରୁଛ ନା ମୋ ଦୁଃଖ ! ପୁରୁଷମାନେ, ଜାଗ୍ରତ ହୁଅ। ଆଜିର ସମାଜରେ ପରିଶ୍ରମ, ସଚ୍ଚୋଟତା ଓ ଵିଶ୍ୱସ୍ତତାର କୌଣସି ମୂଲ୍ୟ ରହିଯାଇନାହିଁ। ଆଇନ କେଵଳ ଦେଖେ ଯେ ତୁମେ ଟଙ୍କା ଦେଇପାର କି ନାହିଁ। ସଚ୍ଚୋଟ ସ୍ୱାମୀ ଵର୍ଵାଦ କରିଵାକୁ ହିଁ ଆଜିରେ "ନ୍ୟାୟ" କୁହାଯାଉଛି।" 

ରଵିନ୍ଦ୍ରର କାହାଣୀ ଅନନ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏଭଳି ହଜାର ହଜାର ପୁରୁଷ ଅଛନ୍ତି ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଅନ୍ୟାୟର ଶିକାର। ଆଇନ ସନ୍ତାନର ସୁରକ୍ଷା ନାମରେ ସଚ୍ଚୋଟ ପୁରୁଷକୁ ଦଣ୍ଡ ଦେଉଛି। ଧୋକାବାଜଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଉଛି।

ଵରଫ ପଡ଼ୁଥିଲା। ଟରୋଣ୍ଟୋର ରାତି ଆହୁରି ଥଣ୍ଡା ହୋଇଯାଉଥିଲା। ରଵିନ୍ଦ୍ର ଝରକା ବନ୍ଦ କରିଦେଲା। ତା'ର ଜୀଵନ ବି ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଥିଲା। କେଵଳ ଶରୀର ବଞ୍ଚିଥିଲା, ଆତ୍ମା ମରିସାରିଥିଲା।

ଏହା ହେଉଛି ଆଧୁନିକ ନ୍ୟାୟର ଚେହେରା। ଯେଉଁଠି ସତ୍ୟ ହାରେ, ଧୋକା ଜିତେ, ଆଉ ସଚ୍ଚୋଟତା ଦଣ୍ଡିତ ହୁଏ।

•••••••••••••••••••••••••••••••••••••

ଵି.ଦ୍ର :—କାନାଡାର ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ ଯଦି ଏକ ଶିଶୁ ଵିଵାହିତ ଦମ୍ପତିଙ୍କ ଵିଵାହ ସମୟରେ ଜନ୍ମ ହୁଏ, ତେବେ ସ୍ୱାମୀକୁ ଆଇନଗତ ପିତା ମାନାଯାଏ ଏଵଂ ଏହାକୁ presumption of paternity କୁହାଯାଏ । ଏହା Children’s Law Reform Act (ଓନ୍ଟାରିଓ) ଓ ସମାନ ଆଇନରେ ରହିଛି। ଏହି ଅନୁମାନ ସ୍ୱତଃ ଲାଗୁ ହୁଏ — ଡିଏନଏ ଟେଷ୍ଟ ନ କରାଗଲା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ। ଏହି presumption କୁ rebut (ଖଣ୍ଡନ) କରିବାକୁ ହେଲେ ସ୍ୱାମୀକୁ ପ୍ରମାଣ କରିଵାକୁ ପଡ଼େ ଯେ ସେ ଜୈଵିକ ପିତା ନୁହନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଏହା ସବୁବେଳେ ସହଜରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ ନାହିଁ, ଵିଶେଷକରି ଯଦି ସ୍ତ୍ରୀର ରୋଜଗାର ନାହିଁ,ସନ୍ତାନ ବଡ଼ ହୋଇସାରିଛି ଵା ସ୍ୱାମୀ ବହୁଦିନ ଧରି ପିତା ଭାବରେ ଵ୍ୟଵହାର କରିଛନ୍ତି। ଯଦି ଡିଏନଏ ଟେଷ୍ଟ ପ୍ରମାଣ କରେ ଯେ ସ୍ୱାମୀ ଜୈଵିକ ପିତା ନୁହନ୍ତି, ତଥାପି ସେ child support ଦେଵାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୋଇପାରନ୍ତି, ଯଦି ସେ ବହୁଦିନ ଧରି "stood in the place of a parent" (ପିତା ଭାବରେ ଵ୍ୟଵହାର କରିଛନ୍ତି) — ଯେମିତି ଗପରେ ରବିନ୍ଦ୍ର କରିଥିଲେ (ବେବି ରୁମ୍ ସଜାଇଵା, ଖେଳନା କିଣିଵା, ଖୁସିରେ ଘୋଷଣା କରିଵା ଇତ୍ୟାଦି)। କୋର୍ଟ ଵିଚାର କରେ ଯେ ସନ୍ତାନର ସ୍ବାର୍ଥ (best interest of the child) ପାଇଁ ଏହା ଆଵଶ୍ୟକ। ଏହାକୁ "in loco parentis" କୁହାଯାଏ — ଅର୍ଥାତ୍ ଜୈଵିକ ନ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପିତା ଭାବରେ ଦାୟିତ୍ୱ ନେଵା। Cornelio v. Cornelio (2008, ଓନ୍ଟାରିଓ) କେସ୍‌ରେ ଜଣେ ପୁରୁଷ ଡିଏନଏ ଟେଷ୍ଟରେ ପ୍ରମାଣ ପାଇଲେ ଯେ ସେ ଦୁଇଟି ଯମଜ ସନ୍ତାନର ଜୈଵିକ ପିତା ନୁହନ୍ତି। କିନ୍ତୁ କୋର୍ଟ ତାଙ୍କୁ child support ଦେଵାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ, କାରଣ ସେ ବହୁଦିନ ଧରି ସେମାନଙ୍କୁ ପିତା ଭାବରେ ପାଳନ କରିଥିଲେ।

ଅନ୍ୟ କେସ୍‌ରେ କୋର୍ଟ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଯଦି ପୁରୁଷ ପ୍ରଥମେ ସନ୍ତାନକୁ ନିଜର ବୋଲି ମାନି ପାଳନ କରିଛନ୍ତି, ତେବେ ପରେ ଜାଣିଵା ପରେ ମଧ୍ୟ ଦାୟିତ୍ୱ ରହିବ — ସନ୍ତାନର ସ୍ଥିରତା ପାଇଁ ଏହା ଆଵଶ୍ୟକ ।

କିଛି କେସ୍‌ରେ କୋର୍ଟ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିଛନ୍ତି ଯଦି ସେ ଅଳ୍ପ ସମୟ ପାଇଁ ପିତା ଭାବରେ ରହିଥିଲେ ଵା ଧୋକା ବହୁତ ଗଭୀର ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଏହା ବହୁତ ଵିରଳ। ତେଣୁ ହଁ, ଏଭଳି ଅନ୍ୟାୟ କାନାଡାରେ ହୋଇପାରେ ଯାହା ଗଳ୍ପରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି— କାନାଡାର ଆଇନ ସନ୍ତାନର ସ୍ଥିରତା ଓ ଆର୍ଥିକ ସୁରକ୍ଷାକୁ ପ୍ରାଥମିକତା ଦିଏ, ଜୈଵିକ ସତ୍ୟକୁ ନୁହେଁ।

ଧୋକାବାଜ ଵ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରାୟତଃ ଦଣ୍ଡ ପାଆନ୍ତି ନାହାଁନ୍ତି।

ଏହି ପରିସ୍ଥିତି ଅନେକ ପୁରୁଷଙ୍କ ପାଇଁ ମାନସିକ ଓ ଆର୍ଥିକ ଭାବେ ଧ୍ୱଂସାତ୍ମକ ହୋଇଥାଏ ଏଵଂ ଏହାକୁ "paternity fraud" କୁହାଯାଏ। ଏହା ଏକ ଵିଵାଦୀୟ ଵିଷୟ ଏଵଂ ଅନେକେ ଏହାର ଦୋଷ ବୁଝି ଆଇନରେ ପରିଵର୍ତ୍ତନ ଆଵଶ୍ୟକ ବୋଲି କହନ୍ତି। 

••••••••••••••••••••••••••••••••••••••

ବରଫର ଦେଶରୁ ସ୍ୱାଧୀନତାର ଯାତ୍ରା: Vladimir Tchernavinଙ୍କ ଅସମ୍ଭଵ ପଳାୟନର କାହାଣୀ

ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ: ଵିଜ୍ଞାନୀରୁ ବନ୍ଦୀ

୧୯୩୦ ମସିହାର ଶୀତଦିନ। Murmanskର ବରଫାଚ୍ଛାଦିତ ବନ୍ଦରରେ ଥଣ୍ଡା ପଵନ ବହୁଥିଲା। Vladimir Tchernavin, ଜଣେ ପ୍ରଖ୍ୟାତ ମତ୍ସ୍ୟ ଵିଜ୍ଞାନୀ, ନିଜର ଲାବୋରେଟରୀରେ କାମ କରୁଥିଲେ। ଆର୍କଟିକ ମହାସାଗରର ମାଛ ଜନସଂଖ୍ୟା ଉପରେ ତାଙ୍କର ଗଵେଷଣା ସୋଭିଏତ ମତ୍ସ୍ୟ ଶିଳ୍ପ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ସେହି ସମୟରେ ସୋଭିଏତ ୟୁନିୟନରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଅଧ୍ୟାୟ ଚାଲିଥିଲା ଏବଂ ତାହା ଥିଲା "ଷ୍ଟାଲିନଙ୍କ ମହାନ ଶୁଦ୍ଧିକରଣ" ନୀତି ।

ସେହି ଦିନଟି Vladimirଙ୍କ ଜୀଵନରେ ସବୁକିଛି ବଦଳାଇ ଦେଇଥିଲା। ସୋଭିଏତ ଗୁପ୍ତ ପୋଲିସ OGPUର ଅଫିସରମାନେ ତାଙ୍କ ଲାବୋରେଟରୀରେ ପ୍ରଵେଶ କରିଥିଲେ। ଅଭିଯୋଗ ଥିଲା vreditel'stvo(wrecking)ର ଏଵଂ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଏକ ଟିନ୍ ମାଛ କାରଖାନାରେ ଉତ୍ପାଦନ ହ୍ରାସ କରିଵା ପାଇଁ ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ରର ଅଭିଯୋଗ ଲାଗିଥିଲା। ତେବେ ଏହା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଯଥାର୍ଥ ଥିଲା। କାରଖାନାର ସମସ୍ୟା ଖରାପ ପରିଚାଳନା ଓ ପୁରୁଣା ଯନ୍ତ୍ରପାତିର ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସୋଭିଏତ ଶାସନ ତହିଁର ଦୋଷ Vladimirଙ୍କ ଉପରେ ଲଦି ଦେଲା।

Vladimirଙ୍କୁ ଗିରଫ କରାଯାଇ ଜେରା ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ରାତି ପରେ ରାତି, ପ୍ରଶ୍ନ ପରେ ପ୍ରଶ୍ନ । ସେମାନେ ଚାହୁଁଥିଲେ Vladimir ସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତୁ ଯେ ସେ ଜଣେ vrag naroda(ଜନଶତ୍ରୁ) ଏଵଂ ସେ ସୋଭିଏତ ରାଷ୍ଟ୍ରର ଵିରୁଦ୍ଧରେ ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର କରୁଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ Vladimir କ’ଣ ସ୍ୱୀକାର କରିଵେ? କୌଣସି ଅପରାଧ ହିଁ ହୋଇନଥିଲା। ତଥାପି ଦଣ୍ଡ ଘୋଷିତ ହେଲା: ପାଞ୍ଚ ଵର୍ଷ ଶ୍ରମ ଶିଵିରରେ କାଟିଵାକୁ ହିଁ ହେଵ ।

Vladimirଙ୍କର ପତ୍ନୀ Tatiana ଓ ପୁଅ Andreiଙ୍କ ଜୀଵନ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଗଲା। ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜେରା କରାଗଲା, ତାଙ୍କ ଘର ତଳାସୀ କରାଗଲା, ସମସ୍ତ ସମ୍ପତ୍ତି ଜଵତ କରାଗଲା। ଯଦିଓ ସେମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦିଆଗଲା, କିନ୍ତୁ ଏକ ଜାତୀୟଶତ୍ରୁର ପରିଵାର ଭାଵରେ ସେମାନଙ୍କର ସାମାଜିକ ଜୀଵନ ସମାପ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲା। କେହି ସେମାନଙ୍କୁ ଚାକିରି ଦେଲେ ନାହିଁ, କେହି ସେମାନଙ୍କ ସହିତ କଥା ହେଲେ ନାହିଁ। Vladimirଙ୍କ ପରିଵାରକୁ ସାମାଜିକ ବାସନ୍ଦ କରିଦିଆଗଲା । 

 ଦ୍ୱିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ: Solovetsky - ମୃତ୍ୟୁର ଦ୍ୱୀପ

Vladimirଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ Solovetsky ଦ୍ୱୀପରେ ଥିଵା ଗୁଲାଗ୍ ଶିଵିରକୁ ପଠାଯାଇଥିଲା। White Seaରେ ଥିଵା ଏହି ଦ୍ୱୀପ ସୋଭିଏତ Gulag ଵ୍ୟଵସ୍ଥାର ପ୍ରଥମ ଓ କୁଖ୍ୟାତ ଶିଵିର ଥିଲା। ଏକଦା ଧାର୍ମିକ ମଠ ଭାଵରେ ପରିଚିତ ଏହି ସ୍ଥାନ ଵର୍ତ୍ତମାନ ନର୍କରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲା।

ଶୀତରେ ତାପମାତ୍ରା ମାଇନସ୍ ୩୦-୪୦ ଡିଗ୍ରୀ ସେଲସିୟସ୍‌ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଖସିଯାଉଥିଲା। ଵନ୍ଦୀମାନଙ୍କୁ ପତଳା ପୋଷାକରେ ଜଙ୍ଗଲ କାଟିଵା, ରାସ୍ତା ନିର୍ମାଣ, ଭାରି ପଥର ଉଠାଇଵା ଭଳି କଠିନ ଶ୍ରମ କରିଵାକୁ ଵାଧ୍ୟ କରାଯାଉଥିଲା। ଖାଦ୍ୟ ଅତ୍ୟଳ୍ପ ଥିଲା - ଦିନକୁ କେଵଳ କିଛି ଖଣ୍ଡ କଳା ରୁଟି ଓ ପତଳା ସୁପ୍। ଅନେକ ଵନ୍ଦୀ ଭୋକ, ରୋଗ ଓ ଥକାପଣରେ ମୃତ୍ୟୁଵରଣ କରୁଥିଲେ।

କିନ୍ତୁ Vladimir ଜଣେ ଵିଜ୍ଞାନୀ ଥିଲେ, ଏଵଂ ସୋଭିଏତ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ ଜାଣିଥିଲେ ଯେ ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ମୂଲ୍ୟଵାନ। କିଛି ମାସ ପରେ ତାଙ୍କୁ କାଣ୍ଡାଲାକ୍ଷା ଅଞ୍ଚଳକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ କରାଗଲା, ଯେଉଁଠି ଏକ ମତ୍ସ୍ୟ ଅନୁସନ୍ଧାନ ଷ୍ଟେସନ୍ ଥିଲା। ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ କିଛି ଵୈଜ୍ଞାନିକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଵାକୁ ଅନୁମତି ଦିଆଗଲା, ଯଦିଓ ସେ ତଥାପି ଵନ୍ଦୀ ଥିଲେ ଓ ନିୟମିତ କଠିନ ଶ୍ରମ ମଧ୍ୟ କରିଵାକୁ ପଡୁଥିଲା।

କାଣ୍ଡାଲାକ୍ଷା କୋଲା ଉପଦ୍ୱୀପରେ, ଆର୍କଟିକ ସର୍କଲର ଉତ୍ତରରେ ଥିଲା। ଏହା ଫିନଲ୍ୟାଣ୍ଡ ସୀମା ଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୧୫୦ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଥିଲା - ଏକ ଵିଶାଳ, ଅସମ୍ଭଵ ଦୂରତା, କିନ୍ତୁ ସ୍ୱାଧୀନତାର ଏକମାତ୍ର ରାସ୍ତା।

 ତୃତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ: ପଳାୟନ ଯୋଜନା

୧୯୩୧ ନଭେମ୍ଵରରେ Tatiana ଓ Andreiଙ୍କୁ ଜେଲ ମଧ୍ୟରେ Vladimirଙ୍କୁ ଦେଖିଵାକୁ ଅନୁମତି ମିଳିଲା। ଏହା ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସାକ୍ଷାତ ଥିଲା ଏଵଂ ପ୍ରହରୀମାନଙ୍କ ତତ୍ତ୍ୱାଵଧାନରେ ହୋଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ ସେହି କିଛି ମିନିଟ୍‌ରେ, ସେମାନେ ଆଖିରେ ଆଖି କଥା ହୋଇଗଲେ ଏଵଂ ପରସ୍ପର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ମୌନ ବୁଝାମଣା ହୋଇଗଲା। ସେମାନଙ୍କୁ ଏ ସ୍ଥାନରୁ ପଳାୟନ କରିଵାକୁ ହିଁ ହେଵ। ଏହା କେଵଳ Vladimirଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିଵା ପାଇଁ ହିଁ ନୁହେଁ ଵରଂ ଏକ ପରିଵାର ଭାବରେ ସେମାନଙ୍କର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଵଞ୍ଚାଇ ରଖିଵାର ଵିଷୟ ଥିଲା।

Tatiana ମସ୍କୋ ଫେରିଗଲେ। ପରଵର୍ତ୍ତୀ ମାସଗୁଡ଼ିକରେ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସତର୍କତାର ସହିତ ଯୋଜନା କରିଵାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେ ଜାଣିଥିଲେ ଯେ OGPU ସବୁବେଳେ ସେମାନଙ୍କ ଗତିଵିଧି ଉପରେ ନଜର ରଖୁଛି। ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦକ୍ଷେପ ସନ୍ଦେହମୁକ୍ତ ଓ ସାଧାରଣ ଦେଖାଯିଵା ଆଵଶ୍ୟକ ଥିଲା। ସେ କିଛି ମୂଲ୍ୟଵାନ ଜିନିଷ ଲୁଚାଇ ରଖିଵାକୁ ଲାଗିଲେ - ଛୋଟ ଅଳଙ୍କାର ଯାହା ଵିକ୍ରି ହୋଇପାରିଵ, କିଛି ଗରମ କପଡ଼ା, ଛୁରୀ ଓ କମ୍ପାସ୍ ଇତ୍ୟାଦି ।

ଏଣେ Vladimir କାଣ୍ଡାଲାକ୍ଷାର ଭୂଗୋଳ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଵାକୁ ଲାଗିଲେ। ମତ୍ସ୍ୟ ଅନୁସନ୍ଧାନର କାମ ହେତୁ ତାଙ୍କୁ "Kola Bay" ଅଞ୍ଚଳରେ ଯିଵାକୁ ପଡୁଥିଲା। ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ନଦୀ, ପାହାଡ଼, ଜଙ୍ଗଲର ରାସ୍ତା ମନେ ରଖିଵାକୁ ଲାଗିଲେ। Vladimir ଜଣେ ଵୃଦ୍ଧ ମାଝୀଙ୍କ ନିକଟରୁ ଏହା କହି ଏକ ପୁରୁଣା ଡଙ୍ଗା କିଣିଲେ ଯେ ସେ ନମୁନା ସଂଗ୍ରହ ପାଇଁ ତାହା ଵ୍ୟଵହାର କରିଵେ। ସେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଡଙ୍ଗାକୁ ମରାମତି କରି ଏକ ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନରେ ଲୁଚାଇ ରଖିଲେ।

ମାତ୍ର ସବୁଠାରୁ କଷ୍ଟକର ଅଂଶ ଥିଲା ଧୈର୍ଯ୍ୟ ରଖିଵା। ଅନେକ ମାସ କଳ୍ପନା କଲେ ଯେ ସେମାନଙ୍କ ଯୋଜନା ଧରା ପଡ଼ିଯିଵ,କେହି ନା କେହି ଵିଶ୍ୱାସଘାତକତା କରିଵ। କିନ୍ତୁ କିଛି ହେଲା ନାହିଁ। ସେମାନେ ଅପେକ୍ଷା କରିରହିଲେ,ପଳାୟନର ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଦିନକୁ ।

ଚତୁର୍ଥ ଅଧ୍ୟାୟ: ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୩୨ - ସ୍ୱାଧୀନତାର ଆହ୍ଵାନ 

ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୩୨। ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଆର୍କଟିକ ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳ ଥିଲା । ଦିନଗୁଡ଼ିକ ଲମ୍ଵା ଥିଲା, ରାତି ପ୍ରାୟ ଅସ୍ତିତ୍ୱହୀନ। Tatiana ଓ Andrei ପୁଣି କାଣ୍ଡାଲାକ୍ଷା ଆସିଲେ। ଏଥର ଏକ ଵିଜିଟ୍ ଭାଵରେ - ସରକାରୀ ଅନୁମତି ସହିତ ଆସିଥିଲେ। କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ ସନ୍ଦେହ କଲେ ନାହିଁ; ଅନେକ ବନ୍ଦୀଙ୍କ ପରିଵାର ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଵାକୁ ଆସୁଥିଲେ।

ସେମାନେ ଏକ ଛୋଟ କୋଠରୀ ଭଡ଼ାରେ ନେଇଥିଲେ। କିଛି ସପ୍ତାହ ସେମାନେ ସାଧାରଣ ଜୀଵନଯାପନ କରୁଥିଵା ପରି ଅଭିନୟ କଲେ। Vladimir ଦିନେ କାମକୁ ଯାଉଥିଲେ, ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଫେରିଆସୁଥିଲେ। Andrei ବାହାରେ ଖେଳୁଥିଲା। କିନ୍ତୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ରାତିରେ, କବାଟ ବନ୍ଦ କରି ସେମାନେ ପଳାୟନର ଶେଷ ଵିସ୍ତୃତ ଯୋଜନା କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କଲେ ଯେ ସେମାନେ ଅଗଷ୍ଟ ୧୫ ତାରିଖ ସକାଳୁ ସେ ସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ି ପଳାଇବେ। ଏହା ଏକ ରଵିଵାର ଥିଲା, ଯେତେଵେଳେ Vladimirଙ୍କୁ କାମରୁ ଛୁଟି ମିଳୁଥିଲା। ସେମାନେ କହିଵବେ ଯେ ସେମାନେ ଏକ ପିକନିକ୍‌ ପାଇଁ ଯାଉଛନ୍ତି - ଆର୍କଟିକ ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ଏହା ଏକ ସାଧାରଣ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଥିଲା।

ସେମାନେ ସେମାନଙ୍କର ସାମଗ୍ରୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସାଵଧାନତାର ସହିତ ପ୍ୟାକ୍ କଲେ। ଅଧିକ ସାମଗ୍ରୀ ନେଲେ ସନ୍ଦେହ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇପାରେ, କମ୍ ନେଲେ ସେମାନେ ବଞ୍ଚିପାରିବେ ନାହିଁ। ଗଲାବେଳେ ଶେଷରେ ସେମାନେ ନେଇ ଯାଇଥିଲେ: କିଛି ରୁଟି,ଶୁଖୁଆ ମାଛ, ଚା, ଚିନି, ଦୁଇଟି କମ୍ଵଳ, ଏକ ଛୋଟ ଛୁରୀ,କମ୍ପାସ୍, କିଛି ଡିଆସିଲି ଏଵଂ ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଥିଵା ସମସ୍ତ ଗରମ କପଡ଼ା ।

 ପଞ୍ଚମ ଅଧ୍ୟାୟ: ପ୍ରଥମ ପାଦ - ଜଳ ଯାତ୍ରା

ଅଗଷ୍ଟ ୧୫, ୧୯୩୨, ସକାଳ ୫ଟା। ଆକାଶ ନିର୍ମଳ ଥିଲା। ଚେର୍ନାଵିନ୍ ପରିଵାର ସେମାନଙ୍କ କୋଠରୀରୁ ବାହାରିଲେ। ସେମାନେ ଏମିତି ଦେଖେଇଲେ ଯେମିତି ସେମାନେ ପିକନିକ୍‌କୁ ଯାଉଛନ୍ତି। Andrei ଏକ ପେଣ୍ଡୁ ଧରିଥିଲା। Tatiana ଖାଦ୍ୟର ଝୁଡ଼ି ଧରିଥିଲେ। Vladimir ଏକ ମାଛଧରା ଦଣ୍ଡ ଵହନ କରିଥିଲେ।

ସେମାନେ ଚାଲି ଚାଲି ଯେଉଁଠି ଡଙ୍ଗା ଲୁଚାଇ ରଖାଯାଇଥିଲା ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ। ସେମାନଙ୍କର ହୃଦୟ ଦ୍ରୁତଗତିରେ ଧକ୍ ଧକ୍ ହେଉଥିଲା। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାଦଚିହ୍ନ ଭାରି ଲାଗୁଥିଲା। ପ୍ରତ୍ୟେକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେମାନେ ଭାବୁଥିଲେ କେହି ସେମାନଙ୍କର ବାଟ ଓଗାଳିଵ, ପ୍ରଶ୍ନ କରିଵ, ସନ୍ଦେହ କରିଵ ଏଵଂ ଧରେଇ ଦେଵ ।

କିନ୍ତୁ କେହି ଅଟକେଇଲ ନାହିଁ,କେହି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ ନାହିଁ । ସେମାନେ ଡଙ୍ଗା ପାଖରେ ପହଞ୍ଚିଗଲେ। ଏହା ଦୁଇଟି ଆହୁଲାଯୁକ୍ତ ପ୍ରାୟ ୪ ମିଟର ଲମ୍ଵର ଏକ ସାଧାରଣ କାଠ ଡଙ୍ଗା ଥିଲା ।‌ ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ସାମଗ୍ରୀମାନ ଡଙ୍ଗାରେ ଭରି ଡଙ୍ଗାକୁ ପାଣିରେ ଠେଲିଦେଲେ।

ପ୍ରଥମ କିଛି ଘଣ୍ଟା ସେମାନେ Kola Bay ଉପକୂଳ ଅନୁସରଣ କଲେ ଏଵଂ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଯାଉଥିଲେ। ସମୁଦ୍ର ଶାନ୍ତ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଜଳ ବରଫ ପରି ଥଣ୍ଡା ଥିଲା। ଯଦି ଡଙ୍ଗା ଓଲଟିଯାଏ, ସେମାନେ ମିନିଟିକ ମଧ୍ୟରେ ମରିଯିବେ। Vladimir ଓ Tatiana ଆହୁଲା ବାହୁଁଥିଲେ କିନ୍ତୁ ଏଥିରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ନଥିଵାରୁ ସେମାନଙ୍କର ହାତ ଶୀଘ୍ର ଖଣ୍ଡିଆଖାବରା ହୋଇଗଲା ତେବେ ସେମାନେ ଅଟକିଲେ ନାହିଁ।

ସେମାନଙ୍କର ଯୋଜନା ଥିଲା Kola Bayକୁ ପାର ହୋଇ ପଶ୍ଚିମ ତୀରକୁ ପହଞ୍ଚିଵା, ଯେଉଁଠାରୁ ସେମାନେ ପାଦରେ ଫିନଲ୍ୟାଣ୍ଡ ଆଡ଼କୁ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କରିଵେ। ସନ୍ଧ୍ୟା ସୁଦ୍ଧା ସେମାନେ ପହଞ୍ଚିଗଲେ। ସେମାନେ ଡଙ୍ଗାକୁ ବୁଡ଼ାଇ ଦେଲେ ଯାହାଫଳରେ କେହି ଏହାକୁ ଖୋଜି ପାଇବେ ନାହିଁ। ସେମାନଙ୍କର ପଳାୟନର ଦ୍ୱିତୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ଏଵଂ ଏହି ପର୍ଯ୍ୟାୟ ସବୁଠାରୁ କଷ୍ଟକର ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଥିଲା ।

 ଷଷ୍ଠ ଅଧ୍ୟାୟ: ପଳାୟନର ପ୍ରଥମ ସପ୍ତାହ

ସେତେବେଳେ ଆର୍କଟିକର ଜଙ୍ଗଲ ଗଛବୃଚ୍ଛ,ଘନ ବୁଦା,ପଥର, ଜଳାଶୟ, ନଦୀ ଓ ପାହାଡ଼ର ଅସୀମ ଜଟିଳ ଜାଲ ଥିଲା । ଦିନରେ ମଶା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କୀଟପତଙ୍ଗ ଅସହ୍ୟ ଭାବରେ ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତି। ରାତିରେ ଥଣ୍ଡା ଅସହନୀୟ ହୋଇଯାଏ। ଏଵଂ ସବୁଠାରୁ ଭୟଙ୍କର ଥିଲା ଦିଗ ହଜାଇଵାର ସମ୍ଭାଵନା।

ଚେର୍ନାଵିନ୍ ପରିଵାର ପାଖରେ କମ୍ପାସ୍ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ମ୍ୟାପ୍ ନଥିଲା। Vladimir ତାରା ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସ୍ଥିତି ଦେଖି ଦିଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଜାଣିଥିଲେ ଯେ ସେମାନଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଯିଵାକୁ ହେଵ। ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତିଦିନ ଅତି କମ୍‌ରେ ୧୦-୧୫ କିଲୋମିଟର ଚାଲିଵାକୁ ପଡ଼ୁଥିଲା, ନଚେତ୍ ସେମାନଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ ସମାପ୍ତ ହେଵା ପୂର୍ଵରୁ ସେମାନେ ସୀମାରେ ପହଞ୍ଚି ପାରିଵେ ନାହିଁ।

ପ୍ରଥମ ଦିନ ସେମାନେ ପ୍ରାୟ ୧୨ କିଲୋମିଟର ଚାଲିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ପାଦ ଯନ୍ତ୍ରଣା କରୁଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଉତ୍ସାହିତ ଥିଲେ। ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ସେମାନେ ଏକ ଛୋଟ ନଦୀ ନିକଟରେ ଵିଶ୍ରାମ କଲେ। ସେମାନେ ଏକ ଛୋଟ ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରି ଚା ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ ଓ ରୁଟି ଖାଇଲେ। Andrei ଥକି ପଡ଼ିଥିଲେ କିନ୍ତୁ ଅଭିଯୋଗ କଲେ ନାହିଁ।

ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ ଵର୍ଷା ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଶୀଘ୍ର ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ କପଡ଼ା ଓ ସାମଗ୍ରୀ ଓଦା ହୋଇଗଲା। ଚାଲିଵା ଅଧିକ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ହୋଇଗଲା - ମାଟି ପିଚ୍ଛଳ ଥିଲା, ସ୍ଥାନେ ସ୍ଥାନେ ପାଦ ଖସୁଥିଲା। କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଜାଣିଥିଲେ ଯେ କୋଉଠି ରହିଯିଵାର ଅର୍ଥ ମୃତ୍ୟୁ। ସେମାନେ ଅନୁଭଵ ଓ ଅନୁମାନ କରୁଥିଲେ ଯେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିନ ନିଶ୍ଚୟ ସୋଭିଏତ ପୋଲିସ୍ ସେମାନଙ୍କର ପତ୍ତା ଲଗାଇଵାକୁ ସନ୍ଧାନ ଦଳ ପଠାଉଥିଵେ ଏଵଂ ଥରେ ଦି ଥର ସେମାନେ ଏହାର ଆଭାସ ବି ପାଇଥିଲେ ।

ତୃତୀୟ ଦିନ ଚେର୍ନାଵିନ୍ ପରିଵାର ଏକ ଵିରାଟ ଜଳାଶୟର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲା। ସେମାନେ ଚାରିପଟେ ବୁଲି ଦେଖିଲେ କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଵାର କୌଣସି ରାସ୍ତା ମିଳୁନଥିଲା। ସେମାନଙ୍କୁ ଏହା ମଧ୍ୟଦେଇ ଅତିକ୍ରମ କରିଵାକୁ ହିଁ ପଡ଼ିଲା। ଜଳ ବେକେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଥିଲା ଏଵଂ ଜଳସ୍ରୋତ ସେମାନଙ୍କୁ ଟାଣି ନେଉଥିଲା। Vladimir Andreiଙ୍କୁ ନିଜ କାନ୍ଧରେ ଵହନ କଲେ। Tatiana ସାମଗ୍ରୀ ଉଚ୍ଚରେ ଧରି ଚାଲିଲେ। ଦୁଇ ଘଣ୍ଟା ପରେ ସେମାନେ ଅନ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ପହଞ୍ଚିଲେ, ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଥକି ପଡ଼ିଥିଲେ ଏଵଂ ଶୀତରେ କମ୍ପୁଥିଲେ।

 ସପ୍ତମ ଅଧ୍ୟାୟ: ଭୋକ ଓ ହତାଶା

ପଞ୍ଚମ ଦିନ ସୁଦ୍ଧା ସେମାନଙ୍କର ଅଧିକାଂଶ ଖାଦ୍ୟ ସମାପ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ସେମାନେ ଭାବିଥିଲେ ଯେ କୌଣସି ମତେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଖାଦ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିପାରିବେ - ବେରୀ, ମୂଷା, ମାଛ ଇତ୍ୟାଦି ଖାଦ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲରୁ ମିଳି ହିଁ ଯାଏ । କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ପ୍ରକୃତ ସ୍ଥିତି ଭିନ୍ନ ଥିଲା। ବେରୀ ଅତ୍ୟଳ୍ପ ଥିଲା, ମାଛ ଧରିଵା ପାଇଁ ସମୟ ନଥିଲା, ମୂଷା ଖୋଜିଵା ଅସମ୍ଭଵ ଥିଲା।

ସେମାନେ ନିଜର ଖାଦ୍ୟ ରାସନ ଦେଖି ଚାହିଁ ଜଗି ରଖି ଵ୍ୟଵହାର କଲେ। ପ୍ରତିଦିନ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଵ୍ୟକ୍ତି କେଵଳ ଏକ ଖଣ୍ଡ ରୁଟି ଓ କିଛି ଶୁଖିଲା ମାଛ ଖାଉଥିଲେ। Andreiଙ୍କୁ ଅଧିକ ଦିଆଯାଉଥିଲା କାରଣ ସେ ବଢନ୍ତା ଵାଳକ ଥିଲେ। Vladimir ଓ Tatiana ନିଜେ ଅନାହାରରେ ରହୁଥିଲେ।

ଭୋକ ସହ୍ୟ କରିଵା କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ଆହୁରି କଷ୍ଟକର ଥିଲା ଦୁର୍ଵଳତା ଯାହା ଏହି କଠୋର ପଳାୟନ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା। ସେମାନଙ୍କ ପାଦ ଭାରି ଲାଗୁଥିଲା, ସେମାନଙ୍କ ମସ୍ତିଷ୍କ ଧୀର ହୋଇ ଯାଉଥିଲା। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାହାଡ଼ ଆରୋହଣ ଏକ ମହାନ ଯୁଦ୍ଧ ଭଳି ପ୍ରତିଭାତ ହେଉଥିଲା।

ସପ୍ତମ ଦିନ Tatiana ଜ୍ୱରରେ ପଡ଼ିଲେ। ସେ କମ୍ପୁଥିଲେ ଏଵଂ ତାଙ୍କ ମତି ଵିଭ୍ରାନ୍ତ ଘଟିଲା। ସେମାନେ ଦିନଟିଏ ଵିଶ୍ରାମ ନେଲେ। ଏହା ଏକ ଵିପଜ୍ଜନକ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଥିଲା - ପ୍ରତ୍ୟେକ ଵିଶ୍ରାମର ଦିନ ସେମାନଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁର ନିକଟତର କରୁଥିଲା। କିନ୍ତୁ Tatiana ବିନା ସେମାନେ ଆଗକୁ ଯାଇପାରିଵେ ନାହିଁ।

Vladimir ତାଙ୍କୁ ନିକଟସ୍ଥ ନଦୀରୁ ଥଣ୍ଡା ଜଳ ଆଣି ପାନ କରାଉଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କର ଶେଷ ରାସନ ଚିନି Tatianaଙ୍କୁ ଦେଲେ ଯାହାଫଳରେ ସେ ଶକ୍ତି ପାଇବେ। Andrei ମୌନରେ ବସି ନିଜ ମା'ଙ୍କର ହାତ ଧରିଥିଲେ। ସେହି ରାତି ସବୁଠାରୁ ଲମ୍ଵା ଥିଲା।

କିନ୍ତୁ Tatiana ଜଣେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମହିଳା ଥିଲେ। ପରଦିନ ସକାଳ ସୁଦ୍ଧା ତାଙ୍କର ଜ୍ୱର କମିଗଲା। ସେ ସ୍ଥିର କଲେ ଯେ ସେ ଏବେ ଚାଲିପାରିବେ। ତହୁଁ ଚେର୍ନାଵିନ୍ ପରିଵାର ପୁଣି ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କଲା।

 ଅଷ୍ଟମ ଅଧ୍ୟାୟ: ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ିଵାର ମୁହୂର୍ତ୍ତ

ଦଶମ ଦିନ ପରେ ସେମାନଙ୍କର ଜୋତା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା। ସେ ଜୋତାଗୁଡ଼ିକ ଆରମ୍ଭରୁ ମଧ୍ୟ ଭଲ ନଥିଲା କାରଣ ସୋଭିଏତ ତିଆରି ଖରାପ ଚମଡ଼ା ଜୋତା ଥିଲା। ଵର୍ତ୍ତମାନ ସେ ଜୋତାଗୁଡ଼ିକର ତଳଭାଗ ଖସିପଡ଼ିଯାଇଥିଲା, ପାର୍ଶ୍ୱଗୁଡ଼ିକ ଫାଟିଯାଇଥିଲା। ସେମାନଙ୍କୁ ପାଦରେ କପଡ଼ା ଓ ଗଛ ଛାଲ ଵାନ୍ଧି ଚାଲିଵାକୁ ପଡ଼ୁଥିଲା। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାଦ ଯନ୍ତ୍ରଣାଦାୟକ ଥିଲା।

ତେରତମ ଦିନ ସେମାନେ ଏକ ନଦୀ ପାର ହେଵାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଵାଵେଳେ ସେମାନଙ୍କର ଶେଷ କମ୍ଵଳ ଜଳରେ ବୁଡ଼ିଯାଇଥିଲା ଏଵଂ ଜଳସ୍ରୋତ ମଧ୍ୟରେ କୁଆଡ଼େ ଭାସି ଯାଇଥିଲା। ସେହି ରାତି ସେମାନେ କମ୍ପି କମ୍ପି ଏକତ୍ର ବସିଥିଲେ ଏଵଂ ତିନିହେଁ ଗୋଟିଏ ପତଳା କମ୍ଵଳରେ ଢାକି ହୋଇଥିଲେ।

ପନ୍ଦରତମ ଦିନ ସେମାନଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାପ୍ତ ହୋଇଗଲା। ଏହା ପରଠାରୁ ସେମାନେ କେଵଳ ବେରୀ ଏଵଂ ମଲାଘାସର ଚେର ଖାଉଥିଲେ, ଯାହା ସେମାନେ ଖୋଜି ପାଉଥିଲେ। Andrei କାନ୍ଦିଵା ବନ୍ଦ କରିଦେଇଥିଲେ - ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଶକ୍ତି ନଥିଲା। ସେ କେଵଳ ଯାନ୍ତ୍ରଵତ୍ ଚାଲୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଆଖିକୁ ଦୁର୍ଵଳତା ଯୋଗୁଁ ଭଲ ଭାବରେ କିଛି ଦେଖାଯାଉନଥିଲା।

ସେହି ରାତିରେ Vladimir ଓ Tatiana ଏ ଵିଷୟରେ କଥା ହେଉଥିଲେ। ସେମାନେ ହୁଏତ ମରିଯାଇପାରନ୍ତି। ଏହା ଵର୍ତ୍ତମାନ ଏକ ଵାସ୍ତଵ ସମ୍ଭାଵନା ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ ଯେ ସେମାନେ ଆତ୍ମସମର୍ପଣ କରିବେ ନାହିଁ। ଯଦି ମରିଵା ହିଁ ତାଙ୍କ ଭାଗ୍ୟରେ ଥାଏ, ତେବେ ଏଠାରେ, ସ୍ୱାଧୀନ ଭାବରେ ଜଙ୍ଗଲରେ ମରିଵା ଭଲ, ଗୁଲାଗର ତାରବାଡ଼ ମଧ୍ୟରେ ଜଣେ ଜଣେ ବନ୍ଦୀ ଭଳି ମରିଵା ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ଵୀକାର ନଥିଲା ।

 ନଵମ ଅଧ୍ୟାୟ: ଆଶାର ଝଲକ

ଅଠରତମ ଦିନ ସେମାନେ ଏକ ପୁରୁଣା ପାଦଚଲା ବାଟ ଖୋଜି ପାଇଲେ। ଏହା ଏକ ଭଲ ଚିହ୍ନ ଥିଲା - ଏହାର ଅର୍ଥ ସେମାନେ ମାନଵ ଵସତି ନିକଟରେ ଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଏହା ମଧ୍ୟ ଵିପଜ୍ଜନକ ଥିଲା କାରଣ ଯଦି ତାହା ସୋଭିଏତ ଅଞ୍ଚଳ ହୋଇଥାଏ, ତେଵେ ସେମାନେ ଧରାପଡ଼ିଯିଵେ।

ଚେର୍ନାଵିନ୍ ପରିଵାର ସତର୍କତାର ସହିତ ଆଗକୁ ଵଢ଼ିଲା। Vladimir ଆଗରେ ଯାଉଥିଲେ, ସବୁକିଛି ଭଲ ଭାଵରେ ଶୁଣୁଥିଲେ ଓ ଦେଖୁଥିଲେ। ହଠାତ୍‌ ସେ ଗୋଟିଏ ଗଛରେ ଏକ ଚିହ୍ନ ଦେଖିଲେ। ଏହା ଏକ ସୀମା ମାର୍କର୍ ଥିଲା!

କିନ୍ତୁ କେଉଁ ପାର୍ଶ୍ୱର? ଫିନ୍ନିସ ନା ସୋଭିଏତ? ସେମାନଙ୍କର ହୃଦୟ ଦ୍ରୁତଗତିରେ ଧକ୍ ଧକ୍ କରୁଥାଏ । Vladimir ନିକଟରୁ ପରୀକ୍ଷା କରିଦେଖିଲେ। ଚିହ୍ନଟି ପୁରୁଣା ଥିଲା ଏଵଂ କ୍ଷୟପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲା , କିନ୍ତୁ ସେ କିଛି ଅକ୍ଷର ପଢ଼ିପାରିଲେ: RAJA - ଏକ ଫିନ୍ନିସ୍ ଶବ୍ଦ ଯାହାର ଅର୍ଥ ସୀମା ଥିଲା । ସେମାନେ ଜାଣି ଉଷତ ହେଲେ ଯେ ସେମାନେ ସୀମା ପାଖରେ ପହଞ୍ଚି ସାରିଥିଲେ! ସେମାନେ ଏବେ ଫିନଲ୍ୟାଣ୍ଡରେ ଥିଲେ !

କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କର ଉତ୍ସାହ ଅଳ୍ପ ସମୟ ପାଇଁ ଥିଲା। ସେମାନେ ଜାଣିଥିଲେ ଯେ ସୋଭିଏତ ସୀମା ରକ୍ଷୀମାନେ ବେଳେବେଳେ ଫିନ୍ନିସ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅନୁପ୍ରଵେଶ କରନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କୁ ଫିନଲ୍ୟାଣ୍ଡ ଦେଶର ଆହୁରି ଗଭୀର ଭିତରକୁ ଯିଵାକୁ ହେଵ।

 ଦଶମ ଅଧ୍ୟାୟ: ଶେଷ ପରୀକ୍ଷା

ଵିଂଶତମ ଦିନ ସେମାନେ ଏକ ଫିନ୍ନିସ୍ କୁଟୀର ଦେଖିଲେ। ଏହା ଏକ ନିର୍ଜନ ଶିକାରୀ କୁଟୀର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ସେମାନେ ନିକଟକୁ ଗଲେ, କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ କେହି ନଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଭିତରେ ସେମାନେ କିଛି ଖାଦ୍ୟ ପାଇଲେ - କିଛି ରୁଟି,ଲୁଣ, କିଛି ଶୁଖିଲା ମାଂସ ସେଠାରେ ଥିଲା । ଆନନ୍ଦ ଯୋଗୁଁ ସେମାନଙ୍କ ଆଖିରେ ଲୁହ ଆସିଗଲା ।

ସେମାନେ ସେଠାରେ ଏକ ରାତି ରହିଲେ। ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ୨୦ ଦିନରେ ସେମାନେ ଏକ ଛାତ ତଳେ ଶୋଇଲେ। ସେମାନେ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଲେ କିନ୍ତୁ ଧୀରେ ଧୀରେ, କାରଣ ସେମାନଙ୍କର ପେଟ ଏତେ ଲମ୍ଵା ସମୟ ଅନାହାରରେ ରହିଵା ପରେ ଅଧିକ ଖାଦ୍ୟ ସହ୍ୟ କରିପାରୁ ନଥିଲା।

ପରଦିନ ସେମାନେ ପୁଣି ଚାଲିଲେ। ସେମାନଙ୍କୁ ଏବେ ଏକ ଗାଁ ଖୋଜିଵାକୁ ପଡ଼ିଵ, ଫିନ୍ନିସ୍ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିଵାକୁ ହେଵ ଏଵଂ ଆଶ୍ରୟ ମାଗିଵାକୁ ପଡ଼ିଵ।

ଵାଇଶତମ ଦିନର ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ସେମାନେ ଏକ ଧୂଆଁ ଦେଖିଲେ। ସେମାନେ ସେହି ଦିଗକୁ ଗଲେ ଏଵଂ ଏକ ଛୋଟ ଫିନ୍ନିସ୍ ଗାଁ ପାଇଲେ। ଗ୍ରାମଵାସୀମାନେ ପ୍ରଥମେ ଭୟଭୀତ ହୋଇଥିଲେ - ଏହି ତିନି ଜଣ ଅଜଣା ଵ୍ୟକ୍ତି, ଘୋର କଙ୍କାଳ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର କପଡ଼ା ଛିଣ୍ଡିଯାଇଥିଲା, ସେମାନଙ୍କର ପାଦ ରକ୍ତାକ୍ତ ଥିଲା।

କିନ୍ତୁ ଫିନ୍ନିସ୍ ଲୋକମାନେ ଦୟାଳୁ ଥିଲେ। ସେମାନେ ଚେର୍ନାଭିନ ପରିଵାରକୁ ଭିତରକୁ ନେଇଗଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଉଷୁମ କପଡ଼ା ଦେଲେ। ସେମାନେ ଗାଆଁର ସର୍ଦ୍ଦାରଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ଏଵଂ ସିଏପୋଲିସକୁ ସୂଚନା ଦେଲେ।

 ଏକାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ: ସ୍ୱାଧୀନତା

ପରଵର୍ତ୍ତୀ କିଛି ସପ୍ତାହ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଥିଲା। ଫିନ୍ନିସ୍ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷଙ୍କୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଵାକୁ ପଡ଼ିଲା - କ’ଣ ଏହି ସୋଭିଏତ ଶରଣାର୍ଥୀମାନଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦେବେ ନା ଆଶ୍ରୟ ଦେବେ ? ସୋଭିଏତ ୟୁନିୟନ ଚାପ ପ୍ରୟୋଗ କରୁଥିଲା - ଋଷିଆର ଅଧିକାରୀଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ Vladimir ଜଣେ ଅପରାଧୀ ଥିଲେ, ସେ ସରକାରୀ ସମ୍ପତ୍ତି (ଡଙ୍ଗା) ଚୋରି କରିଥିଲେ, ସେ ନିଜର ଦଣ୍ଡରୁ ପଳାଇଥିଲେ।

କିନ୍ତୁ ଫିନଲ୍ୟାଣ୍ଡ ଏକ ସ୍ୱାଧୀନ ଦେଶ ଥିଲା ଏଵଂ ସୋଭିଏତ ଶାସନ ପ୍ରତି ସନ୍ଦେହ କରୁଥିଲା। Vladimirଙ୍କର କାହାଣୀ ଵିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ ଥିଲା, ଏଵଂ ତାଙ୍କର ଵୈଜ୍ଞାନିକ ସାଖ୍ୟପତ୍ର ସତ୍ୟାପିତ ହୋଇପାରିଥିଲା। ଶେଷରେ ଫିନଲ୍ୟାଣ୍ଡ ସେମାନଙ୍କୁ ରାଜନୈତିକ ଆଶ୍ରୟ ପ୍ରଦାନ କଲା।

କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଫିନଲ୍ୟାଣ୍ଡରେ ରହିପାରିଲେ ନାହିଁ - ଏହା ସୋଭିଏତ ସୀମାଠାରୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିକଟ ଥିଲା। ସେମାନଙ୍କୁ ଆହୁରି ପଶ୍ଚିମକୁ ଯିଵାକୁ ହେଵ। ୧୯୩୩ ମସିହାରେ ସେମାନେ ଇଂଲଣ୍ଡକୁ ପ୍ରଵାସ କରିଲେ।

ଲଣ୍ଡନରେ ସେମାନେ ଏକ ନୂଆ ଜୀଵନ ଆରମ୍ଭ କଲେ। Vladimir ନିଜର ଵୈଜ୍ଞାନିକ କାର୍ଯ୍ୟ ଜାରି ରଖିପାରିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ, ସେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ ଯେ ସେ ଵିଶ୍ୱକୁ ଜଣାଇଵା ଉଚିତ୍ ଯେ ସୋଭିଏତ ୟୁନିୟନରେ କଣ ସବୁ ଅନ୍ୟାୟ ଘଟୁଛି।

 ଦ୍ୱାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ: ମୌନ ଭାଙ୍ଗ

୧୯୩୩ ମସିହାରେ Tatiana Tchernavin ତାଙ୍କର ପୁସ୍ତକ Escape from the Soviets ପ୍ରକାଶିତ କଲେ। ଏହା ତତ୍‌କ୍ଷଣାତ୍‌ ସେନ୍ସେସନ୍ ସୃଷ୍ଟି କଲା। ପାଶ୍ଚାତ୍ୟରେ ଅନେକେ ସୋଭିଏତ ୟୁନିୟନକୁ ଏକ ପ୍ରଗତିଶୀଳ ସମାଜଵାଦୀ ରାଜ୍ୟ ଭାବରେ ଦେଖୁଥିଲେ। Tatianaଙ୍କ ପୁସ୍ତକ ପ୍ରଥମ ଵ୍ୟକ୍ତିଗତ ଵିଵରଣୀଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଥିଲା ଯାହା ତତ୍କାଳୀନ ଋଷୀୟ ଶାସନ ଵ୍ୟଵସ୍ଥାର ଵାସ୍ତଵତା ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲା । ଵିଶ୍ଵ ଜାଣିପାରିଲା ଯେ ଅତ୍ୟାଚାର, ଗିରଫ, ଅନ୍ୟାୟ ଦଣ୍ଡାଦେଶ, ଗୁଲାଗ ଇତ୍ୟାଦି ମଧ୍ୟରେ ଫସି ଋଷୀୟ ଲୋକେ ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ କାଳାତିପାତ କରୁଥିଲେ ।

ତାଙ୍କ ଲେଖା ଅସାଧାରଣ ଥିଲା। ଏହା କେଵଳ ରାଜନୀତିକ ଵିଶ୍ଳେଷଣ ନୁହେଁ ଵରଂ ଏକ ମାନଵୀୟ କାହାଣୀ ଥିଲା। ସେ ଲେଖିଥିଲେ ଯେ କିପରି ଜଣେ ସାଧାରଣ ପରିଵାର ଅତ୍ୟାଚାରର ଶିକାର ହୋଇଥିଲା, କିପରି ସେମାନେ ସବୁକିଛି ହରାଇଥିଲେ, କିପରି ସେମାନେ ଲଢ଼ିଥିଲେ ଓ ବଞ୍ଚି ରହିଥିଲେ। Tatiana ୨୨ ଦିନର ପଳାୟନର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିନକୁ ଵିସ୍ତୃତ ଭାଵରେ ଵର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ ।

Vladimir ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ନିଜର ପୁସ୍ତକ "I Speak for the Silent: Prisoners of the Soviets (୧୯୩୫)" ଲେଖିଲେ I Tatianaଙ୍କ ପୁସ୍ତକ ଵ୍ୟକ୍ତିଗତ ଥିଲାବେଳେ Vladimirଙ୍କ ପୁସ୍ତକ ଵ୍ୟାପକ ଥିଲା। ସେ କେଵଳ ନିଜର କାହାଣୀ ନୁହେଁ, ଵରଂ ତାଙ୍କ ସହିତ ଥିଵା ଅନ୍ୟ ବନ୍ଦୀମାନଙ୍କର କାହାଣୀ ମଧ୍ୟ କହିଥିଲେ - ଇଞ୍ଜିନିୟର, ଵୈଜ୍ଞାନିକ, ଶିକ୍ଷକ, ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତେ ଶତ୍ରୁ ବୋଲି ଅଭିହିତ ହୋଇ ସୋଭିଏତ୍ ଗୁଲାଗକୁ ପଠାଯାଇଥିଲେ।

Vladimirଙ୍କର ପୁସ୍ତକର ଶୀର୍ଷକ ଵହୁତ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା: I Speak for the Silent - ଅର୍ଥାତ୍ ମୁଁ ମୌନମାନଙ୍କ ପାଇଁ କହୁଛି। ସେ ଜାଣିଥିଲେ ଯେ ଗୁଲାଗରେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଲୋକ ଥିଲେ ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ଦୁଃଖ କଷ୍ଟ ଅତ୍ୟାଚାରର କଥା ପାରୁ ନଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ସ୍ୱର ସବୁଦିନ ପାଇଁ ବରଫ,କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟରେ ହଜିଯାଇଥିଲା। Vladimir ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସତ୍ୟ କହିଵା ଉଚିତ୍ ଅନୁଭଵ କରିଥିଲେ।

 Vladimir ଓ Tatiana ଚେର୍ନାଵିନଙ୍କର ସୋଭିଏତ ଗୁଲାଗରୁ ଏହି ସଫଳ ପଳାୟନ କାହାଣୀ କେଵଳ ଏକ ସାହସିକ ପଳାୟନ କାହାଣୀ ନୁହେଁ। ଏହା ଵିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ସବୁଠାରୁ ଅନ୍ଧକାରମୟ ଅଧ୍ୟାୟଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏର ସାକ୍ଷୀ ଅଟେ। ଷ୍ଟାଲିନଙ୍କ ଗୁଲାଗ ଵ୍ୟଵସ୍ଥାରେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଲୋକ କଷ୍ଟ ଭୋଗିଥିଲେ ଏଵଂ ମୃତ୍ୟମୁଖରେ ପଡ଼ିଥିଲେ। ଅଧିକାଂଶ କେବେ ମୁକ୍ତ ହୋଇପାରିଲେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଚେର୍ନାଵିନ ପରିଵାର ଵିରଳ ଅପଵାଦ ଥିଲେ - ସେମାନେ ପଳାଇଗଲେ, ବଞ୍ଚିଗଲେ ଏଵଂ ଦୁନିଆକୁ ସତ କହିଵାକୁ ବଞ୍ଚିଗଲେ।

ସେମାନଙ୍କର ପୁସ୍ତକ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟରେ ସୋଭିଏତ ୟୁନିୟନ ଵିଷୟରେ ଥିଵା ଵିଚାର ଓ ଵିଶ୍ଵାସକୁ ପରିଵର୍ତ୍ତନ କରିଵାରେ ସାହାଯ୍ୟ କଲା। ୧୯୩୦ ଦଶକରେ ଅନେକ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ବୁଦ୍ଧିଜୀଵୀମାନେ କମ୍ୟୁନିଜମ୍ ପ୍ରତି ସହାନୁଭୂତିଶୀଳ ଥିଲେ, ଯାହାକୁ ସେମାନେ ଫାସିଜିମ୍‌ର ଵିକଳ୍ପ ଭାଵରେ ଦେଖୁଥିଲେ। ଚେର୍ନାଵିନଙ୍କ ପୁସ୍ତକ ସେମାନଙ୍କ ଆଖି ଖୋଲିଦେଲା ଏଵଂ ସେତେବେଳେ ସେମାନେ ଜାଣିପାରିଲେ ଯେ ସେମାନଙ୍କର କଳ୍ପନା ଓ ଶୁଣାକଥାଠାରୁ ସୋଭିଏତ ଵାସ୍ତଵତା କେତେ ଭିନ୍ନ ଥିଲା।

Andrei ଚେର୍ନାଵିନ ପଳାୟନ ସମୟରେ ଜଣେ ଯୁଵକ ଥିଲେ, ଇଂଲଣ୍ଡରେ ବଡ଼ ହୋଇଥିଲେ। ପରଵର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ସେ ଆମେରିକାକୁ ଚାଲିଗଲେ ଏଵଂ ସେଠାରେ ସେ ଜଣେ ସଫଳ ଵ୍ୟଵସାୟୀ ହୋଇଥିଲେ। ୨୦୦୦ ମସିହାରେ, ସୋଭିଏତ ୟୁନିୟନର ପତନ ପରେ, ସେ ରୁଷିଆ ଫେରିଗଲେ ଏଵଂ Gulag ନାମକ ଏକ ଡକ୍ୟୁମେଣ୍ଟାରୀରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କଲେ। ସେ ସେହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ପୁନର୍ଵାର ପରିଦର୍ଶନ କଲେ ଯେଉଁ ଯେଉଁ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ପଳାୟନ ସମୟରେ ତାଙ୍କ ପରିଵାର ଯାଇଥିଲା - ୭୦ ଵର୍ଷ ପରେ, ସେହି ଯାତ୍ରାର ସ୍ମୃତି ମନେ ପକାଉଥିଲେ ଯାହା ତାଙ୍କ ଜୀଵନକୁ ପରିଭାଷିତ କରିଥିଲା।

ଚେର୍ନାଵିନଙ୍କ କାହାଣୀ ଆମକୁ କିଛି ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଶିଖାଏ। ଏହା ଦେଖାଏ ଯେ ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଇଁ ମାନଵର ଇଚ୍ଛା କେତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଏହା ଦେଖାଏ ଯେ ପରିଵାରର ଏକତା କିପରି ଅସମ୍ଭଵକୁ ସମ୍ଭଵ କରିପାରେ। ଏଵଂ ଏହା ଦେଖାଏ ଯେ ଅତ୍ୟାଚାର ଵିରୁଦ୍ଧରେ ସାକ୍ଷ୍ୟ ଦେଵା କେତେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ - ଯେତେ ଵିପଜ୍ଜନକ ହେଉନା କାହିଁକି।

ଆଜି, ଚେର୍ନାଵିନଙ୍କ ପୁସ୍ତକଗୁଡ଼ିକ ଗୁଲାଗ ଇତିହାସର ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଡକ୍ୟୁମେଣ୍ଟ୍ ଅଟେ। ସେମାନେ ଅଲେକ୍ସଜାଣ୍ଡର ସୋଲଜେନିଟସିନଙ୍କ Gulag Archipelago କିମ୍ଵା ଭର୍ଲାମ ଶଲାମୋଭଙ୍କ Kolyma Tales ଭଳି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନୁହଁନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ସମାନ ଭାଵରେ ମୂଲ୍ୟଵାନ। 

ସେମାନଙ୍କର ପଳାୟନ ମାନଵୀୟ ଚେତନାର ଏକ ସ୍ମାରକ ଅଟେ - ନିରାଶା, ଭୋକ, ଭୟ, ଏଵଂ ପ୍ରାୟ ନିଶ୍ଚିତ ମୃତ୍ୟୁର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ ବି, ଏକ ପରିଵାର ଏକତ୍ର ରହି ପ୍ରତି ପଦକ୍ଷେପରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆଡ଼କୁ ଆଗକୁ ଆଗକୁ ମାଡ଼ିଯାଇଥିଲା ବଢ଼ିଯାଇଥିଲା । ଏଵଂ ସେମାନେ କେଵଳ ଭୌତିକ ମୁକ୍ତି ପାଇନଥିଲେ - ସେମାନେ ନୈତିକ ମୁକ୍ତି ମଧ୍ୟ ପାଇଥିଲେ, ସତ୍ୟ କହିଵାର ସ୍ୱାଧୀନତା, ମୌନମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୌନମାନଙ୍କର ଅକୁହାକଥା କହିଵାର ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଇଥିଲେ ।