ଅଗଷ୍ଟ ଵିପ୍ଲଵର ଅମର ଗାଥା: ମାଥିଲି ଗୁଳିକାଣ୍ଡ ଓ ଶହୀଦ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନାୟକ

ଭାରତର ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ ଇତିହାସରେ ୧୯୪୨ ମସିହାର ଅଗଷ୍ଟ ଆନ୍ଦୋଳନ ଵା 'ଭାରତ ଛାଡ଼ ଆନ୍ଦୋଳନ' ଏକ ଯୁଗାନ୍ତକାରୀ ଅଧ୍ୟାୟ। "କର ଵା ମର" ଡାକରାରେ ସମଗ୍ର ଦେଶ ଶିହରିତ ହୋଇଉଠିଥିଲା। ପରାଧୀନତାର ଶୃଙ୍ଖଳ ଭାଙ୍ଗିଵା ପାଇଁ ଭାରତର କୋଣ ଅନୁକୋଣରୁ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଜନତା ରାଜରାସ୍ତାକୁ ଓହ୍ଲାଇ ଆସିଥିଲେ। ଏହି ଅଭୂତପୂର୍ଵ ଜାତୀୟ ଜାଗରଣରୁ ଓଡ଼ିଶାର ସୁଦୂର, ଦୁର୍ଗମ ଅଞ୍ଚଳ କୋରାପୁଟ ଓ ମାଲକାନଗିରି ମଧ୍ୟ ବାଦ୍ ପଡ଼ିନଥିଲା। ଗହନ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ପାହାଡ଼ ପର୍ଵତ ଘେରା ମାଥିଲିର ମାଟିରେ ଅଗଷ୍ଟ ୨୧ ତାରିଖ ଦିନ ଯେଉଁ ରକ୍ତାକ୍ତ ସଂଗ୍ରାମ ଗଢ଼ିଉଠିଥିଲା, ତାହା ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନର ଇତିହାସରେ ମାଥିଲି ଗୁଳିକାଣ୍ଡ ନାମରେ ସଦା ସ୍ମରଣୀୟ ହୋଇ ରହିଛି। ଏହି ଗୁଳିକାଣ୍ଡ କେଵଳ ବ୍ରିଟିଶ ପୋଲିସର ନୃଶଂସତାର କାହାଣୀ ନୁହେଁ, ଵରଂ ଅସହାୟ, ନିରସ୍ତ୍ର ଆଦିଵାସୀ ଜନତାଙ୍କ ଜାତୀୟତାବୋଧ, ଆତ୍ମଵଳିଦାନ ଏଵଂ ସ୍ୱାଭିମାନର ଏକ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ପ୍ରତୀକ।

ଏହି ସଂଗ୍ରାମର ମୁଖ୍ୟ ପୁରୋଧା ଥିଲେ ମାଲକାନଗିରିର ଅଵିସଂଵାଦିତ ଆଦିଵାସୀ ନେତା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନାୟକ। ତେନ୍ତୁଳିଗୁମା ଗ୍ରାମରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନାୟକ ଥିଲେ ଜଣେ ନିଷ୍ଠାପର ସଂଗ୍ରାମୀ। ସେ ସାଧାରଣ ଆଦିଵାସୀଙ୍କୁ ଶୋଷଣ, ନିର୍ଯାତନା,ବ୍ରିଟିଶ ସରକାରଙ୍କ ଗୋତି ଓ ଭେଟି ପ୍ରଥା ଏଵଂ ନିଷ୍ଠୁର ଜଙ୍ଗଲ ଆଇନ ଵିରୋଧରେ ସଂଗଠିତ କରିଥିଲେ। ସେ ଗ୍ରାମେ ଗ୍ରାମେ ଖଦି ପ୍ରଚାର, ନିଶା ନିଵାରଣ ଏଵଂ ଅସହଯୋଗ ଆନ୍ଦୋଳନର ଵାର୍ତ୍ତା ପହଞ୍ଚାଇଥିଲେ। କୋରାପୁଟର ଜନସାଧାରଣ ତାଙ୍କୁ ସଶ୍ରଦ୍ଧାରେ 'ମାଲକାନଗିରିର ଗାନ୍ଧୀ' ଭାଵେ ଅଭିହିତ କରିଥିଲେ। ୧୯୪୨ ମସିହା ଅଗଷ୍ଟ ମାସରେ ଭାରତ ଛାଡ଼ ଆନ୍ଦୋଳନର ଆହ୍ୱାନ ଶୁଣି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନାୟକଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଆଦିଵାସୀ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ ଵିରୋଧରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ସଂଗ୍ରାମ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିଲେ।

୧୯୪୨ ମସିହା ଅଗଷ୍ଟ ୨୧ ତାରିଖର ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ମାଥିଲି ଅଞ୍ଚଳ ପାଇଁ ଏକ ନୂତନ ସଂଗ୍ରାମର ଵାର୍ତ୍ତା ନେଇ ଆସିଥିଲା। ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନାୟକଙ୍କ ଆହ୍ୱାନରେ ହଜାର ହଜାର ଆଦିଵାସୀ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ ନିଜ ନିଜ ଗ୍ରାମରୁ ବାହାରି ମାଥିଲିଠାରେ ଏକାଠି ହୋଇଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ହାତରେ ଥିଲା ଜାତୀୟ ତ୍ରିରଙ୍ଗା ପତାକା ଏଵଂ ମୁଖରେ ଥିଲା ବନ୍ଦେ ମାତରଂ ଆଦି ଜୟଗାନ ଓ ସ୍ୱାଧୀନତାର ସ୍ଲୋଗାନ୍। ପାରମ୍ପରିକ ବାଜା, ସିଂଘା ଓ ମାଦଳର ତାଳେ ତାଳେ ଅହିଂସ ବାଟରେ ମାଥିଲି ପୋଲିସ ଷ୍ଟେସନ୍ ଆଡ଼କୁ ଏକ ଵିଶାଳ ଶୋଭାଯାତ୍ରା ଅଗ୍ରସର ହୋଇଥିଲା। ଏହି ସଂଗ୍ରାମୀମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଥିଲା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପୋଲିସ ଷ୍ଟେସନ୍ ଉପରେ ଜାତୀୟ ପତାକା ଉତ୍ତୋଳନ କରି ବ୍ରିଟିଶ ସରକାରଙ୍କ ଆଧିପତ୍ୟକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିଵା ଏଵଂ ସତ୍ୟାଗ୍ରହ କରିଵା।

ଶୋଭାଯାତ୍ରାଟି ମାଥିଲି ପୋଲିସ ଷ୍ଟେସନ୍ ସମ୍ମୁଖରେ ପହଞ୍ଚିଵା ବେଳକୁ ସେଠାରେ ବ୍ରିଟିଶ ପୋଲିସ ଵାହିନୀ ପୂର୍ଵରୁ ସଜାଗ ହୋଇ ରହିଥିଲେ। ପୋଲିସ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ ଶୋଭାଯାତ୍ରାକୁ ଅଟକାଇଵା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ଏଵଂ ଭିଡ଼ ଭାଙ୍ଗି ଚାଲିଯିଵାକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ। ମାତ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନାୟକଙ୍କ ଦୃଢ଼ ନେତୃତ୍ୱରେ ସଂଗ୍ରାମୀମାନେ ଅଚଳ ଓ ଅଟଳ ହୋଇ ଠିଆ ହୋଇଥିଲେ। ସେମାନେ କୌଣସି ପ୍ରକାର ହିଂସାତ୍ମକ ଆଚରଣ ନକରି ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସତ୍ୟାଗ୍ରହ ଜାରି ରଖିଥିଲେ। ସଂଗ୍ରାମୀମାନଙ୍କର ଏହି ଭୟହୀନ ସାହସ ଓ ଦୃଢ଼ତା ଦେଖି ବ୍ରିଟିଶ ପୋଲିସ ଵିଚଳିତ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲା। ପ୍ରଥମେ ପୋଲିସ କ୍ରୋଧାନ୍ୱିତ ହୋଇ ଆନ୍ଦୋଳନକାରୀଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଦ୍ଦୟ ଭାବେ ଲାଠିଚାଳନା କଲା। ମାତ୍ର ଦେଶପ୍ରେମରେ ଉଦ୍ବୁଦ୍ଧ ଜନତା ଲାଠି ପ୍ରହାରକୁ ଖାତିର ନକରି ପୋଲିସ ଷ୍ଟେସନ୍ ଆଡ଼କୁ ଆଗେଇ ଚାଲିଲେ।

ଲାଠିଚାଳନାରେ ଵିପ୍ଲଵୀମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରିଵାରେ ଵିଫଳ ହେଵା ପରେ ବ୍ରିଟିଶ୍ ପୋଲିସ ଅତି ନୃଶଂସ ରୂପ ଧାରଣ କଲା। ବିନା କୌଣସି ପୂର୍ଵ ସୂଚନାରେ ପୋଲିସ ଅଫିସରଙ୍କ ଆଦେଶକ୍ରମେ ନିରସ୍ତ୍ର ଜନତାଙ୍କ ଉପରେ ଆଖିବୁଜା ଗୁଳିଚାଳନା କରାଗଲା। ଶାନ୍ତ ଓ ଅହିଂସ ପରିଵେଶ ମୁହୂର୍ତ୍ତକ ମଧ୍ୟରେ ଗୁଳିର ଶବ୍ଦ ଏଵଂ ଆହତମାନଙ୍କ ଚିତ୍କାରରେ କମ୍ପିଉଠିଲା। ସୀମାହୀନ ଦେଶପ୍ରେମ ନେଇ ଆସିଥିଵା ସଂଗ୍ରାମୀମାନଙ୍କ ରକ୍ତରେ ମାଥିଲିର ମାଟି ଭିଜିଗଲା। ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ଐତିହାସିକ ଦଲିଲ ଅନୁଯାୟୀ, ପୋଲିସର ଏହି ଅମାନୁଷିକ ଗୁଳିକାଣ୍ଡରେ ଘଟଣାସ୍ଥଳରେ ହିଁ ପାଞ୍ଚ ଜଣ ଵୀର ସଂଗ୍ରାମୀ ଶହୀଦ ହୋଇଥିଲେ ଏଵଂ ସପ୍ତଦଶରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଆନ୍ଦୋଳନକାରୀ ଗୁରୁତର ଭାବେ ଆହତ ହୋଇଥିଲେ। ଗୁଳିମାଡ଼ ଓ ଲାଠି ପ୍ରହାରରେ ସ୍ୱୟଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନାୟକ ଗୁରୁତର ଭାବେ ଆହତ ହୋଇ ଚେତା ହରାଇ ରକ୍ତଜୁଡ଼ୁବୁଡ଼ୁ ଅଵସ୍ଥାରେ ପଡ଼ିରହିଥିଲେ।

ଗୁଳିକାଣ୍ଡ ପରେ ସମଗ୍ର ଅଞ୍ଚଳରେ ଭୟ ଓ ଆତଙ୍କର ଛାୟା ଖେଳିଯାଇଥିଲା। ବ୍ରିଟିଶ୍ ପୋଲିସ ନିଜର ନୃଶଂସତାକୁ ଲୁଚାଇଵା ପାଇଁ ଏଵଂ ଅଗଷ୍ଟ ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦମନ କରିଵା ପାଇଁ ଏକ ଚକ୍ରାନ୍ତ ରଚନା କଲା। ଗୁଳିକାଣ୍ଡ ଓ ଆନ୍ଦୋଳନ ବେଳେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଵା ଵିଶୃଙ୍ଖଳା ମଧ୍ୟରେ ଜଣେ ଜଙ୍ଗଲ ଜଗୁଆଳିର ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଥିଲା। ବ୍ରିଟିଶ୍ ପୋଲିସ ଚାଲାକି କରି ଏହି ମୃତ୍ୟୁର ସମସ୍ତ ଦାୟିତ୍ୱ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନାୟକ ଓ ତାଙ୍କର ସହଯୋଗୀମାନଙ୍କ ଉପରେ ଲଦିଦେଲା। ଚେତା ଫେରିପାଇଵା ପରେ ଗୁରୁତର ଆହତ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନାୟକଙ୍କୁ ଗିରଫ କରାଗଲା ଏଵଂ ତାଙ୍କ ଵିରୋଧରେ ହତ୍ୟା ଏଵଂ ରାଜଦ୍ରୋହର ମିଥ୍ୟା ମାମଲା ରୁଜୁ କରାଗଲା। ବ୍ରିଟିଶ ଶାସକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଜଣେ ଅପରାଧୀ ଭାବେ ଚିତ୍ରିତ କରି ସ୍ଥାନୀୟ ଆଦିଵାସୀ ଆନ୍ଦୋଳନର ମେରୁଦଣ୍ଡ ଭାଙ୍ଗିଵାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ।

ଏହାପରେ କୋରାପୁଟର ଆଦାଲତରେ ଏକ ପ୍ରହସନପୂର୍ଣ୍ଣ ଵିଚାର ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ବ୍ରିଟିଶ ସରକାରଙ୍କ ଚାପ ଓ ମିଥ୍ୟା ସାକ୍ଷୀ ଆଧାରରେ କୋର୍ଟ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନାୟକଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡରେ ଦଣ୍ଡିତ କଲେ। ଏହି ଵିଚାରାଧୀନ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନାୟକଙ୍କ ଚେହେରାରେ କୌଣସି ଭୟ ଵା ଅନୁଶୋଚନାର ଚିହ୍ନ ନଥିଲା। ସେ ନିଜ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷତାର ପ୍ରମାଣ ଦେଵା ଅପେକ୍ଷା ମାତୃଭୂମିର ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଆତ୍ମଵଳିଦାନ ଦେଵାକୁ ଶ୍ରେୟସ୍କର ମଣିଥିଲେ। ପରେ ତାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମପୁର କେନ୍ଦ୍ରୀୟ କାରାଗାରକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ କରାଯାଇଥିଲା। ଜେଲ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଅନ୍ୟ ବନ୍ଦୀମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ ପାଇଁ ଉତ୍ସାହିତ କରୁଥିଲେ ଏଵଂ ସଦାସର୍ଵଦା ଜାତୀୟ ସଙ୍ଗୀତ ଗାନ କରୁଥିଲେ।

ଶେଷରେ ସେହି କାଳରାତ୍ରି ଆସିପହଞ୍ଚିଲା। ୧୯୪୩ ମସିହା ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୯ ତାରିଖ ପ୍ରଭାତରେ ବ୍ରହ୍ମପୁର ଜେଲରେ ଵୀର ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନାୟକଙ୍କୁ ଫାଶୀ ଦିଆଗଲା। ଫାଶୀ ମଞ୍ଚକୁ ଯିଵା ପୂର୍ଵରୁ ତାଙ୍କର ଅନ୍ତିମ ଵାଣୀ ଥିଲା ଯେ, ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ମୋର ଭାରତମାତା ନିଶ୍ଚୟ ସ୍ୱାଧୀନ ହେଵ। ହସି ହସି ସେ ଫାଶୀ ଦଉଡ଼ିକୁ ଆପଣେଇ ନେଇ ମାତୃଭୂମି ପାଇଁ ଶହୀଦ ହୋଇଗଲେ। ମାଥିଲିର ଗୁଳିକାଣ୍ଡରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଵା ଏହି ସଂଗ୍ରାମ ବ୍ରହ୍ମପୁର ଜେଲର ଫାଶୀ ମଞ୍ଚରେ ଏକ ମହାନ ଆତ୍ମଵଳିଦାନର ରୂପ ନେଇଥିଲା।

ମାଥିଲି ଗୁଳିକାଣ୍ଡ ଏଵଂ ଶହୀଦ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନାୟକଙ୍କ ଅମର ଵଳିଦାନ ଓଡ଼ିଶାର ଜାତୀୟ ଆନ୍ଦୋଳନର ଇତିହାସରେ ଏକ ସୁଵର୍ଣ୍ଣ ଓ ଗୌରଵମୟ ଅଧ୍ୟାୟ ଭାବେ ଲିପିଵଦ୍ଧ ହୋଇରହିଛି। ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ଵିଭିନ୍ନ ଐତିହାସିକ ଦଲିଲ ଏଵଂ 'ଓଡ଼ିଶା ରିଭ୍ୟୁ' ଭଳି ସରକାରୀ ପତ୍ରିକାରେ ଏହି ଘଟଣାର ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ଉଚ୍ଚ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଇଛି। ମାଥିଲିର ନିରସ୍ତ୍ର ଆଦିଵାସୀମାନଙ୍କ ରକ୍ତ ସିଞ୍ଚନରେ ମାତୃଭୂମିର ଯେଉଁ ସ୍ୱାଧୀନତା ଵୃକ୍ଷ ରୋପିତ ହୋଇଥିଲା, ତାହା ସାରା ଦେଶକୁ ଆନ୍ଦୋଳିତ କରିଥିଲା। ଆଜି ମଧ୍ୟ ମାଥିଲିର ମାଟି ଏଵଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନାୟକଙ୍କ ନାମ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାରତୀୟଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଦେଶପ୍ରେମ, ସାହସ ଓ ନିସ୍ୱାର୍ଥପର ସେଵାର ଅପୂର୍ଵ ଶିହରଣ ସୃଷ୍ଟି କରେ।

ମାଧଵ ଭଗିଆ ସମ୍ବାଦ(ସମନ୍ଵୟ)

ଗାଁ ମୁଣ୍ଡ ବରଗଛ ମୂଳ ଚା' ଦୋକାନ। ମାଧଵ ନିଜ କାନ୍ଧରୁ କୋଦାଳଟାକୁ ଗଛ ମୂଳେ ଆଉଜାଇ ରଖିଲା। ବିଲରୁ ଫେରି ଖରା ତାତିରେ ସେ ପୂରା ଝାଳନାଳ। ମୁଣ୍ଡରୁ ଗାମୁଛା ଫିଟାଇ ବିଞ୍ଚି ହେଉ ହେଉ ଦୋକାନୀ ଟୋକାକୁ କହିଲା, "ଆରେ ବାବୁ, କଡ଼ା ଚା' ଗିଲାସେ ଦେଲୁ, ମୁଣ୍ଡଟା ପୂରା ଫାଟିଯାଉଛି।"

ତା'ପରେ ସେ ଟିକେ ଦୂରରେ ବସିଥିଵା ଗାଁର ପାଠୁଆ ଯୁଵକ ଭଗିଆ ଆଡ଼କୁ ଚାହିଁଲା। ଭଗିଆ ସବୁବେଳେ ଦୁନିଆ ଯାକର ଖବର ରଖେ। ମାଧବ କହିଲା, "କିହୋ ଭଗିଆ! ସେଇ ସକାଳୁ ଦେଖୁଛି ତମେ ସେହି କାଚ ଆଲମାରୀ ଭଳିଆ ମୋବାଇଲ୍‌ଟାକୁ ଚାହିଁ ବସିଛ। କଣ ଏତେ ସେଥିରେ ଅଛି ଯେ ଦୁନିଆଯାକର ଜ୍ଞାନ ଵିଜ୍ଞାନ ତମ ମୁଣ୍ଡ ଭିତରେ ପଶିଯାଉଛି?"

ଭଗିଆ ମୋବାଇଲ୍‌ରୁ ଆଖି ନହଟାଇ ହସିଲା ଆଉ କହିଲା, "ମାଧବ କକା, ତମେ ବୁଝିପାରିବନି। ମୁଁ ପଢ଼ୁଥିଲି ଯେ ଵୈଜ୍ଞାନିକମାନେ କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତା ଵା AI ଟେକ୍ନୋଲୋଜି ତିଆରି କଲେଣି। ଏହା ମଣିଷ ଭଳି ଵିଭିନ୍ନ ତଥ୍ୟକୁ ପଢ଼ି ଉତ୍ତର ଦେଇପାରୁଛି, ଡାକ୍ତରୀ ତଥ୍ୟ ଵିଶ୍ଳେଷଣ କରିଵାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଛି। ଟେକ୍ନୋଲୋଜି କେତେ ଆଗକୁ ଗଲାଣି ଦେଖୁଛ?"

ମାଧଵ ଚା' ଗିଲାସଟାକୁ ହାତକୁ ନେଇ କହିଲା, "ହଁ ହୋ, ତମର ସେଇ ଵିଜ୍ଞାନ! ମୁଣ୍ଡ ଖେଳାଇ ଖେଳାଇ ମଣିଷକୁ ଏବେ ପାଗଳ କରିଦେଲାଣି। ଛୋଟ ପିଲାଠୁ ବୁଢ଼ା ଯାଏଁ ସମସ୍ତେ ମୋବାଇଲ୍ ଧରି ବସିଛନ୍ତି। କାହା ଭିତରେ ଟିକେ ମାନଵିକତା ନାହିଁ କି ପରସ୍ପର ସହ କଥା ହେଵାକୁ ସମୟ ନାହିଁ। ବୁଦ୍ଧି ଛାଡ଼ି ହୃଦୟ ଲଗାଇଵା ଦରକାର। ତମେ ସେଇ ଯେଉଁ ଖବରଟା ଶୁଣିଲନି? କେତେକ ପାଠୁଆ ଓ ବୁଦ୍ଧିଆ ଲୋକ ମନ୍ଦିରର ଦାନବାକ୍ସରୁ ଟଙ୍କା ଲୁଟି ଧରାପଡ଼ିଲେ। ଖାଲି ବୁଦ୍ଧି ଥିଲେ କଣ ହେଵ, ହୃଦୟରେ ପଵିତ୍ରତା ନାହିଁ!"

ଭଗିଆ ମୋବାଇଲ୍‌ଟାକୁ ପକେଟ୍‌ରେ ରଖିଲା। ସେ ଜାଣିଥିଲା ମାଧବ କକାଙ୍କର ଜୀଵନର ଅଭିଜ୍ଞତା ବହୁତ, କିନ୍ତୁ ଵିଜ୍ଞାନକୁ ସେ କେଵଳ ମେସିନ୍ ବୋଲି ଭାବନ୍ତି। ଭଗିଆ ଶାନ୍ତ ସ୍ୱରରେ କହିଲା, "କକା, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଵିଜ୍ଞାନକୁ ଏତେ ତୁଚ୍ଛ ଭାବନ୍ତୁନି। ଆଜି ଆପଣ ଯେଉଁ ଦୁର୍ନୀତି କଥା କହୁଛନ୍ତି, ସେସବୁ ଧରାପଡ଼ିଲା କେମିତି? ସେଇ ସିସିଟିଭି କ୍ୟାମେରା ଆଉ ବ୍ୟାଙ୍କ୍ ଟ୍ରାକିଂ ଯୋଗୁଁ ତ? ଅର୍ଥାତ୍ ଖରାପ ଲୋକ ନିଜ ବୁଦ୍ଧି ଲଗାଇ ଚୋରି କଲା, କିନ୍ତୁ ତାକୁ ଧରିଲା କିଏ? ସେଇ ଉନ୍ନତ ପ୍ରଯୁକ୍ତିଵିଦ୍ୟା।"

ମାଧଵ ଟିକେ ଚିଡ଼ିଗଲା। "ଆରେ, ତମେ ଖାଲି ଯନ୍ତ୍ରପାତି କଥା କହୁଛ! ମୁଁ କହୁଛି ମଣିଷର ଦୟା ଓ ଧର୍ମ କଥା। ଆଗକାଳରେ ମଣିଷ ପାଖରେ ଵିଜ୍ଞାନ ନଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସେ ଶାନ୍ତିରେ ବଞ୍ଚୁଥିଲା।"

ଭଗିଆ ବୁଝାଇଲା, "ଶାନ୍ତିରେ ବଞ୍ଚୁଥିଲା ସତ, କିନ୍ତୁ ଆୟୁଷ କେତେ ଥିଲା? ଆଜିଠୁ ଶହେ ଵର୍ଷ ତଳେ ଗୋଟିଏ ହଇଜା କିମ୍ବା ବସନ୍ତ ରୋଗ ଆସିଲେ ପୂରା ଗାଁ ସଫା ହୋଇଯାଉଥିଲା। ଡାକ୍ତରୀ ଵିଜ୍ଞାନ, ପରିମଳ ଵ୍ୟଵସ୍ଥା ଓ ଟିକା ଆସିଲା ପରେ ଯାଇ ଲୋକଙ୍କ ଆୟୁଷ ବଢ଼ିଲା। ତେବେ ଆଗକାଳରେ ବି ମଣିଷ ପାଖରେ ଵିଜ୍ଞାନ ଥିଲା । ହଳ ଲଙ୍ଗଳ,ଚକ,ଖଣ୍ଡା,ଧନୁ ତୀରଠାରୁ ତମର ସେ କୋଦାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁକିଛି ଯାହା ଆଜି ଦେଖୁଛ ସେସବୁ ଆଉ କ'ଣ କି ? ସେଗୁଡ଼ିକ ସବୁ ଯନ୍ତ୍ର ଏଵଂ ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ବଳରେ ସେସବୁ ଲାଭ ହୋଇଛି ତାହା ଵିଜ୍ଞାନ ଅଟେ । ଦେଖ ଥୋକେ ଖିରସ୍ତାନୀ ଓ ପଠାଣ ଆଗେ କହୁଥିଲେ ଯେ ପୃଥିଵୀ ମାତ୍ର ୬୦୦୦ ଵର୍ଷ ତଳେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା କିନ୍ତୁ ଵିଜ୍ଞାନ ଯୋଗୁଁ ଆମେ ଜାଣିଲେ ଯେ ପ୍ରାୟ ୩୫୦ କୋଟି ଵର୍ଷରୁ ଅଧିକ ସମୟ ପୂର୍ଵେ ପୃଥିଵୀରେ ସରଳ ଜୀଵନର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଥିଲା । ତା'ପରେ ଅସଂଖ୍ୟ ପିଢ଼ିର କୋଟି କୋଟି ଵର୍ଷର ଜୀଵଵିଵର୍ତ୍ତନ ମାଧ୍ୟମରେ ଆଜିର ଵିଵିଧ ଜୀଵଜଗତ ଗଠିତ ହୋଇଛି ବୋଲି ଵିଜ୍ଞାନ ଆମକୁ ଜଣାଇଲା ।"

"ମାନେ ଆମେ ମାଙ୍କଡ଼ରୁ ଆସିଲେ?" ମାଧଵ ହସିଲା।

"ଠିକ୍ ମାଙ୍କଡ଼ ନୁହେଁ କକା, କିନ୍ତୁ ଆମେ ଓ ଆଜିର ଵାନରମାନେ ଗୋଟିଏ ସାଧାରଣ ପୂର୍ଵଜଙ୍କଠାରୁ ଆସିଛୁ," ଭଗିଆ କହିଲା।

"ଆମର ନିଅଣ୍ଡରଥାଲ୍ ଓ ଡୋନେସୋଵାନ ଭଳି ଅନ୍ୟ ମାନଵଜାତି ମଧ୍ୟ ଥିଲେ, ସେମାନେ ବି ନିଜ ପରିଵାର ଗଢ଼ୁଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଆମେ Homo sapiensମାନେ ଆଜିଯାଏଁ ବଞ୍ଚି ରହିଵାର ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ହେଉଛି ଆମର ପରସ୍ପରକୁ ସହଯୋଗ କରିଵାର କ୍ଷମତା, ଜଟିଳ ଭାଷା ଏଵଂ ସାମାଜିକ ସଂଗଠନ। ପ୍ରକୃତିରେ ଯେଉଁ ଜୀଵମାନେ ନିଜ ପରିଵେଶ ସହ ଅଧିକ ସଫଳତାରେ ଖାପ ଖୁଆଇ ପ୍ରଜନନ କରିପାରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଵଂଶଧାରା ତିଷ୍ଠି ରହିଵାର ସମ୍ଭାଵନା ଅଧିକ।"

ମାଧଵ ନିଜ ବିଡ଼ିରେ ନିଆଁ ଲଗାଇଲା। "ହଉ, ତମର ସେଇ ପୁରୁଣା ଯୁଗ କଥା ଛାଡ଼। ସହରରେ ସେହି ବୁଦ୍ଧିଆ ଲୋକମାନେ କେମିକାଲ୍ ଦିଆ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇ ରୋଗରେ ପଡ଼ୁଛନ୍ତି। ଆଉ ଆମେ ଗାଁରେ ଏଇ ଯେଉଁ 'ପଖାଳ ଭାତ' ଆଉ 'ଆଳୁ ପୋଡ଼ା' ଖାଉଛେ, ଏଥିରେ କେଉଁ ଵିଜ୍ଞାନ ଅଛି? ଏଇଟା ତ ଆମ ପୂର୍ଵାପୁରୁଷରୁ ଚାଲି ଆସିଥିଵା ଖାଦ୍ୟ ପରମ୍ପରା ଆଉ ସ୍ନେହ ମମତାର ମିଶ୍ରଣରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ !"

ଭଗିଆ ଜୋରରେ ହସିଉଠିଲା। "କକା! ପଖାଳ ଭାତ ହେଉଛି ଜୀଵଵିଜ୍ଞାନ ଵି ବାୟୋଟେକ୍ନୋଲୋଜିର ଗୋଟିଏ ଚମତ୍କାର ଉଦାହରଣ। ଭାତରେ ପାଣି ଦେଇ ରାତିସାରା ରଖିଲେ ସେଥିରେ କିଣ୍ୱନ ଵା ଫରମେଣ୍ଟେସନ୍ ପ୍ରକ୍ରିୟା ହୁଏ। ଏହା ଫଳରେ ଖାଦ୍ୟର ଅମ୍ଳତା ଏଵଂ କେତେକ ପୋଷକତତ୍ତ୍ୱର bioavailability ଵା ଶରୀରଦ୍ୱାରା ଗ୍ରହଣ କରିଵାର କ୍ଷମତା ବଦଳିଥାଏ।"

"ଆଉ ଆଳୁ ପୋଡ଼ା?" ମାଧଵ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ପଚାରିଲା।

"ଆଳୁକୁ ନିଆଁରେ ପୋଡ଼ିଲେ ତା' ଭିତରେ ଥିବା reducing sugars ଏଵଂ amino compounds ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଜଟିଳ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ହୁଏ, ଯାହାକୁ 'Maillard reaction' କୁହାଯାଏ। ସେଥିପାଇଁ ଆଳୁ ପୋଡ଼ା ଵା ସେକା ହୋଇଥିଵା ଜିନିଷରୁ ଏତେ ବଢ଼ିଆ ବାସ୍ନା ଓ ସ୍ୱାଦ ଆସେ। ତେଣୁ ଵିଜ୍ଞାନ ଖାଲି ପରୀକ୍ଷାଗାରରେ କିମ୍ବା ଯନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ନାହିଁ, ଆପଣଙ୍କ ପଖାଳ କଂସାରେ ବି ଅଛି!"

ମାଧଵ କିଛି ସମୟ ଗୁମ୍ ମାରି ବସିଲା। ପଖାଳ ଆଉ ଆଳୁପୋଡ଼ା ଭିତରେ ବି ଵିଜ୍ଞାନ ଥାଇପାରେ ବୋଲି ସେ କେବେ ଭାବି ନଥିଲା। ତଥାପି ସେ ନିଜର ମୂଳ କଥାକୁ ଫେରିଲା। "ହେଲେ ଭଗିଆ, ମାଆର ଛୁଆ ପ୍ରତି ସ୍ନେହ, ଦୁଃଖୀକୁ ଦେଖିଲେ ମନରେ ଆସୁଥିଵା କଷ୍ଟ—ଏସବୁ କ'ଣ ଵିଜ୍ଞାନ? ଏଇଟା ତ ହୃଦୟର କଥା। ତମ ଵିଜ୍ଞାନ କ'ଣ ହୃଦୟର ଭାଵନାକୁ ତିଆରି କରିପାରିଵ?"

ଭଗିଆ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହ ବୁଝାଇଲା, "କକା,ଜୈଵିକ ଭାବରେ ହୃଦୟର ମୁଖ୍ୟ କାମ ହେଉଛି ଶରୀର ସାରା ରକ୍ତ ସଞ୍ଚାଳନ କରାଇଵା। ହଁ, ଆମର ଭାବନା ଓ ଆଵେଗ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମସ୍ତିଷ୍କ, ସ୍ନାୟୁତନ୍ତ୍ର, ହରମୋନ୍ ଏଵଂ ଶରୀରର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରଣାଳୀ ପରସ୍ପର ସହ ମିଶି କାମ କରନ୍ତି। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ମାଆ ଓ ଛୁଆର ପାରସ୍ପରିକ ସମ୍ପର୍କରେ ଅକ୍ସିଟୋସିନ୍ ଭଳି ହରମୋନ୍‌ର ଭୂମିକା ଥାଏ। ତେବେ ମଣିଷର ସଂସ୍କୃତି, ନୈତିକତା ଓ ସାମାଜିକ ବନ୍ଧନ ଏତେ ଜଟିଳ ଯେ ତାହା କେଵଳ କିଛି ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ। ମାନଵିକତା ହିଁ ଆମକୁ ଏକ ସୁନ୍ଦର ସମାଜ ଗଢ଼ିଵାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।"

ମାଧବ ଆଉ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ କଲା, "ତାହେଲେ ଆମେ ଦୟା କରୁଛୁ, ଆଉ ପଶୁମାନେ ଖାଲି ଲଢେଇ କରୁଛନ୍ତି?"

"ନା କକା, ତାହା ବି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସତ ନୁହେଁ," ଭଗିଆ କହିଲା। "ଅନେକ ପଶୁଙ୍କ ଭିତରେ ମଧ୍ୟ ସହଯୋଗ, ସ୍ନେହ ଓ ସମସ୍ୟା ସମାଧାନର ପ୍ରଵୃତ୍ତି ଦେଖିଵାକୁ ମିଳେ। କିନ୍ତୁ ମଣିଷର ଵିଶେଷତା ହେଉଛି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜଟିଳ ଭାଷା, ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ଚିନ୍ତାଧାରା ଏଵଂ ସାମୂହିକ ସଂସ୍କୃତି, ଯାହା ଆମକୁ ଏକ ଭିନ୍ନ ସ୍ତର ପ୍ରଦାନ କରେ।"

ଏତିକିବେଳେ ହଠାତ୍ ଜୋରରେ ପଵନ ବହିଲା। ଆକାଶ କଳାହାଣ୍ଡିଆ ମେଘରେ ଢାଙ୍କି ହୋଇଗଲା। ଦୋକାନୀ ଟୋକା କହିଲା, "ମାଧଵ କକା, ଆସ, ପାଖ ଚଉପାଢ଼ୀ ଭିତରକୁ ପଳାଇଵା, ନହେଲେ ପୂରା ଭିଜିଯିଵା ।"

ସମସ୍ତେ ଯାଇ ଚଉପାଢ଼ୀର ବାଉଁଶ ଖଟିରେ ବସିଲେ। ଝିପିଝିପି ଵର୍ଷା ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଖଟି ଉପରେ ଥିଵା ଇଲେକ୍ଟ୍ରି ବଲ୍‌ବଟି ଜଳିଉଠିଲା।

ଭଗିଆ ଆଲୁଅକୁ ଦେଖାଇ କହିଲା, "ଦେଖନ୍ତୁ କକା, ଯେମିତି ଏହି ଆଲୁଅ! ଏହି କୃତ୍ରିମ ଵିଦ୍ୟୁତ ବାହାର କରିଵା ପାଇଁ ଫାରାଡେ, ଟେସଲା ଏଵଂ ଅନେକ ଵୈଜ୍ଞାନିକ ଓ ଇଞ୍ଜିନିୟର ନିଜ ଶ୍ରମ ଲଗାଇଦେଲେ। ଵିଜ୍ଞାନ ଓ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ଆମକୁ ଶକ୍ତି ଆଉ ସାଧନ ଦେଲା। କିନ୍ତୁ ସେହି ଆଲୁଅରେ ଆମେ ବସି କାହାର ଉପକାର କରିଵା ନା କାହାର କ୍ଷତି କରିଵା—ସେଇଟା ଵିଜ୍ଞାନ ସ୍ଥିର କରେନି, ସେଇଟା ମଣିଷର ନୈତିକତା ସ୍ଥିର କରେ।"

ମାଧଵର ମୁହଁରେ ଶେଷରେ ଏକ ସ୍ମିତହାସ୍ୟ ଖେଳିଗଲା। ସେ ବୁଝିପାରିଲା ଯେ ଵିଜ୍ଞାନ ଓ ମାନଵିକତା ପରସ୍ପରର ଶତ୍ରୁ ନୁହନ୍ତି।

ମାଧଵ କହିଲା, "ଆରେ ଭଗିଆ! ତୁ ଠିକ୍ କହିଲୁ। ଵିଜ୍ଞାନ ଆମକୁ ଶକ୍ତି ଦେଉଛି ଯେ 'ଆମେ କ'ଣ କରିପାରିଵା', କିନ୍ତୁ ମାନଵିକତା ଶିଖାଉଛି ଯେ 'ଆମେ କ'ଣ କରିଵା ଉଚିତ୍'।"

ଭଗିଆ ହସି ହସି ସମ୍ମତି ଜଣାଇଲା। ଗାଁ ଚଉପାଢ଼ୀର ସେହି ଵର୍ଷା ଭିଜା ସନ୍ଧ୍ୟାରେ, ମାଧଵ ଆଉ ଭଗିଆ ଦୁହେଁ ମିଶି ନୂଆ ଏକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ପାଇଲେ। ଵିଜ୍ଞାନ ଏବଂ ନୈତିକତା—ଦୁଇଟି ଯାକ ସାଥୀ ହୋଇ ଚାଲିଲେ ହିଁ ଏକ ସୁସ୍ଥ ଓ ଶୃଙ୍ଖଳିତ ସମାଜ ଗଠନ ହୋଇପାରିଵ । ଵର୍ଷା ଛାଡ଼ିଵା ପରେ, ଦୁହେଁ ମୋବାଇଲ୍ ଫ୍ଲାସ୍ ଲାଇଟ୍ ସାହାଯ୍ୟରେ ଗାଁର କାଦୁଅ ରାସ୍ତା ଦେଇ ହସି ହସି ନିଜ ଘର ଆଡ଼କୁ ଚାଲିଲେ।

୧୯୦୫ର ସ୍ୱଦେଶୀ ଆନ୍ଦୋଳନ ଓ ଓଡ଼ିଶାର ଜାତୀୟ ଜାଗରଣ: ୨୦ ଅଗଷ୍ଟର ଐତିହାସିକ କଟକ ସ୍ବଦେଶୀ ସଭା

୧୯୦୫ ମସିହାରେ ବ୍ରିଟିଶ ଭାରତର ବଡ଼ଲାଟ ଲର୍ଡ କର୍ଜନ ବଙ୍ଗ ପ୍ରଦେଶକୁ ଦୁଇ ଭାଗରେ ଵିଭାଜନ କରିଵା ପାଇଁ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ। ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟତାଵାଦୀମାନେ ଏହାକୁ ବ୍ରିଟିଶ ସରକାରଙ୍କ “Divide and Rule” ନୀତିର ଅଂଶ ଭାଵେ ଦେଖିଥିଲେ, ଯାହା ସଂଗଠିତ ଜାତୀୟତାଵାଦୀ ଶକ୍ତିକୁ ଦୁର୍ଵଳ କରିଵା ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ପ୍ରଣୀତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଘୋଷଣା ପ୍ରକାଶ ପାଇଵା ପରେ ବଙ୍ଗଳା ସମେତ ଭାରତର ପ୍ରମୁଖ ରାଜନୈତିକ କେନ୍ଦ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ ଵ୍ୟାପକ ପ୍ରତିଵାଦର ସ୍ୱର ଉଠିଥିଲା।

୧୯୦୫ ଅଗଷ୍ଟ ୭ ତାରିଖରେ କଲିକତାର ଐତିହାସିକ ଟାଉନ୍‌ ହଲ୍‌ରେ ଆୟୋଜିତ ଏକ ଵିଶାଳ ସଭାରେ ବ୍ରିଟିଶ ସାମଗ୍ରୀ ଵର୍ଜନ ଓ ସ୍ୱଦେଶୀ ଆନ୍ଦୋଳନର ଔପଚାରିକ ପ୍ରସ୍ତାଵ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ଘଟଣା ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମରେ ଏକ ନୂତନ ଅଧ୍ୟାୟର ଶୁଭାରମ୍ଭ କରିଥିଲା। ବଙ୍ଗ ପ୍ରଦେଶର ଏହି ଵିଭାଜନ ୧୬ ଅକ୍ଟୋବର ୧୯୦୫ରୁ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୋଇଥିଲେ ହେଁ, ଅଗଷ୍ଟ ମାସରୁ ହିଁ ସ୍ୱଦେଶୀ ଓ ଵର୍ଜନ ଆନ୍ଦୋଳନର ଶିଖା ଦେଶର ଵିଭିନ୍ନ ଭାଗକୁ ଵ୍ୟାପିଵାକୁ ଲାଗିଥିଲା।

କଲିକତା ଟାଉନ୍ ହଲ୍ ଘୋଷଣାର ମାତ୍ର ୧୩ ଦିନ ପରେ, ୧୯୦୫ ଅଗଷ୍ଟ ୨୦ ତାରିଖରେ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରାଚୀନ ଓ ରାଜନୈତିକ କେନ୍ଦ୍ରସ୍ଥଳ କଟକର ମ୍ୟୁନିସିପାଲ୍‌ ହଲ୍‌ଠାରେ ଏକ ଵିଶାଳ ସାଧାରଣ ସଭା ଆୟୋଜିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ସଭା ଓଡ଼ିଶାକୁ ଆଞ୍ଚଳିକ ଚିନ୍ତାଧାରାରୁ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱକୁ ନେଇ ଜାତୀୟ ମୁକ୍ତି ସଂଗ୍ରାମର ମୁଖ୍ୟସ୍ରୋତ ସହ ଯୋଡ଼ିଥିଲା।

ଏହି ସଂଗ୍ରାମୀ ସଭାରେ କଟକର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଆଇନଜୀଵୀ, ଜାତୀୟତାଵାଦୀ ନେତା ଜାନକୀନାଥ ବୋଷ (ନେତାଜୀ ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷଙ୍କ ପିତା) ସଭାପତିତ୍ୱ କରିଥିଲେ। ସଭାରେ କଟକର ଵିଶିଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧିଜୀଵୀ, ଆଇନଜୀଵୀ, ଛାତ୍ର, ଵ୍ୟଵସାୟୀ ଓ ସାଧାରଣ ନାଗରିକମାନେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ, ଯାହା ଓଡ଼ିଶାରେ ଜାତୀୟତାଵାଦୀ ସଚେତନତାର ପ୍ରସାରକୁ ସୂଚାଉଥିଲା।

ଏହି ସଭାର ମୁଖ୍ୟ ଵକ୍ତା ଥିଲେ 'ଉତ୍କଳ ଗୌରବ' ମଧୁସୂଦନ ଦାସ। ସେ ନିଜର ପ୍ରଭାଵଶାଳୀ ଓ ଓଜସ୍ୱିନୀ ଭାଷଣରେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କୁ ସ୍ୱଦେଶୀ ସାମଗ୍ରୀ ଵ୍ୟଵହାର ଏଵଂ ଵିଦେଶୀ ସାମଗ୍ରୀ ଵର୍ଜନ ପାଇଁ ଆହ୍ୱାନ କରିଥିଲେ। ଵିଶେଷ କରି ବିଲାତି ଲୁଗା (Manchester cloth) ଓ ବିଲାତି ଲୁଣ (Liverpool salt)ର ଵ୍ୟଵହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବନ୍ଦ କରିଵାକୁ ସେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ। ମଧୁବାବୁ ଦର୍ଶାଇଥିଲେ ଯେ କିପରି ଭାରତର ସମ୍ପଦ ଓ ଆର୍ଥିକ ଶକ୍ତି ବ୍ରିଟେନକୁ ଚାଲାଣ ହେଉଛି। ସେ କେଵଳ ଭାଷଣରେ ସୀମିତ ନରହି, ସ୍ୱଦେଶୀ ଶିଳ୍ପ ଓ ଆତ୍ମନିର୍ଭରଶୀଳତାର ଏକ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ କଟକଠାରେ 'ଉତ୍କଳ ଟ୍ୟାନେରୀ' (Utkal Tannery) ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। ସ୍ଥାନୀୟ କାରିଗରୀର ଵିକାଶ ଓ ସ୍ୱଦେଶୀ ସ୍ୱାଵଲମ୍ବନ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ଏହି ପ୍ରଚେଷ୍ଟା ଓଡ଼ିଶାରେ ଏକ ନୂତନ ଆର୍ଥିକ ଚେତନା ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା।

କଟକ ସଭାର ସଫଳତା ପରେ ସ୍ୱଦେଶୀ ଚେତନା ଓଡ଼ିଶାର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିଲ୍ଲାଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଵ୍ୟାପିଯାଇଥିଲା ।‌ ୧୯୦୫ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୩ ତାରିଖରେ ବାଲେଶ୍ୱର ଟାଉନ୍ ହଲ୍‌ରେ ଅବ୍ଦୁସ୍ ସୋଭାନ୍ ଖାନ୍‌ଙ୍କ ଅଧ୍ୟକ୍ଷତାରେ ଏକ ଵିଶାଳ ସଭା ହୋଇଥିଲା। ସେହିପରି ବାରବାଟୀ ଏମ୍.ଇ. ସ୍କୁଲ୍‌ରେ ଵ୍ୟାସକବି ଫକୀର ମୋହନ ସେନାପତିଙ୍କ ଅଧ୍ୟକ୍ଷତାରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ୱଦେଶୀ ସଭା ଆୟୋଜିତ ହୋଇଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ବିଲାତି ବସ୍ତ୍ର ଓ ଲୁଣ ଵର୍ଜନ ସମ୍ପର୍କରେ ଆଲୋଚନା କରାଯାଇଥିଲା। ପୁରୀଠାରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱଦେଶୀ ସଭାସମିତି ଆୟୋଜିତ ହୋଇଥିଲା ଏଵଂ ସ୍ୱଦେଶୀ ସାମଗ୍ରୀ ଆପଣାଇଵା ପାଇଁ ଜନଜାଗରଣ ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଇଥିଲା।ସମ୍ବଲପୁର ସମେତ ଓଡ଼ିଆଭାଷୀ ପଶ୍ଚିମ ଅଞ୍ଚଳରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱଦେଶୀ ଚେତନାର ପ୍ରଭାଵ ପଡ଼ିଥିଲା। ଛାତ୍ର, ଵ୍ୟଵସାୟୀ ଓ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଭୂମିକା

ସ୍ୱଦେଶୀ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଯୁଵଛାତ୍ର ସମାଜ ଓ ଵ୍ୟଵସାୟୀଙ୍କ ଯୋଗଦାନ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। 

ଟକର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଵେନ୍ସା କଲେଜ ଓ ସ୍କୁଲର ଛାତ୍ରମାନେ ସ୍ୱଦେଶୀ ପ୍ରଚାରରେ ସକ୍ରିୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। କଟକ ଓ ବାଲେଶ୍ୱରର ଅନେକ ସ୍ଥାନୀୟ ଵ୍ୟଵସାୟୀ ନିଜ ଦୋକାନରେ ବିଲାତି ଲୁଣ ଓ ବିଲାତି ଲୁଗା ଵିକ୍ରି ନକରିଵାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥିଲେ। ଏହା ଫଳରେ ସ୍ଥାନୀୟ ତନ୍ତୁଵାୟ ଓ କାରିଗରମାନେ ବ୍ୟାପକ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ପାଇଥିଲେ।

୨୦ ଅଗଷ୍ଟ ସଭାରେ ଜାନକୀନାଥ ବୋଷଙ୍କ ସଭାପତିତ୍ୱ ଓଡ଼ିଶାର ଜାତୀୟତାଵାଦୀ ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ଏକ ସଂଗଠିତ ରୂପ ଦେଇଥିଲା। ସେହି ସମୟରେ ନେତାଜୀ ସୁଭାଷ ଚନ୍ଦ୍ର ବୋଷ କଟକରେ ନିଜର ଶୈଶଵ ଅତିଵାହିତ କରୁଥିଲେ ଏଵଂ ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାୟ ୮ ଵର୍ଷ ହୋଇଥିଲା । ନିଜ ପରିଵାରର ଦେଶପ୍ରେମୀ ଵାତାଵରଣ, ପିତା ଜାନକୀନାଥ ବୋଷଙ୍କ ଜାତୀୟତାଵାଦୀ ଚିନ୍ତାଧାରା ଏଵଂ କଟକ ସହରର ଏହି ରାଜନୈତିକ ଜାଗରଣ ନେତାଜୀଙ୍କ ମାନସପଟରେ ଦେଶଭକ୍ତି ଓ ସ୍ୱାଧୀନତା ଚେତନାର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଭିତ୍ତି ସ୍ଥାପନ କରିଵାରେ ସହାୟକ ହୋଇଥିଲା।

୧୯୦୫ ଅଗଷ୍ଟ ୨୦ର କଟକ ସଭା କେଵଳ ବଙ୍ଗ ଵିଭାଜନର ପ୍ରତିଵାଦ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନଥିଲା। ଏହା 'ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀ' ମାଧ୍ୟମରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାଭାଷୀ ଅଞ୍ଚଳର ଏକତ୍ରୀକରଣ ପାଇଁ ଚାଲିଥିଵା ଦାବି ସହ ଭାରତର ସାର୍ବଜନୀନ ଜାତୀୟ ମୁକ୍ତି ସଂଗ୍ରାମକୁ ଯୋଡ଼ିଵାରେ ଏକ ସେତୁ ସଦୃଶ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲା।

ଏହି ଘଟଣା ଓଡ଼ିଶାରେ ରାଜନୈତିକ ଚେତନା ସୃଷ୍ଟି କରି ପରଵର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଅସହଯୋଗ ଆନ୍ଦୋଳନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜାତୀୟ ସଂଗ୍ରାମ ପାଇଁ ଏକ ସାମାଜିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ପରିଵେଶ ଗଢ଼ିଵାରେ ସହାୟକ ହୋଇଥିଲା। ୨୦ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୦୫ର କଟକ ସ୍ୱଦେଶୀ ସଭା ଓଡ଼ିଶାରେ ଜାତୀୟ ଆନ୍ଦୋଳନର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଵିକାଶର ଏକ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଅଧ୍ୟାୟ ଥିଲା।

ମଣିଷ ଜାତିର ଇତିହାସ

ଵିଜ୍ଞାନର ଆଵିଷ୍କାର ଏଵଂ ଵିଵର୍ତ୍ତନଵାଦର ଜ୍ଞାନ ମିଳିଵା ପୂର୍ଵରୁ ପ୍ରାଚୀନ ମାନଵ ନିଜର ଏଵଂ ସମଗ୍ର ମାନଵ ଜାତିର ସୃଷ୍ଟି ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଵିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ପୌରାଣିକ, କାଳ୍ପନିକ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଵିଶ୍ୱାସ ପୋଷଣ କରୁଥିଲା। ସେତେବେଳେ ଗୁଗଲ୍ ସର୍ଚ୍ଚ କିମ୍ବା ଡାର୍ୱିନ୍‌ଙ୍କ ବହି ନଥିଵାରୁ ସେମାନେ ନିଜ କଳ୍ପନା ଶକ୍ତିକୁ ଏମିତି ଅଜବ ଢଙ୍ଗରେ ଖଟାଇଥିଲେ ଯେ ଆଜିର ଫିଲ୍ମ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକମାନେ ବି ତାହା ଦେଖି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ମଥାନତ କରିଦେବେ ! କେତେକ ସଭ୍ୟତାରେ କୌଣସି ଦିଵ୍ୟ ଶକ୍ତି ଵା ଈଶ୍ଵର ନିଜର ଖାଲି ସମୟରେ ଆଉ କିଛି କରିଵାକୁ ନପାଇ ଯେମିତି କୌଣସି କାରିଗର ମାଟିରେ ଖେଳନା ଗଢ଼େ ଠିକ୍ ସେହିପରି ମଣିଷକୁ ଗଢ଼ିଥିଲେ ବୋଲି ଵିଶ୍ୱାସ ପ୍ରଚଳିତ ଥିଲା । କିନ୍ତୁ ଆଜିର ମଣିଷର କାଣ୍ଡମାନ ଦେଖିଲେ ଲାଗେ ଯେ ସେହି କାରିଗର ବୋଧହୁଏ ମଡେଲ୍‌ଟିକୁ ଅଧାରେ ହିଁ ଛାଡ଼ି ପଳାଇଥିଲେ! ଆଉ କିଛି ସ୍ଥାନରେ ଗ୍ରୀକ୍ ପୁରାଣ କାହାଣୀ ପରି ମାଟି ଓ ପାଣି ମିଶାଇ ପ୍ରଥମ ମନୁଷ୍ୟକୁ କାଦୁଅରୁ ଗଢ଼ାଯାଇଥିଲା ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିଲା, ଯାହା ପଢ଼ିଲେ ଲାଗେ ଯେ ଆମର ଆଦିମ ପୂର୍ଵଜମାନେ କୌଣସି ଜେନେଟିକ୍ ଲାବ୍ରୋଟୋରୀରୁ ନୁହେଁ ଵରଂ ବର୍ଷା ଦିନର କାଦୁଅ ପାଣିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ଏଵଂ ସେଇଥିପାଇଁ ଆଜି ବି ମଣିଷର ମନ ସବୁବେଳେ ପଙ୍କିଳ ହୋଇ ରହେ ! ଆଦିମ ଜନଜାତିମାନେ ପୁଣି ଆହୁରି ଗୋଟିଏ ପାଦ ଆଗକୁ ଯାଇ ଭାବୁଥିଲେ ଯେ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରକୃତ ଜେଜେବାପା କୌଣସି ସିଂହ, ବାଘ, ଭାଲୁ ଵା ଗୋଟିଏ ଗଛ ଥିଲେ । କିଛି ଲୋକ ପୁଣି କହୁଥିଲେ ଯେ ଚାରିଆଡ଼େ କେଵଳ ଅସୀମ ଜଳରାଶି ଥିଲା ଏଵଂ ସେହି ସମୁଦ୍ରରୁ ହଠାତ୍ ଜୀଵଜଗତ ସହ ମନୁଷ୍ୟ ଉଭା ହୋଇଗଲା । ଆଉ କେତେକ ପୁଣି ଏକ ଵିଶାଳକାୟ ମହାକାଶୀୟ ଅଣ୍ଡା ଵା ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭରୁ ସମଗ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଓ ମାନଵ ଜାତି ଫାଟି ବାହାରିଛି ବୋଲି ଦାବି କରୁଥିଲେ । 

‌

ପ୍ରାଚୀନ ମାନଵ ଭାବୁଥିଲା ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅନ୍ୟଜୀଵମାନେ ନୀଚ କାରଣ ସେ କଥା କହିପାରେ,ଚିନ୍ତନ କରିପାରେ,ଲେଖିପାରେ ଏଵଂ ନିଜ ବୁଦ୍ଧି ବଳରେ ଯେକୌଣସି ଅସାଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧାନ କରିପାରେ ମାତ୍ର ଅନ୍ୟଜୀଵମାନେ ତାହା କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି ସବୁ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ଥିଵାରୁ ପ୍ରାଚୀନ ମାନଵ ନିଜକୁ କୌଣସି ପଶୁ ନୁହେଁ ଵରଂ ଈଶ୍ଵରଙ୍କ ସନ୍ତାନ ମନେ କରୁଥିଲା । 

ଵିଜ୍ଞାନର ଆଵିଷ୍କାର ଏଵଂ ଵିଵର୍ତ୍ତନଵାଦର ଜ୍ଞାନ ମିଳିଵା ପୂର୍ଵରୁ ପ୍ରାଚୀନ ମାନଵ ନିଜର ଏଵଂ ସମଗ୍ର ମାନଵ ଜାତିର ସୃଷ୍ଟି ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଏହିପରି ଵିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ପୌରାଣିକ, କାଳ୍ପନିକ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଵିଶ୍ୱାସ ପୋଷଣ କରୁଥିଲା। ତାପରେ ଆଜକୁ ମାତ୍ର ଦୁଇ ଶତାବ୍ଦୀ ତଳେ ହଠାତ୍ କିଛି ନାକରେ ଚଷମା ଲଗାଇଥିଵା ଚାର୍ଲ୍ସ ଡାରୱିନଙ୍କ ଭଳି ଜିଦ୍‌ଖୋର୍ ଵୈଜ୍ଞାନିକ ଆସି ପହଞ୍ଚିଗଲେ ଏଵଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ହାତରୁ କାଳ୍ପନିକ ଗପର ବହି ଛଡ଼ାଇ ନେଇ କହିଲେ—"ଆରେ ଭାଇମାନେ, ତୁମେମାନେ କୌଣସି ଦିଵ୍ୟ ଅଣ୍ଡା ଵା ମାଟିରୁ ଜନ୍ମ ହୋଇନାହଁ ଵରଂ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ Primatesର ଆଧୁନିକ ଵଂଶଧର ଅଟ !"

ଏକଥା ଶୁଣିଵା ମାତ୍ରେ ସେତେବେଳର ସମାଜର ଠାକୁରଘରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସଭ୍ୟତାର ଶୀର୍ଷରେ ବସିଥିଵା ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦେହ ଜଳାପୋଡ଼ା ହୋଇଗଲା। ଧାର୍ମିକ ଗୁରୁମାନେ ରାଗରେ ରାଗିପାଚି କହିଲେ—"ଆରେ, ଆମେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ସୁପର-ସ୍ପେଶାଲ୍ ସୃଷ୍ଟି, ଆଉ ଏ ଵୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ଆମକୁ ସିଧା ଗଛରେ ଡିଆଁଡେଇଁ କରୁଥିଵା ମାଙ୍କଡ଼ ସାଵ୍ୟସ୍ତ କରି ଦେଉଛନ୍ତି !" ଲୋକେ ପ୍ରଥମେ ଏହାକୁ ମାନିଵାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନା କରିଦେଲେ ଏଵଂ ଡାର୍ୱିନ୍‌ଙ୍କୁ ପାଗଳ କହି ଗାଳି ଦେଲେ।

କିନ୍ତୁ ସତ କ'ଣ କାହାରିକୁ ଡରି ଲୁଚି ରହେ କି? ଵୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ମାଟି ଖୋଳି ଖୋଳି ଜୀଵାଶ୍ମ ବାହାର କରି ସମସ୍ତଙ୍କ ନାକ ଆଗରେ ପ୍ରମାଣ ଆଣି ରଖିଦେଲେ। ଆଉ ଶେଷରେ ସମାଜ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ ମାନିନେଲା ଯେ, "ହଉ ଭାଇ, ଯଦି Primates ହିଁ ଆମ ପୂର୍ଵଜ ଥିଲେ, ତେବେ ସେଇଆ ଠିକ୍ ହୋଇଥିଵ !" ସମାଜ ଧୀରେ ଧୀରେ ଏହି ଵିଵର୍ତ୍ତନଵାଦକୁ ଆପଣେଇ ନେଲା ଏଵଂ ଜାଣିଵାକୁ ପାଇଲା ଯେ ଆମର ଇତିହାସଟା ପ୍ରକୃତରେ କିପରି ଥିଲା...

ଆଜକୁ ପ୍ରାୟ ୬୬ ନିୟୁତ ଵର୍ଷ ତଳେ ମହାକାଶରୁ ଗୋଟିଏ ରକ୍ତ ପିପାସୁ ରାକ୍ଷସ ଉଲ୍କାଟିଏ ପୃଥିଵୀ ଆଡ଼କୁ ଦାନ୍ତ ନିକୁଟି ମାଡ଼ି ଆସୁଥାଏ କିନ୍ତୁ ଡାଇନୋସରମାନେ ନିରକ୍ଷର ଥିଲେ ତେଣୁ ସାଟେଲାଇଟ୍ ଗଢ଼ିପାରିନଥିଲେ ଫଳତଃ ଏ ଵିଷୟରେ ଆଦୌ ଜାଣିପାରିନଥିଲେ । ମେକ୍ସିକୋର Chicxulub ଅଞ୍ଚଳରେ ଆସି ଗ୍ରହାଣୁଟି ପଡ଼ିଵା ମାତ୍ରେ ଡାଇନୋସରମାନଙ୍କର ଵଂଶ ସବୁ ଦିନ ପାଇଁ ଲୋପ ପାଇଗଲା । ରହିଗଲା ଡାଇନୋସରମାନଙ୍କର କିଛି ଜୀଵାଶ୍ମ ଯାହାକୁ ଧରି ଆଜିର ଗଵେଷକମାନେ ନିଜର ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତି । ତେବେ ଡାଇନୋସରମାନଙ୍କର ନାଶ ଯୋଗୁଁ ନୂଆ ଏକ ଜାତୀୟ ଜୀଵର କାହାଣୀ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥଲା ।‌ ସେମାନେ ପରେ ନିଜର ଏକ ଅତି ଅତି ଅତି ଅତି ଅର୍ଵାଚୀନ ଵଂଶଧରଙ୍କ ଦ୍ଵାରା primates ନାମରେ ନାମିତ ହୋଇଛନ୍ତି । ଏହି primatesମାନେ ପ୍ରାୟ ୬୫-୫୫ ନିୟୁତ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ Cretaceous-Paleogene କାଳରେ ଵିକଶିତ ହୋଇଥିଲେ ଏଵଂ ସମ୍ଭଵତଃ plesiadapiforms ନାମକ ଛୋଟ ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ ଜୀଵମାନଙ୍କଠାରୁ ଵିକଶିତ ହୋଇଥିଲେ । 

        (plesiadapiforms)

plesiadapiformsମାନେ ଡାଇନୋସରଙ୍କ ପରି ଵିଶାଳ ନଥିଲେ ଵରଂ ଛୋଟ ଗୁଣ୍ଡୁଚି ମୂଷା ପରି ଥିଵାରୁ ଦିନରେ ସହଜରେ ଶିକାରୀ ଜୀଵଙ୍କ ଭୋଜନ ହୋଇଯିବେ ସେଇ ଭୟରେ ରାତିରେ ହିଁ ଗଛ ଉପରେ ଡେଇଁ ଡେଇଁ ପୋକ ମାରି ଖାଉଥିଲେ । ଆଧୁନିକ treeshrews ଓ colugos ଜୀଵଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ plesiadapiformsର ଗୁଣ ଓ ସ୍ଵରୂପ ଆଜି ବି କିଛି ପରିମାଣରେ ବଞ୍ଚି ରହିଛି । ହଁ ଏହି plesiadapiformsମାନେ ହିଁ ଆଜିର କାଢ଼ୁଆ Homo sapiensମାନଙ୍କର ପ୍ରାଚୀନତମ ପୂର୍ଵଜ ଥିଲେ । 

ପ୍ରଥମ primates ଵିକଶିତ ହେଵା ପରେ ସେମାନେ ଵିଭିନ୍ନ ଭୌଗୋଳିକ ଅଞ୍ଚଳରେ ଵ୍ୟାପିଥିଲେ। ଵାନରଠାରୁ ମନୁଷ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁ primates ଆଉ କିଛି ଜାଣନ୍ତୁ କି ନ ଜାଣନ୍ତୁ ଏଣେତେଣେ ଵ୍ୟାପି ଯାଇ ଗଣ୍ଡେ ଦିଗଣ୍ଡାଏ ଛୁଆ ଜନମ କରିଵାଟା ଭଲ ଭାବରେ ଜାଣନ୍ତି । ପ୍ରାରମ୍ଭିକ primatesମାନେ ବି ସେଇଆ କଲେ । 

ତତ୍କାଳୀନ ସମୟରେ ମହାଦେଶଗୁଡ଼ିକର ଅଵସ୍ଥିତି ଆଜି ଅପେକ୍ଷା ଭିନ୍ନ ଥିଲା ଏବଂ ଉତ୍ତର ଆମେରିକା, ୟୁରୋପ ଓ ଏସିଆ ଲାଗିକରି ରହିଥିଲା ଫଳତଃ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ primates ଏକ ମହାଦେଶରୁ ଅନ୍ୟ ମହାଦେଶକୁ ଯିଵାରେ ଏହା ସହାୟକ ହୋଇଥିଲା। ହଁ ଡିଆଁ ଡେଇଁରେ ଆମ primates ପୂର୍ଵଜଙ୍କୁ କିଏ ବଳିଯିଵ । ପୃଥିଵୀସାରା ସେମାନେ ଖେଦିଗଲେ ଆଉ ଯୋଉଠିକି ଗଲେ ଗଣ୍ଡେ ଗଣ୍ଡେ ଛୁଆ କରି ନିଜ ଵଂଶ ବଢ଼େଇଦେଲେ । 

Eocene ଯୁଗରେ ୫୫-୩୪ ନିୟୁତ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ primates ଉତ୍ତର ଆମେରିକା ଓ ୟୁରୋପରେ ଵ୍ୟାପିଲେ । ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ Adapiformes ଓ Omomyiformes ଜାତୀୟ ପ୍ରାଥମିକ primatesମାନଙ୍କର ଜୀଵାଶ୍ମ ମିଳିଛି। କିନ୍ତୁ କିଛି primates ଅଧିକ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇପଡ଼ିଲେ ଆଉ ଆଫ୍ରିକା ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଆମେରିକା ଭଳି ମହାଦେଶଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ସମୁଦ୍ର ଥାଇ ମଧ୍ୟ primates rafting ପ୍ରକ୍ରିୟା ମାଧ୍ୟମରେ ଵ୍ୟାପି ଯାଇଥିଲେ । ଆଜି ସେମାନଙ୍କ ଦୂର ସମ୍ପର୍କୀୟ ଵଂଶଧର Homo sapiensମାନେ କେତେକ ପ୍ରମାଣ ବଳରେ ଗର୍ଵରେ କୁହନ୍ତି ଯେ ହୁଏତ ସେହି ପ୍ରାରମ୍ଭିକ Primatesମାନେ ଭାସମାନ ଗଛ କିମ୍ବା ଉଦ୍ଭିଦ ଖଣ୍ଡରେ ସମୁଦ୍ର ପାର ହୋଇ ଅନ୍ୟ ମହାଦେଶରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ। 

Platyrrhini ଅର୍ଥାତ୍ "ନୂଆ ଵିଶ୍ୱର ଵାନର" ପ୍ରାୟ ୪୦-୩୫ ନିୟୁତ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ଆଫ୍ରିକାରୁ ଦକ୍ଷିଣ ଆମେରିକାକୁ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ। Primatesମାନେ ଵିଭିନ୍ନ ପରିଵେଶ ଯଥା ଜଙ୍ଗଲ,ସାଭାନା ଓ ପର୍ଵତ ଆଦିରେ ଅନୁକୂଳନ କରିଵାରେ ସକ୍ଷମ ଥିଲେ ଏଵଂ ସେମାନଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ ଅଭ୍ୟାସ ଯଥା ଫଳ ପତ୍ର କୀଟ ଗଛରେ ଜୀଵନଯାପନ ଓ ସାମାଜିକ ଗଠନ ସେମାନଙ୍କୁ ଵିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ତିଷ୍ଠି ରହିଵାରେ ସହାୟକ ହୋଇଥିଲା। ସର୍ଵଭକ୍ଷକ ହେଵା ଆମ Primates ପୂର୍ଵଜଙ୍କ ପାଇଁ ବଡ଼ ଲାଭଦାୟକ ଥିଲା । ଏକଥା ପଢ଼ିଲେ ଜାଣିଲେ ଅସଲି,ନକଲି ଓ ଅଂଶକାଳିକ ସମସ୍ତ ଜାତୀୟ ତଥାକଥିତ ଶାକାହାରୀମାନଙ୍କ ଦେହ ଜଳାପୋଡ଼ା ହୋଇପାରେ କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ସେହି ଅତି ଆଦିମ ପୂର୍ଵଜମାନେ ଯାହା ମିଳିଲା ଗେମ୍ଫିଦେଲେ । ଫଳମୂଳ,ଅଣ୍ଡା ଏମନ୍ତକି ଛୋଟ ଜୀଵଙ୍କୁ ବି ଖାଇଗଲେ । 

tactonic platesର ଗତି ମଧ୍ୟ primates ଙ୍କ ବିସ୍ତାରରେ ଭୂମିକା ନେଇଥିଲା । ଯେତେବେଳେ ମହାଦେଶଗୁଡ଼ିକ ପୃଥକ ହେଉଥିଲେ Primatesମାନେ ନିଜ ନିଜ ଅଞ୍ଚଳରେ ଵିକଶିତ ହୋଇ ଭିନ୍ନ primate ଜାତି ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। Catarrhini ଅର୍ଥାତ୍ "ପୁରାତନ ଵିଶ୍ୱ ଵାନର" ଆଫ୍ରିକା ଓ ଏସିଆରେ ରହୁଥିଲାବେଳେ Platyrrhini ଦକ୍ଷିଣ ଆମେରିକାରେ ଵିକଶିତ ହୋଇଥିଲେ।

ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଵିଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ପାଖରେ ସେତେବେଳେ ବୋଧହୁଏ ଏତେ ବଡ଼ ବଡ଼ କାମ ନଥିଲା, ତେଣୁ ନାକ ଦେଖି Catarrhini ଓ Platyrrhiniଙ୍କ ନାମ ରଖିଦେଲେ! ଯେଉଁମାନଙ୍କର ନାକ ଟିକେ ଚଉଡ଼ା ଓ ନାସାରନ୍ଧ୍ର ଦୁଇ ପାଖକୁ ଖୋଲିଥିଲା, ସେମାନଙ୍କୁ କହିଦେଲେ Platyrrhini—ଅର୍ଥାତ୍ "ଚଉଡ଼ା ନାକିଆ"। ଆଉ ଯେଉଁମାନଙ୍କର ନାକ ଟିକେ ସରୁ ଓ ନାସାରନ୍ଧ୍ର ତଳକୁ ମୁହଁ କରିଥିଲା, ସେମାନଙ୍କୁ କହିଦେଲେ Catarrhini—ଅର୍ଥାତ୍ "ତଳମୁହାଁ ନାକିଆ"। ସେ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଉ ଏକ ପ୍ରଭେଦ ଥିଲା । Platyrrhini ଭାଇମାନଙ୍କର ଲାଞ୍ଜ ବହୁତ କାମର ଜିନିଷ ଥିଲା। ଅନେକଙ୍କର ଲାଞ୍ଜ ଆଉ ଗୋଟିଏ ହାତ ପରି କାମ କରେ—ଡାଳରେ ଝୁଲି ଫଳ ଖାଇବେ, ଛୁଆକୁ ଧରିବେ, ଆରାମରେ ଜୀଵନ କଟାଇବେ। ଅନ୍ୟପଟେ Catarrhini ଭାଇମାନେ ଭାବିଲେ, "ଏତେ ଲମ୍ବା ଲାଞ୍ଜ ବୋହି କ'ଣ ଲାଭ?" ଫଳରେ ଏମାନଙ୍କ ଵଂଶରୁ ପରେ ଵିଵର୍ତ୍ତନ ଯୋଗୁଁ ଜାତ ହୋଇଥିଵା Great Apes ଵା ମହାଵାନରମାନଙ୍କର ଲାଞ୍ଜଟା ହିଁ ଅଦରକାରୀ ହେଵାରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗାଏବ ହୋଇଗଲା!

ସେହି Catarrhini ଉପକ୍ରମର ଦୀର୍ଘ ଵିଵର୍ତ୍ତନ ଇତିହାସର ସର୍ଵଶେଷ ଶାଖାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ Homo sapiens ଗୋଟିଏ। ଅର୍ଥାତ୍ ଯେଉଁ ପ୍ରାଣୀ ନିଜକୁ ପୃଥିଵୀର ସବୁଠାରୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରେ, ସେ ପ୍ରକୃତରେ ଏକ "ଲାଞ୍ଜ ହରାଇଥିଵା Catarrhini" ଛଡ଼ା ଆଉ କିଛି ନୁହେଁ! 

ଆଛକୁ ପ୍ରାୟ ୩୫ରୁ ୩୦ ନିୟୁତ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ Oligocene ଯୁଗରେ ଆଫ୍ରିକାରେ ଵିକଶିତ ହୋଇଥିଵା Catarrhini ପ୍ରାଇମେଟ୍‌ମାନଙ୍କ ଭାଗ୍ୟ ଖୋଲିଗଲା। ସେଠାର ଉଷ୍ଣ ଜଙ୍ଗଲ, ପ୍ରଚୁର ଫଳ ଓ ଅନୁକୂଳ ପରିଵେଶ ଦେଖି ସେମାନେ ତାକୁ ନିଜର ସ୍ଥାୟୀ ଠିକଣା କଲେ। ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷରେ ବଦଳି ବଦଳି ସେମାନେ Aegyptopithecus ଜାତିରେ ପରିଣତ ହେଲେ। Aegyptopithecus ନାମଟା ଯେତେ କଠିନ, କାମଟା ସେତେ ବଡ଼। ପ୍ରକୃତି ଏମାନଙ୍କ ମସ୍ତିଷ୍କକୁ ଟିକେ ବଡ଼ କଲା, ଆଖିର ଦୃଷ୍ଟିଶକ୍ତିକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ କଲା ଆଉ ଡାଳରୁ ଡାଳକୁ ଡେଇଁଵା କଳାରେ PhD କରାଇଦେଲା।

ତା'ପରେ ଆଜକୁ ପ୍ରାୟ ୨୫ରୁ ୨୩ ନିୟୁତ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ଆସିଲା Miocene ଯୁଗ । 

Catarrhini ଉପକ୍ରମରୁ ଦୁଇଟି ବଡ଼ ଶାଖା ଅଲଗା ହେଲା—ଗୋଟିଏ ପଟେ ପୁରୁଣା ଵିଶ୍ୱର ଵାନର (Old World Monkeys) ଆଉ ଅନ୍ୟପଟେ Hominoidea ଵା ଵାନରମାନଙ୍କ ମହାପରିଵାର ଵା Superfamily ହୋଇଗଲା । ଏହି ନୂଆ Hominoidea ପରିଵାରର ପ୍ରଥମ ଚର୍ଚ୍ଚିତ ସଦସ୍ୟ ଥିଲେ Proconsul। ଵିଚରାଙ୍କର ଲାଞ୍ଜ ଆଗରୁ ହିଁ ଇତିହାସ ହୋଇସାରିଥିଲା। ସେ ଲାଞ୍ଜ ବିନା ଡାଳ ଉପରେ ଚାଲିଵା ଶିଖିଲେ, ଫଳ ଖାଇଲେ ଏଵଂ ବୋଧହୁଏ କେବେ କେବେ ଭାବୁଥିବେ—"ଏହି ଲାଞ୍ଜଟା ରଖିଥିଲେ ଟିକେ ସୁବିଧା ହୋଇନଥାନ୍ତା ?"

               (Proconsul)

Proconsulଙ୍କଠାରୁ Afropithecus ଜନ୍ମ ହେଲେ । ସେମାନଙ୍କ ଵଂଶ ବଢ଼ିଲାରୁ ଆଉ ଏକ ଜୀଵଜାତି Kenyapithecus ଦେଖାଦେଲେ । ଆଜକୁ ପ୍ରାୟ ୨୦ରୁ ୧୫ ନିୟୁତ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ, ଯେତେବେଳେ ଭୂ-ସଂଯୋଗ ପୁଣି ଗଠନ ହେଲା, ଆଫ୍ରିକାର ଜଙ୍ଗଲରୁ Kenyapithecus ଏଵଂ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଵାନର ଵଂଶର ସଦସ୍ୟମାନେ ୟୁରୋପ ଓ ଏସିଆ ଆଡ଼କୁ ପ୍ରଵାସରେ ବାହାରିଗଲେ। ହଁ ତାଙ୍କ ପାସପୋର୍ଟରେ "Unlimited World Tour" ଭିସା ଲାଗିଥିଲା ତେଣୁ ଯୁଆଡ଼େ ମନ ଟେକିଲା ଡିଆଁ ଡେଇଁ କରି ଝୁଲି ହଲି ପହଞ୍ଚି ଯାଉଥିଲେ ! ୟୁରୋପରେ Dryopithecus, Ouranopithecus ଓ Griphopithecus, ଆଉ ଏସିଆରେ Sivapithecus ପରି ଲାଞ୍ଜହୀନ ଵାନରମାନେ ବେଶ୍ ନାଆଁ କଲେ। Sivapithecusର ଖପୁରୀକୁ ଦେଖି ଵିଜ୍ଞାନୀମାନେ ଆଜି ବି ହସି କହନ୍ତି—"ଆରେ! ଏ ତ ଓରାଙ୍ଗଉଟାନ୍ ପରିଵାରର ପୁରୁଣା ଫ୍ୟାମିଲି ଆଲବମ୍‌ରୁ ବାହାରି ଆସିଛି !"

ତେବେ ୟୁରୋପ ଓ ଏସିଆକୁ ଯାଇଥିବା ଅନେକ ଵାନର ଵା Ape ପରଵର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଜଳଵାୟୁ ପରିଵର୍ତ୍ତନ ଯୋଗୁଁ ଲୋପ ପାଇଗଲେ। ଅନ୍ୟପଟେ ଆଫ୍ରିକାରେ ରହିଯାଇଥିବା Hominoidea ଶାଖାଟି ସୁରକ୍ଷିତ ରହିଲା। ସେଠାରେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ଧରି ସେମାନଙ୍କର ଵିଵର୍ତ୍ତନ ଚାଲିଲା। ପ୍ରାୟ ୧୦ ନିୟୁତ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋରିଲାଙ୍କ ଵଂଶ ଅଲଗା ହୋଇଗଲା। ଶେଷରେ ପ୍ରାୟ ୭ରୁ ୬ ନିୟୁତ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ଆସିଲା ସେହି ଐତିହାସିକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ। ଆଫ୍ରିକାର ଗୋଟିଏ ଵଂଶ କହିଲା—"ଚାଲ, ଆମେ ସିମ୍ପାଞ୍ଜି ହେଵା ।" ଆଉ ଅନ୍ୟ ଵଂଶଟି କହିଲା—"ନା, ଆମେ ଟିକେ ଅଲଗା ରାସ୍ତା ଧରିଵା।" ସେହି ଦ୍ୱିତୀୟ ଵଂଶଟି ହେଉଛି Hominini ଆଉ ଏମାନେ ମଣିଷଙ୍କ ପୂର୍ଵଜ ଥିଲେ ।

ଠିକ୍ ସେହି ସମୟରେ ଆଫ୍ରିକାର ଜଳଵାୟୁ ଶୁଷ୍କ ହେଵାକୁ ଲାଗିଲା। ଘନ ଜଙ୍ଗଲର ସ୍ଥାନରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ସାଭାନା ଘାସଭୂମି ବଢ଼ିଲା। ଗଛରୁ ଗଛକୁ ଡେଇଁଵାର ସୁଯୋଗ କମିଗଲା, ତେଣୁ ଗଛରୁ ତଳକୁ ଓହ୍ଲାଇଵା ଛଡ଼ା ଉପାୟ ନଥିଲା। ପ୍ରକୃତି ଯେମିତି କହୁଥିଲା—"ବାବୁମାନେ, ଏତେଦିନ ଗଛରେ ଖେଳିଲ। ଏବେ ଟିକେ ତଳେ ଓହ୍ଲାଇ ଦେଖ, ପୃଥିଵୀଟା କେମିତି ଲାଗୁଛି!"

ସେହି ପରିଵର୍ତ୍ତିତ ଦୁନିଆରେ ଦେଖାଦେଲେ Sahelanthropus tchadensis (ପ୍ରାୟ ୭-୬ ନିୟୁତ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ)। ସେ ପୂରାପୂରି ଆଜିର ମଣିଷ ନୁହଁନ୍ତି, ପୂରାପୂରି ଵାନର ବି ନୁହଁନ୍ତି; ଦୁଇ ପାଦରେ ଟିକେ ଟିକେ ଛିଡ଼ା ହୋଇ ଚାଲିଵାର ପ୍ରଥମ ସାହସିକ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ।

ତା'ପରେ ଆମ Hominin ପୂର୍ଵଜମାନଙ୍କ ଜୀଵନରେ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ଆଉ ଏକ ରୋମାଞ୍ଚକର ଅଧ୍ୟାୟ। ପ୍ରାୟ ୬ରୁ ୪ ନିୟୁତ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ Orrorin ଓ Ardipithecus ଭଳି ମହାଶୟମାନେ ଆଫ୍ରିକାର ଜଙ୍ଗଲରେ ବୁଲାବୁଲି କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଏଯାଏଁ ଗଛ ସହ ପୁରୁଣା ସମ୍ପର୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଛିନ୍ନ କରିନଥିଲେ। ଡାଳ ଉପରେ ଚଢ଼ୁଥିଲେ, ପୁଣି ତଳକୁ ଓହ୍ଲାଇ ଦୁଇ ପାଦରେ ଟିକେ ଟିକେ ଚାଲିଵାର ଅଭ୍ୟାସ ବି କରୁଥିଲେ। ଵିଶେଷକରି Ardipithecus ramidus ବଡ଼ ଚାଲାକ୍ ଆଉ ମଜାଳିଆ ଚରିତ୍ର ଥିଲା। ଗଛ ଚଢ଼ିଵାକୁ ବି ଭଲ ପାଉଥିଲା, ପୁଣି ମାଟିରେ ଦୁଇ ପାଦରେ ଚାଲିଵାର ପ୍ରୟାସ ବି କରୁଥିଲା। ସିଏ ଗଛକୁ ପୂରା ଛାଡ଼ିପାରୁନଥିଲା କି ମାଟିକୁ ପୂରା ଆପଣେଇ ପାରୁନଥିଲା—ପୂରାପୂରି ଏକ ତ୍ରିଶଙ୍କୁ ଅଵସ୍ଥାରେ ତା'ର ଜୀଵନ କାଟୁଥିଲା !

ପ୍ରାୟ ୪ ନିୟୁତ ଵର୍ଷ ପୂର୍ବେ ମଞ୍ଚକୁ ଆସିଲେ Australopithecus ଵଂଶ । "Lucy"ର କଙ୍କାଳରୁ ମଣିଷ ସେମାନଙ୍କର ପରିଚୟ ପାଇଲା । ଵିଚାରୀ Lucy ଜୀଵିତ ଥିଵାବେଳେ ଜାଣି ବି ନଥିଲା ଯେ କୋଟି କୋଟି ଵର୍ଷ ପରେ ତାହାର ହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ Homo sapiensମାନେ ମୋଟା ମୋଟା ବହି ଲେଖିବେ ଏଵଂ ରିସର୍ଚ୍ଚ ପେପର ଛାପିବେ ! Lucy ଦୁଇ ପାଦରେ ସିଧା ହୋଇ ଚାଲିଵାରେ ବେଶ୍ ପାରଙ୍ଗମ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସୁଯୋଗ ମିଳିଲେ ଗଛ ଚଢ଼ିଵାକୁ ବି ଭୁଲୁନଥିଲା—ଆଖିବୁଜି ପୁରୁଣା ଅଭ୍ୟାସ ଯାଏ କୁଆଡ଼େ! ଏହାପରେ ସେହି ଵଂଶଟି ପୁଣି ଦୁଇଟି ଅଲଗା ଵଂଶରେ ପରିଣତ ହେଲା । ଗୋଟିଏ ପଟେ Paranthropus ଵଂଶ ଵିଵର୍ତ୍ତିତ ହେଲେ ଏଵଂ ନିଜର ଦାନ୍ତକୁ ଵିରାଟ ଵିରାଟ ତଥା ଚିବୁକକୁ ସଶକ୍ତ କରି କଠିନ ଗଛପତ୍ର ଓ ମୂଳ ଚୋବାଇଵାରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ହୋଇଗଲେ ।" ଅନ୍ୟପଟେ ଆମ Homo ଵଂଶ ଭାବିଲା—"ନା, ଶରୀର ବଦଳରେ ଟିକେ ମୁଣ୍ଡର ବୁଦ୍ଧି ଖଟାଇଵା ଅଧିକ ଉପଯୁକ୍ତ ହେଵ ।"

ପ୍ରାୟ ୨.୪ ନିୟୁତ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ଆଵିର୍ଭାଵ ହେଲେ Homo habilis—ଯାହାଙ୍କୁ ଵିଜ୍ଞାନୀମାନେ "Handy Man" ଵା କର୍ମକୁଶଳ ମଣିଷ କୁହନ୍ତି। ଏମାନଙ୍କ ମସ୍ତିଷ୍କର ଆକାର ଆଗ ଅପେକ୍ଷା ବେଶ୍ ବଡ଼ ହୋଇଗଲା। ସେମାନେ ପଥରଖଣ୍ଡକୁ କେଵଳ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିଵା ଟେକା ଭାବରେ ନଦେଖି ଭାବିଲେ, "ଏ ପଥରକୁ ସାମାନ୍ୟ ଧାରୁଆ କଲେ ଭଲ କାଟୁଥିଵା ହାତହତିଆର ହୋଇଯିଵ !" ଆଉ ସେଇଠୁ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ମାନଵ ସଭ୍ୟତାର ପ୍ରଥମ ଟେକ୍ନୋଲୋଜି—ପଥର ହତିଆର ! ପ୍ରାୟ ୨ ନିୟୁତ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ମଞ୍ଚକୁ ଆସିଲେ Homo erectus। ଏମାନେ ଥିଲେ ପୂରା ଦୁଃସାହସପ୍ରିୟ ସାହସୀ ବାଟୋଇ! ଆଫ୍ରିକାର ସୀମା ଡେଇଁ ଏମାନେ ବାହାରିଗଲେ—ଏସିଆ ଗଲେ, ୟୁରୋପ ଗଲେ। ଦୀର୍ଘ ପାଦ, ସିଧା ଶରୀର, ଶକ୍ତ ଗଢ଼ଣ ଏଵଂ ଅଧିକ ଉନ୍ନତ ପଥର କୁରାଢ଼ି ସେମାନଙ୍କୁ ଦୂରଦୂରାନ୍ତକୁ ପହଞ୍ଚାଇଦେଲା। ପରେ ନିଆଁକୁ ଵଶ କରିବାର କଳା ବି Homo erectusମାନେ ଆୟତ୍ତ କଲେ। ପ୍ରକୃତି ବୋଧହୁଏ ସେତେବେଳେ ମନେ ମନେ କହୁଥିଲା—"ଏହି ନୂଆ ମଡେଲ୍‌କୁ ଟିକେ ସାଵଧାନରେ ଦେଖିଵାକୁ ପଡ଼ିଵ, ଏମାନେ ନିଆଁ ସହ ଖେଳିଵା ଶିଖିଗଲେଣି!"

ସମୟ ଗଡ଼ିଚାଲିଲା। ପ୍ରାୟ ୮ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ପୂର୍ଵେ Homo heidelbergensis ଭଳି ମଣିଷମାନେ ଆହୁରି ଚତୁର ହୋଇଗଲେ। ବଡ଼ ବଡ଼ ଶିକାର କରୁଥିଲେ, ଦଳ ବାନ୍ଧି କାମ କରୁଥିଲେ ଏଵଂ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ରକୁ ଆହୁରି ଶାଣିତ କରିଦେଲେ।

ଶେଷରେ ପ୍ରାୟ ୩ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ଆଫ୍ରିକାରେ ଆଵିର୍ଭାଵ ହେଲା ଆମ ନିଜି ଜାତି Homo sapiens। ପ୍ରକୃତି କୋଟି କୋଟି ଵର୍ଷ ଧରି ଯେଉଁ ପରୀକ୍ଷା-ନିରୀକ୍ଷା କରୁଥିଲା, ଏହା ଥିଲା ତାହାର ସବୁଠାରୁ ନୂଆ ଏଵଂ ଅଧିକ ଉନ୍ନତ "ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସଂସ୍କରଣ" ! 

ପ୍ରକୃତି ସେମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଉନ୍ନତ ସାମର୍ଥ୍ୟରେ ସୁସଜ୍ଜିତ କରି ପୃଥିଵୀକୁ ପଠାଇଥିଲା । ଵିଶାଳ ମସ୍ତିଷ୍କ, ଜଟିଳ ଭାଷା, ଭଵିଷ୍ୟତ ଯୋଜନା କରିଵାର କ୍ଷମତା, କଳା, ସଙ୍ଗୀତ ଆଉ ଅସୀମ କୌତୂହଳ ଇତ୍ୟାଦି ଅନେକ ସୁଗୁଣ Homo sapiens ପାଖରେ ଥିଲା।

କିନ୍ତୁ ଗୋଟିଏ ପୁରୁଣା ଜାତୀୟ ରୋଗ ତଥାପି ଯାଇନଥିଲା—ବୁଲିଵା ! ଆମ ଆଦିମ ପ୍ରାଇମେଟ୍ ପୂର୍ଵଜମାନଙ୍କ ପରି Homo sapiens ମଧ୍ୟ ଗୋଟିଏ ଜାଗାରେ ଶାନ୍ତିରେ ବସି ରହିପାରିଲା ନାହିଁ। ପ୍ରାୟ ୭୦ରୁ ୬୦ ହଜାର ଵର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଆଫ୍ରିକା ଛାଡ଼ି ସେମାନେ ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟ ଆଡ଼କୁ ବାହାରିଲେ। ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ସାକ୍ଷାତ୍ ହେଲା Neanderthal ମହାଶୟମାନଙ୍କ ସହ। କେଉଁଠି ପ୍ରତିଯୋଗିତା ହେଲା, କେଉଁଠି ପଡ଼ୋଶୀ ପରି ସହାଵସ୍ଥାନ ହେଲା, ଆଉ କେଉଁଠି ପ୍ରେମ-ଵିଵାହ ମଧ୍ୟ ହୋଇଗଲା! ସେଥିପାଇଁ ଆଜି ୟୁରୋପ ଓ ଏସିଆର ଅଧିକାଂଶ ଲୋକଙ୍କ DNAରେ କିଛି ପରିମାଣରେ Neanderthal ମାନଵଙ୍କ ଅଂଶ ରହିଯାଇଛି । 

ତା'ପରେ Homo sapiensମାନଙ୍କ କେତେକ ଦଳ ସମୁଦ୍ର କୂଳେ କୂଳେ ଚାଲି ଦକ୍ଷିଣ ଏସିଆରେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଭାରତରେ ସେତେବେଳେ ପ୍ରଚୁର ଖାଦ୍ୟ ମିଳୁଥିଲା ‌କିନ୍ତୁ ଏ ଭୂମି ହିଂସ୍ରଜନ୍ତୁପୂର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟ ଥିଲା । ତେବେ Homo sapiensମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଉନ୍ନତ ହାତ ହତିଆର ଥିଲା , ନିଆଁର ଵ୍ୟଵହାର ତାଙ୍କୁ ଜଣାଥିଲା ତେଣୁ ସେମାନେ ଭାରତରେ ତିଷ୍ଠିଗଲେ । କେଵଳ ତିଷ୍ଠିଲେ ନାହିଁ ଵଂଶ ମଧ୍ୟ ବଢ଼େଇଲେ । ଖାଦ୍ୟର ଅଭାଵ ନଥିଲା । 

ମାଛ, କଙ୍କଡ଼ା, ଶାମୁକା,ଫଳ ମୂଳ ଯାହା ମିଳିଲା ତାହା ଗେମ୍ଫି-ଖାଇ ଗଣ୍ଡେ ଗଣ୍ଡେ ଛୁଆ କଲେ ଜନସଂଖ୍ୟା ଏତେ ବଢ଼ିଗଲା ଯେ ସେମାନେ ପୁଣି ଅନ୍ୟତ୍ର ଯିଵାକୁ ଅଣ୍ଟା ଭିଡ଼ିଲେ । ଥୋକେ ଗଲେ ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ଵ ଏସିଆ ଏଵଂ ସେଠାରୁ ଶେଷରେ ପ୍ରାୟ ୬୫ରୁ ୫୦ ହଜାର ଵର୍ଷ ପୂର୍ବେ ସେମାନେ ଡଙ୍ଗା ଚଲାଇ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆରେ ମଧ୍ୟ ପହଞ୍ଚିଗଲେ। ଅର୍ଥାତ୍ ସେତେବେଳକୁ ଆମ Homo sapiens ସମୁଦ୍ର ପାର ହେଵାର ନୌକା କୌଶଳ ବି ଶିଖିସାରିଥିଲା। କିଛି Homo sapiensଙ୍କ ଦଳ ଭାରତରୁ ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ଵ ଏସିଆ ଯାଇ ସେଠାରୁ ଚୀନ ଏଵଂ ଜାପାନକୁ ଗଲେ । ଭାରତରୁ ଆଉ ଏକ ଦଳ ତିବତ୍ତ ତଥା ପୂର୍ଵ ଋଷିଆକୁ ଗଲା । ଭାରତରୁ ଗୋଟିଏ ଦଳ ଇରାନ ଦେଇ ୟୁରୋପ ଓ ମଧ୍ୟ ଏସିଆକୁ ମଧ୍ୟ ଗଲା । ଭାରତ ସେତେବେଳେ Homo sapiensମାନଙ୍କର ଵଂଶଵିସ୍ତାର କେନ୍ଦ୍ର ପାଲଟିଥିଲା ତେଣୁ ଭାରତକୁ Beehive of humankind ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ । 

ତେବେ ଅନ୍ୟପଟେ ଆଫ୍ରିକାରୁ Homo sapiensମାନଙ୍କର କେତେକ ଦଳ ଉତ୍ତରକୁ ବାହାରି ୟୁରୋପ ଓ ମଧ୍ୟ ଏସିଆର ଶୀତଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେଠାରେ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଥଣ୍ଡା, ବରଫ, ଵିରାଟ୍ ମୃଗ ଓ ମାମଥ୍‌ମାନଙ୍କ ସହ ଲଢ଼ିଵାକୁ ପଡ଼ିଲା। ସେମାନେ ପଶୁଚର୍ମର ପୋଷାକ ସିଲେଇ କରି ପିନ୍ଧିଲେ, ଧାରୁଆ ବର୍ଚ୍ଛା ତିଆରି କଲେ ଏଵଂ ଗୁମ୍ଫା କାନ୍ଥରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ସୁନ୍ଦର ଚିତ୍ର ଆଙ୍କିଲେ। ଲାଗୁଥିଲା, ମାନଵ ଜାତିର ପ୍ରଥମ "ଆର୍ଟ ଗ୍ୟାଲେରୀ" ଖୋଲିଗଲା!

ଏସିଆର ବରଫାଵୃତ ଅଞ୍ଚଳରେ ସେମାନଙ୍କର ଦେଖାହେଲା ଆଉ ଏକ ରହସ୍ୟମୟ ମାନଵଗୋଷ୍ଠୀ Homo Denisovansଙ୍କ ସହ। ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଟିକିଏ "ପାରିଵାରିକ ସମ୍ପର୍କ" ଗଢ଼ିଉଠିଲା। ଆଜି ବି ତିବ୍ବତୀୟ, ମେଲାନେସିୟ,ଭାରତର ପୂର୍ଵ ଓ ଉତ୍ତର ପୂର୍ଵ ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏଵଂ କେତେକ ଏସୀୟ ଜନଗୋଷ୍ଠୀଙ୍କ DNAରେ Denisovanଙ୍କର ଆନୁଵଂଶିକ ସ୍ମାରକୀ ରହିଛି।

ଶେଷ ହିମଯୁଗରେ (Ice Age) ସମୁଦ୍ରର ପାଣି ବରଫ ହୋଇ ରହିଵାରୁ ଜଳସ୍ତର ଯଥେଷ୍ଟ କମିଗଲା। ଫଳରେ ସାଇବେରିଆ ଓ ଆଲାସ୍କା ମଧ୍ୟରେ Bering Land Bridge ନାମକ ଏକ ସ୍ଥଳସେତୁ ପ୍ରକଟ ହେଲା। ମଣିଷ କହିଲା—"ଆରେ! ପୃଥିଵୀ ନୂଆ ରାସ୍ତା ଖୋଲିଦେଇଛି, ଚାଲ ଆଉ ଟିକେ ବୁଲିଆସିଵା !" ପ୍ରାୟ ୨୦ରୁ ୧୬ ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ଵେ Homo sapiensମାନେ ଆମେରିକା ମହାଦେଶରେ ପହଞ୍ଚିଲେ ଏଵଂ ଦେଖୁ ଦେଖୁ ଉତ୍ତରରୁ ଦକ୍ଷିଣ ଆମେରିକା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଵ୍ୟାପିଗଲେ।

ଏହି ଦୀର୍ଘ କୋଟି କୋଟି ବର୍ଷର ଯାତ୍ରାରେ Homo sapiensଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଅସ୍ତ୍ର କେଵଳ ପଥରର ବର୍ଚ୍ଛା କିମ୍ବା ଛୁରୀ ନଥିଲା। ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରକୃତ ଶକ୍ତି ଥିଲା—ସଂଘବଦ୍ଧ ଭାବେ ଏକାଠି କାମ କରିଵା, ଭାଷା ମାଧ୍ୟମରେ ଜ୍ଞାନ ଆଦାନପ୍ରଦାନ କରିଵା, ଅଭାଵନୀୟ ପରିଵେଶକୁ ଶୀଘ୍ର ଆପଣେଇ ନେଵା ଏଵଂ ନୂଆ ନୂଆ ଉଦ୍ଭାଵନ କରିଵା । ଏହି ଅସାଧାରଣ ଗୁଣ ହିଁ Homo sapiensକୁ ପୃଥିଵୀର ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣରେ ନିଜର ଆଧିପତ୍ୟ ଵିସ୍ତାର କରିଵାରେ ସାହାଯ୍ୟ କଲା।

ଏଵଂ ଶେଷରେ, ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ଗଛ ଡାଳରେ ଝୁଲୁଥିଵା, ଲାଞ୍ଜ ହରାଇଥିଵା, ଡରି ଡରି ଦୁଇ ପାଦରେ ଚାଲିଵା ଶିଖିଥିଵା, ପଥରକୁ ପିଟି ଘସି ଅସ୍ତ୍ର ତିଆରି କରିଥିଵା ସେହି Primate ଵଂଶଧରଟି ଆଜି ସୁଟ୍-ବୁଟ୍ ପିନ୍ଧି, ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଅଵତରଣ କରୁଛି, ମଙ୍ଗଳ ଗ୍ରହକୁ ଯିଵାର ରକେଟ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଛି, କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା ଗଢ଼ିଛି ଏଵଂ ସଙ୍ଗଣକ ସାମ୍ନାରେ ବସି ନିଜ ଅତି ପୁରୁଣା ପୂର୍ଵଜଙ୍କ ଵିଷୟରେ ରସାଳ ପ୍ରବନ୍ଧ ଲେଖୁଛି!

ପ୍ରକୃତି ବୋଧହୁଏ ଏସବୁ ଦେଖି ମନେ ମନେ ହସୁଥିଵ ଆଉ କହୁଥିଵ—"ଗଛ ଡାଳରେ ଡେଇଁ ଡେଇଁ ପୋକ ମାରି ଖାଉଥିଵା ସେହି ଛୋଟ ଗୁଣ୍ଡୁଚି ମୂଷା ପରି ଜୀଵଟିର ଵଂଶଧରମାନେ ଦିନେ ଏତେ ଦୂର ପହଞ୍ଚିବେ ବୋଲି ମୁଁ ବି ବୋଧହୁଏ ସ୍ବପ୍ନରେ ଭାବିନଥିଲି !"

କେମିତି ଚୀନଦେଶର ନାମ China ହେଲା ?

ମାନଵ ଇତିହାସର ଏକ ଵିସ୍ମୟକର ଦିଗ ଆମର ଭାଷା ଏଵଂ କଳ୍ପନା ଶକ୍ତି ଅଟେ। ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କଠାରୁ ହୋମୋ ସାପିଏନ୍ସକୁ ଯାହା ଅଲଗା କରେ, ତାହା ହେଉଛି ଆମର ଏପରି ଜିନିଷ ଉପରେ ଵିଶ୍ୱାସ କରିଵାର ଅଦ୍ଭୁତ କ୍ଷମତା, ଯାହାର କୌଣସି ଭୌତିକ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ। ନଦୀ, ପର୍ଵତ, ଗଛ ଓ ଜୀଵଜନ୍ତୁ ଵାସ୍ତଵ ଅଟନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଗୋଟିଏ 'ଦେଶ' ଵା ତାର 'ନାମ' କେଵଳ ଆମ ମସ୍ତିଷ୍କରେ ରହିଥିଵା ଏକ ସାମୂହିକ କଳ୍ପନା ଵା କଳ୍ପିତ ଵାସ୍ତଵତା ଅଟେ । ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ଧରି ଯେତେବେଳେ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ମଣିଷ ଶିକାରୀ ସଂଗ୍ରାହକ ଭାଵରେ ପୃଥିଵୀ ବୁଲୁଥିଲା, ସେତେବେଳେ ଭୂମିର କୌଣସି ନାମ ନଥିଲା କିମ୍ଵା ପୃଥିଵୀରେ କୌଣସି ସୀମାରେଖା ନଥିଲା। କିନ୍ତୁ କୃଷି ଵିପ୍ଳଵ ପରେ ଯେତେବେଳେ ମଣିଷ ସ୍ଥାୟୀ ଵସତି ସ୍ଥାପନ କଲା ଏଵଂ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଗଠନ କରିଵା ଆରମ୍ଭ କଲା, ସେତେବେଳେ ଜନ୍ମ ନେଲା ରାଷ୍ଟ୍ରର ଧାରଣା। ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଵିଶାଳ ଭୂଖଣ୍ଡକୁ ଗୋଟାଏ ନାମ ଦେଵା କେଵଳ ଏକ ଭୌଗୋଳିକ ପରିଚୟ ନୁହେଁ ଵରଂ ଏହା ମାନଵୀୟ ଅହଂକାର, ସାଂସ୍କୃତିକ ଗର୍ଵ ଏଵଂ ଏକ ସାମୂହିକ ପରିଚୟର ଵୃହତ୍ତମ ପ୍ରତୀକ। ଆଜି ଆମେ ଯେଉଁ ଦେଶକୁ 'ଚୀନ' ନାମରେ ଜାଣିଛୁ , ତାର ନାମକରଣର ଇତିହାସ କେଵଳ କିଛି ଶବ୍ଦର ଉତ୍ପତ୍ତି ନୁହେଁ ଵରଂ ଏହା ହେଉଛି ଵିଭିନ୍ନ ସଭ୍ୟତା ମଧ୍ୟରେ ଥିଵା ସମ୍ପର୍କ,ଵାଣିଜ୍ୟ ଏଵଂ ମାନଵୀୟ ଅଵଧାରଣାର ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ରୋମାଞ୍ଚକର କାହାଣୀ।

ଏସିଆ ମହାଦେଶର ପୂର୍ଵ ପ୍ରାନ୍ତକୁ ଦୃଷ୍ଟି ପକାଇଲେ ଆମେ ଦେଖିଵା ଯେ ପୀତ ନଦୀ ଵା Yellow River ଓ ୟାଙ୍ଗଜେ ନଦୀର ଉର୍ଵର ଉପତ୍ୟକାରେ ଏକ ଵିଶାଳ ତଥା ଜଟିଳ ସଭ୍ୟତାର ଵିକାଶ ଘଟିଥିଲା। ହଜାର ହଜାର ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଵାସ କରୁଥିଵା ଲୋକମାନେ ପୃଥିଵୀର ଅନ୍ୟ ଭାଗରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଵିଚ୍ଛିନ୍ନ ଥିଲେ। ପ୍ରକୃତି ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଅଭେଦ୍ୟ ଦୁର୍ଗ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲା। ସେମାନଙ୍କର ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ରହିଥିଲା ଭୟଙ୍କର ଗୋବି ମରୁଭୂମି ଓ ଶୀତଳ ଷ୍ଟେପ୍ସ ଅଞ୍ଚଳ, ପୂର୍ଵରେ ରହିଥିଲା ଅଥଳ ପ୍ରଶାନ୍ତ ମହାସାଗର, ଦକ୍ଷିଣରେ ଘଞ୍ଚ ଓ ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲ ଏଵଂ ପଶ୍ଚିମ ତଥା ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଵିଶ୍ୱର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ହିମାଳୟ ପର୍ଵତମାଳା ତଥା ତିବ୍ବତର ମାଳଭୂମି ଏକ ଵିଶାଳ ପ୍ରାଚୀର ଭଳି ଠିଆ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଭୌଗୋଳିକ ଏକାକୀପଣ ସେଠାକାର ଅଧିଵାସୀଙ୍କ ମନରେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓ ଆତ୍ମକେନ୍ଦ୍ରିକ ମାନସିକତା ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା, ଯାହା ସେମାନଙ୍କର ଵୈଶ୍ୱିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଓ ନାମକରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଗଭୀର ଭାଵରେ ପ୍ରଭାଵିତ କରିଥିଲା।

ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ସେଠାକାର ଲୋକମାନେ ନିଜ ଦେଶକୁ କେଵେହେଲେ 'ଚୀନ' ବୋଲି ଡାକୁନଥିଲେ କିମ୍ଵା ନିଜକୁ 'ଚାଇନିଜ୍' ଭାବୁନଥିଲେ। ଵାସ୍ତଵରେ, ଏକ 'ଦେଶ' ଵା ରାଷ୍ଟ୍ରର ଆଧୁନିକ ଧାରଣା ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ନଥିଲା। ସେମାନେ ମୁଖ୍ୟତଃ କ୍ଷମତାରେ ଥିଵା ରାଜଵଂଶର ନାମ ଅନୁସାରେ ନିଜ ରାଜ୍ୟକୁ ଚିହ୍ନଟ କରୁଥିଲେ, ଯେପରିକି ସିଆ ରାଜଵଂଶ, ସାଙ୍ଗ ରାଜଵଂଶ କିମ୍ଵା ଝୋଉ ରାଜଵଂଶ। ତଥାପି, ଭୌଗୋଳିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ସ୍ତରରେ ସମଗ୍ର ଅଞ୍ଚଳକୁ ବୁଝାଇଵା ପାଇଁ ସେମାନେ ଏକ ଵୃହତ୍ତର ଶବ୍ଦ ଵ୍ୟଵହାର କରୁଥିଲେ, ତାହା ହେଉଛି 'ତିଆନକ୍ସିଆ' (Tianxia)। ଏହି ଶବ୍ଦର ଆକ୍ଷରିକ ଅର୍ଥ ହେଉଛି 'ସ୍ୱର୍ଗ ତଳେ ଥିଵା ସମସ୍ତ ଵିଷୟ' ଵା 'ଆକାଶ ତଳର ସମଗ୍ର ଦୁନିଆ'। ସେମାନଙ୍କର ଵିଶ୍ୱଵ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ସମ୍ପର୍କିତ ଧାରଣା ଅନୁଯାୟୀ, ଆକାଶ ଗୋଲାକାର ଥିଲା ଏଵଂ ପୃଥିଵୀ ଵର୍ଗାକାର ଥିଲା। ଏହି ଆକାଶ ଓ ପୃଥିଵୀର ମିଳନ ସ୍ଥଳରେ ଏକ ପଵିତ୍ର ଶାସନ ଵ୍ୟଵସ୍ଥା ରହିଥିଲା, ଯାହା ସମଗ୍ର ମାନଵ ଜାତିର ସର୍ଵୋଚ୍ଚ ଓ ଏକମାତ୍ର ଵୈଧ ଵ୍ୟଵସ୍ଥା ବୋଲି ସେମାନେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଵିଶ୍ୱାସ କରୁଥିଲେ।

ଏହି ଵିଶାଳ ଵର୍ଗାକାର ପୃଥିଵୀର ଠିକ୍ କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁରେ ଏକ ପଵିତ୍ର ଓ ଉନ୍ନତ ସ୍ଥାନ ରହିଛି ବୋଲି ସେମାନେ କଳ୍ପନା କରିଥିଲେ, ଯାହାକୁ ସେମାନେ ନାମ ଦେଇଥିଲେ 'ଝୋଙ୍ଗଗୁଓ' (Zhongguo)। ମାଣ୍ଡାରିନ୍ ଭାଷାରେ 'ଝୋଙ୍ଗ' ର ଅର୍ଥ ହେଉଛି 'ମଝି' ଵା 'କେନ୍ଦ୍ର' ଏଵଂ 'ଗୁଓ' ର ଅର୍ଥ ହେଉଛି 'ରାଜ୍ୟ' ଵା 'ରାଷ୍ଟ୍ର'। ତେଣୁ 'ଝୋଙ୍ଗଗୁଓ'ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅର୍ଥ ହେଲା 'ମଧ୍ୟଵର୍ତ୍ତୀ ରାଷ୍ଟ୍ର' ଵା ଇଂରାଜୀରେ ଯାହାକୁ ଆମେ ମିଡିଲ୍ କିଙ୍ଗଡମ୍ (Middle Kingdom) କହୁ। ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଏହି ଶବ୍ଦ କେଵଳ ରାଜଧାନୀ କିମ୍ଵା ରାଜାଙ୍କ ଵାସସ୍ଥାନକୁ ହିଁ ବୁଝାଉଥିଲା। ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ଵ ପ୍ରଥମ ସହସ୍ରାବ୍ଦୀ ବେଳକୁ ପଶ୍ଚିମ ଝୋଉ ରାଜଵଂଶ ସମୟରେ, ଏକ ବ୍ରୋଞ୍ଜ ପାତ୍ର ଉପରେ ଖୋଦିତ ହୋଇଥିଵା ପ୍ରାଚୀନ ଲିପିରୁ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଐତିହାସିକ ସ୍ତରରେ 'ଝୋଙ୍ଗଗୁଓ' ଶବ୍ଦର ପ୍ରମାଣ ମିଳିଥାଏ। ସେହି ସମୟରେ ଏହା ଏକ ସୀମିତ ଭୌଗୋଳିକ ଶବ୍ଦ ଥିଲା ଯାହା ପୀତ ନଦୀର କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳକୁ ସୂଚାଉଥିଲା ଏଵଂ ସେହି ଅଞ୍ଚଳ ସେତେବେଳେ ଉନ୍ନତ କୃଷି ପ୍ରଣାଳୀ ଓ ରାଜନୈତିକ ସଭ୍ୟତାର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ଥିଲା।

କ୍ରମେ ଏହି 'ଝୋଙ୍ଗଗୁଓ' ଶବ୍ଦଟି କେଵଳ ଏକ ଭୌଗୋଳିକ ପରିଚୟ ନହୋଇ ଏକ ଗଭୀର ମନସ୍ତାତ୍ୱିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଅର୍ଥ ଗ୍ରହଣ କଲା। Homo sapiensମାନେ ସର୍ଵଦା ନିଜକୁ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ଵିଭକ୍ତ କରିଵାକୁ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି ଯେଉଁଠି ମୂଳ ମନ୍ତ୍ର ଥାଏ 'ଆମେ' ଓ 'ସେମାନେ'। ପ୍ରାଚୀନ ଚୀନର ଏହି ଅଧିଵାସୀମାନେ ଭାବୁଥିଲେ ଯେ ସେମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ପୃଥିଵୀର ଏକମାତ୍ର ସଭ୍ୟ ମଣିଷ ଏଵଂ ସେମାନଙ୍କର ଵିଶାଳ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ହିଁ ସମଗ୍ର ଵିଶ୍ୱର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ। ସେମାନଙ୍କର ସମ୍ରାଟଙ୍କୁ କୁହାଯାଉଥିଲା 'ତିଆଞ୍ଜି' (Tianzi), ଯାହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି 'ସ୍ୱର୍ଗର ପୁତ୍ର'। ସେମାନେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଵିଶ୍ୱାସ କରୁଥିଲେ ଯେ ସ୍ୱର୍ଗର ପୁତ୍ରଙ୍କ ପାଖରେ 'Mandate of Heaven' ଵା ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଆଦେଶ ରହିଛି, ଯାହା ବଳରେ ସେ କେଵଳ ତାଙ୍କ ନିଜ ରାଜ୍ୟ ନୁହେଁ, ଵରଂ ସମଗ୍ର ଦୁନିଆ ଵା 'ତିଆନକ୍ସିଆ' ଉପରେ ଶାସନ କରିଵାର ନ୍ୟାୟଗତ ଅଧିକାର ରଖିଛନ୍ତି। ଯେହେତୁ ସେମାନେ ବହୁ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ନିଜ ଆଖପାଖରେ କୌଣସି ସମାନ ଧରଣର ଉନ୍ନତ ସଭ୍ୟତା ସହିତ ଵିଶେଷ ସମ୍ପର୍କରେ ଆସିନଥିଲେ, ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କର ଏହି କଳ୍ପିତ ଵାସ୍ତଵତା ଅତୁଟ ରହିଥିଲା ଯେ ମାନଵ ଜାତିର ସର୍ଵଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଏକମାତ୍ର ଉନ୍ନତ ସମାଜ କେଵଳ ତାଙ୍କରି ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ହିଁ ଵିଦ୍ୟମାନ।

ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠତ୍ୱର ମାନସିକତାରୁ ହିଁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲା ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସାଂସ୍କୃତିକ ଵିଭାଜନ, ଯାହାକୁ ଇତିହାସକାରମାନେ 'Hua-Yi' ଭେଦଭାବ ବୋଲି ଵର୍ଣ୍ଣନା କରିଥାନ୍ତି। 'ହୁଆ' ଵା 'କ୍ସିଆ' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ଥିଲା ସଭ୍ୟ ଏଵଂ ମାର୍ଜିତ ଵ୍ୟକ୍ତି— ଅର୍ଥାତ୍ ଯେଉଁମାନେ ଝୋଙ୍ଗଗୁଓରେ ଵାସ କରୁଥିଲେ, ଉନ୍ନତ ଭାଷା କହୁଥିଲେ, ସୁନ୍ଦର ରେଶମ ଵସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧୁଥିଲେ, ଉନ୍ନତ କୃଷି କରୁଥିଲେ ଏଵଂ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସାମାଜିକ ରୀତିନୀତି ପାଳନ କରୁଥିଲେ। ଏହାର ଵିପରୀତରେ ଥିଲା 'ୟି' ଶବ୍ଦ, ଯାହାର ଅର୍ଥ ଥିଲା ଅସଭ୍ୟ ଵା ବର୍ବର। କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ରାଷ୍ଟ୍ରର ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରେ ଵାସ କରୁଥିଵା ଵିଭିନ୍ନ ପ୍ରାନ୍ତୀୟ ଓ ଯାଯାବର ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସେମାନେ ନିମ୍ନ ସ୍ତରର ମଣିଷ ଭାବେ ଗଣନା କରୁଥିଲେ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଵିଶ୍ୱ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମାତ୍ର ଦୁଇ ଭାଗରେ ଵିଭକ୍ତ ଥିଲା— ଗୋଟିଏ ହେଉଛି କେନ୍ଦ୍ରରେ ଥିଵା ଆଲୋକିତ ଓ ସଭ୍ୟ ରାଷ୍ଟ୍ର ଏଵଂ ଅନ୍ୟଟି ହେଉଛି ଏହାର ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ରହିଥିଵା ଅସଭ୍ୟ ବର୍ବରମାନଙ୍କର ଅନ୍ଧକାରମୟ ପୃଥିଵୀ।

ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଏକ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ନିଜକୁ ସମଗ୍ର ଵିଶ୍ୱର ଏକମାତ୍ର କେନ୍ଦ୍ର ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିନିଏ, ସେତେବେଳେ ତାକୁ ନିଜର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ନାମ ରଖିଵାର ଆଵଶ୍ୟକତା ପଡ଼େନାହିଁ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଆଜି ପୃଥିଵୀ ଵ୍ୟତୀତ ଵ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ଯଦି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଗ୍ରହରେ ଜୀଵ ନାହାନ୍ତି ବୋଲି ଆମେ ଭାବୁ, ତେବେ ମହାଜାଗତିକ ସ୍ତରରେ ନିଜକୁ ପୃଥିଵୀଵାସୀ ବୋଲି ବାରମ୍ଵାର ପରିଚୟ ଦେଵାର କୌଣସି ଆଵଶ୍ୟକତା ନଥାଏ। ଠିକ୍ ସେହିପରି ପ୍ରାଚୀନ ଚୀନର ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କର ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ହିଁ ଏକମାତ୍ର ସଭ୍ୟ ଦୁନିଆ ଥିଲା। ସେମାନଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ଦେଶମାନଙ୍କ ସହ ତୁଳନା କରିଵା ପାଇଁ ଵା ଏକ ଵିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ସମାଜରେ ନିଜକୁ ଅଲଗା ପ୍ରମାଣିତ କରିଵା ପାଇଁ ଆଜିର 'ଚୀନ' ଭଳି କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଜାତୀୟ ନାମର ପ୍ରୟୋଜନ ହିଁ ନଥିଲା। ଏହି ଆତ୍ମକେନ୍ଦ୍ରିକ ଵିଶ୍ୱଵିଶ୍ୱାସ ହଜାର ହଜାର ଵର୍ଷ ଧରି ସେମାନଙ୍କର ରାଜନୀତି, କଳା ଓ ସମାଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ରଖିଥିଲା। 

ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ଵ ତୃତୀୟ ଶତାବ୍ଦୀ ବେଳକୁ ପୀତ ନଦୀର ଉପତ୍ୟକାରେ ଏକ ଯୁଗାନ୍ତକାରୀ ଘଟଣା ଘଟିଲା, ଯାହା ମାନଵ ଇତିହାସର ଗତିପଥକୁ ଗଭୀର ଭାଵରେ ପ୍ରଭାଵିତ କରିଥିଲା। ହୋମୋ ସାପିଏନ୍ସର ଇତିହାସରେ ସାମ୍ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ କେଵଳ ଖଣ୍ଡା ଓ ଯୁଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ ଵରଂ ସେଗୁଡ଼ିକ ଏକ ସାମୂହିକ କଳ୍ପନା ଏଵଂ ପ୍ରଶାସନିକ ଶୃଙ୍ଖଳା ମାଧ୍ୟମରେ ତିଷ୍ଠି ରହନ୍ତି। ଦୀର୍ଘ ଦିନ ଧରି ପରସ୍ପର ସହ ରକ୍ତାକ୍ତ ସଂଘର୍ଷ କରୁଥିଵା ଛୋଟ ଛୋଟ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଏକତ୍ରିତ କରି ଜଣେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପରାକ୍ରମୀ ଶାସକ ସମଗ୍ର ଭୂଖଣ୍ଡକୁ ଏକ ଵିଶାଳ ସାମ୍ରାଜ୍ୟରେ ପରିଣତ କଲେ। ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା କିନ୍ ସି ହୁଆଙ୍ଗ (Qin Shi Huang) ଏଵଂ ତାଙ୍କ ନଵଗଠିତ ରାଜଵଂଶର ନାମ ଥିଲା 'କିନ୍' (Qin), ଯାହାର ଉଚ୍ଚାରଣ ପ୍ରାୟତଃ 'ଚିନ୍' ଭଳି କରାଯାଉଥିଲା।

ଏହି Qin ଵା ଚିନ୍ ରାଜଵଂଶର ଶାସନ କାଳ ଇତିହାସର ପୃଷ୍ଠାରେ ଖୁବ୍ କମ୍ ସମୟ ପାଇଁ ଥିଲା— ମାତ୍ର ପନ୍ଦର ଵର୍ଷ। କିନ୍ତୁ ଏହି ସ୍ୱଳ୍ପ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ସେମାନେ ମାନଵ ସମାଜର ପରିଚାଳନା ପାଇଁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତପୂର୍ଵ ଭିତ୍ତିଭୂମି ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ଏକ ପ୍ରଵଳ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ପ୍ରଶାସନ ଗଠନ କଲେ, ସମଗ୍ର ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ସମାନ ମୁଦ୍ରା ପ୍ରଚଳନ କଲେ, ସମାନ ଲିପି ବାହାର କଲେ ଏଵଂ ଏକ ଵିଶାଳ ସେନାଵାହିନୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ। ଉତ୍ତର ଦିଗରୁ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଵା ଯାଯାବରମାନଙ୍କୁ ଅଟକାଇଵା ପାଇଁ ସେମାନେ ଏକ ସୁଦୀର୍ଘ ପ୍ରାଚୀର ନିର୍ମାଣ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ, ଯାହା ପରଵର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଵିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ 'Great Wall of China' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲା। ଯଦିଓ ଚିନ୍ ରାଜଵଂଶ ଖୁବ୍ ଶୀଘ୍ର ପତନ ଆଡ଼କୁ ଗତି କଲା ତଥାପି ସେହି ଅଳ୍ପ କିଛି ଵର୍ଷର କ୍ଷମତା ପ୍ରଦର୍ଶନର ପ୍ରତିଧ୍ୱନି ଏତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲା ଯେ ଏହାର ଖ୍ୟାତି ଏସିଆ ମହାଦେଶର ଵିଶାଳ ମରୁଭୂମି ଓ ଅଭେଦ୍ୟ ପର୍ଵତମାଳା ଅତିକ୍ରମ କରି ପଶ୍ଚିମ ଏଵଂ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଵ୍ୟାପିଵାରେ ଲାଗିଲା।

ଠିକ୍ ସେହି ସମୟରେ ହିମାଳୟର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ସଭ୍ୟତା ବୌଦ୍ଧିକ, ଦାର୍ଶନିକ ଓ ଵାଣିଜ୍ୟିକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଉତ୍କର୍ଷର ଶୀର୍ଷରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲା। ମଣିଷର କଳ୍ପନା ଶକ୍ତି କେଵଳ ଧର୍ମ, ଦେଵତା ଵା ସାମାଜିକ ନିୟମରେ ସୀମିତ ନଥାଏ, ଏହା ଵ୍ୟାପାର, ସମ୍ପଦ ଓ ଅର୍ଥନୀତିକୁ ମଧ୍ୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ। ସେତେବେଳେ ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ଵ୍ୟଵସାୟୀମାନେ ଉତ୍ତରପଥ ଏଵଂ ରେଶମ ମାର୍ଗ ଵା ରେଶମ ପଥ ମାଧ୍ୟମରେ ମଧ୍ୟ ଏସିଆ ଦେଇ ଯାତାୟାତ କରୁଥିଵା ଵିଦେଶୀ ଵଣିକମାନଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ ଆସିଵା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ସେହି ଯାଯାବର ଵଣିକମାନେ ନିଜ ସାଥୀରେ ଏପରି ଏକ ଵସ୍ତ୍ର ଆଣୁଥିଲେ ଯାହାର ଚମକ, କୋମଳତା ଓ ଗୁଣଵତ୍ତା ଭାରତୀୟମାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ କରିଦେଇଥିଲା। ତାହା ଥିଲା ରେଶମ ଵା Silk। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ରେଶମ କେଵଳ ଏକ କପଡ଼ା ନଥିଲା, ଏହା ଥିଲା କ୍ଷମତା ଏଵଂ ସାମାଜିକ ମର୍ଯ୍ୟାଦାର ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରତୀକ। ଏହି ଅପୂର୍ଵ ତଥା ମୂଲ୍ୟଵାନ ଵସ୍ତ୍ର କେଉଁଠୁ ଆସୁଛି ବୋଲି ଯେତେବେଳେ କୌତୂହଳ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା, ଵଣିକମାନେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ଯେ ଏହା ପୂର୍ଵ ଦିଗର ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଵିଶାଳ ସାମ୍ରାଜ୍ୟରୁ ଆସୁଛି, ଯାହାକୁ 'ଚିନ୍' (Qin) ରାଜଵଂଶ ଶାସନ କରୁଛନ୍ତି।

ଏହିଠାରୁ ହିଁ ମାନଵ ସମାଜର ଭାଷାଗତ ଏଵଂ ମନସ୍ତାତ୍ୱିକ ଖେଳ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଭାରତୀୟ ପଣ୍ଡିତ ଓ ଵ୍ୟଵସାୟୀଙ୍କ ପାଇଁ ସେହି ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ରାଜନୀତି କିମ୍ଵା ସେମାନେ ନିଜକୁ 'ଝୋଙ୍ଗଗୁଓ' (ମଧ୍ୟଵର୍ତ୍ତୀ ରାଷ୍ଟ୍ର) ବୋଲି କହୁଛନ୍ତି କି ନାହିଁ, ତାହାର କୌଣସି ମୂଲ୍ୟ ନଥିଲା। ଏକ ଦୂରଵର୍ତ୍ତୀ ରାଷ୍ଟ୍ରକୁ ଚିହ୍ନିଵା ପାଇଁ Homo sapiens ସର୍ଵଦା ନିଜର ଜ୍ଞାତ ପରିସର ମଧ୍ୟରେ ଥିଵା ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଭାଵଶାଳୀ ଉପାଦାନ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ଭାରତୀୟମାନେ ତ ସେହି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଜାଣିଥିଲେ ଯେଉଁମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ ଏଵଂ ଯେଉଁମାନଙ୍କଠାରୁ ଏହି ମୂଲ୍ୟଵାନ ରେଶମ ଆସୁଥିଲା। ତେଣୁ ପ୍ରାଚୀନ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ 'ଚିନ୍' ଶବ୍ଦରୁ ସ୍ୱାଭାଵିକ ଭାବରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା 'ଚୀନକ' (Cīnaka) ଏଵଂ 'ଚୀନ' (Cīna) ଶବ୍ଦ। ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ 'ଚୀନକ' ଶବ୍ଦଟି ମୁଖ୍ୟତଃ ସେହି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଆସୁଥିଵା ଲୋକମାନଙ୍କୁ କିମ୍ଵା ସେଠାରେ ଉତ୍ପାଦିତ ହେଉଥିଵା ସାମଗ୍ରୀକୁ ବୁଝାଇଵା ପାଇଁ ଏକ ଵିଶେଷଣ ଭାବରେ ଵ୍ୟଵହାର କରାଯାଉଥିଲା।

ଧୀରେ ଧୀରେ, ଆମ ମସ୍ତିଷ୍କର ସେହି ଅଦ୍ଭୁତ ସାମୂହିକ କଳ୍ପନା ପ୍ରକ୍ରିୟା ମାଧ୍ୟମରେ ଯେଉଁଥିରେ ଆମେ ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଜଣା ଭୂଖଣ୍ଡକୁ ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦରେ ବାନ୍ଧିଦେଉ, ସେହି ଵିଶାଳ ପୂର୍ଵଦେଶୀୟ ରାଷ୍ଟ୍ରଟି ସମଗ୍ର ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶ ପାଇଁ 'ଚୀନ' ଦେଶରେ ପରିଣତ ହେଲା। ଏହି ନାମକରଣ କେଵଳ ବଜାର କିମ୍ଵା ଲୋକମୁଖରେ ସୀମିତ ହୋଇ ରହିନଥିଲା। ଏହା ଏତେ ଵ୍ୟାପକ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣୀୟ ହୋଇଗଲା ଯେ, ଏହା ତତ୍କାଳୀନ ଭାରତୀୟ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ସାହିତ୍ୟରେ ଏକ ସାମୂହିକ ସତ୍ୟ ରୂପେ ଲିପିବଦ୍ଧ ହେଲା। ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତର ଦୁଇ ମହାନ ମହାକାଵ୍ୟ 'ମହାଭାରତ' ଓ 'ରାମାୟଣ'ରେ ଏହି ଦୂରଵର୍ତ୍ତୀ ରାଷ୍ଟ୍ର ଏଵଂ ତାହାର ଅଧିଵାସୀମାନଙ୍କର ସ୍ପଷ୍ଟ ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ମହାଭାରତର ଆଦି ପର୍ଵ ଓ ସଭା ପର୍ଵରେ 'ଚୀନ'ମାନଙ୍କୁ ଏକ ଵିଦେଶୀ ଯୋଦ୍ଧା ଜାତି ଭାବରେ ଵର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି ଯେଉଁମାନେ ଭାରତଵର୍ଷର ଉତ୍ତର-ପୂର୍ଵ ସୀମାନ୍ତରେ ଵାସ କରୁଥିଲେ ଏଵଂ ଅନେକ ସମୟରେ ଉପହାର ସ୍ୱରୂପ ମୂଲ୍ୟଵାନ ରେଶମ ଵସ୍ତ୍ର ନେଇ ଆସୁଥିଲେ।

ରାଜନୀତି ଓ ଅର୍ଥନୀତିର ପ୍ରାଚୀନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗ୍ରନ୍ଥ କୌଟିଲ୍ୟଙ୍କ 'ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ର'ରେ ମଧ୍ୟ ଵାଣିଜ୍ୟିକ ସାମଗ୍ରୀର ଵିଵରଣୀ ଦେଵାବେଳେ 'ଚୀନପଟ୍ଟ' ଶବ୍ଦର ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି। ସଂସ୍କୃତରେ ଏହାର ସିଧାସଳଖ ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଚୀନ ଦେଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଵା ପଟ୍ଟଵସ୍ତ୍ର ଵା ରେଶମ କପଡ଼ା। ଏହି ଐତିହାସିକ ତଥ୍ୟରୁ ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ ଯେ, ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ଵ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଆଡ଼କୁ ଭାରତୀୟ ସମାଜରେ ରେଶମ କପଡ଼ା ଏତେ ମାତ୍ରାରେ ଲୋକପ୍ରିୟ ହୋଇସାରିଥିଲା ଯେ, ଏହାର ଉତ୍ପତ୍ତି ସ୍ଥଳର ନାମ ହିଁ ଏହାର ପରିଚୟ ପାଲଟି ଯାଇଥିଲା। ପରଵର୍ତ୍ତୀ କାଳରେ ରଚିତ ହୋଇଥିଵା ଅନେକ ସଂସ୍କୃତ କାଵ୍ୟ ଓ ନାଟକରେ 'ଚୀନାଂଶୁକ' ଶବ୍ଦର ଵ୍ୟଵହାର ଦେଖିଵାକୁ ମିଳେ, ଯାହା ଚୀନ ଦେଶରୁ ଆମଦାନୀ ହେଉଥିଵା ଉଚ୍ଚକୋଟୀର ମସୃଣ ଵସ୍ତ୍ରକୁ ବୁଝାଉଥିଲା।

ଏଠାରେ ଆମେ ଇତିହାସର ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଓ ରୋଚକ ଵିରୋଧାଭାସ ଦେଖିଵାକୁ ପାଉ। ମାନଵ ସମାଜ କିପରି ସାମୂହିକ କଳ୍ପନା ଓ ଅଜ୍ଞାନତା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ଗଢ଼ି ଉଠିଛି, ତାହାର ଏହା ଏକ ଜୀଵନ୍ତ ଉଦାହରଣ। ଗୋଟିଏ ପଟେ ପୀତ ନଦୀ ଉପତ୍ୟକାର ଅଧିଵାସୀମାନେ ନିଜକୁ କ୍ରମାଗତ ଭାଵେ 'ହାନ' (Han), 'ଟାଙ୍ଗ' (Tang) ଵା 'ମିଙ୍ଗ' (Ming) ରାଜଵଂଶର ପ୍ରଜା ବୋଲି ଭାବୁଥିଲେ। ସେମାନେ ନିଜ ରାଷ୍ଟ୍ରକୁ ସମଗ୍ର ଦୁନିଆର କେନ୍ଦ୍ର 'ଝୋଙ୍ଗଗୁଓ' (ମିଡିଲ୍ କିଙ୍ଗଡମ୍) ବୋଲି ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଵିଶ୍ୱାସ କରୁଥିଲେ ଏଵଂ ଅଵଶିଷ୍ଟ ଵିଶ୍ୱକୁ ଅସଭ୍ୟ ବୋଲି ହେୟଜ୍ଞାନ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଆଦୌ ଜାଣିନଥିଲେ ଯେ ଵିଶାଳ ପର୍ଵତମାଳାର ସେପାରିରେ ଥିଵା ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉନ୍ନତ ସଭ୍ୟତା ସେମାନଙ୍କ ଅଜାଣତରେ ସେମାନଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ଅଲଗା ନାମ ଦେଇସାରିଛି। ଯେଉଁ ଚିନ୍ ରାଜଵଂଶ ମାତ୍ର ପନ୍ଦର ଵର୍ଷ ଶାସନ କରି ଵିଲୋପ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ସେହି ରାଜଵଂଶ ପତନ ହେଵାର ଶହ ଶହ ଵର୍ଷ ପରେ ମଧ୍ୟ ଭାରତୀୟମାନେ ସେହି ଵିଶାଳ ଦେଶକୁ 'ଚୀନ' ନାମରେ ହିଁ ଜାଣିଥିଲେ। କାରଣ ମଣିଷର ମସ୍ତିଷ୍କ ଥରେ ଏକ ନାମକୁ ନିଜର ଭାଷାଗତ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଢାଞ୍ଚାରେ ଵାସ୍ତଵିକତା ରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରିନେଲେ ତାହାକୁ ସହଜରେ ପରିଵର୍ତ୍ତନ କରେ ନାହିଁ। ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ରାଜନୈତିକ ଵାସ୍ତଵିକତା ଯାହା ହେଉନା କାହିଁକି, ଭାରତୀୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପୂର୍ଵ ଦିଗର ସେହି ରହସ୍ୟମୟ ଦେଶର ଏକମାତ୍ର ସ୍ଥାୟୀ ପରିଚୟ 'ଚୀନ' ହିଁ ରହିଥିଲା।

କାଳକ୍ରମେ ଦୁଇ ମହାନ ସଭ୍ୟତା ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ ଅଧିକ ଘନିଷ୍ଠ ହେଲା। ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମର ପ୍ରଚାର ପ୍ରସାର ଫଳରେ ଅନେକ ଭାରତୀୟ ଭିକ୍ଷୁ ଓ ପଣ୍ଡିତ ଦୁର୍ଗମ ପାର୍ଵତ୍ୟ ପଥ ଦେଇ ତଥା କଳିଙ୍ଗ ଦେଶରୁ ସମୁଦ୍ର ଯାତ୍ରା କରି ଏହି ଚୀନ ଦେଶକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ ଏଵଂ ସେଠାକାର ଅନେକ ଜିଜ୍ଞାସୁ ପରିଵ୍ରାଜକ ଓ ଶ୍ରମଣ ସତ୍ୟର ସନ୍ଧାନରେ ଭାରତ ଆସିଲେ। ଏହି ନିରନ୍ତର ଧାର୍ମିକ, ଦାର୍ଶନିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଆଦାନପ୍ରଦାନ ଫଳରେ 'ଚୀନ' ଶବ୍ଦଟି ଭାରତୀୟ ମାନସପଟରେ ଅଧିକରୁ ଅଧିକ ସଶକ୍ତ ହୋଇଗଲା। 

Homo sapiensମାନେ କେବେହେଲେ ବି ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ କିମ୍ବା ଗୋଟିଏ ସୀମାରେଖା ଭିତରେ ଆବଦ୍ଧ ହୋଇ ରହିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଆମ ମସ୍ତିଷ୍କରେ ଥିଵା ଅସରନ୍ତି କୌତୂହଳ ଏଵଂ ସାମଗ୍ରୀ ପାଇଵାର ଲାଳସା ଆମକୁ ସମଗ୍ର ପୃଥିଵୀରେ ବୁଲିଵାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିଛି। ହଜାର ହଜାର ଵର୍ଷ ଧରି ମଣିଷର ଏହି ଅନ୍ୱେଷଣ ଏକ ଵିଶ୍ୱଵ୍ୟାପୀ ନେଟୱର୍କ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା। ପ୍ରାଚୀନ କାଳର ସେହି ବିଖ୍ୟାତ ରେଶମ ମାର୍ଗ ଏଵଂ ଭାରତ ମହାସାଗରର ଦୁର୍ଗମ ସାମୁଦ୍ରିକ ପଥଗୁଡ଼ିକ କେଵଳ ପଣ୍ୟଦ୍ରଵ୍ୟ ପରିଵହନର ମାଧ୍ୟମ ନଥିଲା ଵରଂ ଏଗୁଡ଼ିକ ଆଜିର ଆଧୁନିକ ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ଭଳି କାମ କରୁଥିଲା। ଏହି ପଥ ଦେଇ କେଵଳ ରେଶମ, ମସଲା କିମ୍ବା ସୁନା ରୂପା ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଉନଥିଲା ଵରଂ ଏହା ସହିତ ଯାତ୍ରା କରୁଥିଲା ମଣିଷର ଵିଚାର, କାହାଣୀ, ଧର୍ମ ଏଵଂ ସର୍ଵୋପରି ନୂତନ ଶବ୍ଦ। ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟମାନେ ନିଜର ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ଵାଣିଜ୍ୟିକ ପ୍ରୟୋଜନ ପାଇଁ ପୂର୍ଵ ଦିଗର ସେହି ଵିଶାଳ ତଥା ରହସ୍ୟମୟ ସାମ୍ରାଜ୍ୟକୁ ଯେଉଁ 'ଚୀନ' ଵା 'ଚୀନକ' ନାମ ଦେଇଥିଲେ, ତାହା ଏବେ ନିଜର ଜନ୍ମସ୍ଥାନ ଛାଡି ଏକ ସୁଦୀର୍ଘ ଵିଶ୍ୱଵ୍ୟାପୀ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିଲା।

ପ୍ରାଚୀନ ଓ ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ଭାରତର ବଜାରଗୁଡ଼ିକରେ ଆରବ ଓ ପାରସ୍ୟ ଦେଶର ଵଣିକମାନଙ୍କର ପ୍ରବଳ ଭିଡ଼ ଜମୁଥିଲା। ସେମାନେ ସମୁଦ୍ର ଓ ମରୁଭୂମି ପାର ହୋଇ ଭାରତରୁ ମସଲା, ସୁଗନ୍ଧିତ ଦ୍ରଵ୍ୟ ଓ ଉନ୍ନତ ସୂତାଲୁଗା ସଂଗ୍ରହ କରିଵାକୁ ଆସୁଥିଲେ। ସେହି ବଜାରଗୁଡ଼ିକରେ ସେମାନେ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ପୂର୍ଵ ଦିଗରୁ ଆସିଥିଵା ସେହି ଚମତ୍କାର, ମସୃଣ ଓ ବହୁମୂଲ୍ୟ ରେଶମ ଵସ୍ତ୍ର ଦେଖିଵାକୁ ପାଇଲେ। ଯେତେବେଳେ ସେହି ଵିଦେଶୀ ଵଣିକମାନେ ଏହି ଅପୂର୍ଵ ଵସ୍ତ୍ରର ଉତ୍ସ ସମ୍ପର୍କରେ ଭାରତୀୟ ଵ୍ୟଵସାୟୀମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ସେତେବେଳେ ଭାରତୀୟମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ସେହି 'ଚୀନ' ଦେଶର କଥା କହିଲେ। ଏହିପରି ଭାବରେ ପ୍ରାଚୀନ ସଂସ୍କୃତ ଶବ୍ଦଟି ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟର ଭାଷାଗୁଡ଼ିକରେ ପ୍ରଵେଶ କଲା। ପାରସ୍ୟ ଭାଷାରେ ଏହା ରୂପାନ୍ତରିତ ହେଲା 'ଚୀନ୍' (Chin)ରେ ଏଵଂ ଆରବୀୟ ଭାଷାରେ ଏହା ପାଲଟିଗଲା 'ଅସ୍-ସୀନ୍' (as-Sin)। ଆରବର ନାଵିକ ଏଵଂ ମରୁଭୂମିର ଵଣିକମାନେ ଯେତେବେଳେ ନିଜର ଓଟ ପିଠିରେ ତଥା ଜାହାଜରେ ଏହି ମୂଲ୍ୟଵାନ ସାମଗ୍ରୀ ଲଦି ନିଜ ଦେଶକୁ ଫେରିଲେ, ସେମାନେ ନିଜ ସାଥୀରେ କେଵଳ ଭୌତିକ ସମ୍ପଦ ନୁହେଁ ଵରଂ ଏକ ଦୂରଵର୍ତ୍ତୀ ଭୂଖଣ୍ଡର ନୂତନ ପରିଚୟ ମଧ୍ୟ ନେଇକରି ଗଲେ। ଇସ୍‌ଲାମିକ୍ ସୁଵର୍ଣ୍ଣ ଯୁଗର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପଣ୍ଡିତ, ଭୂଗୋଳଵିତ୍ ଓ ଐତିହାସିକମାନେ ନିଜର ମାନଚିତ୍ର ତଥା ଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡ଼ିକରେ ଏହି ଵିଶାଳ ପୂର୍ଵ ସାମ୍ରାଜ୍ୟକୁ ସେହି ନାମରେ ହିଁ ଲିପିବଦ୍ଧ କରିଵା ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ଏହା ପରେ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ୟୁରୋପୀୟମାନଙ୍କର ଵିଶ୍ୱ ଅନ୍ୱେଷଣ ଓ ଆଵିଷ୍କାରର ଯୁଗ। ପଞ୍ଚଦଶ ଓ ଷୋଡ଼ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଯେତେବେଳେ ପର୍ତ୍ତୁଗୀଜ୍ ନାଵିକମାନେ ଆଫ୍ରିକା ମହାଦେଶକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରି ଭାରତ ମହାସାଗରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ସେତେବେଳେ ସେମାନେ ଏକ ବିଶାଳ ଓ ଜଟିଳ ଵାଣିଜ୍ୟିକ ଦୁନିଆର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ। ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ଯେ ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶ ଓ ମାଳୟ ଉପଦ୍ୱୀପର ଲୋକମାନେ ପୂର୍ଵ ଦିଗର ସେହି ଵିଶାଳ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ସହିତ ବହୁଳ ଭାବରେ ଵାଣିଜ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି ଏବଂ ସେଠାକାର ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକ ସେହି ଦେଶକୁ 'ଚୀନ' କିମ୍ବା 'ଚିନା' ନାମରେ ହିଁ ଡାକୁଛନ୍ତି। ମାର୍କୋ ପୋଲୋଙ୍କ ଭଳି ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ୟୁରୋପୀୟ ପରିଵ୍ରାଜକମାନେ ଉତ୍ତର ସ୍ଥଳପଥ ଦେଇ ଯାଇଥିଵାରୁ ସେଠାକାର ଅଞ୍ଚଳକୁ 'Cathay' ବୋଲି ଡାକୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସାମୁଦ୍ରିକ ପଥରେ ଆସିଥିଵା ନୂତନ ୟୁରୋପୀୟ ଅନୁସନ୍ଧାନକାରୀମାନେ ଭାରତୀୟ ସାଗରୀୟ ଶବ୍ଦାଵଳୀକୁ ହିଁ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଷୋଡ଼ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ପର୍ତ୍ତୁଗୀଜ୍ ଲେଖକ ଏବଂ ଅନୁସନ୍ଧାନକାରୀ ଯେପରିକି ଦୁଆର୍ତେ ବାର୍ବୋସା ଓ ଗାର୍ସିଆ ଦେ ଓର୍ତା ନିଜର ଯାତ୍ରା ଵିଵରଣୀରେ ଏହି ଶବ୍ଦଟିକୁ ରୋମାନ୍ ଲିପିରେ 'China' ବୋଲି ଲେଖିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଛାପାଖାନାର ଆଵିଷ୍କାର ସହିତ ଏହି ଯାତ୍ରା ଵିଵରଣୀଗୁଡ଼ିକ ଏଵଂ ନୂତନ ମାନଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ସମଗ୍ର ୟୁରୋପରେ ଵିପୁଳ ମାତ୍ରାରେ ପ୍ରସାରିତ ହେଲା। ଦେଖୁ ଦେଖୁ 'China' ଶବ୍ଦଟି ଇଂରାଜୀ, ସ୍ପେନିସ୍, ଡଚ୍, ପର୍ତ୍ତୁଗୀଜ୍ ଞ ଫରାସୀ ଆଦି ପ୍ରମୁଖ ୟୁରୋପୀୟ ଭାଷାରେ ଏକ ଗ୍ରହଣୀୟ ସତ୍ୟରେ ପରିଣତ ହୋଇଗଲା।

ଏଣେ ପୀତ ନଦୀ କୂଳରେ ଅଵସ୍ଥିତ ସେହି ଵିଶାଳ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ନିଜର ସେହି ପୁରାତନ ଆତ୍ମକେନ୍ଦ୍ରିକ କଳ୍ପନାରେ ବଞ୍ଚି ରହିଥିଲା। ସେମାନେ ଏବେ ବି ନିଜକୁ ଵିଶ୍ୱର ଏକମାତ୍ର କେନ୍ଦ୍ର 'ଝୋଙ୍ଗଗୁଓ' (ମିଡିଲ୍ କିଙ୍ଗଡମ୍) ଏଵଂ ନିଜ ସମ୍ରାଟଙ୍କୁ 'ସ୍ୱର୍ଗର ପୁତ୍ର' ଭାବରେ ମାନୁଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ଵିଶ୍ୱଵ୍ୟଵସ୍ଥାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେଶ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ସମାନ ନଥିଲେ ଵରଂ ସମସ୍ତେ ଥିଲେ ସେମାନଙ୍କର ଅଧୀନସ୍ଥ ଅଥଵା ଅସଭ୍ୟ ବର୍ବର। କିନ୍ତୁ ଊନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀ ବେଳକୁ Homo sapiensର ଇତିହାସରେ ଏକ ନୂତନ ଏଵଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକ୍ରାମକ କଳ୍ପିତ ଵାସ୍ତଵତାର ଉଦୟ ହୋଇସାରିଥିଲା— ତାହା ହେଉଛି ଆଧୁନିକ ୟୁରୋପୀୟ 'ଜାତୀୟ ରାଷ୍ଟ୍ର' ଵା Nation-State ଵ୍ୟଵସ୍ଥା। ୟୁରୋପୀୟମାନେ ସମଗ୍ର ପୃଥିଵୀକୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଭୌଗୋଳିକ ସୀମାରେଖା, ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସାର୍ଵଭୌମତ୍ୱ ଏଵଂ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନାମ ଥିଵା ଦେଶଗୁଡ଼ିକରେ ଵିଭକ୍ତ କରିଵା ଆରମ୍ଭ କରିଦେଇଥିଲେ, ଯାହାକୁ ଇତିହାସକାରମାନେ Westphalian ଵ୍ୟଵସ୍ଥା କୁହନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ୟୁରୋପୀୟ ଶକ୍ତିମାନେ ନିଜର ଆଧୁନିକ ବନ୍ଧୁକ, ଵାଣିଜ୍ୟିକ ଚୁକ୍ତିନାମା ଏଵଂ ଔପନିବେଶିକ ଆକାଂକ୍ଷା ଧରି ଚୀନର ଉପକୂଳରେ ପହଞ୍ଚିଲେ, ସେତେବେଳେ ଏହି ଦୁଇଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ ସାମୂହିକ କଳ୍ପନା ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ସଂଘର୍ଷ ହେଲା।

ପ୍ରଥମେ ପ୍ରଥମେ ଚୀନର କିଙ୍ଗ୍ (Qing) ରାଜଵଂଶର ସମ୍ରାଟମାନେ ୟୁରୋପୀୟ ପ୍ରତିନିଧିମାନଙ୍କୁ କେଵଳ ସମୁଦ୍ର ଆରପାରିରୁ ଆସିଥିଵା ଅସଭ୍ୟ ବର୍ବର ବୋଲି ଭାବି ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ଚାହୁଁଥିଲେ ଯେ ୟୁରୋପୀୟମାନେ 'ଝୋଙ୍ଗଗୁଓ'ର ସମ୍ରାଟଙ୍କୁ ଵିଶ୍ୱର ସର୍ବୋଚ୍ଚ କ୍ଷମତା ଭାବରେ ସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତୁ। କିନ୍ତୁ ଊନଵିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ହୋଇଥିବା ଅଫିମ ଯୁଦ୍ଧ ଵା Opium Wars ଏଵଂ ତତ୍‌ଜନିତ ସାମରିକ ପରାଜୟଗୁଡ଼ିକ ସେମାନଙ୍କର ସେହି ହଜାର ହଜାର ଵର୍ଷର ପୁରାତନ ଅହଂକାରକୁ ଭାଙ୍ଗି ଚୂରମାର୍ କରିଦେଲା। ଵାସ୍ତଵିକତାର କଠୋର ଆଘାତରେ ସେମାନେ ହୃଦୟଙ୍ଗମ କଲେ ଯେ ସେମାନେ ଆଉ ସମଗ୍ର ଵିଶ୍ୱର କେନ୍ଦ୍ର ନୁହଁନ୍ତି, ଵରଂ ଏକ ବିଶାଳ ପୃଥିଵୀର ଅନେକ ସାର୍ଵଭୌମ ଦେଶ ମଧ୍ୟରୁ କେଵଳ ଗୋଟିଏ ଦେଶ ମାତ୍ର। ଏହି ନୂତନ ପୁଞ୍ଜିଵାଦୀ ଓ ଔପନିଵେଶିକ ଵିଶ୍ୱ ଵ୍ୟଵସ୍ଥାରେ ତିଷ୍ଠି ରହିବାକୁ ହେଲେ ଏଵଂ ଅନ୍ୟ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ସହିତ ସମାନ ସ୍ତରରେ କୂଟନୈତିକ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନ କରିଵାକୁ ହେଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ନିଜର ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଜାତୀୟ ପରିଚୟ ଗ୍ରହଣ କରିଵାକୁ ହିଁ ପଡ଼ିଵ।

ସେତେବେଳକୁ ସମଗ୍ର ଵିଶ୍ୱ ସେମାନଙ୍କୁ 'ଚାଇନା' (China) ବୋଲି ଡାକିଵା ଆରମ୍ଭ କରିସାରିଥିଲା। ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ଚୁକ୍ତିନାମାଗୁଡ଼ିକରେ ଦସ୍ତଖତ କରିଵା ସମୟରେ ଏଵଂ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ସହ ପତ୍ରାଳାପ କରିଵା ସମୟରେ ତତ୍କାଳୀନ ଶାସକମାନେ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ ବାହାର ଦୁନିଆ ପାଇଁ ନିଜର ପରିଚୟକୁ ଏହି ନାମରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ପରେ, ଵିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ (୧୯୧୨ ମସିହାରେ) ଯେତେବେଳେ ସେଠାରେ ହଜାର ହଜାର ଵର୍ଷର ସାମ୍ରାଜ୍ୟଵାଦୀ ଶାସନର ପତନ ଘଟିଲା ଏଵଂ ଏକ ଆଧୁନିକ ଗଣତନ୍ତ୍ରର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହେଲା, ସେତେବେଳେ ସେମାନେ ଵିଧିଵଦ୍ଧ ଭାବରେ ନିଜ ଦେଶର ଇଂରାଜୀ ନାମକୁ 'Republic of China' ରୂପେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଏହା ପରେ ୧୯୪୯ ମସିହାରେ କମ୍ୟୁନିଷ୍ଟ ଵିପ୍ଳଵ ପରେ ନୂତନ ସରକାର ନିଜର ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ନାମ 'People's Republic of China' ରଖିଲେ।

ଆଜିର ଦୁନିଆରେ 'ଚୀନ' ଵା 'China' ଶବ୍ଦଟି ଏତେ ସ୍ୱାଭାଵିକ ଓ ସାଧାରଣ ମନେହୁଏ ଯେ ଏହା ପଛରେ କେତେ ବଡ଼ ମାନଵୀୟ ନାଟକ ଓ ଵିଵର୍ତ୍ତନ ଲୁଚି ରହିଛି ତାହା ଆମେ ଭାବି ନଥାଉ । ନିଜ ଦେଶ ଭିତରେ, ଆଜି ମଧ୍ୟ ସେଠାକାର ଅଧିଵାସୀମାନେ ମାଣ୍ଡାରିନ୍ ଭାଷାରେ ନିଜ ଦେଶକୁ 'ଝୋଙ୍ଗଗୁଓ' ବୋଲି ହିଁ କୁହନ୍ତି ଏଵଂ ନିଜକୁ 'ଝୋଙ୍ଗଗୁଓରେନ୍' କୁହନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ବାହାର ଦୁନିଆ ପାଇଁ, ମିଳିତ ଜାତିସଂଘ ପାଇଁ ଏଵଂ ବିଶ୍ୱ ଅର୍ଥନୀତି ପାଇଁ ସେମାନେ ହେଉଛନ୍ତି 'ଚାଇନିଜ୍' ଏଵଂ ସେମାନଙ୍କର ଦେଶ ହେଉଛି 'ଚାଇନା'।

ଏହା ହିଁ ହେଉଛି Homo sapiensର କଳ୍ପନା ଶକ୍ତି ଏଵଂ ସାମୂହିକ ଵିଶ୍ୱାସର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରମାଣ। ଗୋଟିଏ ନାମ, ଯାହା ପ୍ରଥମେ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ଵ ତୃତୀୟ ଶତାବ୍ଦୀରେ ମାତ୍ର ପନ୍ଦର ଵର୍ଷ ଶାସନ କରିଥିଵା ଏକ ରାଜଵଂଶରୁ (ଚିନ୍) ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା, ଯାହାକୁ ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟମାନେ ସଂସ୍କୃତ ରୂପ ଦେଇଥିଲେ, ଯାହାକୁ ଆରବୀୟ ଵଣିକମାନେ ମରୁଭୂମି ଓ ସମୁଦ୍ର ପାର କରାଇଥିଲେ ଏଵଂ ଯାହାକୁ ୟୁରୋପୀୟ ନାଵିକମାନେ ଛାପାଖାନା ମାଧ୍ୟମରେ ଏକ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ସ୍ୱୀକୃତି ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ— ତାହା ଶେଷରେ ଵିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ଜନବହୁଳ ଦେଶମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଵିଶାଳ ଜାତିର ସ୍ଥାୟୀ ପରିଚୟରେ ପରିଣତ ହେଲା। ମାନଵ ସମାଜରେ ସତ୍ୟ ଵା ଵାସ୍ତଵିକତା କେଵଳ ତାହା ନୁହେଁ ଯାହା ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଗୋଷ୍ଠୀ ନିଜ ଵିଷୟରେ ଦାବି କରେ ଵରଂ ପ୍ରକୃତ ଵାସ୍ତଵିକତା ହେଉଛି ତାହା ଯାହା ଉପରେ ସମଗ୍ର ଵିଶ୍ୱ ସାମୂହିକ ଭାବରେ ଵିଶ୍ୱାସ କରେ। ଯେତେବେଳେ କୋଟି କୋଟି ମଣିଷ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଭୂଖଣ୍ଡକୁ 'ଚୀନ' ବୋଲି ଵିଶ୍ୱାସ କଲେ, ସେତେବେଳେ ସେହି ଵିଶାଳ ସାମ୍ରାଜ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ନିଜର ପ୍ରାଚୀନ ଆତ୍ମକେନ୍ଦ୍ରିକ ଅହଂକାରକୁ ପଛରେ ପକାଇ ଏହି ଵିଶ୍ୱଵ୍ୟାପୀ କଳ୍ପିତ ସତ୍ୟକୁ ନିଜର ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ପରିଚୟ ବୋଲି ଗ୍ରହଣ କରିଵାକୁ ପଡ଼ିଲା। ଇତିହାସର ଏହି ଦୀର୍ଘ ତଥା ରୋମାଞ୍ଚକର ଯାତ୍ରା ପ୍ରମାଣ କରେ ଯେ ଆମେ ସମସ୍ତେ କେଵଳ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଵାଣିଜ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ ଵରଂ ଶବ୍ଦ, କାହାଣୀ ଏଵଂ ପାରସ୍ପରିକ ଵିଶ୍ୱାସର ଏକ ଵିଶାଳ ଅଦୃଶ୍ୟ ଜାଲ ଦ୍ୱାରା ପରସ୍ପର ସହ ଗଭୀର ଭାବରେ ବନ୍ଧା ହୋଇ ରହିଛୁ।

ଶୁଭକାମନା

ଅଗଷ୍ଟ ପନ୍ଦର ଓ ଜାନୁଆରୀ ଛବିଶ ଛଡ଼ା ହାତଗଣତି କିଛି କ୍ରିକେଟ୍ ସ୍ପର୍ଦ୍ଧାକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଲେ ଵର୍ଷର ୩୪୦ ଦିନ ଦେଶଭକ୍ତିର 'ଭ' ଜାଣୁନଥିଵା ଜଣେ ଗାଆଁ ସାଙ୍ଗକୁ ରମେଶ ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ ସ୍ଵାଧୀନତା ଦିଵସର ଶୁଭକାମନା ଲେଖାଥିଵା ଫୋଟୋଟିଏ Whatsappରେ ପଠେଇ ଦେଲା ।

ସେପଟୁ ତା ସାଙ୍ଗ ଦିଲିପ ରାଗି ପାଚି ନିଆଁ! କହିଲା ଦେଶଦ୍ରୋହୀ କଳା ଇଂରେଜ କୋଉଠିକାର ଆଜି ଭଳି ଦିନରେ ବି ତୁଟା ଇଂରେଜମାନଙ୍କ ଦାସତ୍ବ ଛାଡ଼ିଲୁ ନାହିଁ ଯେ ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ Happy Independence day ଲେଖି ପଠେଇଛୁ ? 

ରମେଶ ଫୋନ୍ ସ୍କ୍ରିନ୍‌କୁ ଚାହିଁ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ସ୍ତବ୍ଧ ହୋଇଗଲା। ସେ ପରା ବଡ଼ କଷ୍ଟରେ ଗୋଟିଏ ୫୦୦ ଜଣିଆ ‘ଜୟ ଜଗନ୍ନାଥ ଗୁଡ୍ ମର୍ନିଂ’ ଗୋଷ୍ଠୀରୁ ଖୋଜି ଖୋଜି ଝଲସୁଥିଵା ତ୍ରିରଙ୍ଗା ପତାକା ଆଉ ସୁନା ଅକ୍ଷରରେ ‘’Happy Independence Day’’ ଲେଖାଥିଵା ସୁନ୍ଦର ଫୋଟୋଟିଏ ଡେଗେଇ ଦେଇଥିଲା! ଏଥିପାଇଁ ତାକୁ ଅନ୍ତତଃ ଦୁଇଟା "ରକ୍ତିମ ହୃଦୟ"ର ଇମୋଜି ମିଳିଵା କଥା, ଓଲଟି ମିଳିଲା କିରା ନା ‘କଳା ଇଂରେଜ’ର ସମ୍ମାନଜନକ ପଦଵୀ !

ସେପଟେ ଦିଲିପ ବି ଛାଡ଼ିଵା ଲୋକ ନୁହେଁ। ସେ ଗାଁ ଚା' ଦୋକାନରେ ବସି ଦେଶ-ଵିଦେଶର ଗମ୍ଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ମଗ୍ନ ଥିଲା। ତା' ମତରେ, ଵର୍ଷସାରା ରାସ୍ତାଘାଟରେ ଛେପ ପକାଉଥିଵା, ମୋବାଇଲ୍‌ଟାର ମୁହଁ ସିଲେଇ ନକରି ପ୍ରେକ୍ଷାଳୟରେ ଗପୁଥିଵା ଆଉ ବାଟରେ ଗଲାବେଳେ ଶାଗୁଆ ଓ ରକ୍ତାଭ "ଯାତାୟାତ-ସଙ୍କେତ"କୁ ମାନୁନଥିଵା ରମେଶ ଆଜି ଗୋଟିଏ ଦିନରେ ‘ମହା-ଦେଶପ୍ରେମୀ’ ସାଜିଵାଟା ହିଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରହସନ। ସେଥିରେ ପୁଣି କିସ ନା ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ ଶୁଭକାମନା ପଠାଯାଉଛି ! 

ରମେଶ ଏଣେ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ତା’ର ଗାଁ ସାଙ୍ଗକୁ ତଳିତଳାନ୍ତ କରିଵା ପାଇଁ "ସ୍ବର-ସନ୍ଦେଶ" ଉତ୍ତୋଳନ କଲା, "ଆବେ ହେ ତଥାକଥିତ କଞ୍ଚା ଦେଶଭକ୍ତ ! ତୁ ଯେଉଁ American app ଯୋଗେ ମୋତେ ଗାଳି ଦେଉଛୁ, ସେଇଟା କ’ଣ ତୋ ମାମୁଁଘର ଗାଁ ଗାନ୍ଧୀ ପଡ଼ିଆରେ ତିଆରି ହୋଇଛି? ଆଉ ତୋ ଫୋଟୋରେ ଯେଉଁ ଟି-ସାର୍ଟ ପିନ୍ଧିଛୁ, ସେଥିରେ ତ ‘New York Gym’ ଲେଖାହେଇଛି! ତୁ ଆଗ ସେଇଟା ଖୋଲି ଧୋତି-କୁର୍ତ୍ତା ପିନ୍ଧିଵାର ଥିଲା !"

ଦିଲିପ ବି ସହଜେ ଛାଡ଼ିଵା ଜନ୍ତୁ ନୁହେଁ, ସେ ହସି ହସି ଟଙ୍କଣନ କରି ଲେଖିଲା, "କଥା ବୁଲା ନାହିଁ ରମେଶ! ଆମ ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିରେ ମାତୃଭାଷା ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ତୁ ‘’ସ୍ୱାଧୀନତା ଦିଵସର ହାର୍ଦ୍ଦିକ ଅଭିନନ୍ଦନ’’ ନଲେଖି ଇଂରେଜ ଶାସକଙ୍କ ଭାଷାକୁ ଆପଣେଇଲୁ, ଏଇଟା ତୋର ମାନସିକ ଗୋଲାମି ନୁହେଁ ତ ଆଉ କ’ଣ? ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀମାନେ ଏଇଥିପାଇଁ ଲଢ଼େଇ କରିଥିଲେ?"

ଦେଇକି, ଆରମ୍ଭ ହୋଇଗଲା ଦୁଇ ସାଙ୍ଗଙ୍କ ଭିତରେ ୱାଟ୍ସଆପ୍‌ର ମହାଭାରତ। ଵର୍ଷର ୩୪୦ ଦିନ ଦେଶର ରାଜନୀତି, ଅର୍ଥନୀତି କି ଭାଷା-ସାହିତ୍ୟ ପ୍ରତି ଆଦୌ ଦୃଷ୍ଟି ନଦେଉଥିଵା ଦୁଇ ରଥୀ-ଅତିରଥୀ ଆଜି 5G ଡାଟାର ସାହାରାରେ ଦେଶର ଭଵିଷ୍ୟତ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଵାରେ ଲାଗିପଡ଼ିଲେ। ଜଣେ ଭାଷାର ଶୁଦ୍ଧତା ଉପରେ ଭାଷଣ ଦେଉଥିଵାବେଳେ ଆଉ ଜଣେ Digital Indiaର ଦ୍ଵାହି ଦେଉଥିଲା।

ସନ୍ଧ୍ୟା ହେଉ ହେଉ କିନ୍ତୁ ଦେଶଭକ୍ତିର ସେହି ୨୪ ଘଣ୍ଟିଆ ୱାଟ୍ସଆପ୍ ଷ୍ଟାଟସ୍‌ର ଅଵଧି ଶେଷ ହୋଇ ଆସୁଥିଲା। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଵା ସହ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ଆଭାସୀ ରାଷ୍ଟ୍ରପ୍ରେମର ଉତ୍ସାହ ବି ଥଣ୍ଡା ପଡ଼ିଗଲା। ରାତି ନଅଟାରେ ଦିଲିପ ନିଜେ ଫୋନ୍ ଯୋଗେ ରମେଶକୁ ଡାକି କହିଲା, 

"ଆବେ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଚା' ପିଇଵାକୁ ଆସିଲୁନି ଯେ? ଛାଡ଼ ସେ ସବୁ କଥା, କାଲି ତୁମ ଘରେ ରଵିଵାରିଆ ଦେଶୀ କୁକୁଡ଼ା ଝୋଳ ହେଉଛି ନା ନାହିଁରେ ?"

ରମେଶ ହସିଦେଇ କହିଲା, "ହଁ ହେଉଛି ହେଉଛି ଵା, ତୁ ସକାଳୁ ସକାଳୁ ଚାଲିଆସିବୁ ଗେମ୍ଫିଵାକୁ ହେଲା ।"

ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ସହିତ ୱାଟ୍ସଆପ୍ ଷ୍ଟାଟସ୍‌ରେ ଉଡ଼ୁଥିଵା ୨୪-ଘଣ୍ଟିଆ ଡିଜିଟାଲ୍ ଦେଶପ୍ରେମର 'ଵୈଧତା' ମଧ୍ୟ ଶେଷ ହୋଇଗଲା। ରାତି ପାହିଲେ ଅଗଷ୍ଟ ୧୬; ପୁଣି ସେଇ ମେଡ୍-ଇନ୍-ଚାଇନା ମୋବାଇଲ୍‌ରେ ଦେଶୋଦ୍ଧାରର ଚିନ୍ତା, ଵିଦେଶୀ ବ୍ରାଣ୍ଡ୍ ପଛରେ ଧାଁଦଉଡ଼ ଆଉ ନିତିଦିନିଆ ଅଭାବ-ଅଭିଯୋଗର ପୁରୁଣା ନିତ୍ୟକର୍ମ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଯିଵ। ପ୍ରକୃତରେ, ଏହି 'ଅଂଶକାଳିକ' ଜାତୀୟତାଵାଦ ଯେତେ ବଡ଼ ଦର୍ଶନ ଝାଡ଼ିଲେ ବି, ରଵିଵାରିଆ ଦେଶୀ ଖାସି ମାଂସ କି କୁକୁଡ଼ା ଝୋଳ ଆଉ ପିଲାଦିନର ନିଷ୍କପଟ ବନ୍ଧୁତା ଆଗରେ ସବୁ ଯୁକ୍ତିତର୍କ ହାରିଯାଏ। କାହିଁକି ନା ଦେଶ ହୁଏତ ସମ୍ବିଧାନ ଓ ଆଇନ୍‌କାନୁନ୍‌ରେ ଚାଲୁଥାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଗାଁର ସ୍ପନ୍ଦନ ଚାଲେ ସେଇ ଆପଣାପଣ ଆଉ ସୁଆଦିଆ ଖାଇଵା ଉପରେ। ତେଣୁ ସାମ୍ବିଧାନିକ ଭାବେ ‘ଭାରତ ମାତାଙ୍କ ଜୟ’ ନିଶ୍ଚୟ, କିନ୍ତୁ ଵ୍ୟଵହାରିକ ଜୀଵନରେ ଅତୁଟ ବନ୍ଧୁତା ଆଉ ରଵିଵାରିଆ ଆଇଁଷର ମହିମା ଚିର ଅକ୍ଷୟ !

•••••••••••••••••••••••••••••••••••

ଶବ୍ଦାର୍ଥ:

•••••••••••••••••••••••••••••••••••

ସ୍ପର୍ଦ୍ଧା — Match

ରକ୍ତିମ — Red

ଯାତାୟାତ-ସଙ୍କେତ — Traffic Signal

ସ୍ୱର-ସନ୍ଦେଶ — Voice Message

ଟଙ୍କଣନ — Typing

ଵୈଧତା — Validity

ନିତ୍ୟକ୍ରମ — Routine

ଅଂଶକାଳିକ — Part-time

କେଉଁ କେଉଁ ଘଟଣା ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମରେ ଓଡ଼ିଶାର ଅଵଦାନକୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କରିଥାଏ ?

ଭାରତୀୟ ସ୍ଵାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମର ଇତିହାସ ପୃଷ୍ଠାରେ ଅନେକ ଵୀରତ୍ୱ ଓ ଵଳିଦାନର କାହାଣୀ ଲିପିବଦ୍ଧ ରହିଛି, ମାତ୍ର ଵିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ବହୁ ପୂର୍ଵରୁ ଓଡ଼ିଶା ମାଟିରେ ଵିଦେଶୀ ଶାସକଙ୍କ ଵିରୋଧରେ ଯେଉଁ ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ଜ୍ୱଳିତ ହୋଇଥିଲା, ତାହା ସମଗ୍ର ଭାରତଵର୍ଷରେ ଵିରଳ। ସାଧାରଣତଃ ଭାରତର ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକେ ଏଵଂ ଏପରିକି ଆଜିକାର ତଥାକଥିତ ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଆମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ମାତୃଭୂମିରେ ଘଟିଥିଵା ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ସଂଗ୍ରାମର ଗାଥା ଵିଷୟରେ ଵିଶେଷ ଅଵଗତ ନୁହଁନ୍ତି। 

ବଙ୍ଗଳାର ସନ୍ୟାସୀ ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ନେଇ କଳାଧଳା ଯୁଗରୁ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନେକ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇଛି ଏଵଂ ବଙ୍ଗାଳୀମାନେ ନିଜର ଏହି ଇତିହାସକୁ ନେଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗର୍ଵ ଅନୁଭଵ କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପରିତାପର ଵିଷୟ ଯେ, ୧୭୫୩ ମସିହାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ୧୯୦୦ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୀର୍ଘ ଦେଢ଼ଶହ ଵର୍ଷ ଧରି ଫରାସୀ ଓ ଇଂରେଜ ଉପନିଵେଶଵାଦ ଵିରୋଧରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ପ୍ରାୟ ୨୩ ଗୋଟି ଅତ୍ୟଧିକ ହିଂସାତ୍ମକ ଓ ସଶସ୍ତ୍ର ସ୍ଵାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନ ତଥା ଅନେକ ମଧ୍ୟମ ଓ ଛୋଟ ସଶସ୍ତ୍ର ଆନ୍ଦୋଳନ ସଂଗଠିତ ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ବଙ୍ଗଳା ଅପେକ୍ଷା ଶତଗୁଣ ଅଧିକ ଵ୍ୟାପକ ଓ ତୀଵ୍ର ଥିଲା। ଏହି ସଶସ୍ତ୍ର ଆନ୍ଦୋଳନଗୁଡ଼ିକ ହିଁ ଭାରତୀୟ ସ୍ଵାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମରେ ଓଡ଼ିଶାର ଅଵଦାନକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଏଵଂ ମହାନ କରିଥାଏ।

ଓଡ଼ିଶାର ଏହି ଅନଵରତ ସଂଗ୍ରାମର ମୂଳଦୁଆ ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡି ମାଟିରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଯେତେବେଳେ ଭାରତର ଅଧିକାଂଶ ଅଞ୍ଚଳ ଵିଦେଶୀ ଶକ୍ତି ନିକଟରେ ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଁଇଵା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ, ସେତେଵେଳେ ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିର ଶାସକ ଜଗନ୍ନାଥ ଗଜପତି ନାରାୟଣ ଦେଓ ଦ୍ଵିତୀୟ (୧୭୫୩-୧୭୭୧) ପ୍ରଥମ ସ୍ଵାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମର ଶଙ୍ଖନାଦ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଅଦମ୍ୟ ସାହସ ଓ ସ୍ଵଦେଶ ପ୍ରୀତି ପରଵର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରେରଣା ସାଜିଥିଲା। ଏହି ଧାରାକୁ ଅଵ୍ୟାହତ ରଖି ଗୌର ଚନ୍ଦ୍ର ଗଜପତି ନାରାୟଣ ଦେଓ (୧୭୭୧-୧୮୦୨) ମଧ୍ୟ ନିଜର ଆପ୍ରାଣ ଉଦ୍ୟମ ଜାରି ରଖିଥିଲେ। ଏହାର ଫଳସ୍ୱରୂପ ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିର ଦ୍ଵିତୀୟ ସ୍ଵାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ (୧୭୯୯-୧୮୦୨) ରୂପ ନେଇଥିଲା, ଯାହା ଵିଦେଶୀ ଶାସକଙ୍କ ମୂଳଦୁଆ ଦୋହଲାଇ ଦେଇଥିଲା।

ଊନଵିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଓଡ଼ିଶାର ସ୍ଵାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ ଏକ ନୂତନ ଏଵଂ ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲା। ବ୍ରିଟିଶ ସରକାରଙ୍କ ଵିସ୍ତାରଵାଦୀ ନୀତି ଵିରୋଧରେ ୧୮୦୩ ମସିହାରୁ ୧୮୦୬ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଥିଵା ବ୍ରିଟିଶ ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଯୁଦ୍ଧ ଏକ ଐତିହାସିକ ଘଟଣା ଥିଲା। ଖୋର୍ଦ୍ଧାର ୭୧ଟି ଦୁର୍ଗର ଶାସକ ତଥା ୨୦,୦୦୦ ପାଇକ ଓ ଖଣ୍ଡାୟତଙ୍କ ସର୍ଵୋଚ୍ଚ ନାୟକ ଗଜପତି ମୁକୁନ୍ଦ ଦେଵ ଦ୍ଵିତୀୟଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ସଂଗ୍ରାମ ସଂଗଠିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟୀକୃଷ୍ଣ ରାଜଗୁରୁ ମହାପାତ୍ର (ଜୟୀ ରାଜଗୁରୁ)ଙ୍କ ଭଳି ମହାନ ଯୋଦ୍ଧା ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଥିଲେ, ଯିଏ ମାତୃଭୂମିର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ହସି ହସି ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ। କେଵଳ ଖୋର୍ଦ୍ଧା ନୁହେଁ, କନିକାର ରାଜା ବଳଭଦ୍ର ଭଞ୍ଜ ଏଵଂ କୁଜଙ୍ଗର ରାଜା ଚନ୍ଦ୍ରଧ୍ଵଜ ଷେଣ୍ଢ ମଧ୍ୟ ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ସକ୍ରିୟ ଯୋଗଦାନ କରିଥିଲେ। ଏହା ସହିତ ବିଶେନପୁର, ହରିଶପୁର ଓ ମରିଚପୁର ଆଦି ଅନେକ ଅଞ୍ଚଳର ଶାସକ ଓ ଜନସାଧାରଣ ନିଜର ସର୍ଵସ୍ୱ ତ୍ୟାଗ କରି ଇଂରେଜ ଵିରୋଧରେ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିଲେ।

ଏହି ସମୟଖଣ୍ଡରେ କେଵଳ ରାଜା କିମ୍ଵା ପାଇକମାନେ ନୁହଁନ୍ତି, ଵରଂ ଜନଜାତି ଓ ମହିଳାମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ଵାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମରେ ଝାସ ଦେଇଥିଲେ। ୧୮୧୩ରୁ ୧୮୩୪ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୀର୍ଘ ଦୁଇ ଦଶନ୍ଧି ଧରି ଚାଲିଥିଵା ପ୍ରଥମ ଶଵର ଆନ୍ଦୋଳନ ଏହାର ଏକ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଉଦାହରଣ। ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିର ରାଣୀ ପାଟ ମହାଦେଈଙ୍କ ପରି ଦୂରଦୃଷ୍ଟିସମ୍ପନ୍ନ ନାରୀ ଏହି ସମୟରେ ସଂଗ୍ରାମର ନେତୃତ୍ୱ ନେଇ ସମାଜ ଆଗରେ ଏକ ନୂଆ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ସହିତ ଗୋପୀନାଥ ପଟ୍ଟନାୟକ ଏଵଂ ଦଣ୍ଡସେଣା ଆଦି ନେତାମାନେ ଶଵର ଜନଜାତିଙ୍କୁ ଏକାଠି କରି ଇଂରେଜ ସରକାରଙ୍କ ଵିରୋଧରେ ଏକ ସଶସ୍ତ୍ର ଆନ୍ଦୋଳନ ଗଢ଼ି ତୋଳିଥିଲେ, ଯାହା ଶାସକ ଗୋଷ୍ଠୀଙ୍କୁ ନିଦ ହଜାଇ ଦେଇଥିଲା।

ଏହାପରେ ଆସିଥିଲା ଐତିହାସିକ ପାଇକ ସଂଗ୍ରାମ (୧୮୧୭-୧୮୨୫), ଯାହା ଭାରତୀୟ ସ୍ଵାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମର ଇତିହାସରେ ଏକ ସୁଵର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟ। ବକ୍ସି ଜଗବନ୍ଧୁ ଵିଦ୍ୟାଧର ଭ୍ରମରଵର ରାୟଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମଗ୍ର ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଏଵଂ ଏହାର ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳରେ ଵିଦ୍ରୋହର ଵହ୍ନି ଜଳି ଉଠିଥିଲା। ବକ୍ସିଙ୍କ ସହିତ ପିଣ୍ଡାକି ଵାହୁବଳେନ୍ଦ୍ର, ସାଧୁଚରଣ ମଙ୍ଗରାଜ, କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭ୍ରମରଵର ରାୟ, ଗୋପାଳ ଛୋଟରାୟ, ଦାମ ସୁବୁଦ୍ଧି ମଙ୍ଗରାଜ, ମୀର୍ ହୈଦର୍ ଆଲ୍ଲି, ଵିଷ୍ଣୁ ପାଇକରାୟ ଓ ଧୃଵ ଜେନାଙ୍କ ଭଳି ହଜାର ହଜାର ଵୀର କଳିଙ୍ଗୀ ଯୋଦ୍ଧା ଏହି ମହାସଂଗ୍ରାମରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ। ଜାତି, ଧର୍ମ ନିର୍ଵିଶେଷରେ ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ହୋଇ ମାତୃଭୂମିର ଶୃଙ୍ଖଳ ଫିଟାଇଵା ପାଇଁ ଯେଉଁ ଆପ୍ରାଣ ଉଦ୍ୟମ କରିଥିଲେ, ତାହା ସେ ସମୟର ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇଂରେଜ ସେନାକୁ ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ କରିଦେଇଥିଲା।

ପାଇକ ଵିଦ୍ରୋହର ନିଆଁ ଲିଭି ନଥିଵା ବେଳେ ୧୮୨୭ ମସିହାରେ ତାଫଙ୍ଗ ଅଞ୍ଚଳରେ ପୁଣି ଏକ ସ୍ଵାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ ମୁଣ୍ଡ ଟେକିଥିଲା। ମାଧଵ ଚନ୍ଦ୍ର ରାଉତରାୟ, ଧନୁର୍ଜୟ ଦଳେଇ ଓ ଗୋଵର୍ଦ୍ଧନ ଵୈରୀଗଞ୍ଜନଙ୍କ ଭଳି ଅନେକ ଅକୁତୋଭୟ ଯୋଦ୍ଧା ଏଥିରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ କରି ଇଂରେଜ ସରକାରଙ୍କ ଵିରୋଧରେ ଗରିଲା ଯୁଦ୍ଧ କୌଶଳ ପ୍ରୟୋଗ କରିଥିଲେ। ଏହାର କିଛି ଵର୍ଷ ପରେ ୧୮୩୫ ମସିହାରେ ବାଣପୁରଠାରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଵିରାଟ ସ୍ଵାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ ସଂଗଠିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ସଂଗ୍ରାମରେ କୃତିବାସ ପାଟ୍ଟଶାଣୀ, ସରଦାର ପଞ୍ଚାନନ ନାୟକ, ଲୋଚନ ବିଶୋଇ, ଶିଵ ବିଶୋଇ, ଦିନା ଜାନୀ ଓ ସାଧୁ ଜାନୀଙ୍କ ଭଳି ସ୍ଵାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀମାନେ ଅଦମ୍ୟ ସାହସର ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ। ଇଂରେଜମାନଙ୍କର ଅତ୍ୟାଚାର ଓ ଶୋଷଣ ଵିରୋଧରେ ସ୍ଥାନୀୟ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଏହି ସ୍ୱତଃସ୍ଫୂର୍ତ୍ତ ଜାଗରଣ ଓଡ଼ିଶାର ଵିପ୍ଳଵୀ ଚେତନାର ପ୍ରମାଣ ଥିଲା।

ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶାରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ଵାଧୀନତାର ଵହ୍ନି ସମାନ ଭାବରେ ପ୍ରଜ୍ଜ୍ୱଳିତ ହେଉଥିଲା। ୧୮୧୮ ମସିହାରୁ ୧୮୨୮ ମସିହା ମଧ୍ୟରେ ସଂଗଠିତ ପ୍ରଥମ ସମ୍ଵଲପୁର ସ୍ଵାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ ଇଂରେଜ ଵିରୋଧୀ ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ଏକ ନୂଆ ଦିଗ ଦେଇଥିଲା। ଵୀର ସୁରେନ୍ଦ୍ର ସାଏ, ଉଦନ୍ତ ସାଏ, ଉଜ୍ଜଳ ସାଏ, ଵଳଭଦ୍ର ସିଂ ଦେଓ ଓ ଅଵଧୂତ ସିଂଙ୍କ ପରି ମହାନ ଵିପ୍ଳଵୀମାନେ ନିଜ ମାଟିର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଅସ୍ତ୍ର ଉତ୍ତୋଳନ କରିଥିଲେ। ପାହାଡ଼ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଘେରା ସମ୍ଵଲପୁର ଅଞ୍ଚଳରେ ସେମାନଙ୍କର ଅନଵରତ ଲଢ଼େଇ ଇଂରେଜମାନଙ୍କୁ ନାକେଦମ୍ କରିଦେଇଥିଲା।

ଏହି ସମୟରେ ଓଡ଼ିଶାର ଵିଭିନ୍ନ ପ୍ରାନ୍ତରେ ଜନଜାତି ଆନ୍ଦୋଳନଗୁଡ଼ିକ ଵିଦେଶୀ ଶାସନ ଵିରୋଧରେ ଏକ ଦୃଢ଼ ପ୍ରାଚୀର ଭାବରେ ଠିଆ ହୋଇଥିଲା। ୧୮୨୧ ମସିହାରୁ ୧୮୩୬ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୟୂରଭଞ୍ଜ ଏଵଂ ସିଂହଭୂମ ଅଞ୍ଚଳରେ ସଂଗଠିତ କୋହ୍ଲ ଆନ୍ଦୋଳନ ଏହାର ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଦାହରଣ। ମାଧଵ ଦାସ ମହାପାତ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ କୋହ୍ଲ ଜନଜାତି ନିଜର ଜଳ, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଜମିର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଯେଉଁ ସଶସ୍ତ୍ର ଵିପ୍ଳଵ କରିଥିଲେ, ତାହା ସେମାନଙ୍କ ସ୍ଵାଭିମାନର ପ୍ରତୀକ ଥିଲା। ସେହିପରି ୧୮୩୫ ରୁ ୧୮୪୬ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଥିଵା ବୌଦ କନ୍ଧ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ନଵଘନ କହଁର ଓ ମାଧଵ କହଁରଙ୍କ ପରି ନେତାମାନେ କନ୍ଧମାନଙ୍କୁ ସଂଗଠିତ କରି ଇଂରେଜ ସରକାରଙ୍କ ଵିରୋଧରେ ପ୍ରଵଳ ପ୍ରତିରୋଧ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ।

ଦକ୍ଷିଣ ଓଡ଼ିଶାରେ ଘୁମୁସର ଵିପ୍ଳଵ (୧୮୩୫-୧୮୩୭ ଏଵଂ ୧୮୫୫ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ) ଇଂରେଜ ସାମ୍ରାଜ୍ୟଵାଦ ଵିରୋଧରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ସଂଗ୍ରାମ ଥିଲା। କମଳଲୋଚନ ଦୋରା ବିଶୋଇ ଏଵଂ ପରଵର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଚକ୍ରା ବିଶୋଇଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସ୍ଥାନୀୟ କନ୍ଧ ଏଵଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଲୋକେ ଇଂରେଜ ଵାହିନୀ ସହିତ ଘମାଘୋଟ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ। ବ୍ରିଟିଶ ପ୍ରଶାସନର କ୍ରୂର ଅତ୍ୟାଚାର ସତ୍ତ୍ୱେ ଏହି ଵିପ୍ଳଵୀମାନେ ନିଜ ମାଟି ପାଇଁ ଵଳିଦାନ ଦେଵାକୁ ପଛାଇ ନଥିଲେ। ସେହିପରି ଉତ୍ତର ଓଡ଼ିଶାରେ ନୀଳଗିରି କୃଷକ ଵିପ୍ଳଵ (୧୮୩୮-୧୮୪୦) ମାଧ୍ୟମରେ ଦେୱାନ ଶିଵ ଚରଣ ପଟ୍ଟନାୟକ, ହରିବାବୁ ଏଵଂ ବୁଲୁବାବୁଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସାଧାରଣ କୃଷକମାନେ ଶୋଷଣ ଵିରୋଧରେ ସ୍ୱର ଉତ୍ତୋଳନ କରିଥିଲେ। ନୟାଗଡ଼ ମାଟି ମଧ୍ୟ ଵିଦ୍ରୋହରୁ ବାଦ୍ ପଡ଼ିନଥିଲା; ୧୮୪୯ରୁ ୧୮୫୨ ମସିହା ମଧ୍ୟରେ କମଳ ଲୋଚନ ପାଇକରାୟ, ଉଦ୍ଧବ ସାମନ୍ତରାୟ ଓ ଶିଵରାମ ରାଉତରାୟଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ପ୍ରଥମ ନୟାଗଡ଼ ଵିପ୍ଳଵ ସଂଗଠିତ ହୋଇ ସାମନ୍ତଵାଦୀ ଏଵଂ ସାମ୍ରାଜ୍ୟଵାଦୀ ନୀତିକୁ କଡ଼ା ଆହ୍ବାନ ଦେଇଥିଲା।

ଦ୍ଵିତୀୟ ଶଵର ଆନ୍ଦୋଳନ (୧୮୫୧-୧୮୫୬) ସମୟରେ ରାଧାକୃଷ୍ଣ ଦଣ୍ଡସେଣା ଶଵର ଜାତିର ଲୋକଙ୍କୁ ଏକତ୍ରିତ କରି ବ୍ରିଟିଶ ନିର୍ଯାତନା ଵିରୋଧରେ ଯୁଦ୍ଧ ଡାକରା ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନ ସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରଶାସନ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା। ଏହି ସମୟ ଖଣ୍ଡରେ କଳାହାଣ୍ଡି ଅଞ୍ଚଳରେ ରିଣ୍ଡୋ ମାଝୀଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ କନ୍ଧ ଆନ୍ଦୋଳନ (୧୮୫୩-୧୮୫୫) ତୀଵ୍ର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲା। ସାହୁକାର ଓ ଇଂରେଜମାନଙ୍କ ମିଳିତ ଶୋଷଣର ଶିକାର ହେଉଥିଵା ଆଦିଵାସୀମାନେ ରିଣ୍ଡୋ ମାଝୀଙ୍କ ଆହ୍ୱାନରେ ସଶସ୍ତ୍ର ସଂଗ୍ରାମକୁ ଓହ୍ଲାଇଥିଲେ ଏଵଂ ଅନେକ ଦିନ ଧରି ନିଜର ସ୍ଵାଧୀନତା ବଜାୟ ରଖିଵାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ।

୧୮୫୭ ମସିହାର ସିପାହୀ ଵିଦ୍ରୋହ ଵା ଭାରତର ପ୍ରଥମ ସ୍ଵାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ ସମୟରେ ଓଡ଼ିଶାର ଵିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଇଂରେଜ ଵିରୋଧୀ ଆନ୍ଦୋଳନ ତୀଵ୍ରତର ହୋଇଥିଲା। ସିଂହଭୂମି ଵିପ୍ଳଵ (୧୮୫୭)ରେ ଅର୍ଜୁନ ସିଂହ ଓ ଜଗବନ୍ଧୁ ପଟ୍ଟନାୟକ (ଜଗୁ ଦେୱାନ)ଙ୍କ ଭୂମିକା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ସେମାନଙ୍କର ସାହସିକ ପଦକ୍ଷେପ ଇଂରେଜ ସରକାରଙ୍କୁ ଵିଵ୍ରତ କରିଥିଲା। ସେହିପରି ମୟୂରଭଞ୍ଜର ଧାରୁଆ ଜନଜାତି ଆନ୍ଦୋଳନ (୧୮୫୭-୧୮୬୬)ରେ ଦୟାନିଧି ଧାରୁଆ ନେତୃତ୍ୱ ନେଇ ଜଙ୍ଗଲ ଆଇନ ଏଵଂ ବ୍ରିଟିଶ ଅତ୍ୟାଚାର ଵିରୋଧରେ ଏକ ଲମ୍ଵା ଲଢ଼େଇ ଲଢ଼ିଥିଲେ।

ଏହି ୧୮୫୭ ମହାସଂଗ୍ରାମ ସମୟରେ ସବୁଠାରୁ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ଓ ପ୍ରଭାଵଶାଳୀ ଆନ୍ଦୋଳନ ଥିଲା ସମ୍ଵଲପୁର ଵା ହୀରାଖଣ୍ଡ ଵିପ୍ଳଵ, ଯାହା ୧୮୫୭ ମସିହାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ୧୮୭୨ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୀର୍ଘ ୧୫ ଵର୍ଷ ଧରି ଚାଲିଥିଲା। ଵୀର ସୁରେନ୍ଦ୍ର ସାଏଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ତାଙ୍କର ଭାଇ ଉଦନ୍ତ ସାଏ, ଉଜ୍ଜଳ ସାଏ ଓ ଛବିଳ ସାଏ ନିଜ ଜୀଵନକୁ ବାଜି ଲଗାଇ ଦେଇଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ମାଧୋ ସିଂ ବରିହା, କୁଞ୍ଜେଲ୍ ସିଂ, କରୁଣାକର ସିଂ ଗୌନ୍ତିଆ, ନାରାୟଣ ସିଂ, କମଳ ସିଂ ଦେଓ ଓ ଖଗେଶ୍ଵର ସିଂ ଦେଓଙ୍କ ପରି ଅନେକ ଵୀର ଯୋଦ୍ଧା ଇଂରେଜ ସେନା ସହିତ ଅନବରତ ଛାପାମାର (ଗରିଲା) ଯୁଦ୍ଧ ଚଳାଇଥିଲେ। ସମ୍ଵଲପୁରର ଏହି ଐତିହାସିକ ଵିପ୍ଳଵ ଓଡ଼ିଶାର ଵୀରତ୍ୱର ସର୍ଵଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିଦର୍ଶନ ଅଟେ। ସୁରେନ୍ଦ୍ର ସାଏଙ୍କୁ ବନ୍ଦୀ କରିଵା ପାଇଁ ଇଂରେଜମାନଙ୍କୁ ବହୁତ କଷ୍ଟ ଏଵଂ ଧନଜୀଵନର କ୍ଷତି ସହିଵାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା।

୧୮୫୭ ଵିଦ୍ରୋହ ପରେ ମଧ୍ୟ ଓଡ଼ିଶାରେ ସ୍ଵାଧୀନତାର ଦୀପ ଲିଭି ନଥିଲା। ୧୮୬୬-୧୮୬୭ ମସିହାରେ ନାରାୟଣ ହରିଚନ୍ଦନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଆନ୍ଦୋଳନ ପୁଣି ଥରେ ବ୍ରିଟିଶ ପ୍ରଶାସନର ଅସ୍ଥିରତା ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା। ଏହା ପରେ ୧୮୬୭ରୁ ୧୮୬୮ ମସିହା ମଧ୍ୟରେ କେଉଁଝରରେ ସଂଗଠିତ ପ୍ରଥମ ଭୂୟାଁ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ରତନା ନାୟକ ସ୍ଥାନୀୟ ଆଦିଵାସୀମାନଙ୍କୁ ସଂଗଠିତ କରି ନିର୍ମମ ରାଜସ୍ୱ ଆଦାୟ ଓ ଶୋଷଣ ଵିରୋଧରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ। ରତନା ନାୟକଙ୍କ ଵଳିଦାନ ଆଜି ବି ଇତିହାସ ପୃଷ୍ଠାରେ ଅମର ହୋଇ ରହିଛି। ଦକ୍ଷିଣ ଓଡ଼ିଶାର ଦୁର୍ଗମ ଅଞ୍ଚଳରେ ମାଲକାନଗିରି କୋୟା ଵିପ୍ଳଵ (୧୮୭୦-୧୮୭୨) ଟମା ଦୋରଖଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସଂଗଠିତ ହୋଇଥିଲା ଯେଉଁଠି ଆଦିଵାସୀମାନେ ନିଜର ଅଧିକାର ପାଇଁ ଇଂରେଜମାନଙ୍କୁ ରକ୍ତାକ୍ତ ସଂଗ୍ରାମର ସମ୍ମୁଖୀନ କରାଇଥିଲେ।

ଊନଵିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଆଡ଼କୁ ଆହୁରି ଅନେକ ସଶସ୍ତ୍ର ସଂଗ୍ରାମ ଦେଖିଵାକୁ ମିଳିଥିଲା। ଅସୁରଗଡ଼-ନର୍ଲା କନ୍ଧ ଵିପ୍ଳଵ (୧୮୮୨-୧୮୮୩) ରେ କମଳ ମାଝୀ ସ୍ଥାନୀୟ ଆଦିଵାସୀଙ୍କ ଅଧିକାର ପାଇଁ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ୧୮୯୧ରୁ ୧୮୯୩ ମସିହା ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ଵିତୀୟ କେଉଁଝର ଭୂୟାଁ ଆନ୍ଦୋଳନ ଧରଣୀଧର ନାୟକଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଏକ ଵିରାଟ ଜନଆନ୍ଦୋଳନର ରୂପ ନେଇଥିଲା, ଯାହା ରାଜା ଓ ଇଂରେଜ ସରକାର ଉଭୟଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ପରିସ୍ଥିତି ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା। ସେହିପରି ୧୮୯୩ରୁ ୧୮୯୪ ମସିହାରେ ଦେୱାନ ଖେତ୍ରୀଵର ସିଂ ଓ ଅର୍ଜୁନ ପାଇକରାୟଙ୍କ ଆହ୍ୱାନରେ ଦ୍ଵିତୀୟ ନୟାଗଡ଼ ଵିପ୍ଳଵ ସଂଗଠିତ ହୋଇ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଅସନ୍ତୋଷକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରିଥିଲା। ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଭାଗରେ ୧୮୯୭ ରୁ ୧୯୦୦ ମସିହା ମଧ୍ୟରେ ସୁନ୍ଦରଗଡ଼ ନିକଟସ୍ଥ ଗାଙ୍ଗପୁରରେ ଗୌନ୍ତିଆ ମଦ୍ରୀ କାଲୋଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଗୌନ୍ତିଆ ମେଳି ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ଶୋଷକଙ୍କ ଵିରୋଧରେ ଏକ ସଫଳ ପ୍ରତିଵାଦ ଥିଲା।

ଭାରତୀୟ ସ୍ଵାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମରେ ବଙ୍ଗଳା ଵା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରଦେଶର ଅଵଦାନକୁ ଯେତେ ବଢ଼ାଇ ଚଢ଼ାଇ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରାଯାଇଛି, ତାହା ତୁଳନାରେ ଓଡ଼ିଶାର ଏହି ଦୀର୍ଘ ୧୫୦ ଵର୍ଷର (୧୭୫୩-୧୯୦୦) ଅଵିରତ ସଶସ୍ତ୍ର ସଂଗ୍ରାମ ଵାସ୍ତଵରେ ଅନେକ ଗୁଣରେ ଵ୍ୟାପକ ଓ ଲୋମହର୍ଷକ। ଗୋଟିଏ ପ୍ରଦେଶରେ, ବିନା କୌଣସି ଆଧୁନିକ ଯୋଗାଯୋଗ ଵ୍ୟଵସ୍ଥାରେ, ଗୋଟିଏ ପରେ ଗୋଟିଏ ଏତେ ସଂଖ୍ୟାରେ ସଶସ୍ତ୍ର ଆନ୍ଦୋଳନ ସଂଗଠିତ ହେଵା, ସାଧାରଣ ନାଗରିକଙ୍କଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଜନଜାତି, ରାଜା, ମହାରାଜା, ପାଇକ ଏଵଂ କୃଷକ ସମସ୍ତେ ସମାନ ଉତ୍ସାହରେ ଵଳିଦାନ ଦେଵା ପୃଥିଵୀର ଇତିହାସରେ ଵିରଳ। ବଙ୍ଗାଳୀମାନେ ନିଜର ଗୋଟିଏ ସନ୍ୟାସୀ ଆନ୍ଦୋଳନ (୧୭୭୦-୧୭୭୭)କୁ ନେଇ ଯେତିକି ଗର୍ଵ ଅନୁଭଵ କରନ୍ତି, ଆଜିର କଳିଙ୍ଗୀ-ଉତ୍କଳୀ-ଓଡ଼ିଆମାନେ ନିଜର ଏହି ଶହେ ପଚାଶ ଵର୍ଷ ଵ୍ୟାପୀ ରକ୍ତରଞ୍ଜିତ ମହାସଂଗ୍ରାମର ଇତିହାସ ଜାଣି ନଥିଵାରୁ ନିଜ ମାଟିର ପରିଚୟ ଦେଵାକୁ କୁଣ୍ଠାବୋଧ କରିଵା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟଜନକ। ଏହି ୨୩ ଗୋଟି ମହାନ୍ ହିଂସାତ୍ମକ ତଥା ସଶସ୍ତ୍ର ଵିପ୍ଳଵର ଧାରାଵିହିକତା ହିଁ ଭାରତୀୟ ସ୍ଵାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମରେ ଓଡ଼ିଶାର ଅଵଦାନକୁ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରଦେଶ ତୁଳନାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର କରିଥାଏ ଯାହାକି ପ୍ରତିଟି ଓଡ଼ିଆର ହୃଦୟରେ ଦେଶପ୍ରେମ ଓ ଅପୂର୍ଵ ଗର୍ଵର ସଞ୍ଚାର କରିଵା ଉଚିତ୍।

ମହାଜାଗତିକ ଆଲୋକ ଓ ମାନଵିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ: Perseidsର ଏକ ଐତିହାସିକ ଯାତ୍ରା

ଆକାଶରୁ ଖସୁଥିଵା ତାରାକୁ ଦେଖିଵା ମାତ୍ରେ ଆଖି ବନ୍ଦ କରି ନିଜର ଏକ ଇଚ୍ଛା ପ୍ରକଟ କରିଵାର ପ୍ରଵୃତ୍ତି ଆମ ମଣିଷ ସମାଜରେ ବହୁ ପୁରାତନ କାଳରୁ ରହିଆସିଛି। ରାତ୍ରିର ଅନ୍ଧକାରରେ ଯେତେବେଳେ ହଠାତ୍ ଗୋଟିଏ ଆଲୋକର ରେଖା ଆକାଶକୁ ଚିରି ତଳକୁ ଖସି ଆସେ, ତାହା ଦେଖିଵା ମାତ୍ରେ ମନରେ ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଭୟ ମିଶ୍ରିତ ଭାଵନା ଜାଗ୍ରତ ହେଵା ସ୍ୱାଭାଵିକ କଥା । ଏହି ଆଲୋକ ରେଖାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଓ ନିୟମିତ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଥିଵା ଏକ ମହାଜାଗତିକ ଘଟଣା Perseids ଅଟେ । ପ୍ରତିଵର୍ଷ ଅଗଷ୍ଟ ମାସର ୧୧ରୁ ୧୩ ତାରିଖ ମଧ୍ୟରେ ପୃଥିଵୀଵାସୀ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟର ସାକ୍ଷୀ ହୋଇଥାନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଏହି ଆଲୋକ ଖେଳ ପଛର ସତ୍ୟତା କ'ଣ ଏଵଂ ଆମର ପୂର୍ଵଜମାନେ ଏହାକୁ କିପରି ଦେଖୁଥିଲେ, ତାହାର ଇତିହାସ ଏଵଂ ମାନଵ ଚିନ୍ତାଧାରାର କ୍ରମଵିକାଶ ଅତ୍ୟନ୍ତ ରୋମାଞ୍ଚକର।

ପ୍ରଥମେ ଆମକୁ ବୁଝିଵାକୁ ହେଵ ଯେ Perseids ପ୍ରକୃତରେ କ'ଣ। ଯଦିଓ ଆମେ ସାଧାରଣ ଭାବରେ ଏହାକୁ ଉଲ୍କାପାତ ବୋଲି କହିଥାଉ, ଵାସ୍ତଵରେ ଏହା ମହାକାଶରେ ଘୂରି ବୁଲୁଥିଵା ଧୂଳି, ବରଫ ଓ ପଥରର ଛୋଟ ଛୋଟ କଣିକାର ପୃଥିଵୀ ଉପରେ ଵର୍ଷା ଅଟେ । ଏହି କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ଏକ ଵିଶାଳ ଧୂମକେତୁରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି, ଯାହାର ନାମ ହେଉଛି Comet Swift-Tuttle। ଏହି ଧୂମକେତୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଚାରିପଟେ ନିଜର ଏକ ଅଣ୍ଡାକୃତି କକ୍ଷପଥରେ ପରିକ୍ରମା କରୁଛି ଏଵଂ ଏକ ଥର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘୂରି ଆସିଵା ପାଇଁ ଏହାକୁ ପ୍ରାୟ ୧୨୩ ଵର୍ଷ ଲାଗିଥାଏ। ନିଜର ମହାଜାଗତିକ ଯାତ୍ରା ସମୟରେ ଏହା ମହାକାଶରେ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣର ଧୂଳି ଓ ଭଗ୍ନାଵଶେଷ ଛାଡି଼ଯାଏ। ପ୍ରତିଵର୍ଷ ଅଗଷ୍ଟ ମାସରେ ଆମ ପୃଥିଵୀ ନିଜ କକ୍ଷପଥରେ ଗତି କରୁଥିଵା ବେଳେ Comet Swift-Tuttle ଦ୍ୱାରା ଛଡ଼ାଯାଇଥିଵା ଏହି ଧୂଳିପୂର୍ଣ୍ଣ ମାର୍ଗ ଦେଇ ଅତିକ୍ରମ କରିଥାଏ। ଏହି ସମୟରେ ଧୂମକେତୁର ଏହି ଅଗଣିତ ଛୋଟ ଛୋଟ କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ପୃଥିଵୀର ଵାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ଅତି କ୍ଷିପ୍ର ଗତିରେ ପ୍ରଵେଶ କରନ୍ତି। ଵାୟୁମଣ୍ଡଳର ଗ୍ୟାସ୍ ସହିତ ପ୍ରଵଳ ଘର୍ଷଣ ହେଵା ଫଳରେ ଏହି କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ଅତ୍ୟଧିକ ଉତ୍ତାପରେ ଜଳି ଉଠନ୍ତି ଏଵଂ ଆମକୁ ଆକାଶରେ ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆଲୋକର ରେଖା ଦେଖାଯାଏ। ଯେହେତୁ ଆକାଶରେ ଏହି ଉଲ୍କାଗୁଡ଼ିକ ମୁଖ୍ୟତଃ ଗୋଟିଏ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦିଗରୁ, ଅର୍ଥାତ୍ ଉତ୍ତର ଆକାଶରେ ଥିଵା Perseus ନକ୍ଷତ୍ରମଣ୍ଡଳରୁ ଵିଚ୍ଛୁରିତ ହୋଇ ଆସୁଥିଵା ପରି ମନେହୁଏ, ତେଣୁ ଵିଜ୍ଞାନ ସମ୍ମତ ଭାବରେ ଏହି ଉଲ୍କାପାତକୁ Perseids ବୋଲି ନାମକରଣ କରାଯାଇଛି ।‌

ଵର୍ତ୍ତମାନ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି, ମଣିଷ ପ୍ରଥମେ ଏହି ମହାଜାଗତିକ ଘଟଣା ସହିତ କିପରି ପରିଚିତ ହେଲା? ଆଜିର ଆଧୁନିକ ମଣିଷ ସହରର କୃତ୍ରିମ ଆଲୋକରେ ଘେରି ହୋଇ ରହିଛି, ତେଣୁ ରାତିର ଅନ୍ଧକାର ଆକାଶକୁ ଉପଭୋଗ କରିଵା ପାଇଁ ତା' ପାଖରେ ସୁଯୋଗ ଵା ସମୟ ବହୁତ କମ୍। କିନ୍ତୁ ଆମର ପ୍ରାଚୀନ ପୂର୍ଵଜମାନଙ୍କର ସାମାଜିକ ଦୃଶ୍ୟପଟ୍ଟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଲଗା ଥିଲା। ସେମାନଙ୍କର ରାତିର ଆକାଶ ଥିଲା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରାକୃତିକ, ଅନ୍ଧକାରମୟ ଏଵଂ ଅଗଣିତ ତାରାଗୁଡ଼ିକରେ ସଜ୍ଜିତ। ପ୍ରାଚୀନ ମଣିଷ ପାଇଁ ଖୋଲା ଆକାଶ ଏକ ରହସ୍ୟମୟ ପୁସ୍ତକ ଥିଲା। ଜଙ୍ଗଲରେ ଫଳମୂଳ ସଂଗ୍ରହ କରୁଥିଵା ଵା ଖୋଲା ପଡ଼ିଆରେ ଗୋଷ୍ଠୀଗତ ଭାଵରେ ନିଆଁ ଜାଳି ବସିଥିଵା ମଣିଷ ଯେତେବେଳେ ମୁଣ୍ଡ ଟେକି ଉପରକୁ ଅନାଇଥିଲା, ସେତେଵେଳେ ଆକାଶରେ ଘଟୁଥିଵା ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ସାମାନ୍ୟ ଘଟଣା ମଧ୍ୟ ତାକୁ ଗଭୀର ଭାବରେ ପ୍ରଭାଵିତ କରୁଥିଲା। ହଜାର ହଜାର ଵର୍ଷ ଧରି ମାନଵ ସଭ୍ୟତା ଏହି Perseidsକୁ ଦେଖିଆସୁଛି। କିନ୍ତୁ ସେହି ଆଦିମ ମଣିଷମାନେ ଜାଣି ନଥିଲେ ଯେ ଏହା ଏକ ଵିଶାଳ ଧୂମକେତୁର ମାତ୍ର କିଛି ଭଗ୍ନାଵଶେଷ। ନିଜର ସୀମିତ ବୁଝାମଣା ଆଧାରରେ, ଏହି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆଲୋକ ରେଖାଗୁଡ଼ିକ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ଅଲୌକିକ ଓ ଦୈଵୀ ଶକ୍ତିର ପ୍ରଦର୍ଶନ ଥିଲା।

ପ୍ରାଚୀନ ମଣିଷ ଏହି ଘଟଣାକୁ ନିଜର ପ୍ରଚଳିତ ଵିଶ୍ୱାସ ଏଵଂ ସାମାଜିକ କଳ୍ପନା ଅନୁସାରେ ଵ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଵା ଆରମ୍ଭ କଲା। ପ୍ରାଥମିକ ସ୍ତରରେ ମଣିଷ ଭାବୁଥିଲା ଯେ ପ୍ରକୃତିର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଵସ୍ତୁର ନିଜସ୍ୱ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଜୀଵନ ଵା ଆତ୍ମା ଅଛି। ତେଣୁ ଆକାଶରୁ ଖସୁଥିଵା ଏହି ଆଲୋକକୁ ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ଦେଵତାମାନଙ୍କର ଯାଦୁକରୀ ଶକ୍ତି, ଭୂମି ଆଡକୁ ଫୋପଡା ଯାଉଥିଵା ନିଆଁର ତୀର, କିମ୍ଵା ଆକାଶରୁ ପୃଥିଵୀ ପୃଷ୍ଠକୁ ଖସି ଆସୁଥିଵା ଆତ୍ମା ବୋଲି ଵିଚାର କରୁଥିଲେ। କିଛି ପ୍ରାଚୀନ ସମାଜରେ ଏହା ଗଭୀର ଭାବରେ ଵିଶ୍ୱାସ କରାଯାଉଥିଲା ଯେ ଯେତେଵେଳେ ଆକାଶରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ରୂପରେ ରହୁଥିଵା ଦେଵତାମାନେ ପୃଥିଵୀର ମଣିଷମାନଙ୍କର ଅଵସ୍ଥା ଦେଖିଵା ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗର ଛାତକୁ ସାମାନ୍ୟ ଟିକିଏ ଖୋଲି ଦିଅନ୍ତି, ସେହି ଖୋଲା ବାଟ ଦେଇ ସ୍ୱର୍ଗର କିଛି ଅଂଶ ଵା ଦିଵ୍ୟ ଆଲୋକ ତଳକୁ ଖସିଆସେ, ଯାହାକୁ ଆମେ ଖସୁଥିଵା ତାରା ଵା ଉଲ୍କା ବୋଲି କହୁ। ଏହି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦେଵତାମାନେ ସିଧାସଳଖ ମଣିଷର କଥା ଶୁଣିପାରିବେ ବୋଲି ଵିଶ୍ୱାସ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା ଏଵଂ ସେହି କାରଣରୁ ମଣିଷ ତାରା ଖସିଵା ସମୟରେ ଆଖି ବନ୍ଦ କରି ନିଜର ମନସ୍କାମନା ପୂରଣ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଵା ଆରମ୍ଭ କଲା, ଯାହା ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ରୀତି ନୀତି ଭାବରେ ରହିଆସିଛି।

ସମୟ କ୍ରମେ ମଣିଷର ଏହି ପ୍ରାଥମିକ କଳ୍ପନା ଅନେକ ଜଟିଳ କାହାଣୀରେ ରୂପାନ୍ତରିତ ହେଲା ଏଵଂ ଵିଭିନ୍ନ ଭୌଗୋଳିକ ସ୍ଥାନରେ ନୂଆ ନୂଆ ଲୋକକଥାମାନ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା। ଗ୍ରୀକ୍ ପୁରାଣରେ Perseus ଜଣେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାନ ଵୀର ଏଵଂ ଦେଵପୁତ୍ର ରୂପେ ଵର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛନ୍ତି । Perseus ନିଜର ଅସାଧାରଣ ସାହସ ବଳରେ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସୀ ମେଡୁସାକୁ ଵଧ କରିଥିଲେ। ସେହି ଅପରାଜେୟ ଵୀରଙ୍କ ସ୍ମୃତିରେ ଆକାଶରେ ଥିଵା ଵିଶାଳ ନକ୍ଷତ୍ରମଣ୍ଡଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିଵା ଏହି ଉଲ୍କାପାତକୁ କିଛି ପୌରାଣିକ ଵର୍ଣ୍ଣନାରେ ଦେଵତାମାନଙ୍କର ସୁଵର୍ଣ୍ଣ ଵୃଷ୍ଟି ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଗଲା। ସେହିପରି ୟୁରୋପୀୟ ଖିରସ୍ତାନୀ ସମାଜରେ ଏହି ଉଲ୍କାପାତକୁ ନେଇ ଆହୁରି ଏକ ଅତି କରୁଣ ଓ ଧାର୍ମିକ ଲୋକକଥା ପ୍ରଚଳିତ ହେଲା। ସାଧାରଣତଃ ଅଗଷ୍ଟ ମାସର ଦଶ ତାରିଖ ପାଖାପାଖି ଏହି ଵିଶେଷ ଉଲ୍କାପାତ ଏହାର ଚରମ ସୀମାରେ ପହଞ୍ଚିଥାଏ ଏଵଂ ସର୍ଵାଧିକ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୋଇଥାଏ। ଐତିହାସିକ ତଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ, ତୃତୀୟ ଶତାବ୍ଦୀରେ ରୋମ୍ ଦେଶରେ St. Lawrence ନାମକ ଜଣେ ଧାର୍ମିକ ନେତାଙ୍କୁ ଜୀଵନ୍ତ ଦଗ୍ଧ କରି ଅତି ନିର୍ମମ ଭାବରେ ହତ୍ୟା କରାଯାଇଥିଲା। ତାଙ୍କର ଶହୀଦ ଦିଵସ ମଧ୍ୟ ଠିକ୍ ଅଗଷ୍ଟ ମାସ ଦଶ ତାରିଖରେ ପଡିଥାଏ। ତେଣୁ ପରଵର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ କ୍ୟାଥୋଲିକ୍ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଲୋକମାନେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଵିଶ୍ୱାସ କରିଵାକୁ ଲାଗିଲେ ଯେ ଆକାଶରୁ ଖସୁଥିଵା ଏହି ଅଗ୍ନିମୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆଲୋକ କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରକୃତରେ St. Lawrence ଙ୍କର ପଵିତ୍ର ଲୁହ, ଯିଏ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ନିଜର ଅସହ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଏଵଂ ମାନଵ ଜାତିର ପାପ ଦେଖି ଵିଳାପ କରୁଛନ୍ତି। ତେଣୁ ଏହି Perseids କୁ ୟୁରୋପର ଵିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ Tears of St. Lawrence ବୋଲି ବହୁଳ ଭାବରେ କୁହାଯିଵାକୁ ଲାଗିଲା।

ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ଇତିହାସକାର ଏଵଂ ଵିଭିନ୍ନ ଆଶ୍ରମର ଧର୍ମଯାଜକମାନେ ରାତି ଆକାଶରେ ଘଟୁଥିଵା ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ଵିଶେଷ ଘଟଣାକୁ ଲିପିବଦ୍ଧ କରି ରଖିଵାରେ ସିଦ୍ଧହସ୍ତ ଥିଲେ। ସେମାନେ ଏହିସବୁ ମହାଜାଗତିକ ଦୃଶ୍ୟକୁ କେଵଳ ପ୍ରାକୃତିକ ଘଟଣା ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ ନକରି, ଏହାକୁ ସିଧାସଳଖ ଈଶ୍ୱରଙ୍କର ଗୁପ୍ତ ଵାର୍ତ୍ତା ଵା ଭଵିଷ୍ୟତରେ ଘଟିଵାକୁ ଥିଵା କୌଣସି ମହାମାରୀ, ଯୁଦ୍ଧ କିମ୍ଵା ଅଶୁଭ ଘଟଣାର ସଙ୍କେତ ଭାଵରେ ଦେଖୁଥିଲେ। ଆକାଶରୁ ଉଲ୍କା ଖସିଵା, ଗ୍ରହଣ ଲାଗିଵା, କିମ୍ଵା ରଙ୍ଗ ପରିଵର୍ତ୍ତନ ହେଵା ଵିଷୟରେ ସେମାନେ ନିଜର ଦସ୍ତାବିଜରେ ଅତି ନିଖୁଣ ଭାବରେ ଵର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି। ଆକାଶର ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣାଵଳୀର ଐତିହାସିକ ଲିପିବଦ୍ଧତାର ଏକ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ ତତ୍କାଳୀନ ଇଂରେଜ ଐତିହାସିକ Gervasius Dorobornensis ଏହି କଥାକୁ ସେ ଏହିପରି ଲେଖିଥିଲେ “the upper horn [of the moon] split in two.From the midpoint of t[...]” ଯାହାକି ସେହି ସମୟର ଲୋକମାନଙ୍କର ମହାକାଶ ପ୍ରତି ଥିଵା ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ଭୟଭୀତ ଦୃଷ୍ଟି ଏଵଂ ତାହାକୁ ନିଜସ୍ୱ ଧାର୍ମିକ ରୂପରେ ଵ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଵାର ନିଆରା ଶୈଳୀକୁ ଦର୍ଶାଏ। କେଵଳ ୟୁରୋପ ନୁହେଁ, ଵରଂ ପ୍ରାଚ୍ୟ ଦେଶଗୁଡ଼ିକରେ ମଧ୍ୟ ସମାନ ଚିତ୍ର ଦେଖିଵାକୁ ମିଳିଥିଲା। ଚୀନ୍ ଓ କୋରିଆର ପ୍ରାଚୀନ ରାଜକୀୟ ଜ୍ୟୋତିର୍ଵିଦମାନେ ନିଜର ଦରଵାରୀ ନଥିପତ୍ରରେ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ୩୬ ମସିହା ବେଳକୁ ହିଁ ଏହି ଅଗଷ୍ଟ ମାସର ପ୍ରଵଳ ଉଲ୍କାପାତ ଵିଷୟରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିସାରିଥିଲେ। ସେମାନେ ଏହି ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକୁ ସତର୍କତାର ସହିତ ଗଣନା କରୁଥିଲେ ଏଵଂ ଲିପିବଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ ସତ, କିନ୍ତୁ ଏହା ପଛର ଵାସ୍ତଵିକ ଵୈଜ୍ଞାନିକ କାରଣ ସେତେଵେଳେ ସମଗ୍ର ମାନଵ ସମାଜ ପାଇଁ ଅଜ୍ଞାତ ଥିଲା।

କିନ୍ତୁ ମାନଵ ଜାତିର ଚିନ୍ତାଧାରା କେବେହେଲେ ଚିରକାଳ ଗୋଟିଏ ଵିଶ୍ୱାସରେ ସ୍ଥିର ହୋଇ ରହିପାରିଵ ନାହିଁ। କାହାଣୀ, ପୁରାଣ ଓ ଅନ୍ଧଵିଶ୍ୱାସର କୁହୁଡ଼ିରୁ ବାହାରି ଏକ ଦୃଢ଼, ପ୍ରମାଣଭିତ୍ତିକ ସତ୍ୟର ସନ୍ଧାନ କରିଵା ଆମ ମାନଵଜାତିର ଏକ ମୌଳିକ ଓ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଗୁଣ। ଅଷ୍ଟାଦଶ ଓ ଊନଵିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀ ବେଳକୁ ମଣିଷ ନିଜର ଆଖି ସହିତ ବୌଦ୍ଧିକ ମସ୍ତିଷ୍କର ଏକ ନୂତନ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନ କରିଵା ଆରମ୍ଭ କଲା। ମଣିଷ ବୁଝିଵାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା ଯେ ଆକାଶର ଏହି ରହସ୍ୟମୟ ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକ କୌଣସି କ୍ରୋଧିତ ଦେଵତାର ଅଶ୍ରୁ ନୁହେଁ କିମ୍ଵା ପ୍ରକୃତିର ଖାମଖିଆଲି ଖେଳ ନୁହେଁ ଵରଂ ଏହି ଵିଶାଳ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ପଛରେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୃଙ୍ଖଳିତ ଓ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପ୍ରାକୃତିକ ନିୟମ ରହିଛି। ଵିଜ୍ଞାନ କିପରି ଏହି ଵିଶାଳ ଉଲ୍କାପାତର ସତ୍ୟତା ଵିଷୟରେ ଜାଣିଲା ଏଵଂ ସମଗ୍ର ଵିଶ୍ୱକୁ ଜଣେଇଲା, ତାହାର ପ୍ରକ୍ରିୟା ଥିଲା ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ପର୍ଯ୍ୟଵେକ୍ଷଣ ଓ ଗଣିତର ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ମିଶ୍ରଣ। ଵିଭିନ୍ନ ଦେଶର ଵୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ପୃଥକ ପୃଥକ ସ୍ଥାନରୁ ସୁଦୂର ଆକାଶକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରି ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିଵା ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ଊନଵିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ବେଲଜିୟମ୍‌ର ଜଣେ ପରିସଂଖ୍ୟାନଵିତ୍ ତଥା ଜ୍ୟୋତିର୍ଵିଜ୍ଞାନୀ Adolphe Quetelet ଏଵଂ ଆମେରିକାର Edward Herrick ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଯୁଗାନ୍ତକାରୀ ଆଵିଷ୍କାର କଲେ। ସେମାନେ ଶହ ଶହ ଵର୍ଷର ଵିଭିନ୍ନ ଐତିହାସିକ ନଥିପତ୍ର ଏଵଂ ନିଜର ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ପର୍ଯ୍ୟଵେକ୍ଷଣରୁ ଦୃଢ଼ତାର ସହିତ ପ୍ରମାଣ କଲେ ଯେ ଏହି ଉଲ୍କାପାତ ଆଦୌ କୌଣସି ଆକସ୍ମିକ ଘଟଣା ନୁହେଁ। ଵରଂ ଏହା ପ୍ରତିଵର୍ଷ ଅଗଷ୍ଟ ମାସରେ ହିଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ ନିୟମିତ ଭାଵ୍ବରେ ଘଟିଥାଏ ଏଵଂ ସବୁଠାରୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ କଥା ହେଲା ଯେ, ଏହି ସମସ୍ତ ଆଲୋକ ରେଖାଗୁଡ଼ିକ ଆକାଶର ଗୋଟିଏ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିନ୍ଦୁ, ଅର୍ଥାତ୍ ଠିକ୍ Perseus ନକ୍ଷତ୍ରମଣ୍ଡଳ ଆଡୁ ସମାନ୍ତରାଳ ଭାବରେ ଆସୁଥିଵାର ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଣାପଡ଼େ। ଏହି ଆଵିଷ୍କାର ମାନଵିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରେ ଏକ ବଡ଼ ପରିଵର୍ତ୍ତନ ଥିଲା। ଏଥିରୁ ମଣିଷ ସମାଜ ବୁଝିଲା ଯେ ପୃଥିଵୀ ବାହାରେ ମଧ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳା ଅଛି ଏଵଂ ସେଠାରେ ଵିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ଗଣିତ ଏଵଂ ପଦାର୍ଥ ଵିଜ୍ଞାନର ନିୟମ ହିଁ ନିରନ୍ତର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି।

ପରେ ଇଟାଲୀର ଜଣେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଖ୍ୟାତ ଜ୍ୟୋତିର୍ଵିଜ୍ଞାନୀ Giovanni Schiaparelli ଏହି ଅଧ୍ୟୟନ ଦିଗରେ ଆହୁରି ଏକ ବଡ଼ ଓ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ପଦକ୍ଷେପ ନେଲେ। ସମୟ ଚକ୍ରରେ ୧୮୬୨ ମସିହାରେ ଆମେରିକାର ଦୁଇ ଜଣ ଜ୍ୟୋତିର୍ଵିଦ୍ Lewis Swift ଏଵଂ Horace Parnell Tuttle ନିଜ ଦୂରଵୀକ୍ଷଣ ଯନ୍ତ୍ର ସାହାଯ୍ୟରେ ମିଳିତ ଭାବରେ ଆକାଶରେ ଏକ ନୂତନ ଧୂମକେତୁ ଆଵିଷ୍କାର କରିଥିଲେ, ଯାହାର ନାମ ନିୟମାନୁସାରେ ସେମାନଙ୍କ ନାମ ଅନୁଯାୟୀ Comet Swift-Tuttle ଦିଆଯାଇଥିଲା। Giovanni Schiaparelli କଠିନ ଗାଣିତିକ ସୂତ୍ର ଵ୍ୟଵହାର କରି Perseids ଉଲ୍କାଗୁଡ଼ିକର ମହାକାଶରେ କକ୍ଷପଥ ଏଵଂ ସେଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରକୃତ ଗତିଵିଧିର ଟିକିନିଖି ହିସାବ କଲେ। Giovanni ଯେତେବେଳେ ନିଜର ଦୀର୍ଘ ଗଣନା ପରେ ଫଳାଫଳକୁ ଦେଖିଲେ, ସେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଗଲେ। Giovanni ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲେ ଯେ ଏହି ଉଲ୍କା କଣିକାଗୁଡ଼ିକର ଯାତ୍ରାପଥ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ନିକଟରେ ଆଵିଷ୍କୃତ ହୋଇଥିଵା Comet Swift-Tuttleର କକ୍ଷପଥ ସହିତ ଅଵିକଳ ମେଳ ଖାଉଛି। ଏହା କୌଣସି ସାଧାରଣ ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ନଥିଲା। Giovanni ସମଗ୍ର ଦୁନିଆକୁ ଜଣାଇଲେ ଯେ ଆମେ ଯାହାକୁ ହଜାର ହଜାର ଵର୍ଷ ଧରି ଖସୁଥିଵା ତାରା, ଦେଵତାଙ୍କର କୋପ ଵା ଶହୀଦ ସନ୍ଥମାନଙ୍କର ଲୁହ ବୋଲି ଅନ୍ଧ ଭାଵରେ ଭାବି ଆସୁଛୁ, ତାହା ଵାସ୍ତଵରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ ଵରଂ ସୌରମଣ୍ଡଳରେ ଯାତ୍ରା କରୁଥିଵା ଗୋଟିଏ ଵିଶାଳକାୟ ଧୂମକେତୁ ନିଜ ପଛରେ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଵା ମାମୁଲି ବରଫ, ଧୂଳି ଓ ପଥରର ଛୋଟ ଛୋଟ ଟୁକୁଡ଼ା ମାତ୍ର। ଯେତେବେଳେ ପୃଥିଵୀ ନିଜ ଵାର୍ଷିକ କକ୍ଷପଥରେ ଘୂରି ଘୂରି ମହାକାଶର ସେହି ଅଞ୍ଚଳ ଦେଇ ଗତି କରେ ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ଟୁକୁଡାଗୁଡ଼ିକ ଭାସମାନ ଅଵସ୍ଥାରେ ଥାଆନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ପୃଥିଵୀର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମାଧ୍ୟାକର୍ଷଣ ବଳ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜ ଆଡକୁ ପ୍ରଵଳ ଵେଗରେ ଟାଣି ଆଣେ। ସେଗୁଡ଼ିକ ଘଣ୍ଟାପ୍ରତି ହଜାର ହଜାର କିଲୋମିଟର ଵେଗରେ ଵାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ପ୍ରଵେଶ କରନ୍ତି ଏଵଂ ଵାୟୁକଣା ସହିତ ଭୟଙ୍କର ଘର୍ଷଣ ହେଵା ଫଳରେ ସେଗୁଡ଼ିକ କ୍ଷଣିକ ପାଇଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଜଳିଉଠନ୍ତି ଓ ପାଉଁଶ ହୋଇଯାଆନ୍ତି।

ଏହି ସରଳ କିନ୍ତୁ ଗଭୀର ଵୈଜ୍ଞାନିକ ସତ୍ୟର ଉନ୍ମୋଚନ ମାନଵଜାତିର ସାମଗ୍ରିକ ଇତିହାସରେ ଏକ ଅତି ଵିଶେଷ ଓ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଥିଲା। ଏହା କେଵଳ ରାତି ଆକାଶର ଏକ ରହସ୍ୟକୁ ପଦାରେ ପକାଇଲା ନାହିଁ, ଵରଂ ଏକ ଜୀଵଜାତି ଭାବରେ ମଣିଷର ନିଜ ପ୍ରତି ଏଵଂ ନିଜ ଚାରିପଟେ ଥିଵା ପରିଵେଶ ପ୍ରତି ଥିଵା ଦୃଷ୍ଟିକୋଣକୁ ମୂଳରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ବଦଳାଇ ଦେଲା। ଯେଉଁ ସାମାନ୍ୟ ଧୂଳିକଣାର ଦୃଶ୍ୟକୁ ଦେଖି ଦିନେ ପ୍ରାଚୀନ ମଣିଷ ଅଜଣା ଭୟରେ ଥରୁଥିଲା ଏଵଂ ଅଦୃଶ୍ୟ ଦେଵତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଵା ପାଇଁ ହାତ ଯୋଡ଼ୁଥିଲା ଵା ଵଳି ଦେଉଥିଲା, ସେହି ସମାନ ଧୂଳିକଣାକୁ ଆଧୁନିକ ମଣିଷ ନିଜର ଉନ୍ନତ ଦୂରଵୀକ୍ଷଣ ଯନ୍ତ୍ର ଏଵଂ ସ୍ପେକ୍ଟ୍ରୋସ୍କୋପି ସାହାଯ୍ୟରେ ମାପିଵା ଏଵଂ ତାହାର ରାସାୟନିକ ଗଠନର ଵିଶ୍ଳେଷଣ କରିଵା ଆରମ୍ଭ କଲା। ସମାଜର ମନରୁ ପୁରାତନ କାହାଣୀ ଏଵଂ କଳ୍ପନାର ସ୍ଥାନ ଧୀରେ ଧୀରେ ନେଵାକୁ ଲାଗିଲା ଜଟିଳ ଗଣିତ ଓ ପଦାର୍ଥ ଵିଜ୍ଞାନ। ମହାକାଶର ଅଜ୍ଞାତକୁ ଅନ୍ଧ ଭାବରେ ଭୟ କରିଵା ପରିଵର୍ତ୍ତେ ମଣିଷ ଏବେ ସେହି ଅଜ୍ଞାତକୁ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିଵାର ଅଦମ୍ୟ ସାହସ ଜୁଟାଇ ପାରିଲା। ଦେଵତାମାନଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତି ଏଵଂ ସ୍ୱର୍ଗର ଦ୍ୱାର ଖୋଜୁଥିଵା ଆଖିଗୁଡ଼ିକ ଏବେ ମହାକାଶର ଭୌତିକ ନିୟମ ଏଵଂ ନକ୍ଷତ୍ରଗୁଡ଼ିକର ଜୀଵନଚକ୍ର ଖୋଜିଵାକୁ ଲାଗିଲା।

ଆମେ ଯଦି ପଛକୁ ଫେରି ଅତୀତରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଆଜିର ଡିଜିଟାଲ୍ ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତର ଏହି ଦୀର୍ଘ ଯାତ୍ରାକୁ ଵିଶ୍ଳେଷଣ କରିଵା, ତେବେ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯିଵ ଯେ ଏହା କେଵଳ ଗୋଟିଏ ପ୍ରତିଵର୍ଷ ଘଟୁଥିଵା ମହାଜାଗତିକ ଘଟଣାର ସାଧାରଣ ଵ୍ୟାଖ୍ୟା ନୁହେଁ। ଵରଂ ଏହା ହେଉଛି ମାନଵିକ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତା, ଅନୁସନ୍ଧାନ ଓ ଚିନ୍ତାଧାରାର ଵିଵର୍ତ୍ତନର ଏକ ଅନନ୍ୟ ଇତିହାସ। କୋଟି କୋଟି ଵର୍ଷ ଧରି ଏହି ଶୂନ୍ୟ ମହାକାଶରେ ଘୂରି ବୁଲୁଥିଵା ସେହି ଧୂଳି ଓ ବରଫ କଣିକାଗୁଡ଼ିକର ମୌଳିକ ସ୍ୱରୂପ କିମ୍ଵା ଵେଗ କେବେହେଲେ ବଦଳି ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଆମେ ମଣିଷମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ବଦଳି ଯାଇଛୁ। ଆମର ଚିନ୍ତା କରିଵାର ପରିସୀମା ଏଵଂ ପ୍ରକୃତିକୁ ବୁଝିଵାର କ୍ଷମତା ଅନେକ ଗୁଣ ଵିସ୍ତାରିତ ହୋଇଛି। ଗୋଟିଏ ସାଧାରଣ ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ ପ୍ରାଣୀ, ଯିଏ ଦିନେ ଆଫ୍ରିକାର ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲରେ କେଵଳ ବଞ୍ଚିଵା ପାଇଁ ସଂଘର୍ଷ କରୁଥିଲା ଏଵଂ ଆକାଶର ଵଜ୍ରପାତ ଵା ଉଲ୍କାପାତକୁ ଦେଵତାର କ୍ରୋଧ ବୋଲି ମାନି ନେଉଥିଲା, ସେ ଆଜି ନିଜର ମସ୍ତିଷ୍କ ପ୍ରୟୋଗ କରି ଗୋଟିଏ ଉଲ୍କାପାତର ଗତି, ଆକାର ଓ ଉତ୍ପତ୍ତିସ୍ଥଳର ଠିକ୍ ଗାଣିତିକ ହିସାବ କରିପାରୁଛି। ତଥାପି, ଏହି ନିଷ୍ଠୁର ଵୈଜ୍ଞାନିକ ସତ୍ୟ ଜାଣିଵା ପରେ ମଧ୍ୟ ଏକଥା ସତ୍ୟ ଯେ Perseidsକୁ ନିଜ ଆଖିରେ ଖସୁଥିଵାର ଦେଖିଲେ ଆଜି ବି ଆମ ମନରେ ସେହି ପୁରାତନ ଏଵଂ ଆଦିମ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହିଁ ସର୍ଵପ୍ରଥମେ ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ। ଯେତେବେଳେ ନିସ୍ତଵ୍ଧ ରାତିର ଆକାଶରୁ ହଠାତ୍ ଗୋଟିଏ ତାରା ଖସିଵାର ଦିଵ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଆମ ଆଖିରେ ପଡ଼େ, ଆମର ଅଜାଣତରେ ଆମ ହୃଦୟର ସ୍ପନ୍ଦନ କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଅଟକିଯାଏ ଏଵଂ ମୁଖରୁ ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର ଶବ୍ଦ ବାହାରି ଆସେ। କାରଣ ଆଜି ଆମେ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଜାଣୁ ଯେ ଆମେ ଯାହା ଦେଖୁଛୁ ତାହା କେଵଳ ଵାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ଘର୍ଷଣ ଯୋଗୁଁ ଜଳୁଥିଵା ମାମୁଲି ଧୂଳିକଣା ନୁହେଁ, ତାହା ହେଉଛି ଆମର ଏହି ଵିଶାଳ, ରହସ୍ୟମୟ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ସହିତ ଥିଵା ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିଵିଡ଼ ଓ ପ୍ରାଚୀନ ସମ୍ପର୍କର ଜ୍ୱଳନ୍ତ ପ୍ରମାଣ। ଏହା ଆମକୁ ବାରମ୍ଵାର ମନେ ପକାଇଦିଏ ଯେ ଆମେ କେଵଳ ଏହି ଛୋଟ ପୃଥିଵୀ ନାମକ ଗ୍ରହର ଏକାକୀ ଅଧିଵାସୀ ନୋହୁଁ, ଆମେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅନନ୍ତ ମହାକାଶର ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ର, ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅଵିଚ୍ଛେଦ୍ୟ ଅଂଶ। ଆମର ମାନଵିକ ଶରୀରରେ ଥିଵା କାର୍ବନ, ଲୌହ ଏଵଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଏକ ସମୟରେ ଏହିପରି ତାରାଗୁଡ଼ିକର ଗର୍ଭରୁ ହିଁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା। ତେଣୁ ଯେତେବେଳେ Perseidsର ଗୋଟିଏ ଛୋଟିଆ କଣିକା ପୃଥିଵୀର ଵାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ଆତ୍ମାହୁତି ଦେଇ ଜଳିଉଠେ, ତାହାକୁ ଦେଖିଵା ମାନେ ଏକ ପ୍ରକାର ନିଜର ବହୁ ପୁରାତନ ଅତୀତ ଏଵଂ ମହାକାଶୀୟ ଉତ୍ପତ୍ତିକୁ ଦର୍ପଣରେ ଦେଖିଵା ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମାନ। ଆକାଶର ଏହି ନିରନ୍ତର ଆଲୋକ ଖେଳ ଏଵଂ ମଣିଷର ତାହାକୁ ବୁଝିଵା ପାଇଁ ଥିଵା ଅସରନ୍ତି ପ୍ରୟାସ ଏକତ୍ର ମିଶି ଏକ ଏପରି ମହାନ ଐତିହାସିକ କାହାଣୀ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ଯାହା ସମଗ୍ର ମାନଵ ଜାତିର ଚିନ୍ତାଧାରା ଏଵଂ ଵିଜ୍ଞାନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଉପଲଵ୍ଧି ଅଟେ।

ପରାଜୟର ଗୀତ: ଲୋକସ୍ମୃତିରେ ଅମର ଵିଦ୍ରୋହ

ଉନଵିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଆଡ଼କୁ କୋରିଆର ଜୋସନ୍ ରାଜଵଂଶ ଦୁର୍ଵଳ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲା । ସେତେବେଳେ କୋରିଆର କୃଷକମାନଙ୍କ ଅଵସ୍ଥା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଚନୀୟ ଥିଲା। ସରକାରୀ ଅଧିକାରୀମାନଙ୍କର ଦୁର୍ନୀତି, ଅତ୍ୟଧିକ ଟିକସ ଆଦାୟ ଓ ଵିଦେଶୀ ଶକ୍ତି ଵିଶେଷତଃ ଜାପାନୀ ସାମ୍ରାଜ୍ୟଵାଦର ହସ୍ତକ୍ଷେପ ଯୋଗୁଁ ସାଧାରଣ ଲୋକେ ଅତିଷ୍ଠ ହୋଇପଡିଥିଲେ।

ଏହି ଅତ୍ୟାଚାର ଵିରୋଧରେ କୃଷକମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ଏକ ବଡ଼ ଧରଣର ସଶସ୍ତ୍ର ଆନ୍ଦୋଳନ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ, ଯାହାକୁ "ଦୋଙ୍ଗହାକ୍ କୃଷକ ଆନ୍ଦୋଳନ'' କୁହାଯାଏ।

୧୮୯୪ ମାର୍ଚ୍ଚ ମାସରେ ଦକ୍ଷିଣ କୋରିଆର ଗୋବୁ ଅଞ୍ଚଳରେ କୃଷକ ଵିଦ୍ରୋହ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ୧୮୯୪ ଏପ୍ରିଲରୁ ମେ ମଧ୍ୟରେ ଵିଦ୍ରୋହ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଵ୍ୟାପି ଯାଇ ଅନେକ ସହର ଵିଦ୍ରୋହୀମାନଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ଆସିଥିଲା।

ସେତେବେଳେ ଦୋଙ୍ଗହାକ୍ କୃଷକ ଆନ୍ଦୋଳନର ମୁଖ୍ୟ ନେତା ଜୋନ୍ ବୋଙ୍ଗ-ଜୁନ୍ ଥିଲେ। ସେ ଶାରୀରିକ ଗଠନରେ ଟିକେ ଛୋଟ ଥିଵାରୁ କୋରିଆର ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ନେହରେ ତଥା ସମ୍ମାନରେ Nokdu Janggun ଵା 'ମୁଗ ଡାଲି ଜେନେରାଲ୍' ବୋଲି ଡାକୁଥିଲେ। କାରଣ ମୁଗ ଡାଲି ଛୋଟ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଅତି ଶକ୍ତ ହୋଇଥାଏ। ଜୋନ୍ ବୋଙ୍ଗ-ଜୁନ୍‌ଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ କୃଷକ ସେନା ଅନେକ ସଫଳତା ଲାଭ କରିଥିଲା ଏଵଂ ସରକାରଙ୍କୁ ଭୟଭୀତ କରିଦେଇଥିଲା।

କୃଷକମାନଙ୍କର ଵିଦ୍ରୋହକୁ ଦମନ କରିଵା ପାଇଁ କୋରିଆ ସରକାର ଚୀନ୍‌ର Qing ରାଜବଂଶର ସାହାଯ୍ୟ ମାଗିଥିଲେ। ଏହାକୁ ଆଳ କରି ଜାପାନ ମଧ୍ୟ ବିନା ଅନୁମତିରେ କୋରିଆରେ ନିଜର ଆଧୁନିକ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ସଜ୍ଜିତ ସେନା ପ୍ରଵେଶ କରାଇଲା।

Ugeumchi ଯୁଦ୍ଧରେ ସାଧାରଣ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିଵା କୋରିଆର କୃଷକ ସେନା ଏଵଂ ଆଧୁନିକ ବନ୍ଧୁକ ଧରିଥିଵା ଜାପାନୀ ସେନା ମଧ୍ୟରେ ଭୀଷଣ ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା। ଏ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଓଡ଼ିଶାର ଜୟୀ ରାଜଗୁରୁଙ୍କର ଇଂରେଜ ଵିପକ୍ଷ ସଶସ୍ତ୍ର ସଂଗ୍ରାମ ସହିତ ସମାନ ଥିଲା କାରଣ ଉଭୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଗୋଟିଏ ପକ୍ଷ ପାରମ୍ପରିକ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଵ୍ୟଵହାର କରିଥିଵା ବେଳେ ଆର ପକ୍ଷଟି ଆଧୁନିକ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଵ୍ୟଵହାର କରିଥିଲେ ।‌

Ugeumchi ଯୁଦ୍ଧରେ ଜାପାନୀମାନେ କୃଷକମାନଙ୍କୁ ନିର୍ମମ ଭାବରେ ହତ୍ୟା କଲେ ଏଵଂ ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଦମନ କଲେ। ଠିକ୍ ସେହିଭଳି ପ୍ରଥମ ପାଇକ ସଂଗ୍ରାମକୁ ମଧ୍ୟ ଇଂରେଜମାନେ ଦମନ କରିଥିଲେ ଏଵଂ ଅନେକ ପାଇକମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ । 

ନେତା 'ଜୋନ୍ ବୋଙ୍ଗ-ଜୁନ୍'ଙ୍କୁ ଗିରଫ କରି ଫାଶୀ ଦିଆଗଲା। ଜୟୀ ରାଜଗୁରୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଇଂରେଜମାନଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ନିର୍ମମ ଭାବରେ ହତ୍ୟା କରାଯାଇଥିଲା। 

କୋରିଆର କୃଷକ ନେତା ଜୋନ୍ ବୋଙ୍ଗ-ଜୁନ୍‌ଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଵିଦ୍ରୋହର ଵିଫଳତା ପରେ କୋରିଆନ୍ ଲୋକମାନେ ନିଜର ଦୁଃଖ ପ୍ରକାଶ କରିଵାକୁ ଏକ କଵିତା ରଚନା କରିଥିଲେ, ଯାହା ପରଵର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଲୋକଗୀତରେ ପରିଣତ ହେଲା ଯାହାର ନାମ "ସେୟା ସେୟା ପାରଙ୍ଗ୍ ସେୟା" ଅଟେ । 

ତେବେ ଏହି ଗୀତର ପ୍ରତିଟି ଧାଡ଼ିରେ ଲୁଚି ରହିଛି ଐତିହାସିକ ସଙ୍କେତ । 

"ସେୟା ସେୟା ପାରାଙ୍ଗ୍ ସେୟା,

ନୋକଦୁ ବାତେ ଆଞ୍ଜି ମାରା।

ନୋକଦୁ କୋଚି ତୋରୋଜିମ୍ୟୋନ୍, ଚୋଙ୍ଗପୋ ଜାଙ୍ଗସୁ ଉଲଗୋ ଗାନ୍ଦା।"

ଅର୍ଥାତ୍:

"ହେ ପକ୍ଷୀ, ହେ ପକ୍ଷୀ, ନୀଳ ପକ୍ଷୀ,

ମୁଗ କ୍ଷେତରେ ବସ ନାହିଁ।

ଯଦି ମୁଗ ଫୁଲ ଝଡ଼ିଯାଏ (ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ), ତେବେ ମୁଗ ବେପାରୀ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ଚାଲିଯିଵ।"

ଏଠାରେ ନୀଳ ପକ୍ଷୀ ତତ୍କାଳୀନ ଜାପାନୀ ସୈନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସୂଚାଉଛି କାରଣ ସେହି ସମୟରେ ଜାପାନୀ ସୈନ୍ୟମାନେ ନୀଳ ରଙ୍ଗର ୟୁନିଫର୍ମ ପିନ୍ଧୁଥିଲେ।

Nokdu ଵା ମୁଗ କ୍ଷେତ କୃଷକମାନଙ୍କ ନେତା 'ମୁଗ ଡାଲି ଜେନେରାଲ୍' - ଜୋନ୍ ବୋଙ୍ଗ-ଜୁନ୍ ଏଵଂ ତାଙ୍କର କୃଷକ ସେନାକୁ ସୂଚାଉଛି। ଜାପାନୀମାନଙ୍କୁ ସେହି କ୍ଷେତରେ ନବସିଵାକୁ ଅର୍ଥାତ୍ ସେମାନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ ନକରିଵାକୁ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଉଛି।

ମୁଗ ବେପାରୀ ଵା Jelly Maker ଏଠି ସାଧାରଣ କୋରିଆଵାସୀଙ୍କ ପ୍ରତୀକ, ଯେଉଁମାନେ କୃଷକମାନଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ଥିଲେ। ଯଦି ନେତା ('ମୁଗ ଫୁଲ') ଟଳିପଡ଼ନ୍ତି ଵା ହାରିଯାଆନ୍ତି, ତେବେ ସାଧାରଣ ଜନତା ସବୁଦିନ ପାଇଁ କାନ୍ଦିବେ।

ଏହିପରି ଭାବରେ, ଏହି ସରଳ ଗୀତଟି ଏକ ପରାଜିତ ସମାଜର ନିଃଶବ୍ଦ କ୍ରନ୍ଦନ ଏଵଂ ନିଜ ମାଟି ପାଇଁ ଲଢିଥିଵା ସେହି ମହାନ କୃଷକ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି ପାଲଟିଯାଇଥିଲା, ଯାହା ଆଜି ମଧ୍ୟ କୋରିଆନ୍ ଇତିହାସର ଏକ ଅମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନ ହୋଇ ରହିଛି।

ତେବେ କୋରିଆର ଏହି ଦୋଙ୍ଗହାକ୍ କୃଷକ ଆନ୍ଦୋଳନ ଏଵଂ ସେମାନଙ୍କର ନିଃଶବ୍ଦ କ୍ରନ୍ଦନ 'ସେୟା ସେୟା ପାରାଙ୍ଗ୍ ସେୟା' କେଵଳ କୋରିଆ ମାଟିରେ ସୀମିତ ନଥିଲା। ଏହା ମାନଵ ଇତିହାସର ସେହି ଵିୟୋଗାନ୍ତକ ଓ ଗୌରଵମୟ ସତ୍ୟକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ, ଯାହା ପୃଥିଵୀର ପ୍ରତିଟି କୋଣରେ ବିଭିନ୍ନ ସମୟରେ ଆତ୍ମପ୍ରକାଶ କରିଛି। ଯେତେବେଳେ ବି ସାଧାରଣ କୃଷକ, ମୂଲିଆ ଓ ଆଦିଵାସୀ ଜନତା ସାମ୍ରାଜ୍ୟଵାଦୀ, ଜମିଦାର ଓ ନିର୍ଦ୍ଦୟ ଶାସକମାନଙ୍କ ଅତ୍ୟାଚାରରେ ଅତିଷ୍ଠ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସେମାନେ ନିଜର ଆତ୍ମସମ୍ମାନ ଓ ମାଟି ରକ୍ଷା ପାଇଁ ହାତରେ ପାରମ୍ପରିକ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି ଠିଆ ହୋଇଛନ୍ତି। ଗୋଟିଏ ପଟେ ଶାସକ ଵର୍ଗଙ୍କ ସୁସଜ୍ଜିତ ଆଧୁନିକ ଗୁଳି-ଗୋଳା ଏଵଂ ଅପରପକ୍ଷେ ସାଧାରଣ କୃଷକଙ୍କ ଆତ୍ମଵଳିଦାନ, ଏହି ଅସମାନ ସଂଗ୍ରାମର କାହାଣୀ ଵିଶ୍ୱର ଵିଭିନ୍ନ ଦେଶରେ ଏଵଂ ଵିଶେଷ କରି ଭାରତରେ ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।

ଜୋନ୍ ବୋଙ୍ଗ-ଜୁନ୍‌ଙ୍କ ଦୋଙ୍ଗହାକ୍ ଆନ୍ଦୋଳନ ପରି ପୃଥିଵୀର ଵିଭିନ୍ନ କୋଣରେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ସଂଗ୍ରାମ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା । ପ୍ରାୟ ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଶୋଷିତ ଶ୍ରେଣୀ ନିଜର ସ୍ୱାଭିମାନ ପାଇଁ ଲଢ଼ି ପ୍ରାଣଵଳି ଦେଇଥିଲେ ଏଵଂ ସେମାନଙ୍କ ଶୋକ ସ୍ଥାନୀୟ ସାହିତ୍ୟ ଓ ଲୋକଗୀତରେ ଅମର ହୋଇ ରହିଥିଲା।

ଉନଵିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଆଡ଼କୁ, ଯେତେବେଳେ କୋରିଆରେ ଦୋଙ୍ଗହାକ୍ ବିଦ୍ରୋହ ଚାଲିଥିଲା, ଠିକ୍ ସେହି ସମୟରେ ଦକ୍ଷିଣ ଆମେରିକାର ବ୍ରାଜିଲ୍‌ରେ କାନୁଡୋସ୍ ଯୁଦ୍ଧ(୧୮୯୬–୧୮୯୭) ଘଟିଥିଲା। ବ୍ରାଜିଲର ଉତ୍ତର-ପୂର୍ଵାଞ୍ଚଳରେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ନିରନ୍ନତା, ଜମିଦାରୀ ଶୋଷଣ ଏଵଂ ସରକାରୀ ଆପୋଷ ଅଵହେଳାରେ ଅତିଷ୍ଠ ହୋଇ ଆଣ୍ଟୋନିଓ କୋନ୍‌ସେଲିରୋ ନାମକ ଜଣେ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ନେତାଙ୍କ ଆହ୍ୱାନରେ ହଜାର ହଜାର ଭୂମିହୀନ କୃଷକ, ଦଳିତ ଓ ଗ୍ରାମୀଣ ଶ୍ରମିକ ଏକାଠି ହୋଇ 'କାନୁଡୋସ୍' ନାମକ ଏକ ସ୍ୱାଵଲମ୍ବୀ ଓ ଶୋଷଣମୁକ୍ତ ଗ୍ରାମୀଣ ଵସତି ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। ବ୍ରାଜିଲର ନଵଗଠିତ ସରକାର ଏହି କୃଷକ ସଂଗଠନକୁ ନିଜ ଶାସନ ପ୍ରତି ଵିପଦ ମନେକରି କମାଣ ଓ ଆଧୁନିକ ରାଇଫଲ୍ ନେଇ ଆକ୍ରମଣ କଲା।

ସାଧାରଣ ଚାଷ ଜିନିଷ ଓ ପାରମ୍ପରିକ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିଵା କାନୁଡୋସର କୃଷକମାନେ ନିଜ ସାହସ ବଳରେ କିଛି ସମୟ ପ୍ରତିରୋଧ କରିଥିଲେ ହେଁ, ସେନା କାନୁଡୋସ୍ ଗାଁକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ମାଟିରେ ମିଶାଇ ଦେଲା। ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନୁମାନିକ ୧୫,୦୦୦ ରୁ ୨୫,୦୦୦ କୃଷକ ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ବାସିନ୍ଦା ନିର୍ମମ ଭାବେ ନିହତ ହୋଇଥିଲେ, ଯାହାର ଵିୟୋଗାନ୍ତକ ପରାଜୟ ଓ ଶୋକକୁ ବ୍ରାଜିଲର ପାରମ୍ପରିକ 'କୋର୍ଡେଲ୍' ସାହିତ୍ୟ ଏଵଂ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଗୀତ ଗୁଡ଼ିକରେ କରୁଣ ଭାବେ ଵର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।

ଆଫ୍ରିକା ମହାଦେଶରେ କେନିଆର କୃଷକମାନଙ୍କ Mau Mau Rebellion (୧୯୫୨–୧୯୬୦) ଦୋଙ୍ଗହାକ୍ ଆନ୍ଦୋଳନର ଅନ୍ୟ ଏକ ଆଞ୍ଚଳିକ ପ୍ରତିରୂପ ଥିଲା। ବ୍ରିଟିଶ ଉପନିଵେଶଵାଦୀ ଶାସକମାନେ କେନିଆର 'କିକୁୟୁ' ଏଵଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନଜାତିର କୃଷକମାନଙ୍କ ଉର୍ଵର ଜମି ଜବରଦଖଲ କରି ସେମାନଙ୍କୁ ନିଜ ମାଟିରେ ଶ୍ରମିକ କରିଦେଵା ପରେ, ଡେଡାନ୍ କିମାଥିଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ କୃଷକମାନେ ସଂଗ୍ରାମ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ବ୍ରିଟିଶ ସେନା ଆଧୁନିକ ସାମରିକ ଵିମାନ, ଆଗ୍ନେୟାସ୍ତ୍ର ଓ ଵ୍ୟାପକ ସେନା ବଳରେ ଵିଦ୍ରୋହକୁ ଦମନ କଲା ଏଵଂ କିମାଥିଙ୍କୁ ଫାଶୀ ଦେଲା। କିମାଥିଙ୍କ ଵଳିଦାନ ଓ ନିଜ ମାଟି ହରାଇଵାର ଦୁଃଖ କିକୁୟୁ ଭାଷାର ମୌଖିକ ପରମ୍ପରା, କଵିତା ଓ ଗୀତ ମାଧ୍ୟମରେ ପିଢ଼ି ପିଢ଼ି ଧରି ସଂରକ୍ଷିତ ହୋଇ ରହିଗଲା।

କୋରିଆର ପଡ଼ୋଶୀ ଚୀନ୍‌ରେ ମଧ୍ୟ ଵିଦେଶୀ ଶକ୍ତିଙ୍କ ହସ୍ତକ୍ଷେପ ଵିରୋଧରେ ବକ୍ସର ଵିଦ୍ରୋହ (୧୮୯୯–୧୯୦୧) ହୋଇଥିଲା। ଵିଦେଶୀ ସାମ୍ରାଜ୍ୟଵାଦୀ ଶକ୍ତିଙ୍କ ଆର୍ଥିକ ଶୋଷଣ, ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଏଵଂ ଖିରସ୍ତାନୀ ମିଶନାରୀଙ୍କ ହସ୍ତକ୍ଷେପ ଵିରୋଧରେ 'ଯିହେତୁଆନ୍' ନାମକ ଗୁପ୍ତ ସଂଗଠନ ଆଗେଇ ଆସିଥିଲା ଯହିଁରେ କୃଷକ, ସ୍ଥାନୀୟ ଯୋଦ୍ଧା, ଗୁପ୍ତ ସଂଗଠନ ଓ କେତେକ ରାଜକୀୟ ସମର୍ଥକ ଭାଗ ନେଇଥିଲେ। ପାରମ୍ପରିକ ସାମରିକ କଳା ଏଵଂ ସାଧାରଣ କାତି-ଖଣ୍ଡା ଵ୍ୟଵହାର କରୁଥିଵା ଏହି ଵିଦ୍ରୋହୀମାନଙ୍କୁ ଆଠଟି ଵିଦେଶୀ ରାଷ୍ଟ୍ରର ମିଳିତ ଆଧୁନିକ ସେନା ଅତି ନିର୍ଦ୍ଦୟ ଭାବେ ଦମନ କରିଥିଲା।

ଭାରତର ଇତିହାସ କୃଷକ, ଆଦିଵାସୀ ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ଅସମାନ ସଂଗ୍ରାମ ଏଵଂ ଆତ୍ମଵଳିଦାନର କାହାଣୀରେ ସମୃଦ୍ଧ। ଜୋନ୍ ବୋଙ୍ଗ-ଜୁନ୍‌ଙ୍କ ଭଳି ଭାରତର ଅନେକ ନେତା ନିଜ ମାଟି ପାଇଁ ପ୍ରାଣ ଦେଇଛନ୍ତି।

ଜୋନ୍ ବୋଙ୍ଗ-ଜୁନ୍‌ଙ୍କ ଦୋଙ୍ଗହାକ୍ ଆନ୍ଦୋଳନ ପୂର୍ଵରୁ ଭାରତର ସାନ୍ତାଳ ପରଗଣାରେ ଇଂରେଜ ଶାସନ, ମହାଜନ ଓ ଜମିଦାରଙ୍କ ନିର୍ଯାତନା ଵିରୋଧରେ ହୋଇଥିବା ସାନ୍ତାଳ ବିଦ୍ରୋହ ଵା ସାନ୍ତାଳ ହୁଲ୍ (୧୮୫୫–୧୮୫୬) ହେଉଛି ଭାରତୀୟ ଇତିହାସର ଅନ୍ୟତମ ଵୃହତ୍ତମ କୃଷକ ଓ ଆଦିଵାସୀ ସଂଗ୍ରାମ। ସିଧୋ, କାନ୍ହୁ, ଚାନ୍ଦ ଓ ଭୈରଵ—ଏହି ଚାରି ଭାଇଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ହଜାର ହଜାର ସନ୍ତାଳ କୃଷକ ଏକାଠି ହୋଇଥିଲେ। 

ସାନ୍ତାଳ ସଂଗ୍ରାମୀମାନଙ୍କ ପାଖରେ କେଵଳ ତୀର-ଧନୁ, ଟାଙ୍ଗି ଓ ପାରମ୍ପରିକ ଅସ୍ତ୍ର ଥିଵା ବେଳେ ବ୍ରିଟିଶ ସେନା ଆଧୁନିକ ରାଇଫଲ୍ ଵ୍ୟଵହାର କରି ଵିଦ୍ରୋହକୁ ନିର୍ମମ ଭାବେ ଦମନ କରିଥିଲା। ଏହି ସଂଗ୍ରାମରେ ୧୦,୦୦୦ ରୁ ୨୦,୦୦୦ କିମ୍ବା ତା’ଠାରୁ ଅଧିକ ସାନ୍ତାଳ ପ୍ରାଣ ହରାଇଥିଲେ ଏଵଂ ସିଧୋ-କାନ୍ହୁଙ୍କୁ ବନ୍ଦୀ କରାଯାଇ ହତ୍ୟା କରାଯାଇଥିଲା। ସାନ୍ତାଳ ସମ୍ପ୍ରଦାୟରେ 'ଖେରୱାଲ କୁଦୁମ୍' ଭଳି ପରମ୍ପରାଗତ ଧନ୍ଦା, ଗୂଢ଼ କବିତା ଓ ସଙ୍କେତିକ ଲୋକ ସାହିତ୍ୟ ରହିଛି, ଯେଉଁଥିରେ ପ୍ରକୃତି ଓ ରୂପକ ମାଧ୍ୟମରେ ସମାଜର ଦୁଃଖ, ଜୀଵନଶୈଳୀ ଓ ସଂଗ୍ରାମର ସଙ୍କେତ ଆଜି ବି ଜୀଵନ୍ତ।

ଛୋଟାନାଗପୁର ମାଳଭୂମିରେ ବିର୍ସା ମୁଣ୍ଡାଙ୍କ 'ଉଲ୍‌ଗୁଲାନ୍' (୧୮୯୯–୧୯୦୦) ଦୋଙ୍ଗହାକ୍ ଆନ୍ଦୋଳନ ସହ ଅନେକାଂଶରେ ସମାନ। ଜୋନ୍ ବୋଙ୍ଗ-ଜୁନ୍‌ଙ୍କୁ କୋରିଆନ୍‌ମାନେ ସ୍ନେହରେ 'ମୁଗ ଡାଲି ଜେନେରାଲ୍' ଡାକୁଥିଵା ବେଳେ, ବିର୍ସା ମୁଣ୍ଡାଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡା ଆଦିଵାସୀ ଓ କୃଷକମାନେ 'ଧର୍ତ୍ତୀ ଆବା' (ପୃଥିଵୀର ପିତା) ବୋଲି ଆଦର ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ସମ୍ବୋଧନ କରୁଥିଲେ। ବ୍ରିଟିଶ ଜଙ୍ଗଲ ଆଇନ୍ ଓ ପାରମ୍ପରିକ ଜମିଜମା ଅଧିକାର ରଦ୍ଧ ହେଵା ଵିରୋଧରେ ବିର୍ସା ସାଧାରଣ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଏକାଠି କରିଥିଲେ। 'ଡୋମ୍ବାରୀ ବୁରୁ' ପାହାଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଣ୍ଡା ସେନାର ତୀର-ଧନୁ ଵିରୋଧରେ ବ୍ରିଟିଶ ସେନା ଆଧୁନିକ ଗୁଳି-ବନ୍ଧୁକ ଵ୍ୟଵହାର କରି ଅନେକ ଆଦିଵାସୀଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କଲା। ବିର୍ସାଙ୍କୁ ଗିରଫ କରାଗଲା ଏଵଂ ଜେଲ୍ ଭିତରେ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା। ମୁଣ୍ଡାରୀ ଲୋକଗୀତରେ ଡୋମ୍ବାରୀ ପାହାଡ଼ର ରକ୍ତପାତ ଏଵଂ 'ଧର୍ତ୍ତୀ ଆବା'ଙ୍କ ଅମର ଆତ୍ମାର କାହାଣୀ ଆଜି ବି ଗାଆଯାଏ।

ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶର ମାନ୍ୟମ୍ ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳରେ ହୋଇଥିବା ରମ୍ପା ଵିଦ୍ରୋହ (୧୯୨୨–୧୯୨୪) ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଏକ ଉଦାହରଣ। ବ୍ରିଟିଶ ଜଙ୍ଗଲ ଆଇନ୍ ଓ ଗିରିଜନମାନଙ୍କ ଶୋଷଣ ଵିରୋଧରେ ଅଲ୍ଲୁରୀ ସୀତାରାମ ରାଜୁ ସ୍ଥାନୀୟ ଆଦିଵାସୀ ଓ କୃଷକମାନଙ୍କୁ ଏକାଠି କରି ଗୁରିଲ୍ଲା ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ରାଜୁଙ୍କୁ ବନ୍ଦୀ କରି ଗୁଳି କରି ହତ୍ୟା କରାଯିଵା ପରେ, ତେଲୁଗୁ ଲୋକସାହିତ୍ୟ ଏଵଂ ପାରମ୍ପରିକ 'ବୁର୍ରା କଥା' ନାଟ୍ୟ-ଗୀତ ମାଧ୍ୟମରେ ତାଙ୍କ ସ୍ମୃତିକୁ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ଆଜି ବି ଜୀଵନ୍ତ ରଖାଯାଇଛି।

ଓଡ଼ିଶା ମଧ୍ୟ ମୋଗଲ, ମରାଠା ଓ ଇଂରେଜମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମମ ଭାବରେ ଶୋଷିତ, ନିର୍ଯାତିତ ଓ ପରାଜିତ ହୋଇଥିଲା। ଓଡ଼ିଶାରେ କୋରିଆର "ସେୟା ସେୟା ପାରାଙ୍ଗ୍ ସେୟା" ପରି ସାରା ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଗୀତ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇନଥିଲେ ବି, ଏହାର କାରଣ ଥିଲା ଓଡ଼ିଶାର ସଂଗ୍ରାମର ଵିଖଣ୍ଡିତ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଆଞ୍ଚଳିକ ସ୍ୱରୂପ।

କୋରିଆରେ ଦୋଙ୍ଗହାକ୍ ଆନ୍ଦୋଳନ ସାରା ଦେଶର କୃଷକମାନଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ ଏକାଠି କରିଥିଵାରୁ ଗୋଟିଏ ଗୀତ ସାରା ଦେଶରେ ଵ୍ୟାପିପାରିଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଶାରେ ସଂଗ୍ରାମଗୁଡ଼ିକ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସମୟ ଓ ଭୂଖଣ୍ଡରେ ଘଟିଥିଲା । ୧୭୫୭ରୁ ୧୯୦୨ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ୨୫ରୁ ଅଧିକ ବଡ଼ ବଡ଼ ସଶସ୍ତ୍ର ସ୍ବାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ ଓଡ଼ିଶାର ଲୋକେ କରିଥିଲେ । ୧୭୫୭ର ଘୁମୁସର ଵିପ୍ଳଵ,୧୮୦୪ ମସିହାରେ ଖୋର୍ଦ୍ଧାରେ ଜୟୀ ରାଜଗୁରୁଙ୍କ ସଶସ୍ତ୍ର ସଂଗ୍ରାମ, ୧୮୧୭ ମସିହାରେ ବକ୍ସି ଜଗବନ୍ଧୁଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ପାଇକ ଵିଦ୍ରୋହ, ସମ୍ବଲପୁରରେ ଵୀର ସୁରେନ୍ଦ୍ର ସାଇଙ୍କ ଦୀର୍ଘ ସଂଗ୍ରାମ, ଘୁମୁସରରେ ଚକରା ବିଷୋୟୀ ଓ ଦୋହରା ବିଷୋୟୀଙ୍କ ଵିଦ୍ରୋହ ଏଵଂ କୋରାପୁଟରେ ଶହୀଦ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନାୟକଙ୍କ ଵିଳିଦାନ ଇତ୍ୟାଦି ତନ୍ମଧ୍ୟରେ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ।

ଏହି ସବୁ ସଂଗ୍ରାମ ଭିନ୍ନ ଆଞ୍ଚଳିକ ପରିଵେଶରେ ହୋଇଥିଵାରୁ, ଗୋଟିଏ ସାର୍ଵଜନୀନ ଗୀତ ବଦଳରେ ସ୍ଥାନୀୟ ଆଞ୍ଚଳିକ ଗାଥାଗୀତ, ପାଲା, ଦାସକାଠିଆ, କାନ୍ଦଣା ଗୀତ ଓ ଖଞ୍ଜଣୀ ଭଜନ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ଶୋକ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା। ଖୋର୍ଦ୍ଧା, ତପଙ୍ଗ, ନୟାଗଡ଼ ଓ ଘୁମୁସରର ଗାଁ ଗୁଡ଼ିକରେ ବକ୍ସି ଜଗବନ୍ଧୁ, ଜୟୀ ରାଜଗୁରୁ, ଏବଂ ତାପଙ୍ଗର ମାଧଵ ଚନ୍ଦ୍ର ରାଉତରାୟଙ୍କ ଵିଦ୍ରୋହକୁ ନେଇ ମୌଖିକ ଗୀତ ଗୁଡ଼ିକ ସ୍ଥାନୀୟ ଗାହାକମାନେ ଦାସକାଠିଆ ଓ ପାଲା ମାଧ୍ୟମରେ ଗାଉଥିଲେ। ୧୮୬୬ର ନଅଙ୍କ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ସମୟରେ ମହିଳାମାନେ କାନ୍ଦଣା ଗୀତ ମାଧ୍ୟମରେ ନିଜ ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧ ଵ୍ୟକ୍ତ କରୁଥିଲେ। ପରଵର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ସଚ୍ଚି ରାଉତରାୟଙ୍କ 'ବାଜି ରାଉତ' କିମ୍ବା ଉତ୍କଳମଣି ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସଙ୍କ 'ବନ୍ଦୀର ଆତ୍ମକଥା'ରେ ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ସେହି ଦୁଃଖ, ଯନ୍ତ୍ରଣା ଓ ଶୋଷଣ ଵିରୋଧୀ ସ୍ୱର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇଥିଲା।

କୋରିଆର "ସେୟା ସେୟା ପାରାଙ୍ଗ୍ ସେୟା" ଗୀତଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଭାରତର ସନ୍ତାଳୀ 'ଖେରୱାଲ କୁଦୁମ୍', ମୁଣ୍ଡାରୀ ଲୋକଗୀତ, ଆନ୍ଧ୍ରର 'ବୁର୍ରା କଥା' କିମ୍ବା ଓଡ଼ିଶାର 'ପାଇକ ଗାଥା', ଏହି ସବୁ ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳରେ ଗୋଟିଏ ଆତ୍ମା ରହିଛି।

ସାମ୍ରାଜ୍ୟଵାଦୀ ଓ ଅତ୍ୟାଚାରୀ ଶାସକମାନେ ଆଧୁନିକ ଅସ୍ତ୍ର ବଳରେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ କୃଷକ ଓ ଆଦିଵାସୀମାନଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରିଦେଇପାରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଗାଁକୁ ମାଟିରେ ମିଶାଇ ଦେଇପାରନ୍ତି ଏଵଂ ସେମାନଙ୍କ ନେତାଙ୍କୁ ଫାଶୀ ଦେଇପାରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଶାସକମାନେ କେବେହେଲେ ଗୋଟିଏ ଜାତିର ମୌଖିକ ସ୍ମୃତି, ସଂସ୍କୃତି ଓ ଲୋକଗୀତକୁ ମାରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।

ଯେତେବେଳେ ଇତିହାସର ପୃଷ୍ଠାରେ ଵିଜେତାମାନେ ନିଜର ପ୍ରଶସ୍ତି ଲେଖନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସାଧାରଣ ଜନତା ନିଜର ଦୁଃଖ, ସଂଗ୍ରାମ ଓ ନିଜ ନେତାଙ୍କ ଵଳିଦାନକୁ ଗୀତ, ଗାଥା ଓ କଵିତା ମାଧ୍ୟମରେ ନିଜ ହୃଦୟରେ ସଂରକ୍ଷିତ କରି ରଖନ୍ତି। 

କୋରିଆର 'ମୁଗ ଡାଲି ଜେନେରାଲ୍' ଜୋନ୍ ବୋଙ୍ଗ-ଜୁନ୍, ଭାରତର 'ଧର୍ତ୍ତୀ ଆବା' ବିର୍ସା ମୁଣ୍ଡା, ସିଧୋ-କାନ୍ହୁ, କିମ୍ବା ଓଡ଼ିଶାର ଜୟୀ ରାଜଗୁରୁ, ଏହି ସବୁ ଵୀରମାନେ ସେମାନଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ବି ନିଜ ମାଟିର ଲୋକଗୀତ ଓ ମୌଖିକ ପରମ୍ପରାରେ ସଦାସର୍ଵଦା ଅମର ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି।