ଚିନ୍ତା କରିଵାର ମୂଲ୍ୟ(The Cost of Thinking)

ଅନେକ ପାର୍ଥକ୍ୟ ସତ୍ତ୍ୱେ, ସମସ୍ତ ମାନଵ ଜାତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମାନତା ଦେଖିଵାକୁ ମିଳେ । ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ହେଉଛି, ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ତୁଳନାରେ ମଣିଷର ମସ୍ତିଷ୍କ ଅସାଧାରଣ ଭାବେ ବଡ଼ । ଷାଠିଏ କିଲୋଗ୍ରାମ ଓଜନର ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମସ୍ତିଷ୍କର ହାରାହାରି ଆକାର ୨୦୦ କ୍ୟୁବିକ୍ ସେଣ୍ଟିମିଟର ହୋଇଥାଏ । କିନ୍ତୁ ୨୫ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵର ଆଦି ମାନଵ ଓ ମାନଵୀଙ୍କ ମସ୍ତିଷ୍କର ଆକାର ପ୍ରାୟ ୬୦୦ କ୍ୟୁଵିକ୍ ସେଣ୍ଟିମିଟର ଥିଲା । ଆଧୁନିକ ସାପିଏନ୍ସଙ୍କ ମସ୍ତିଷ୍କ ହାରାହାରି ୧,୨୦୦ ରୁ ୧,୪୦୦ କ୍ୟୁବିକ୍ ସେଣ୍ଟିମିଟର । ନିଆଣ୍ଡରଥାଲମାନଙ୍କ ମସ୍ତିଷ୍କ ତ ଏହାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଥିଲା । ଵିଵର୍ତ୍ତନ କାହିଁକି ବଡ଼ ମସ୍ତିଷ୍କକୁ ବାଛିଲା, ତାହା ହୁଏତ ଆମକୁ ଏକ ସାଧାରଣ କଥା ପରି ଲାଗିପାରେ । ଆମେ ନିଜ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତାକୁ ନେଇ ଏତେ ଗର୍ଵିତ ଯେ ଆମେ ଭାବୁ ମସ୍ତିଷ୍କ ଯେତେ ବଡ଼ ହେଵ, ସେତେ ଭଲ । କିନ୍ତୁ ଯଦି ତାହା ହିଁ ହୋଇଥାନ୍ତା, ତେବେ ମାର୍ଜାର କୁଳରୁ ମଧ୍ୟ ଏପରି ବିଲେଇ ଜନ୍ମ ହୋଇଥାନ୍ତେ ଯେଉଁମାନେ କଳନ ଵା Calculus କରିପାରନ୍ତେ ।

ସମଗ୍ର ପ୍ରାଣୀ ଜଗତରେ କେଵଳ 'ହୋମୋ' ଵଂଶ କାହିଁକି ଏପରି ଏକ ଵିଶାଳ ଚିନ୍ତାଶୀଳ ମସ୍ତିଷ୍କ ଵିକଶିତ କଲା? ଵାସ୍ତଵରେ ଏକ ଵିଶାଳ ମସ୍ତିଷ୍କ ଶରୀର ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ବୋଝ ସଦୃଶ । ଏହାକୁ ବୋହିଵା ସହଜ ନୁହେଁ, ଵିଶେଷ କରି ଯେତେବେଳେ ଏହା ଏକ ଓଜନିଆ ଖପୁରି ଭିତରେ ଥାଏ । ଏହାକୁ ଶକ୍ତି ଯୋଗାଇଵା ଆହୁରି କଷ୍ଟକର । ହୋମୋ ସାପିଏନ୍ସ ଶରୀରର ମୋଟ ଓଜନର ମାତ୍ର ୨-୩ ପ୍ରତିଶତ ହେଉଛି ମସ୍ତିଷ୍କ, କିନ୍ତୁ ଶରୀର ଵିଶ୍ରାମ ସମୟରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ମୋଟ୍ ଶକ୍ତିର ୨୫ ପ୍ରତିଶତ ଵ୍ୟଵହାର କରିଥାଏ । ତୁଳନାତ୍ମକ ଭାବେ, ଅନ୍ୟ ଵାନର ଜାତିଙ୍କ ମସ୍ତିଷ୍କ ଵିଶ୍ରାମ ସମୟରେ ମାତ୍ର ୮ ପ୍ରତିଶତ ଶକ୍ତି ଖର୍ଚ୍ଚ କରେ । ପ୍ରାଚୀନ ମଣିଷମାନଙ୍କୁ ନିଜ ବଡ଼ ମସ୍ତିଷ୍କ ପାଇଁ ଦୁଇଟି ମୂଲ୍ୟ ଦେଵାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ପ୍ରଥମତଃ, ସେମାନଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ସନ୍ଧାନରେ ଅଧିକ ସମୟ ବିତାଇଵାକୁ ପଡ଼ିଲା । ଦ୍ୱିତୀୟତଃ, ସେମାନଙ୍କର ମାଂସପେଶୀ ଗୁଡ଼ିକ ଦୁର୍ଵଳ ହୋଇଗଲା । ଏକ ସରକାର ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବଜେଟ୍‌ରୁ ଟଙ୍କା କାଟି ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ଵିନିଯୋଗ କଲା ପରି, ମାନଵ ଶରୀର ଶକ୍ତିର ଅଧିକାଂଶ ଅଂଶ ମାଂସପେଶୀକୁ ନଦେଇ ଏକ ବଡ଼ ଅଂଶ ସ୍ନାୟୁକୋଷ ଵା Neuronsକୁ ପ୍ରଦାନ କଲା । ସେହି ସମୟର ଜଙ୍ଗଲ ଵା ତୃଣଭୂମିରେ ଵଞ୍ଚିଵା ପାଇଁ ଏହା ଏକ ଭଲ ରଣନୀତି ଥିଲା ବୋଲି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କୁହାଯାଇପାରିଵ ନାହିଁ । ଏକ ସିମ୍ପାଞ୍ଜି ହୁଏତ ହୋମୋ ସାପିଏନ୍ସ ସହ ଯୁକ୍ତିରେ ଜିତିପାରିଵ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ସେ ଜଣେ ମଣିଷକୁ ଖେଳନା ପରି ଚିରି ଦେଇପାରିଵ ।

ଆଜି ଆମର ବଡ଼ ମସ୍ତିଷ୍କ ଆମକୁ ବହୁତ ଲାଭ ଦେଉଛି, କାରଣ ଆମେ ଗାଡ଼ି ଓ ବନ୍ଧୁକ ତିଆରି କରିପାରୁଛୁ ଯାହା ଆମକୁ ସିମ୍ପାଞ୍ଜିଠାରୁ ଅଧିକ ଦ୍ରୁତ କରିଛି ଏଵଂ ସେମାନଙ୍କ ସହ ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧ କରିଵା ବଦଳରେ ଦୂରରୁ ଗୁଳି କରିଵାକୁ ସକ୍ଷମ କରିଛି । କିନ୍ତୁ ଗାଡ଼ି ଓ ବନ୍ଧୁକ ତ ମାତ୍ର କିଛି ଦିନ ତଳର କଥା । ପ୍ରାୟ ୨୦ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ଧରି ମଣିଷର ମସ୍ତିଷ୍କ କ୍ରମାଗତ ଭାବେ ବଢ଼ିଵାରେ ଲାଗିଥିଲା, କିନ୍ତୁ ପଥରର ଛୁରୀ ଆଉ ମୁନିଆ ବାଡ଼ି ଵ୍ୟତୀତ ମଣିଷ ପାଖରେ ନିଜକୁ ସଫଳ ପ୍ରମାଣ କରିଵା ପାଇଁ କିଛି ବି ନଥିଲା । ତେବେ ସେହି ୨୦ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ଧରି ଏହି ଵିଶାଳ ମସ୍ତିଷ୍କର ଵିକାଶ ପଛରେ ପ୍ରକୃତ କାରଣ କ'ଣ ଥିଲା ? ସତ କହିଵାକୁ ଗଲେ, ଆମେ ଏହା ଜାଣିନାହୁଁ ।

ଆମ ମଣିଷମାନଙ୍କର ଅନ୍ୟ ଏକ ଵିଶେଷ ଗୁଣ ହେଉଛି ଆମେ ଦୁଇଟି ଗୋଡ଼ରେ ସିଧା ହୋଇ ଚାଲିପାରୁ । ସିଧା ହୋଇ ଠିଆ ହେଲେ ଶିକାର କିମ୍ଵା ଶତ୍ରୁ ଉପରେ ନଜର ରଖିଵା ସହଜ ହୁଏ । ଚାଲିଵା ପାଇଁ ଵ୍ୟଵହାର ହେଉନଥିଵା ହାତଗୁଡ଼ିକ ଅନ୍ୟ କାମ ପାଇଁ, ଯେପରିକି ପଥର ଫିଙ୍ଗିଵା କିମ୍ଵା ସଙ୍କେତ ଦେଵା ପାଇଁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଗଲେ । ଏହି ହାତଗୁଡ଼ିକ ଯେତେ ଅଧିକ କାମ କଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକର ମାଲିକମାନେ ସେତେ ଅଧିକ ସଫଳ ହେଲେ । ତେଣୁ ଵିଵର୍ତ୍ତନର ଚାପ ଫଳରେ ହାତର ପାପୁଲି ଓ ଆଙ୍ଗୁଠିରେ ସ୍ନାୟୁ ତଥା ମାଂସପେଶୀର ସୂକ୍ଷ୍ମ ସଂରଚନା ଵିକଶିତ ହେଲା । ଫଳରେ, ମଣିଷ ନିଜ ହାତରେ ଅତି ଜଟିଳ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରେ । ଵିଶେଷ କରି,Homo ଵଂଶଜମାନେ ଉନ୍ନତ ହତିଆର ତିଆରି କରିଵା ସହ ଵ୍ୟଵହାର ମଧ୍ୟ କରିପାରନ୍ତି । ହତିଆର ତିଆରିର ପ୍ରଥମ ପ୍ରମାଣ ପ୍ରାୟ ୨୫ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵରୁ ମିଳିଥାଏ ଏଵଂ ହତିଆରର ପ୍ରସ୍ତୁତି ଓ ଵ୍ୟଵହାରକୁ ଆଧାର କରି ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱଵିତ୍‌ମାନେ ପ୍ରାଚୀନ ମଣିଷଙ୍କୁ ଚିହ୍ନଟ କରନ୍ତି । ତଥାପି, ସିଧା ହୋଇ ଚାଲିଵାର କିଛି ଖରାପ ଦିଗ ମଧ୍ୟ ଅଛି । ଆମର ପୂର୍ଵପୁରୁଷମାନଙ୍କ କଙ୍କାଳ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ଧରି ଚାରି ଗୋଡ଼ରେ ଚାଲୁଥିଵା ଏଵଂ ଛୋଟ ମୁଣ୍ଡ ଥିଵା ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ଵିକଶିତ ହୋଇଥିଲା । ଏକ ସିଧା ସ୍ଥିତି ସହ ଖାପ ଖୁଆଇଵା ଏକ ବଡ଼ ଆହ୍ୱାନ ଥିଲା, ଵିଶେଷ କରି ଯେତେବେଳେ ଏହି ଢାଞ୍ଚାକୁ ଏକ ଅତି ବଡ଼ ଖପୁରିର ଭାର ସହିଵାକୁ ପଡ଼ିଲା । ନିଜର ଦୂରଦୃଷ୍ଟି ଏଵଂ ପରିଶ୍ରମୀ ହାତ ପାଇଁ ମଣିଷ ଜାତିକୁ ଅଣ୍ଟା ବିନ୍ଧା ଏଵଂ ମନ୍ୟାସ୍ତମ୍ଭ ଵା ବେକ ଧରିଵା (stiff necks) ରୂପେ ମୂଲ୍ୟ ଦେଵାକୁ ପଡ଼ିଲା ।ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ଏଥିପାଇଁ ଅଧିକ କଷ୍ଟ ସହିଵାକୁ ପଡ଼ିଲା । ସିଧା ହୋଇ ଚାଲିଵା ପାଇଁ ଅଣ୍ଟା ହାଡ଼ ଵା hips ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ହେଵା ଆଵଶ୍ୟକ ଥିଲା, ଯାହା ପ୍ରସଵ ମାର୍ଗକୁ ସଂକୁଚିତ କରିଦେଲା ଏଵଂ ଠିକ୍ ସେହି ସମୟରେ ହିଁ ଶିଶୁମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ବଡ଼ରୁ ବଡ଼ ହେଵାରେ ଲାଗିଥିଲା । ପ୍ରସଵ ସମୟରେ ମୃତ୍ୟୁ ମାନଵୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ଵିପଦ ହୋଇଗଲା । ଯେଉଁ ମହିଳାମାନେ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରସଵ କରୁଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ ଶିଶୁର ମସ୍ତିଷ୍କ ଓ ମୁଣ୍ଡ ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଛୋଟ ଏଵଂ ନରମ ଥାଏ, ସେମାନେ ଵଞ୍ଚି ରହିଲେ ଏଵଂ ଅଧିକ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ଦେଇପାରିଲେ । ଫଳରେ ପ୍ରାକୃତିକ ଚୟନ (Natural selection) ଶୀଘ୍ର ଜନ୍ମ ହେଉଥିଵା ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଦେଲା । ଏଵଂ ଵାସ୍ତଵରେ, ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ତୁଳନାରେ ମଣିଷମାନେ ସମୟ ପୂର୍ଵରୁ ଜନ୍ମ ହୁଅନ୍ତି, ଯେତେବେଳେ ସେମାନଙ୍କର ଅନେକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଵିକଶିତ ହୋଇନଥାଏ ।

ଘୋଡ଼ାଛୁଆ ଜନ୍ମ ହେଵାର କିଛି ସମୟ ପରେ ଚାଲିପାରେ; ଵିଲେଇଛୁଆ ମାତ୍ର କିଛି ସପ୍ତାହର ହୋଇଥିଵା ବେଳେ ନିଜ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ଖୋଜିଵାକୁ ମା'କୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯାଏ । କିନ୍ତୁ ମଣିଷ ଶିଶୁ ଅସହାୟ ହୋଇଥାନ୍ତି ଏଵଂ ଖାଦ୍ୟ, ସୁରକ୍ଷା ତଥା ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ଅନେକ ଵର୍ଷ ଧରି ବଡ଼ମାନଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥାନ୍ତି ।

ମଣିଷର ଜନ୍ମ ସମୟର ଅସହାୟତା ପ୍ରକୃତରେ ମାନଵଜାତିର ଅସାଧାରଣ ସାମାଜିକ ଦକ୍ଷତା ଏଵଂ ଏହାର ଅଦ୍ୱିତୀୟ ସାମାଜିକ ସମସ୍ୟା ଉଭୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଵହୁତ ବଡ଼ ଯୋଗଦାନ ଦେଇଛି । ଜଣେ ମା' ଏକାକୀ ନିଜର ଏଵଂ ନିଜର ଅସହାୟ ଶିଶୁ ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିଵା ପ୍ରାୟତଃ ଅସମ୍ଭଵ ଥିଲା । ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ବଡ଼ କରିଵା ପାଇଁ ପରିଵାରର ଅନ୍ୟ ସଦସ୍ୟ ଏଵଂ ପଡ଼ୋଶୀମାନଙ୍କର ନିରନ୍ତର ସାହାଯ୍ୟ ଆଵଶ୍ୟକ ହେଉଥିଲା ।ମଣିଷଛୁଆକୁ ପାଳି ପୋଷି ବଡ଼ କରିଵା ପାଇଁ ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୋଷ୍ଠୀ ଵା ଦଳର ଆଵଶ୍ୟକତା ପଡ଼େ । ତେଣୁ, ଵିଵର୍ତ୍ତନ ସେହିମାନଙ୍କୁ ହିଁ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଦେଲା ଯେଉଁମାନେ ଦୃଢ଼ ସାମାଜିକ ସମ୍ପର୍କ ଗଠନ କରିଵାରେ ସକ୍ଷମ ଥିଲେ । ଏହାଛଡ଼ା, ମଣିଷମାନେ ଅପରିପକ୍ୱ ଅଵସ୍ଥାରେ ଜନ୍ମ ହେଉଥିଵାରୁ, ସେମାନଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ଯେକୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ଭଲ ଭାବେ ଶିକ୍ଷିତ ଏଵଂ ସାମାଜିକ କରାଯାଇପାରିଵ । ଅଧିକାଂଶ ସ୍ତନ୍ୟପାୟୀ ପ୍ରାଣୀ ଗର୍ଭାଶୟରୁ ଏପରି ବାହାରନ୍ତି ଯେମିତି କୁମ୍ଭାର ଶାଳରୁ ପୋଡ଼ା ମାଟିର ପାତ୍ର ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କୁ ପୁଣି ଥରେ ନୂଆ ରୂପ ଦେଵାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ସେମାନେ ଭାଙ୍ଗିଯିବେ । କିନ୍ତୁ ମଣିଷ ଗର୍ଭାଶୟରୁ ଏପରି ଵାହାରନ୍ତି ଯେମିତି ଏକ ଭାଟିରୁ ତରଳ କାଚ । ସେମାନଙ୍କୁ ଅତି ସହଜରେ ବୁଲାଯାଇପାରିଵ, ଟଣାଯାଇପାରିଵ ଏଵଂ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ରୂପ ଦିଆଯାଇପାରିଵ । ସେଥିପାଇଁ ଆଜି ଆମେ ଆମର ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଖ୍ରୀଷ୍ଟିଆନ କିମ୍ଵା ବୌଦ୍ଧ, ପୁଞ୍ଜିଵାଦୀ କିମ୍ଵା ସମାଜଵାଦୀ, ଯୁଦ୍ଧପ୍ରିୟ କିମ୍ଵା ଶାନ୍ତିପ୍ରିୟ ହେଵା ପାଇଁ ଶିକ୍ଷା ଦେଇପାରୁଛୁ ।

ଆମେ ଭାବୁ ଯେ ଏକ ବଡ଼ ମସ୍ତିଷ୍କ, ହତିଆରର ଵ୍ୟଵହାର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶିକ୍ଷାଗ୍ରହଣ ଦକ୍ଷତା ଏଵଂ ଜଟିଳ ସାମାଜିକ ସଂରଚନା ହେଉଛି ବଡ଼ ସୁଵିଧା । ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଣାପଡ଼େ ଯେ ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ହିଁ ମାନଵଜାତିକୁ ପୃଥିଵୀର ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରାଣୀ ଭାବେ ଗଢ଼ିତୋଳିଛି । କିନ୍ତୁ ମଣିଷ ପାଖରେ ଏହି ସବୁ ସୁଵିଧା ପୂରା ୨୦ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ଧରି ଥିଲା, ଯେଉଁ ସମୟରେ ସେମାନେ ଅତି ଦୁର୍ବଳ ଏଵଂ ନଗଣ୍ୟ ପ୍ରାଣୀ ହୋଇ ରହିଥିଲେ । ତେଣୁ ୧୦ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ଵାସ କରୁଥିଵା ମଣିଷମାନେ, ସେମାନଙ୍କର ବଡ଼ ମସ୍ତିଷ୍କ ଏଵଂ ଧାରୁଆ ପଥର ହତିଆର ସତ୍ତ୍ୱେ, ସର୍ଵଦା ଶିକାରୀ ପଶୁମାନଙ୍କ ଭୟରେ ଵଞ୍ଚୁଥିଲେ; ସେମାନେ ବଡ଼ ପଶୁ ଶିକାର କରିପାରୁନଥିଲେ ଏଵଂ ମୁଖ୍ୟତଃ ଗଛପତ୍ର, ପୋକଜୋକ, ଛୋଟ ପ୍ରାଣୀ ଏଵଂ ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମାଂସାହାରୀ ପଶୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଖିଆଯାଇ ବଳିଥିଵା ମାଂସ (Carrion) ଖାଇ ଵଞ୍ଚୁଥିଲେ ।

ଆଦିମ ପଥର ହତିଆରର ସବୁଠାରୁ ସାଧାରଣ ଵ୍ୟଵହାର ଥିଲା ହାଡ଼ ଭାଙ୍ଗି ସେଥିରୁ ମଜ୍ଜା ଵା Marrow ବାହାର କରିଵା । କେତେକ ଗଵେଷକ ଵିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି ଯେ ଏହା ହିଁ ଆମର ମୂଳ ଦକ୍ଷତା ଥିଲା । ଯେପରି କାଠହଣା ପକ୍ଷୀ (Woodpecker) ଗଛ ଗଣ୍ଡିରୁ ପୋକ ବାହାର କରିଵାରେ ପାରଙ୍ଗମ, ପ୍ରଥମ ମଣିଷମାନେ ହାଡ଼ରୁ ମଜ୍ଜା ବାହାର କରିଵାରେ ପାରଙ୍ଗମ ଥିଲେ । ମଜ୍ଜା କାହିଁକି ? ଧରିନିଅନ୍ତୁ ଆପଣ ଦେଖୁଛନ୍ତି ଯେ ସିଂହ ଦଳ ଏକ ଜିରାଫକୁ ମାରି ଖାଉଛନ୍ତି । ଆପଣ ସେମାନେ ଖାଇ ସାରିଵା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧୈର୍ଯ୍ୟର ସହ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ତଥାପି ଆପଣଙ୍କ ପାଳି ଆସେ ନାହିଁ, କାରଣ ପ୍ରଥମେ ହେଟାବାଘ(Hyena) ଏଵଂ ଶିଆଳମାନେ ବଳିଥିଵା ମାଂସ ଖାଆନ୍ତି ଆଉ ଆପଣ ସେମାନଙ୍କ ସହ ଲଢ଼ିଵାକୁ ସାହସ କରନ୍ତି ନାହିଁ । କେଵଳ ସେମାନେ ଯିଵା ପରେ ହିଁ ଆପଣ ଏଵଂ ଆପଣଙ୍କ ଦଳ ମୃତ ପଶୁ ପାଖକୁ ଯିଵାକୁ ସାହସ କରନ୍ତି, ସତର୍କତାର ସହ ଏପାଖ ସେପାଖ ଚାହାନ୍ତି ଆଉ ତାପରେ ବଳିଥିଵା ହାଡ଼ ଭିତରୁ ଖାଇଵା ଯୋଗ୍ୟ ମଜ୍ଜାକୁ ବାହାର କରନ୍ତି ।

ଆମର ଇତିହାସ ଓ ମନୋଵିଜ୍ଞାନକୁ ବୁଝିଵା ପାଇଁ ଏହା ଏକ ଚାବିକାଠି । ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳା (Food chain) ରେ 'ହୋମୋ' ଵଂଶର ସ୍ଥାନ ଖୁବ୍ ନିକଟ ଅତୀତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଝିରେ ଥିଲା । ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ଧରି ମଣିଷ ଛୋଟ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଶିକାର କରୁଥିଲା ଏଵଂ ଯାହା ପାଉଥିଲା ସଂଗ୍ରହ କରୁଥିଲା । ବେଳେବେଳେ ବଡ଼ ଶିକାରୀ ପଶୁମାନେ ମଣିଷକୁ ଶିକାର କରୁଥିଲେ । ମାତ୍ର ୪,୦୦,୦୦୦ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ମଣିଷର କିଛି ଜାତି ନିୟମିତ ଭାବେ ବଡ଼ ଶିକାର କରିଵା ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଏଵଂ କେଵଳ ଗତ ୧,୦୦,୦୦୦ ଵର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ 'ହୋମୋ ସାପିଏନ୍ସ'ର ଅଭ୍ୟୁଦୟ ସହ - ମଣିଷ ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳାର ଶୀର୍ଷକୁ ଲମ୍ଫ ପ୍ରଦାନ କଲା ।

ମଝିରୁ ଶୀର୍ଷକୁ ଏହି ଚିତ୍ତାକର୍ଷକ ଲମ୍ଫର ପରିଣାମ ଵହୁତ ଭୟଙ୍କର ଥିଲା । ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳାର ଶୀର୍ଷରେ ଥିଵା ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ, ଯେପରିକି ସିଂହ ଓ ସାର୍କ, ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷର ଵିଵର୍ତ୍ତନ ପରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ସେହି ସ୍ଥାନରେ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି । ଏହା ଫଳରେ ପରିବେଶରେ ଏକ ସନ୍ତୁଳନ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା ଯାହା ସିଂହ କିମ୍ଵା ସାର୍କମାନଙ୍କୁ ଅତ୍ୟଧିକ ଵିନାଶ କରିଵାରୁ ଅଟକାଇଥାଏ । ସିଂହମାନେ ଯେତିକି ଭୟଙ୍କର ହେଲେ, ହରିଣମାନେ ସେତିକି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଦୌଡ଼ିଵା ଶିଖିଲେ, ହେଟାବାଘମାନେ ମିଳିମିଶି ରହିଵା ଶିଖିଲେ ଏଵଂ ଗଣ୍ଡାମାନେ ଅଧିକ କ୍ରୋଧୀ ହେଲେ । ଏହାର ଵିପରୀତରେ, ମଣିଷ ଶୀର୍ଷକୁ ଏତେ ଶୀଘ୍ର ପହଞ୍ଚିଗଲା ଯେ ପରିଵେଶକୁ ନିଜକୁ ସଜାଡ଼ିଵା ପାଇଁ ସମୟ ମିଳିଲା ନାହିଁ । ଏହାଛଡ଼ା, ମଣିଷ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ନିଜକୁ ବଦଳାଇଵାରେ ଵିଫଳ ହେଲା । ପୃଥିଵୀର ଅଧିକାଂଶ ଶୀର୍ଷ ଶିକାରୀ ପ୍ରାଣୀ ବହୁତ ଶାନ୍ତ ଏଵଂ ଗମ୍ଭୀର । ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷର ଶାସନ ସେମାନଙ୍କୁ ଆତ୍ମଵିଶ୍ୱାସରେ ଭରି ଦେଇଛି । କିନ୍ତୁ ସାପିଏନ୍ସ ହେଉଛି ଜଣେ ସାଧାରଣ ଏକଛତ୍ରଵାଦୀ ଶାସକ (Dictator) ପରି । ନିକଟ ଅତୀତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଙ୍ଗଲରେ ଅସହାୟ ଅଵସ୍ଥାରେ ଥିଵାରୁ, ଆମେ ଆମର ସ୍ଥାନକୁ ନେଇ ସର୍ଵଦା ଭୟ ଏଵଂ ଚିନ୍ତାରେ ରହୁ, ଯାହା ଆମକୁ ଅଧିକ ନିର୍ଦ୍ଦୟ ଏଵଂ ଵିପଜ୍ଜନକ କରିଥାଏ । ଅନେକ ଐତିହାସିକ ଵିପର୍ଯ୍ୟୟ, ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପରିଵେଶର ଵିନାଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଏହି ଅତି ଶୀଘ୍ର ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳାର ଶୀର୍ଷକୁ ପହଞ୍ଚିଯିଵାର କୁଫଳ ଅଟେ ।

••••••••••••••••••••••••••••••••••••••

ପ୍ରକୃତିରେ ଵିଵର୍ତ୍ତନ ଵା Evolution ବହୁତ ଧୀର ଗତିରେ ହୋଇଥାଏ । ଯେତେବେଳେ ସିଂହ ଭଳି ଜୀଵମାନେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ଧରି ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳାର ଶୀର୍ଷକୁ ଗଲେ, ସେତେବେଳେ ସେମାନଙ୍କ ଶିକାର (ଯେପରିକି ହରିଣ ଵା ଗଣ୍ଡା) ମଧ୍ୟ ନିଜକୁ ବଞ୍ଚାଇଵା ପାଇଁ ଦ୍ରୁତଗତିରେ ଦୌଡ଼ିଵା ଵା ଆତ୍ମରକ୍ଷା କରିଵା ଶିଖିଗଲେ । ଏହାଦ୍ୱାରା ପ୍ରକୃତିରେ ଏକ ସନ୍ତୁଳନ ରହିଲା । କିନ୍ତୁ ମଣିଷ ମାତ୍ର କିଛି ହଜାର ଵର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ, ନିଜର ବୁଦ୍ଧି ଓ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ବଳରେ ଶୀର୍ଷରେ ପହଞ୍ଚିଗଲା । ପରିଵେଶର ଅନ୍ୟ ଜୀଵମାନେ ମଣିଷଠାରୁ କିପରି ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରିବେ, ତାହା ଶିଖିଵା ପାଇଁ ସମୟ ପାଇଲେ ନାହିଁ । ଫଳରେ ମଣିଷ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଅତ୍ୟଧିକ ଶିକାର ଓ ଵିନାଶ କରିଵା ଆରମ୍ଭ କଲା, ଯାହା ଅନେକ ଜୀଵଙ୍କ ବିଲୁପ୍ତି ଏଵଂ ପରିବେଶ ଵିପର୍ଯ୍ୟୟର କାରଣ ହେଲା । ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ଧରି ମଣିଷ ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳାର ମଝିରେ ଥିଲା, ଅର୍ଥାତ୍ ସେ ସେତେବେଳେ ଶିକାରୀ ନଥିଲା ଵରଂ ଅନ୍ୟ ବଡ଼ ପଶୁମାନଙ୍କର ଶିକାର ହେଉଥିଲା । ଏହି କାରଣରୁ ମଣିଷର ଡିଏନଏ (DNA)ରେ ଏକ ଗଭୀର ଭୟ ଓ ଅସୁରକ୍ଷା ଭାବ ରହିଯାଇଛି । ଜଣେ ପ୍ରକୃତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ନେଇ ସର୍ଵଦା ଶାନ୍ତ ଓ ଆତ୍ମଵିଶ୍ୱାସୀ ଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଜଣେ ଦୁର୍ଵଳ ଗରିବ ଲୋକ ଯଦି ହଠାତ୍ କୌଣସି ଉପାୟରେ ଦେଶର ଶାସକ ଵା ଏକଛତ୍ରଵାଦୀ ହୋଇଯାଏ ତେବେ ସେ ସର୍ଵଦା ଭୟରେ ଥାଏ ଯେ କାଳେ କିଏ ତାକୁ ଗାଦିରୁ ହଟାଇଦେବ । ମଣିଷର ଅଵସ୍ଥା ଠିକ୍ ସେହିପରି ଅଟେ । ଏହି ଭୟ ଯୋଗୁଁ ମଣିଷ ନିଜକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିଵା ପାଇଁ ପ୍ରକୃତି ଓ ନିଜ ଜାତି ଉପରେ ଅଧିକ କ୍ରୂର ଓ ନିର୍ଦ୍ଦୟ ଭାବେ ଆଧିପତ୍ୟ ଵିସ୍ତାର କରିଵାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା । ଯେତେବେଳେ ମଣିଷ ଶୀର୍ଷକୁ ଗଲା, ସେ ନିଜର ସୁରକ୍ଷା ଓ ସୁଵିଧା ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲ ସଫା କଲା, ଚାଷ କଲା ଏଵଂ ସମ୍ପଦ ଗଚ୍ଛିତ କରିଵା ଆରମ୍ଭ କଲା । ଆମ ଭିତରେ ଥିବା ସେହି ପ୍ରାଚୀନ 'ଅସୁରକ୍ଷା ଭାବ' ଯୋଗୁଁ ଆମେ କେବେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇପାରିଲୁ ନାହିଁ । ଅଧିକ ସମ୍ପଦ, ଅଧିକ ଜମି ଏଵଂ ଅଧିକ ଶକ୍ତି ଲାଭ କରିଵା ନେଇ ମଣିଷ-ମଣିଷ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ଏହି ମାନସିକତା ହିଁ ସମାଜରେ ଶ୍ରେଣୀଭେଦ, ସାମ୍ରାଜ୍ୟଵାଦ ଏଵଂ ପରଵର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଭୟଙ୍କର ମାନଵୀୟ ଯୁଦ୍ଧ ଓ ଵିପର୍ଯ୍ୟୟର ମୂଳ କାରଣ ସାଜିଲା । ମଣିଷ ଶରୀର ଓ ମସ୍ତିଷ୍କରେ ଶୀର୍ଷ ଶିକାରୀ ହେଵାର କ୍ଷମତା ସିନା ଆସିଗଲା, କିନ୍ତୁ ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ସମ୍ଭାଳିଵା ପାଇଁ ଯେଉଁ ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ମାନସିକ ପରିପକ୍ଵତା ଏଵଂ ପ୍ରାକୃତିକ ସନ୍ତୁଳନର ଆଵାଶ୍ୟକତା ଥିଲା, ତାହା ଆସିଵା ପାଇଁ ସମୟ ମିଳିଲା ନାହିଁ । ଏକ ଅସୁରକ୍ଷିତ ଓ ଭୟଭୀତ ପ୍ରାଣୀ ହାତରେ ସମଗ୍ର ପୃଥିଵୀର ଅସୀମ କ୍ଷମତା ଆସିଯିଵା ହିଁ ସମସ୍ତ ଐତିହାସିକ ଓ ପରିଵେଶଗତ ସଙ୍କଟର ମୂଳ କାରଣ । ୟୁଵାଲ୍ ନୋଆ ହାରାରି ଏଠାରେ ସେହି କଥା ଲେଖିଛନ୍ତି । 

ତେବେ ହରାରୀଙ୍କର ଏହି The Sudden Leap ତଥା ମଣିଷର ଅସୁରକ୍ଷିତ ଏକଛତ୍ରଵାଦୀ ମାନସିକତା ସମ୍ପର୍କିତ ମତକୁ ଵିଶ୍ୱର ଅନେକ ନୃତତ୍ତ୍ୱଵିତ୍,ଵିଵର୍ତ୍ତନଵାଦୀ ଜୀଵଵିଜ୍ଞାନୀ ଓ ଐତିହାସିକମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ । ହରାରୀ ଯେପରି ଦର୍ଶାଇଛନ୍ତି ଯେ ମଣିଷ ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳାର ମଝିରୁ ଶୀର୍ଷକୁ ହଠାତ୍ ଲମ୍ଫ ପ୍ରଦାନ କଲା, ସମାଲୋଚକମାନେ ଏହାକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରନ୍ତି । ହୋମୋ ସାପିଏନ୍ସଙ୍କ ପୂର୍ଵରୁ Homo erectus ଓ Neanderthals ଆଦି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମାନଵଜାତିମାନେ ମଧ୍ୟ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ଧରି ନିଆଁର ଵ୍ୟଵହାର, ପଥରର ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଓ ଦଳଗତ ଶିକାର ଶୈଳୀ ଵିକଶିତ କରୁଥିଲେ । ମଣିଷର ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ପାଇଁ ପ୍ରାୟ ୨୦ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ଵର୍ଷ ସମୟ ଲାଗିଥିଲା, ଯାହାକି ଵିଵର୍ତ୍ତନ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏକ ବହୁତ ବଡ଼ ସମୟ । ତେଣୁ ଏହାକୁ ଏକ 'ଆକସ୍ମିକ ଲମ୍ଫ' କହିଵା ଐତିହାସିକ ଓ ଜୈଵିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଠିକ୍ ନୁହେଁ । ହରାରୀ ମଣିଷକୁ ଏକ ଭୟଭୀତ ଏକଛତ୍ରଵାଦୀ ଶାସକ ଵା Anxious Dictator ଭାବେ ଚିତ୍ରିତ କରିଛନ୍ତି, ଯିଏ କେବଳ ନିର୍ଦ୍ଦୟତା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରେ । ସମାଲୋଚକମାନେ ଏହି ନକାରାତ୍ମକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣକୁ ଵିରୋଧ କରନ୍ତି । ନୃତତ୍ତ୍ୱଵିତ୍‌ମାନଙ୍କ ମତରେ, ମଣିଷ ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳାର ଶୀର୍ଷକୁ ଯିଵାର ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ତା'ର କ୍ରୂରତା ନଥିଲା ଵରଂ ତାର ସହଯୋଗ କରିଵାର ଅସାଧାରଣ କ୍ଷମତା, ସହାନୁଭୂତି ଏଵଂ ପରସ୍ପରକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିଵାର ପ୍ରବୃତ୍ତି ଥିଲା । ପ୍ରାଚୀନ ମଣିଷ କେଵଳ ସଂଗ୍ରାମ କରିନାହିଁ ଵରଂ ଆହତ ଓ ଦୁର୍ଵଳ ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କର ସେଵା ମଧ୍ୟ କରିଛି, ଯାହା ଅନ୍ୟ ହିଂସ୍ର ଶିକାରୀ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଖରେ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ । ସମାଲୋଚକମାନେ କୁହନ୍ତି ଯେ ସମସ୍ତ ମାନଵ ସଂସ୍କୃତି ପ୍ରକୃତିର ଵିନାଶ କରିନାହାନ୍ତି । ହରାରୀଙ୍କ ମତ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଓ ଆଧୁନିକ ଶିଳ୍ପାୟନ ସମାଜ ଉପରେ ଅଧିକ ଆଧାରିତ । ପୃଥିଵୀର ଅନେକ ଆଦିବାସୀ ଓ ପ୍ରାଚୀନ ଜନଜାତି ହଜାର ହଜାର ଵର୍ଷ ଧରି ପ୍ରକୃତି ଓ ଜଙ୍ଗଲ ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରି ରହିଆସିଛନ୍ତି । ସେମାନେ ପ୍ରକୃତିକୁ ଭଗଵାନ ମାନନ୍ତି ଏଵଂ କେଵଳ ଆଵଶ୍ୟକ ଅନୁସାରେ ସମ୍ପଦ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି । ତେଣୁ ପରିଵେଶର ଵିନାଶ ପାଇଁ ସାପିଏନ୍ସ ଜାତିର ଵିଵର୍ତ୍ତନକୁ ଦାୟୀ ନକରି, ଆଧୁନିକ ଉପଭୋକ୍ତାଵାଦ ଓ ପୁଞ୍ଜିଵାଦକୁ ଦାୟୀ କରାଯିଵା ଉଚିତ୍ ।

ୟୁଵାଲ୍ ନୋଆ ହରାରୀ ଯୁକ୍ତି କରନ୍ତି ଯେ ମଣିଷର ପ୍ରତ୍ୟେକ କାର୍ଯ୍ୟ ପଛରେ ତା'ର ପୁରୁଣା ଅସୁରକ୍ଷା ଭାଵ ଓ ଭୟ ଲୁଚି ରହିଛି । ସମାଲୋଚକମାନେ ଏହାକୁ ମନସ୍ତାତ୍ତ୍ଵିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏକପାଖିଆ ବୋଲି କୁହନ୍ତି । ମଣିଷ ନୂଆ ସ୍ଥାନ ଆଵିଷ୍କାର କରିଵା, ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଯିଵା ଵା ଵିଜ୍ଞାନର ଵିକାଶ କରିଵା ପଛରେ କେଵଳ 'ଭୟ' ନାହିଁ ଵରଂ ତା'ର ଜିଜ୍ଞାସା, କଳ୍ପନାଶୀଳତା ତଥା ଜ୍ଞାନ ଆହରଣର ଇଚ୍ଛା ରହିଛି । ମଣିଷକୁ କେଵଳ ଏକ 'ଭୟଭୀତ ପଶୁ' ଭାବେ ଦେଖିବା ମାନଵୀୟ ଚେତନାର ଅପମାନ ଅଟେ । ଅନେକ ପେସାଦାର୍ ଐତିହାସିକ ହରାରୀଙ୍କ ଲିଖନ ଶୈଳୀକୁ 'ପପୁଲାର୍ ସାଇନ୍ସ' ଵା ସାଧାରଣ ପାଠକଙ୍କୁ ଆକୃଷ୍ଟ କଲା ଭଳି ଗପ ବୋଲି କୁହନ୍ତି, ଯହିଁରେ ଜଟିଳ ତଥ୍ୟକୁ ଅତି ସରଳ କରିଦିଆଯାଇଛି । ଯୁଦ୍ଧ ଏଵଂ ଐତିହାସିକ ଵିପର୍ଯ୍ୟୟ ପଛରେ ଅନେକ ଆଞ୍ଚଳିକ, ରାଜନୈତିକ, ଅର୍ଥନୈତିକ ଓ ସାମାଜିକ କାରଣ ଥାଏ । ସବୁ ଜିନିଷକୁ ଲକ୍ଷେ ଵର୍ଷ ତଳର "ଖାଦ୍ୟ ଶୃଙ୍ଖଳାର ଲମ୍ଫ" ସହ ଯୋଡ଼ିଦେଵା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକୃତ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ମିଳେନାହିଁ । ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଵାକୁ ଗଲେ, ସମାଲୋଚକମାନଙ୍କ ମତରେ ମଣିଷ କେଵଳ ଏକ 'ଭୟଭୀତ ଶିକାରୀ' ନୁହେଁ । ପ୍ରକୃତିର ଵିନାଶ ଓ ଯୁଦ୍ଧ ହେଉଛି ଆମର ଆଧୁନିକ ରାଜନୈତିକ ଓ ଅର୍ଥନୈତିକ ଵ୍ୟଵସ୍ଥାର ତ୍ରୁଟି, ଏହା ଆମର ଜୈଵିକ ଵିଵର୍ତ୍ତନର କୌଣସି ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ପରିଣାମ ନୁହେଁ ।

••••••••••••••••••••••••••••••••••••••

ମୂଳ ଲେଖକ: ୟୁଵାଲ୍ ନୋଆ ହାରାରି

sapiens a brief history of humankind 

ମାଂସାହାରୀ ପୃଥିଵୀରେ ଏକ ଦୁର୍ଵଳ ଜୀଵର ସଂଘର୍ଷର କାହାଣୀ

ଆଜକୁ ପ୍ରାୟ ସତୁରୀ ଲକ୍ଷରୁ ୪୪ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମର ଅତି ପ୍ରାଚୀନ ପୂର୍ଵଜ Sahelanthropus ଓ Ardipithecusମାନେ ଗଛ ଉପରେ ରହି ଫଳପତ୍ର ଖାଇ ବଞ୍ଚୁଥିଲେ । ତେବେ ସେହି ସମୟରେ ଆଫ୍ରିକାର ଜଳଵାୟୁରେ ପରିଵର୍ତ୍ତନ ହେତୁ ବଡ଼ ବଡ଼ ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲଗୁଡ଼ିକ ଧୀରେ ଧୀରେ ହ୍ରାସ ପାଇଲା ଏଵଂ ସେହି ସ୍ଥାନରେ ଖୋଲା ଘାସ ପଡ଼ିଆ ଵା 'ସାଭାନା' ସୃଷ୍ଟି ହେଵାକୁ ଲାଗିଲା। ଗୋଟିଏ ଗଛରୁ ଅନ୍ୟ ଗଛକୁ ଡେଇଁଵା ପାଇଁ ଦୂରତା ବଢ଼ିଗଲା, ଯାହାଫଳରେ ଆମର ପୂର୍ଵଜମାନଙ୍କୁ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ ଭୂମି ଉପରକୁ ଆସିଵାକୁ ପଡ଼ିଲା। Sahelanthropus ଓ Ardipithecusମାନେ ଧିରେ ଧିରେ ଦୁଇଗୋଡ଼ରେ ଚାଲିଵାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ । Sahelanthropus tchadensisଙ୍କ ମେରୁଦଣ୍ଡର ଗଠନରୁ ଜଣାପଡ଼େ ଯେ ସେମାନେ ଆଂଶିକ ଭାବେ ଦୁଇ ଗୋଡ଼ରେ ଠିଆ ହୋଇପାରୁଥିଲେ। Ardipithecus ramidusମାନେ ଗଛରେ ଚଢ଼ିଵା ସହ ଭୂମି ଉପରେ ଦୁଇ ଗୋଡ଼ରେ ଚାଲିଵାର ପ୍ରାଥମିକ ପ୍ରୟାସ କରୁଥିଲେ।

ତେବେ ଆଜିଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୩୦ ରୁ ୩୫ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ଆଫ୍ରିକାର ସେହି ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲଗୁଡ଼ିକ ଶୁଖିଯାଇ ଵିଶାଳ ଘାସପଡ଼ିଆ ଵା ସାଭାନାରେ ପରିଣତ ହେଵା ଆରମ୍ଭ କଲା । ସେତେବେଳେ ଆମ ପୂର୍ଵଜ Australopithecusମାନେ ସେହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଵାସ କରୁଥିଲେ ଏଵଂ ସେମାନେ ଏହି ବଡ଼ ସଙ୍କଟର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ। କ୍ଷୁଧା ନିଵାରଣ ପାଇଁ Australopithecusମାନଙ୍କୁ ଗଛରୁ ଓହ୍ଲାଇ ମାଟି ଉପରକୁ ଆସିଵାକୁ ପଡ଼ିଲା। କିନ୍ତୁ ସେହି ସାଭାନାର ଖୋଲା ପଡ଼ିଆରେ ଭୟଙ୍କର ସିଂହ, କାତି-ଦାନ୍ତିଆ ଵାଘ (Saber-toothed cats) ଏଵଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଟାବାଘମାନଙ୍କର ରାଜୁତି ଚାଲିଥିଲା।

ମଣିଷର ସେହି ପୂର୍ଵଜମାନଙ୍କ ପାଖରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନଖ ନଥିଲା କି ହିଂସ୍ର ଜନ୍ତୁଙ୍କୁ ଚିରିଦେଵା ଭଳି ବଡ଼ ବଡ଼ ଦାନ୍ତ ନଥିଲା । ସେମାନେ ଚିତାବାଘ ଭଳି ଜୋରରେ ଦୌଡ଼ି ପାରୁନଥିଲେ। ସେମାନେ ପ୍ରକୃତି ଆଗରେ ଅତି ଦୁର୍ଵଳ ଓ ଅସହାୟ ଥିଲେ। ଶିକାର କରିଵା ତ ଦୂରର କଥା, ଅନ୍ୟ ହିଂସ୍ର ପଶୁଙ୍କ ଆକ୍ରମଣରୁ ନିଜକୁ ବଞ୍ଚାଇଵା ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଆହ୍ୱାନ ଥିଲା। କ୍ଷୁଧାରେ ଆତୁର ଏହି ଜୀଵମାନେ କେଵଳ ଘାସ, କନ୍ଦମୂଳ ଵା ପୋକଜୋକ ଖାଇ ବଞ୍ଚିଵା କଷ୍ଟକର ହେଉଥିଲା, କାରଣ ଏଥିରୁ ଶରୀରକୁ ବହୁତ କମ୍ ଶକ୍ତି ମିଳୁଥିଲା। ସେମାନଙ୍କୁ ଏଭଳି ଏକ "ସୁପରଫୁଡ୍" ଦରକାର ଥିଲା, ଯାହା ଶୀଘ୍ର ମିଳିଵ ଏଵଂ ପ୍ରଚୁର ଶକ୍ତି ଦେଵ।

ହିଂସ୍ର ପଶୁମାନେ ଶିକାର କରି ମାଂସ ଖାଇସାରି ଚାଲିଗଲା ପରେ, ଆମ ପୂର୍ଵଜମାନେ ଭୟଭୀତ ଅଵସ୍ଥାରେ ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ଯାଉଥିଲେ। ସେଠାରେ କେଵଳ ରକ୍ତଭିଜା କଙ୍କାଳ ଏଵଂ ଶୁଖିଲା ହାଡ଼ ପଡ଼ିରହୁଥିଲା। ମାଂସ ତ ସିଂହ ଖାଇସାରିଥିଲେ, ଵାକି ରହିଥିଵା ଟିକିଏ ଅଧେ ମାଂସକୁ ଶାଗୁଣା ଓ ଅନ୍ୟ ଜୀଵ ସଫା କରିଦେଇଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ସେହି କଠିନ ହାଡ଼ ଗୁଡ଼ିକ ଭିତରେ ଲୁଚି ରହିଥିଲା ପ୍ରଚୁର ଚର୍ବି ଏଵଂ କ୍ୟାଲୋରୀରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ନରମ 'Bone Marrow' ଵା 'ହାଡ଼ରସ'। ସେହି ହାଡ଼କୁ କାମୁଡ଼ି ଭାଙ୍ଗିଵାର ଶକ୍ତି କୌଣସି ପଶୁର ନଥିଲା। ପ୍ରକୃତିର ଏହି ଜଟିଳ ପରିସ୍ଥିତି ହିଁ ପ୍ରାଚୀନ ମଣିଷକୁ ସେହି ସୁରକ୍ଷିତ ଆହାର—ହାଡ଼ରସ ଖାଇଵାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିଥିଲା, ଯାହା ପୃଥିଵୀର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଜୀଵ ସେତେଵେଳେ ସହଜରେ ପାଇପାରୁ ନଥିଲେ।

ହାଡ଼ ଭିତରେ ଖାଦ୍ୟ ତ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ତାକୁ ବାହାର କରିଵା ପାଇଁ ପ୍ରାଚୀନ ମଣିଷ ନିଜ ପ୍ରକୃତି-ଦତ୍ତ ଦୁର୍ଵଳ ଶରୀର ବଦଳରେ ନିଜ ମଗଜର ଵ୍ୟଵହାର କଲା। ସେ ଦେଖିଲା ଯେ ଯେଉଁ ହାଡ଼କୁ ଦାନ୍ତରେ କାମୁଡ଼ି ଭାଙ୍ଗିଵା ଅସମ୍ଭଵ, ତାକୁ ଏକ ଭାରି ପଥରରେ ଛେଚି ସହଜରେ ଦୁଇଫାଳ କରାଯାଇପାରିଵ। ଏହି ଚିନ୍ତାଧାରା ହିଁ ମାନଵ ଇତିହାସର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଯୁକ୍ତିଵିଦ୍ୟା ଵା ଟେକ୍ନୋଲୋଜିର ଜନ୍ମ ଦେଲା।

ମଣିଷର ପୂର୍ଵଜ Australopithecusମାନେ ହାଡ଼ ଭିତରକୁ ହାଡ଼ରସ ବାହାର କରିଵାର ଵିଧି ଶିଖିଲେ । ତେବେ ଏହାପରେ Handy Man ନାମରେ ଖ୍ୟାତ Homo habilis ମାନଵମାନେ ଏଥିରେ ଦକ୍ଷତା ଲାଭ କଲେ । habilis ମାନଵମାନେ ନଦୀ କୂଳରୁ ଗୋଲାକାର ଶକ୍ତ ପଥର ସଂଗ୍ରହ କଲେ। ସେମାନେ ଗୋଟିଏ ପଥରକୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ପଥରରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କୋଣରେ ପିଟି ଏହାର ଚାରିପାଖରୁ ପଥର ଚଞ୍ଚା ବାହାର କରିଦେଲେ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ପଥରର ଗୋଟିଏ ପାଖ ଧାରୁଆ ହୋଇଗଲା ଏଵଂ ଅନ୍ୟ ପାଖଟି ହାତରେ ଧରିଵା ପାଇଁ ସୁଵିଧା ହେଲା। ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱଵିଜ୍ଞାନରେ ଏହାକୁ "Oldowan tools" କୁହାଯାଏ।

ଆମ ପୂର୍ଵଜମାନେ ଏହି ପଥର ହାତୁଡ଼ି ସାହାଯ୍ୟରେ ହରିଣ ଵା ମଇଁଷି ଆଦି ପଶୁମାନଙ୍କର ଲମ୍ଵା ଗୋଡ଼ ଆଦି ହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକୁ ବହୁତ ଚାଲାକିର ସହ ଠିକ୍ ମଝିରୁ ଵାଡ଼େଇ ଭାଙ୍ଗୁଥିଲେ। ହାଡ଼ ଭାଙ୍ଗିଵା ମାତ୍ରେ ସେଥିରୁ ଜେଲି ଭଳି ନରମ, ହଳଦିଆ କ୍ରିମ୍ ସଦୃଶ ହାଡ଼ରସ ଵାହାରି ପଡ଼ୁଥିଲା। ସେତେଵେଳେ ନିଆଁର ଆଵିଷ୍କାର ହୋଇନଥିଲା, ତେଣୁ ସେମାନେ ଧାରୁଆ ପଥର ସାହାଯ୍ୟରେ ସେହି ହାଡ଼ରସକୁ ରାମ୍ପି ଵାହାର କରୁଥିଲେ ଏଵଂ କଞ୍ଚା ହିଁ ଆନନ୍ଦରେ ଗିଳି ଦେଉଥିଲେ। ଏହି ଉପାୟ ମଣିଷକୁ ଜଙ୍ଗଲର ସବୁଠାରୁ ସଫଳ "ସ୍କାଭେଞ୍ଜର" ଵା କଙ୍କାଳ-ସନ୍ଧାନୀ କରିଦେଇଥିଲା।

ଵୈଜ୍ଞାନିକ ପ୍ରମାଣ ଅନୁସାରେ, ମଣିଷର ପୂର୍ଵଜମାନେ ଆଜିଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୩୪ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ଅର୍ଥାତ୍ Australopithecusଙ୍କ ସମୟରୁ ହାଡ଼ରୁ ହାଡ଼ରସ ଵାହାର କରି ଖାଇଵା ଆରମ୍ଭ କରିଦେଇଥିଲେ। ପ୍ରାୟ ୧୮ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ଯେତେଵେଳେ Homo erectusଙ୍କ ଆଵିର୍ଭାଵ ହେଲା, ସେତେଵେଳକୁ ଏହି ଅଭ୍ୟାସ ସେମାନଙ୍କର ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀଵନର ମୁଖ୍ୟ ଅଂଶ ସାଜି ସାରିଥିଲା।

କିନ୍ତୁ ସମୟ ସହ ସବୁକିଛି ବଦଳିଥାଏ। ପ୍ରାୟ ୪ରୁ ୫ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ, ମଣିଷର Homo erectus ପୂର୍ଵଜ ନିଆଁକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଵା ଶିଖିଗଲା। ଏହି ନିଆଁର ଆଵିଷ୍କାର ମଣିଷର ଖାଦ୍ୟ ଶୈଳୀକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଵଦଳାଇ ଦେଲା।

ଏବେ ମଣିଷର ପୂର୍ଵଜକୁ କେଵଳ ମୃତ ପଶୁଙ୍କ ହାଡ଼ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଵାକୁ ପଡ଼ିଲା ନାହିଁ। ସେମାନେ ନିଜେ ଦଳଗତ ଭାବେ ବଡ଼ ବଡ଼ ପଶୁ ଶିକାର କରିଵା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ନିଆଁରେ ପଶୁର ମାଂସକୁ ପୋଡ଼ି ଵା ସିଝାଇ ଖାଇଵା ଦ୍ୱାରା ତାହା ଅତି ସହଜରେ ହଜମ ହୋଇଗଲା। ଯଦ୍ୟପି ମଣିଷ ହାଡ଼ମଜ୍ଜା ଖାଇଵା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଛାଡ଼ି ନଥିଲା ଏଵଂ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଅନେକ ସଂସ୍କୃତିରେ 'ସୁପ୍' ଵା 'ନଳୀ ହାଡ଼' ଚୁଚୁମି ଖାଇଵା ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି କିନ୍ତୁ କେଵଳ କଞ୍ଚା ହାଡ଼ରସ ଉପରେ ବଞ୍ଚିଵାର ସେହି ଆଦିମ ଶୈଳୀ ଧୀରେ ଧୀରେ ଵନ୍ଦ ହୋଇଗଲା। ମଣିଷ ଏବେ "ହାଡ଼-ଭଙ୍ଗାଳି" ରୁ ଜଣେ ସଫଳ "ରାନ୍ଧୁଣିଆ ଶିକାରୀ" ରେ ପରିଣତ ହୋଇସାରିଥିଲା।

କିନ୍ତୁ ଆମ ପୂର୍ଵଜମାନେ ଯେ ଏମିତି ହାଡ଼ ଭାଙ୍ଗି ହାଡ଼ରସ ଖାଉଥିଲେ, ତାହା ଵର୍ତ୍ତମାନ ଯୁଗରେ ଆଧୁନିକ ମଣିଷ ଜାଣିଲା କେମିତି? ପ୍ରକୃତରେ ଏହା ପଛରେ ଵିଜ୍ଞାନ ଓ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱର ଏକ ରୋମାଞ୍ଚକର ଆଵିଷ୍କାର ଇତିହାସ ରହିଛି ।

ଵିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ମଧ୍ୟଭାଗରେ, ଵିଶେଷ କରି ୧୯୫୦ ରୁ ୧୯୭୦ ଦଶକରେ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱଵିତ୍ ଦମ୍ପତି Louis Leakey ଓ Mary Leakey ତାଞ୍ଜାନିଆର Olduvai Gorge ନାମକ ଏକ ଶୁଷ୍କ ଉପତ୍ୟକାରେ ଖନନ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ପୁରୁଣା ପଥର ହତିଆର ସହ ହଜାର ହଜାର ପଶୁମାନଙ୍କର ଜୀଵାଶ୍ମ ହାଡ଼ ମିଳିଥିଲା। ମେରୀ ଲିକି ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲେ ଯେ ସେହି ହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣ ଭାଵେ ଭାଙ୍ଗି ନାହିଁ, ସେଗୁଡ଼ିକର ମଝି ଭାଗରେ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପ୍ରକାରର ଆଘାତର ଚିହ୍ନ ରହିଛି।

କିନ୍ତୁ ଏହି ରହସ୍ୟ ଉପରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରଦା ହଟିଲା ୧୯୮୦ ଦଶକରେ, ଯେତେବେଳେ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱଵିତ୍ Patricia Shipman ଏଵଂ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍କାନିଂ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନ୍ ମାଇକ୍ରୋସ୍କୋପ୍ ଵା SEM ସାହାଯ୍ୟରେ ପରୀକ୍ଷା କଲେ। ମାଇକ୍ରୋସ୍କୋପ୍ କ୍ୟାମେରା ଭିତରେ ଯେଉଁ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଗଲା, ତାହା ସାରା ଵିଶ୍ୱକୁ ଚକିତ କରିଦେଲା।

ହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ସ୍ପଷ୍ଟ ଗାର ରହିଥିଲା। ପ୍ରଥମଟି ଥିଲା ହିଂସ୍ର ପଶୁଙ୍କର କୋଣିଆ ଦାନ୍ତ ଚିହ୍ନ କିନ୍ତୁ ତା’ରି ଉପରେ ରହିଥିଲା ପଥରରେ ଛେଚିଵାର ଚିହ୍ନ । ଏଥିରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରମାଣ ମିଳିଲା ଯେ, ସିଂହ କିମ୍ଵା ଚିତାଵାଘ ପ୍ରଥମେ ସେହି ପଶୁକୁ ମାରି ମାଂସ ଖାଇଥିଲେ ଏଵଂ ସେମାନେ ଚାଲିଗଲା ପରେ ଆଦିମ ମଣିଷ ପଥର ଧରି ସେଠାକୁ ଆସିଥିଲା ଓ ହାଡ଼କୁ ଛେଚି ହାଡ଼ରସ ଵାହାର କରିଥିଲା। ପରଵର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଇଥିଓପିଆର 'ଦିକିକା' ଅଞ୍ଚଳରୁ ମିଳିଥିଵା ପ୍ରାୟ ୩୪ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ପୁରୁଣା କଙ୍କାଳ ଏହି ସତ୍ୟତାକୁ ସାରା ପୃଥିଵୀ ଆଗରେ ସୁଦୃଢ଼ ଭାଵେ ପ୍ରମାଣିତ କଲା।

ଆମର ଆଦିମ ପୂର୍ବଜମାନେ ଯେତେବେଳେ ଫଳମୂଳ ଛାଡ଼ି ପଶୁମାନଙ୍କର ହାଡ଼ ଭାଙ୍ଗି ସେଥିରୁ ହାଡ଼ରସ ବା Bone Marrow ଖାଇବା ଆରମ୍ଭ କଲେ, ସେତେବେଳେ ସେମାନଙ୍କ ଶରୀର ଏଵଂ ମସ୍ତିଷ୍କରେ କେତେକ ଵିପ୍ଳଵାତ୍ମକ ପରିଵର୍ତ୍ତନ ଆସିଲା। ଏହାର ସୁଫଳ ଆଜି ଆମେ Homo sapiens ମାନେ ପାଉଛୁ।

ମାନବ ଶରୀରରେ ମସ୍ତିଷ୍କ ହେଉଛି ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଶକ୍ତି ଵ୍ୟୟ କରୁଥିଵା ଅଙ୍ଗ। ଆମର ଆଦିମ ପୂର୍ଵଜମାନେ ଯେଉଁ ଫଳ, ପତ୍ର ଵା ଚେରମୂଳ ଖାଉଥିଲେ, ସେଥିରୁ ମସ୍ତିଷ୍କର ଵିକାଶ ପାଇଁ ପ୍ରଚୁର କ୍ୟାଲୋରୀ ଓ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ ମିଳିଵା ସମ୍ଭଵ ନଥିଲା। ହାଡ଼ରସ ଶୁଦ୍ଧ ଚର୍ବି ଓ କ୍ୟାଲୋରୀର ଏକ ଭଣ୍ଡାର ଅଟେ। ଏଥିରେ ଥିବା ପ୍ରୋଟିନ୍, ଫ୍ୟାଟି ଏସିଡ୍ (DHA ଭଳି ଓମେଗା-3 ଫ୍ୟାଟି ଏସିଡ୍) ମସ୍ତିଷ୍କର କୋଷିକା ଗଠନ ଏଵଂ ତାର ଆକାର ବୃଦ୍ଧି କରିଵାରେ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କଲା। ଏହି ଉଚ୍ଚମାନର ଖାଦ୍ୟ ଯୋଗୁଁ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ମାନଵ ମସ୍ତିଷ୍କର ଆକାର ପ୍ରାୟ ତିନିଗୁଣ ବଢ଼ିଗଲା, ଯାହା ଆମକୁ ଚିନ୍ତା କରିଵା ଓ ଯୋଜନା କରିଵାର ଶକ୍ତି ଦେଲା।

ଶାକାହାରୀ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ କଠିନ ସେଲ୍ୟୁଲୋଜ୍ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ଭିଦ ହଜମ କରିଵା ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ପାଚନ ତନ୍ତ୍ରର ଆଵଶ୍ୟକତା ହୋଇଥାଏ, ଯାହାକୁ ଚଳାଇଵା ପାଇଁ ଶରୀରର ବହୁତ ଶକ୍ତି ଖର୍ଚ୍ଚ ହୁଏ।

ଯେତେବେଳେ ଆମ ପୂର୍ଵଜମାନେ ସହଜରେ ହଜମ ହୋଇପାରୁଥିଵା ଏଵଂ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଯୁକ୍ତ ହାଡ଼ରସ ଓ ମାଂସ ଖାଇଲେ, ସେତେବେଳେ ଵିଵର୍ତ୍ତନ କ୍ରମରେ ସେମାନଙ୍କର ପାକସ୍ଥଳୀ ଓ ପାଚନ ତନ୍ତ୍ରର ଆକାର ଛୋଟ ହୋଇଗଲା। ପାଚନ କ୍ରିୟାରୁ ବଞ୍ଚିଥିଵା ସେହି ବଳକା ଶକ୍ତିକୁ ଶରୀର ମସ୍ତିଷ୍କର ଵିକାଶରେ ଵ୍ୟଵହାର କଲା। ଵିଜ୍ଞାନରେ ଏହାକୁ "Expensive Tissue Hypothesis" କୁହାଯାଏ।

ହାଡ଼ ଭିତରୁ ହାଡ଼ରସ ବାହାର କରିଵା ପାଇଁ କେଵଳ ଦାନ୍ତ ଯଥେଷ୍ଟ ନଥିଲା, କାରଣ ସେଗୁଡ଼ିକ ସିଂହ କିମ୍ବା ହେଟାବାଘ ଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନଥିଲା। ଏଥିପାଇଁ ସେମାନଙ୍କୁ ପଥରକୁ ହତିଆର ଭାବେ ଵ୍ୟଵହାର କରିଵାକୁ ପଡ଼ିଲା। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯୋଗୁଁ ଆମ ପୂର୍ଵଜଙ୍କ ହାତର ଆଙ୍ଗୁଠିଗୁଡ଼ିକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲା । ପଥରରେ ହାଡ଼ ଛେଚିଵାର ଏହି ଆଵଶ୍ୟକତା ହିଁ ପରଵର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ମାନଵ ଇତିହାସର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଯୁକ୍ତିଵିଦ୍ୟା ଵା "Oldowan Tool Technology" ଜନ୍ମର କାରଣ ହେଲା।

ହିଂସ୍ର ପଶୁମାନେ ଶିକାର କରି ଚାଲିଯିଵା ପରେ, ସେମାନଙ୍କ ବଳକା ଶିକାର ପାଖକୁ ଯାଇ ହାଡ଼ ସଂଗ୍ରହ କରିଵା ଏକ ବିପଜ୍ଜନକ କାମ ଥିଲା। କାରଣ ସେଠାରେ ଅନ୍ୟ ହିଂସ୍ର ଜନ୍ତୁ ପହଞ୍ଚିଵାର ଭୟ ରହୁଥିଲା। ଏଥିପାଇଁ ଆଦିମ ମଣିଷମାନେ ଦଳଗତ ଭାବେ କାମ କରିଵା ଆରମ୍ଭ କଲେ। କେହି ଜଣେ ପଥରରେ ହାଡ଼ ଭାଙ୍ଗୁଥିଵାବେଳେ ଅନ୍ୟମାନେ ଚାରିପାଖକୁ ଜଗି ରହୁଥିଲେ। ଏହି ମିଳିତ ପ୍ରଚେଷ୍ଟା ଆମ ପୂର୍ଵଜଙ୍କ ଭିତରେ ସାମାଜିକ ଭାବନା, ଯୋଗାଯୋଗ ତଥା ପରସ୍ପରକୁ ସହଯୋଗ କରିଵାର ସଂସ୍କୃତି ଗଠନ କଲା। 

ଯଦି ସେ ସମୟରେ ଆମର ସେହି ଆଦିମ ପୂର୍ଵଜମାନେ ପଥର ଉଠାଇ ହାଡ଼ ଭାଙ୍ଗି ନଥାନ୍ତେ ଏଵଂ ସେହି ସୁପର୍‌ଫୁଡ୍ - ହାଡ଼ରସ ଖାଇନଥାନ୍ତେ, ତେବେ ହୁଏତ ଆଜି ମାନଵ ସମାଜ ଏତେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ହୋଇପାରିନଥାନ୍ତା। ସେହି ଗୋଟିଏ ସାହସିକ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ପଦକ୍ଷେପ ହିଁ ଆଜି ଆମକୁ ପୃଥିଵୀର ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜୀଵ ସଂଘ ଵା 'ହୋମୋ ସାପିଏନ୍ସ' ଭାବେ ଗଢ଼ିତୋଳିଛି।

ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର କଥା ହେଉଛି, ଆମ ପୂର୍ଵଜମାନଙ୍କର ସେହି ହାଡ଼ରସ ଖାଇଵାର ଅଭ୍ୟାସ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଆମ ନିଜ ଶରୀରର ଗଠନ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ପ୍ରମାଣ ସ୍ୱରୂପ ସାଇତି ହୋଇ ରହିଛି। ଯଦି ଆମେ ଆମ ଶରୀରକୁ ଭଲ ଭାଵେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିଵା, ତେଵେ ଏହାର ୫ଟି ଜୈଵିକ ପ୍ରମାଣ ଦେଖିଵାକୁ ପାଇଵା ‌। 

ଆମର ଅତି ଵିଶାଳ ଓ ଶକ୍ତି-ସନ୍ଧାନୀ ମସ୍ତିଷ୍କ ହିଁ ଏହାର ପ୍ରଥମ ପ୍ରମାଣ । ମାନଵ ଶରୀରର ସମୁଦାୟ ଶକ୍ତି ଵା କ୍ୟାଲୋରୀର ପ୍ରାୟ ୨୦% କେଵଳ ଆମର ଛୋଟ ମଗଜଟି ଖର୍ଚ୍ଚ କରିଥାଏ। ଗଛର ପତ୍ର ଵା କଞ୍ଚା ଘାସ-ମୂଳ ଖାଇ ଏଭଳି ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଗଜର ଵିକାଶ ଆଦୌ ସମ୍ଭଵ ନଥିଲା। 

ହାଡ଼ରସରେ ଥିଵା ପ୍ରଚୁର ଚର୍ଵି ଏଵଂ ଵିଶେଷ କରି DHA (Docosahexaenoic acid) ଭଳି ଫ୍ୟାଟି ଏସିଡ୍ ଆମ ମସ୍ତିଷ୍କର ନିଉରନ୍ ତିଆରି କରିଵାରେ ମୁଖ୍ୟ ଇନ୍ଧନ ସାଜିଥିଲା। ଆମର ଏହି ବୁଦ୍ଧିମାନ ମଗଜ ସେହି ହାଡ଼ରସର ହିଁ ଦାନ।

ଛୋଟ ପାକସ୍ଥଳୀ ଓ ହଜମ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଏହାର ଦ୍ଵିତୀୟ ପ୍ରମାଣ ‌‌। ଶାକାହାରୀ ଗରିଲା ଵା ସିମ୍ପାଞ୍ଜିମାନଙ୍କ ପେଟ ବହୁତ ବଡ଼ ଓ ବାହାରକୁ ଵାହାରିଥାଏ, କାରଣ ଗଛପତ୍ରର ସେଲ୍ୟୁଲୋଜ୍ ହଜମ କରିଵା ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ପାକସ୍ଥଳୀ ଓ ଲମ୍ଵା ଅନ୍ତ୍ରପୁଡ଼ା ଦରକାର। କିନ୍ତୁ ମଣିଷର ପେଟ ଅପେକ୍ଷାକୃତ ବହୁତ ଛୋଟ। ଏହି ଗଠନ ପ୍ରମାଣ କରେ ଯେ ଆମ ପୂର୍ଵଜମାନେ କଠିନ ଖାଦ୍ୟ ଛାଡ଼ି ହାଡ଼ରସ ଵା Bone marrow ଭଳି ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଵା ଆରମ୍ଭ କଲେ ଯାହା ଅଳ୍ପ ଜାଗା ନିଏ କିନ୍ତୁ ପ୍ରଚୁର ଶକ୍ତି ଦିଏ । 

ଆମର ଦୁର୍ଵଳ ହନୁହାଡ଼ ଓ ଛୋଟ ଦାନ୍ତ ଏହାର ତୃତୀୟ ପ୍ରମାଣ ।‌ ଆମ ପାଖରେ ଶାକାହାରୀ ପଶୁଙ୍କ ଭଳି ଚୋବାଇଵା ପାଇଁ ବଡ଼ ବଡ଼ ଦାନ୍ତ ନାହିଁ, କିମ୍ଵା ଵାଘ ଭଳି ମାଂସ ଚିରିଵା ଦାନ୍ତ ନାହିଁ। ଆମ ହନୁହାଡ଼ର ମାଂସପେଶୀ ଅନ୍ୟ ଵାନର ପ୍ରଜାତିଙ୍କ ତୁଳନାରେ ବହୁତ ଦୁର୍ଵଳ। ପଥର ସାହାଯ୍ୟରେ ହାଡ଼ ଭାଙ୍ଗି ଭିତରୁ ନରମ, କ୍ରିମ୍ ଭଳି ହାଡ଼ରସ ବାହାର କରି ଖାଇଵା ଯୋଗୁଁ ଦାନ୍ତ ଓ ହନୁହାଡ଼ ଉପରୁ ପ୍ରକୃତିର ଚାପ କମିଗଲା, ଯାହା ଆମ ଚେହେରାକୁ ଆଜିର ସୁନ୍ଦର ଓ ଛୋଟ ରୂପ ଦେଇଛି।

ଆମର ମୋଟା ହେଵା ପ୍ରଵୃତ୍ତି ଏହାର ଚତୁର୍ଥ ପ୍ରମାଣ । ଆଜିର ସମୟରେ ଅଧିକ ତେଲ ଵା ଚର୍ବି ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଲେ ଆମ ଶରୀର ଶୀଘ୍ର ମୋଟା ହୋଇଯାଏ ଏଵଂ ଶରୀର ସେହି ଚର୍ବିକୁ ପେଟ ଵା ଚମଡ଼ା ତଳେ ସାଇତି ରଖେ। ଆମ ପ୍ରାଚୀନ ପୂର୍ଵଜଙ୍କ ସମୟରେ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହିଵା ସମୟରେ ସବୁଦିନ ଖାଦ୍ୟ ମିଳୁନଥିଲା। ତେଣୁ ଯେଉଁଦିନ ହାଡ଼ରୁ ପ୍ରଚୁର ହାଡ଼ରସ ମିଳୁଥିଲା, ମଣିଷ ଶରୀର ତାକୁ ଭଵିଷ୍ୟତର ଭୋକିଲା ଦିନ ପାଇଁ ଜମା କରି ରଖିଵାର କ୍ଷମତା ଵିକଶିତ କଲା, ଯାହା ଆଜି ଵି ଆମ ଭିତରେ ଅଛି।

ମଣିଷର ସାମାଜିକ ଭାଵେ ଵାଣ୍ଟିଖାଇଵାର ଅଭ୍ୟାସ ଏହାର ପଞ୍ଚସ ପ୍ରମାଣ ଅଟେ । ମଣିଷ ଶରୀର ଏକାଥରକେ ଅତ୍ୟଧିକ ପ୍ରୋଟିନ୍ ହଜମ କରିପାରେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଆମ ଶରୀର ଚର୍ଵି ଵା ଫ୍ୟାଟ୍‌କୁ ବହୁତ ଭଲ ଭାଵେ ଗ୍ରହଣ କରେ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଯେତେଵେଳେ କୌଣସି ବଡ଼ ପଶୁର ହାଡ଼ ମିଳୁଥିଲା, ସେଥିରୁ ମିଳୁଥିଵା ହାଡ଼ରସକୁ ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ଵସି ଭାଗବଣ୍ଟା କରି ଖାଉଥିଲେ। ହାଡ଼ ଭାଙ୍ଗିଵାର ଏହି ମିଳିତ ପ୍ରୟାସ ଏଵଂ ଏକାଠି ଵସି ଖାଦ୍ୟ ବାଣ୍ଟି ଖାଇଵାର ଅଭ୍ୟାସ ହିଁ ମଣିଷକୁ ଏକ ସାମାଜିକ ଜୀଵରେ ପରିଣତ କଲା।

ଆଜି ଆମେ ଯେଉଁ ରୂପରେ ପୃଥିଵୀର ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଜୀଵ ଭାଵେ ଗର୍ଵ କରୁଛୁ, ତା’ର ସୂତ୍ରପାତ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ସେହି ସାଭାନା ମରୁଭୂମିରେ ଏକ ପଥର ସାହାଯ୍ୟରେ ହାଡ଼ ଭାଙ୍ଗି ହାଡ଼ରସ ଖାଇଵା ଦିନରୁ ହିଁ ହୋଇଥିଲା।

ତେବେ କେହି କେହି ପ୍ରଶ୍ନ କରି ପାରନ୍ତି ଯେ ଯଦି ମଣିଷ ହାଡ଼ରସ ଓ ପରେ ମାଂସ ଖାଇଵା ଯୋଗୁଁ ତାହାର ମସ୍ତିଷ୍କ ବଡ଼ ହେଲା ଏଵଂ ସେ ପରିଵର୍ତ୍ତିତ ପରିସ୍ଥିତିରେ କଳନ କରିଵାର ଦକ୍ଷତା ଵିକାଶିତ କଲା ତାହେଲେ ବାଘ,ସିଂହ, ହେଟାବାଘ ଓ ଶୃଗାଳ ଭଳି ଅନେକ ମାଂସାହାରୀ ଜୀଵ ଅଛନ୍ତି ଯୋଉମାନେ ଜୀଵ ମାରି ମାଂସ ଖାଆନ୍ତି ସେମାନେ କାହିଁକି ମଣିଷ ଭଳି ବୁଦ୍ଧିମାନ ହେଲେ ନାହିଁ? 

ଏହାର ଉତ୍ତର ଵିଵର୍ତ୍ତନ ଵିଜ୍ଞାନ ଓ ପ୍ରାଣୀ ଵିଜ୍ଞାନର କେତେକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ସତ୍ୟ ଭିତରେ ଲୁଚି ରହିଛି। 

ସିଂହ,ବାଘ ଓ ଚିତାବାଘ ଆଦି ମାଂସାହାରୀ ଜୀଵ ଜନ୍ମଗତ ଭାବେ ଶିକାରୀ। ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ମାଂସ ଚିରିଵା ପାଇଁ ଧାରୁଆ ନଖ ଓ ଦାନ୍ତ ଅଛି। ସେମାନେ ପ୍ରକୃତିଠାରୁ ସହଜରେ ମାଂସ ପାଉଥିଵାରୁ ସେମାନଙ୍କୁ କୌଣସି ଅଲଗା ବୁଦ୍ଧି ଖଟାଇଵାକୁ ପଡ଼େ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଆଦିମ ମଣିଷ ପାଖରେ ଧାରୁଆ ଦାନ୍ତ ଓ ନଖ ଏଵଂ ସିଂହ ଭଳି ବଳ ନଥିଲା।

ସିଂହ ମାଂସ ଖାଇ ଚାଲିଗଲା ପରେ, ହାଡ଼ ଭିତରେ ଲୁଚି ରହିଥିଵା ହାଡ଼ରସକୁ ବାହାର କରିଵା ପାଇଁ ମଣିଷକୁ ନିଜ ବୁଦୁଖଟାଇ ପଥରକୁ ହତିଆର ଭାବେ ଵ୍ୟଵହାର କରିଵାକୁ ପଡ଼ିଲା। ଏହି "ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ କରିଵା" ପ୍ରକ୍ରିୟା ହିଁ ମାନଵ ମସ୍ତିଷ୍କର ନିଉରୋନଗୁଡ଼ିକୁ ଅଧିକ ସକ୍ରିୟ କଲା, ଯାହା ପଶୁମାନଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ହୁଏନାହିଁ।

ସେହିପରି ଏକ ଜଙ୍ଗଲୀ ମାଂସାହାରୀ ପଶୁ ପାଇଁ ମାଂସ ମିଳିଵା ଏତେ ସହଜ ନୁହେଁ। ସିଂହ କିମ୍ବା ଚିତାବାଘକୁ ଗୋଟିଏ ହରିଣ ପଛରେ ପ୍ରାଣପଣେ ଦୌଡ଼ିଵାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସେମାନଙ୍କ ଶରୀରର ପ୍ରଚୁର ଶାରୀରିକ ଶକ୍ତି ଖର୍ଚ୍ଚ ହୋଇଯାଏ। ଅର୍ଥାତ୍, ସେମାନେ ମାଂସରୁ ଯେତିକି ଶକ୍ତି ପାଆନ୍ତି, ତାର ସିଂହଭାଗ ପୁଣିଥରେ ଶିକାର କରିଵା ପାଇଁ ମାଂସପେଶୀର ବଳରେ ହିଁ ଖର୍ଚ୍ଚ ହୋଇଯାଏ।

ଅପରପକ୍ଷରେ, ଆମ ପୂର୍ଵଜମାନେ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ କେଵଳ ବଳକା ହାଡ଼ ସଂଗ୍ରହ କରୁଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କୁ ଶିକାର ପଛରେ ଅଯଥା ଦୌଡ଼ି ଶକ୍ତି ନଷ୍ଟ କରିଵାକୁ ପଡ଼ୁନଥିଲା। ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କୁ କମ୍ ପରିଶ୍ରମରେ ଅଧିକ କ୍ୟାଲୋରୀ ମିଳୁଥିଲା, ଯାହାକୁ ଶରୀର ସେମାନଙ୍କ ମସ୍ତିଷ୍କ ଵିକାଶରେ ଲଗାଇଲା।

ମାଂସାହାରୀ ପଶୁମାନେ କଞ୍ଚା ମାଂସ ଖାଆନ୍ତି। କଞ୍ଚା ମାଂସକୁ ଚୋବାଇଵା ଏଵଂ ତାକୁ ହଜମ କରିଵା ପାଇଁ ବହୁତ ସମୟ ଓ ଶକ୍ତି ଲାଗେ। ଗୋଟିଏ ସିଂହ ମାଂସ ଖାଇଲା ପରେ ତାକୁ ହଜମ କରିଵା ପାଇଁ ଦିନ ସାରା ଶୋଇ ରହେ। କିନ୍ତୁ ଆଜକୁ ପ୍ରାୟ ୧୦ ରୁ ୧୫ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ, ଆମର ପୂର୍ବଜ Homo erectus ନିଆଁର ଵ୍ୟଵହାର ଶିଖିଗଲେ। ସେମାନେ ମାଂସ ଓ କନ୍ଦମୂଳକୁ ପୋଡ଼ିକରି ଖାଇଵା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ପୋଡ଼ାହେଵା ଦ୍ୱାରା ଖାଦ୍ୟ ନରମ ହୋଇଯାଏ, ଯାହା ଶରୀର ପାଇଁ ସହଜରେ ଏଵଂ ଅତି କମ୍ ସମୟରେ ହଜମ ହୋଇପାରେ। ଵିଜ୍ଞାନ ଅନୁସାରେ, ରୋଷେଇ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଖାଦ୍ୟର କ୍ୟାଲୋରୀ ମୂଲ୍ୟକୁ ବହୁତ ବଢ଼ାଇ ଦେଇଥାଏ। ଏଥିଯୋଗୁଁ ମଣିଷ ପାଖରେ ଏତେ ବଳକା ଶକ୍ତି ରହିଲା, ଯାହା ପୃଥିଵୀର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପଶୁ ପାଖରେ ନଥିଲା। ଏହି ବଳକା ଶକ୍ତି ସେମାନଙ୍କ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିଵା ମଗଜ ପାଇଁ 'ହାଇ-ଅକ୍ଟେନ୍ ଇନ୍ଧନ' (High-octane fuel) ସଦୃଶ କାମ କଲା।

ମଣିଷ Primate ବଂଶର ଜୀଵ ଏଵଂ ଆମେ ଓ ଆମର ପୂର୍ଵଜମାନେ ଜୀଵ ଵିଵର୍ତ୍ତନର ଶୀର୍ଘସ୍ଥରୀୟ ଜୀଵ ଅଟନ୍ତି। ଆମର ପୂର୍ଵଜମାନେ ଗଛ ଉପରେ ରହୁଥିଵା ସମୟରୁ ହିଁ ସେମାନଙ୍କର ହାତର ଗଠନ, ରଙ୍ଗ ଚିହ୍ନିଵାର କ୍ଷମତା ଏଵଂ ଦଳଗତ ସାମାଜିକ ଗଠନ ଅନ୍ୟ ପଶୁମାନଙ୍କ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ଜଟିଳ ଥିଲା।

ସିଂହ ଵା ଚିତାବାଘଙ୍କ ପୂର୍ଵଜମାନେ କେଵଳ ଶାରୀରିକ ଚଞ୍ଚଳତା, ଘ୍ରାଣ ଶକ୍ତି ତଥା ନଖ-ଦାନ୍ତ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ଵିକଶିତ ହୋଇଥିଲେ। ଵିଵର୍ତ୍ତନ ସେମାନଙ୍କୁ ଏକ ଉତ୍ତମ ଶିକାରୀ ଶରୀର ଦେଲା, ମସ୍ତିଷ୍କ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ମଣିଷ କ୍ଷେତ୍ରରେ, ପୂର୍ଵରୁ ଥିଵା ସାମାଜିକ ବୁଦ୍ଧି ସହିତ ଯେତେବେଳେ ହାଡ଼ରସ ଓ ରନ୍ଧା ମାଂସର ଉଚ୍ଚ କ୍ୟାଲୋରୀ ମିଶିଗଲା, ତାହା ମସ୍ତିଷ୍କକୁ ଏକ ସୁପର-କମ୍ପ୍ୟୁଟର ବନାଇଵା ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ଅନୁକୂଳ ପରିଵେଶ ସୃଷ୍ଟି କଲା।

ତେଣୁ କେଵଳ ମାଂସ ଵା ଚର୍ବି ଖାଇଲେ କେହି ବୁଦ୍ଧିମାନ ହୁଏନାହିଁ। ପଥର ସାହାଯ୍ୟରେ ହାଡ଼ ଭାଙ୍ଗିଵାର ବୁଦ୍ଧି, ନିଆଁରେ ରାନ୍ଧିଵାର କୌଶଳ ଏଵଂ ପ୍ରାଇମେଟ୍ ଵଂଶର ସାମାଜିକ ଗଠନ—ଏହି ସବୁ ଜିନିଷର ଏକ ଅପୂର୍ଵ ସମ୍ମିଶ୍ରଣ ଯୋଗୁଁ ହିଁ ମଣିଷ ବୁଦ୍ଧିମାନ ହେଲା ଯାହା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମାଂସାହାରୀ ପଶୁଙ୍କ ଭାଗ୍ୟରେ ନଥିଲା ।‌

ଲଜ୍ଜାଜନକ ଗୁପ୍ତ ଇତିହାସ(ଭାଗ-୨)

ହୋମୋ ସାପିଏନ୍ସ ଆହୁରି ଏକ ଅସ୍ୱାଭାଵିକ ରହସ୍ୟ ଲୁଚାଇ ରଖିଛି । ଆମର ଯେ କେଵଳ ଅସଭ୍ୟ କୁଳ ସମ୍ପର୍କୀୟ ମହାଵାନର ଭାତୃଗଣମାନେ(ସିମ୍ପାଞ୍ଜି,ବବୁନ୍,ଗରିଲା ଓ ଓରାଙ୍ଗଓଟାଙ୍ଗ) ଅଛନ୍ତି ତାହା ନୁହେଁ, ଵରଂ କୌଣସି ଏକ ସମୟରେ ଆମ୍ଭମାନଙ୍କ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଵା ଆମର ଅନେକ Homo ଵଂଶର ଭାତୃଗଣ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ । ଆମେ ନିଜକୁ ଏକମାତ୍ର ମଣିଷ ବୋଲି ଭାବିଵାରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ, କାରଣ ଗତ ୧୦,୦୦୦ ଵର୍ଷ ଧରି ପୃଥିଵୀରେ ଆମ Homo sapiens ଜାତି ହିଁ ଏକମାତ୍ର ମାନଵ ଜାତି ଭାବେ ରହିଆସିଛି । କିନ୍ତୁ 'ମାନଵ' (Human) ଶବ୍ଦର ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥ ହେଉଛି 'ହୋମୋ (Homo) ଵଂଶର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଏକ ପ୍ରାଣୀ', ଏଵଂ ଅତୀତରେ ହୋମୋ ସାପିଏନ୍ସ ଵ୍ୟତୀତ ଏହି ଵଂଶର ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଜାତି ମଧ୍ୟ ଥିଲେ । ଏହାଛଡ଼ା, ଆମେ ଏହି ପୁସ୍ତକର ଶେଷ ଅଧ୍ୟାୟରେ ଦେଖିଵାକୁ ପାଇଵା ଯେ, ନିକଟ ଭଵିଷ୍ୟତରେ ଆମକୁ ପୁଣି ଥରେ 'ଅଣ-ସାପିଏନ୍ସ' (Non-sapiens) ମଣିଷମାନଙ୍କ ସହ ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ହେଵାକୁ ପଡ଼ିପାରେ । ଏହି ଵିଷୟଟିକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଵା ପାଇଁ, ମୁଁ ପ୍ରାୟତଃ ହୋମୋ ସାପିଏନ୍ସ ଜାତିର ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ 'ସାପିଏନ୍ସ' ଶବ୍ଦ ଵ୍ୟଵହାର କରିବି ଏଵଂ 'ମାନଵ' ଶବ୍ଦଟିକୁ ହୋମୋ ଵଂଶର ସମସ୍ତ ଜାତିଙ୍କ ପାଇଁ ଵ୍ୟଵହାର କରିବି ।

ପ୍ରାୟ ୨୫ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ପୂର୍ଵ ଆଫ୍ରିକାରେ 'ଅଷ୍ଟ୍ରାଲୋପିଥେକସ' (Australopithecus) ନାମକ ଏକ ପୁରୁଣା ଵାନର ଵଂଶରୁ ମଣିଷର ଵିଵର୍ତ୍ତନ ହୋଇଥିଲା । ଅଷ୍ଟ୍ରାଲୋପିଥେକସ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ହେଉଛି 'ଦକ୍ଷିଣୀ ଵାନର' । ପ୍ରାୟ ୨୦ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ, ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ପୁରୁଷ ଓ ମହିଳାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କିଛି ଜଣ ନିଜ ମାତୃଭୂମି ଛାଡ଼ି ଉତ୍ତର ଆଫ୍ରିକା, ୟୁରୋପ ଓ ଏସିଆର ଵିଶାଳ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ ଏଵଂ ସେଠାରେ ଵସଵାସ କଲେ । ୟୁରୋପର ଵରଫାଵୃତ ଜଙ୍ଗଲରେ ଵଞ୍ଚିଵା ପାଇଁ ଯେଉଁ ପ୍ରକାରର ଗୁଣ ଆଵଶ୍ୟକ ଥିଲା, ତାହା ଇଣ୍ଡୋନେସିଆର ଗରମ ଜଙ୍ଗଲରେ ଵଞ୍ଚିଵା ପାଇଁ ଦରକାର ଥିଵା ଗୁଣଠାରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଲଗା ଥିଲା । ତେଣୁ ମାନଵ ଜନସଂଖ୍ୟା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦିଗରେ ଵିକଶିତ ହେଲେ । ଏହାର ପରିଣାମ ସ୍ୱରୂପ କେତେକ ଭିନ୍ନ ଜାତିର ସୃଷ୍ଟି ହେଲା, ଯାହାକୁ ଵୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ଏକ ଏକ ଗମ୍ଭୀର ଲାଟିନ୍ ନାମ ଦେଇଛନ୍ତି ।

ୟୁରୋପ ତଥା ପଶ୍ଚିମ ଏସିଆର ମଣିଷମାନେ 'ହୋମୋ ନିଆଣ୍ଡରଥାଲେନସିସ୍' (ନିଆଣ୍ଡର ଉପତ୍ୟକାର ମଣିଷ) ଭାବେ ଵିକଶିତ ହେଲେ, ଯାହାଙ୍କୁ ସାଧାରଣତଃ 'ନିଆଣ୍ଡରଥାଲ୍' (Neanderthals) କୁହାଯାଏ । ନିଆଣ୍ଡରଥାଲମାନେ ଆମ ସାପିଏନ୍ସଙ୍କ ତୁଳନାରେ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏଵଂ ମାଂସପେଶୀ ବହୁଳ ଥିଲେ । ସେମାନେ ଶୀତଯୁଗର ପଶ୍ଚିମ ୟୁରେସିଆର ଶୀତଳ ଜଳଵାୟୁ ସହ ଖାପ ଖୁଆଇ ରହିଵା ପାଇଁ ସକ୍ଷମ ଥିଲେ । ଏସିଆର ପୂର୍ଵ ଅଞ୍ଚଳରେ 'ହୋମୋ ଏରେକ୍ଟସ' (Homo erectus) ଵା 'ଠିଆ ହୋଇ ଚାଲୁଥିଵା ମଣିଷ' ଵାସ କରୁଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ସେଠାରେ ପ୍ରାୟ ୨୦ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ଧରି ଵଞ୍ଚି ରହିଥିଲେ । Homo erectus ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତର ସବୁଠାରୁ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ମାନଵ ଜାତି ଅଟେ । ଏହି ରେକର୍ଡ ହୁଏତ ଆମ ନିଜ ଜାତି ଦ୍ୱାରା ଭାଙ୍ଗିଵା ସମ୍ଭଵ ନୁହେଁ । ହୋମୋ ସାପିଏନ୍ସ ଆଜିଠାରୁ ହଜାରେ ଵର୍ଷ ପରେ ରହିବେ କି ନାହିଁ ସେଥିରେ ସନ୍ଦେହ ଅଛି, ତେଣୁ ୨୦ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଵା ଆମ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ କଥା ।

ଇଣ୍ଡୋନେସିଆର ଜାଭା ଦ୍ୱୀପରେ 'ହୋମୋ ସୋଲୋଏନସିସ୍' (ସୋଲୋ ଉପତ୍ୟକାର ମଣିଷ) ଵାସ କରୁଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ କ୍ରାନ୍ତୀୟ ଜଳଵାୟୁରେ ରହିଵା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଥିଲେ । ଇଣ୍ଡୋନେସିଆର ଅନ୍ୟ ଏକ ଛୋଟ ଦ୍ୱୀପ 'ଫ୍ଲୋରେସ୍'ରେ ପ୍ରାୟ ପ୍ରାଚୀନ ମଣିଷମାନେ ଏକ ଵାମନ ପ୍ରକ୍ରିୟା (dwarfing) ଦେଇ ଗତି କରିଥିଲେ । ଯେତେବେଳେ ସମୁଦ୍ରର ଜଳସ୍ତର ଖୁବ୍ କମ୍ ଥିଲା, ସେତେବେଳେ ମଣିଷମାନେ ପ୍ରଥମେ ଫ୍ଲୋରେସରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ ଏଵଂ ମୁଖ୍ୟ ଭୂଭାଗରୁ ସେଠାକୁ ଯିଵା ସହଜ ଥିଲା । କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ସମୁଦ୍ର ପତ୍ତନ ପୁଣି ବଢ଼ିଗଲା, କିଛି ଲୋକ ସେହି ଦ୍ୱୀପରେ ଫସିଗଲେ । ସେଠାରେ ସମ୍ଵଳ ଵା ଖାଦ୍ୟର ଅଭାଵ ଥିଲା । ବଡ଼ ଲୋକମାନେ, ଯାହାଙ୍କୁ ଅଧିକ ଖାଦ୍ୟ ଦରକାର ହୁଏ, ସେମାନେ ପ୍ରଥମେ ମୃତ୍ୟୁଵରଣ କଲେ । ଛୋଟ ଆକାରର ଲୋକମାନେ ବଞ୍ଚି ରହିଵାରେ ସଫଳ ହେଲେ । ପିଢ଼ି ପରେ ପିଢ଼ି ଧରି ଫ୍ଲୋରେସର ଲୋକମାନେ ଵାମନ ହୋଇଗଲେ । ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଜାତି, ଯାହାଙ୍କୁ ଵୈଜ୍ଞାନିକମାନେ 'ହୋମୋ ଫ୍ଲୋରେସିଏନସିସ୍' (Homo floresiensis) ନାମରେ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସର୍ଵାଧିକ ଉଚ୍ଚତା ମାତ୍ର ଏକ ମିଟର ଥିଲା ଏଵଂ ଓଜନ ୨୫ କିଲୋଗ୍ରାମରୁ ଅଧିକ ନଥିଲା । ତଥାପି ସେମାନେ ପଥରର ହତିଆର ତିଆରି କରିପାରୁଥିଲେ ଏଵଂ ବେଳେବେଳେ ଦ୍ୱୀପର ହାତୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶିକାର କରୁଥିଲେ - ଯଦିଓ ସତ କହିଵାକୁ ଗଲେ, ସେହି ହାତୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଵାମନ ଆକାରର ଜାତି ଥିଲେ ।

୨୦୧୦ ମସିହାରେ ଆଉ ଏକ ହଜିଯାଇଥିଵା ମାନଵଜାତିକୁ ଲୋକଲୋଚନକୁ ଅଣାଯାଇଥିଲା, ଯେତେବେଳେ ଵୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ସାଇବେରିଆର 'ଡେନିସୋଵା' ଗୁମ୍ଫା ଖୋଳୁଥିଵା ସମୟରେ ଏକ ପଥର ପାଲଟିଯାଇଥିଵା ଆଙ୍ଗୁଠି ହାଡ଼ ପାଇଥିଲେ । ଜିନେଟିକ୍ ଵିଶ୍ଳେଷଣରୁ ପ୍ରମାଣିତ ହେଲା ଯେ ସେହି ଆଙ୍ଗୁଠିଟି ଏକ ଅଜ୍ଞାତ ମାନଵ ଜାତିର ଥିଲା, ଯାହାର ନାମ 'ହୋମୋ ଡେନିସୋଵା' (Homo denisova) ରଖାଗଲା ।

କିଏ ଜାଣେ, ଆମର ଏମିତି କେତେ ହଜିଯାଇଥିଵା ସମ୍ପର୍କୀୟମାନେ ଅନ୍ୟ ଗୁମ୍ଫାରେ, ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱୀପରେ କିମ୍ଵା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଜଳଵାୟୁରେ ଆଵିଷ୍କାର ହେଵା ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରି ରହିଛନ୍ତି ।

•ଯେତେବେଳେ ଏହି ମଣିଷମାନେ ୟୁରୋପ ଓ ଏସିଆରେ ଵିକଶିତ ହେଉଥିଲେ, ସେହି ସମୟରେ ପୂର୍ଵ ଆଫ୍ରିକାରେ ମଧ୍ୟ ଵିଵର୍ତ୍ତନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅଟକି ନଥିଲା । ମାନଵଜାତିର ଏହି ସୂତିକାଗୃହ (Cradle of humanity) ଅନେକ ନୂତନ ଜାତିଙ୍କୁ ପାଳନ କରିଵାରେ ଲାଗିଥିଲା, ଯେପରିକି 'ହୋମୋ ରୁଡଲଫେନସିସ୍' (ରୁଡଲଫ୍ ହ୍ରଦର ମଣିଷ), 'ହୋମୋ ଏରଗାଷ୍ଟର୍' (କାମିକା ମଣିଷ) ଏଵଂ ଶେଷରେ ଆମର ନିଜ ଜାତି, ଯାହାକୁ ଆମେ ଅତି ଗର୍ଵର ସହ 'Homo Sapiens' (ଜ୍ଞାନୀ ମଣିଷ) ନାମରେ ନାମିତ କରିଛୁ ।

ଏହି ଜାତିଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ କିଛି ଵହୁତ ବଡ଼ ଥିଲେ ଏଵଂ କିଛି ଵାମନ ଥିଲେ । କେତେକ ଭୟଙ୍କର ଶିକାରୀ ଥିଲେ ତ ଆଉ କେତେକ ଶାନ୍ତ ସ୍ୱଭାଵର ଵୃକ୍ଷଲତା ସଂଗ୍ରହକାରୀ ଥିଲେ । କେହି କେଵଳ ଗୋଟିଏ ଦ୍ୱୀପରେ ଵାସ କରୁଥିଲେ ତ ଆଉ ଅନେକ ଵିଶାଳ ମହାଦେଶଗୁଡ଼ିକରେ ଘୂରି ବୁଲୁଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ 'ହୋମୋ' ଵଂଶର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଥିଲେ । ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମାନଵ ଥିଲେ ।

ଏହି ଜାତିଗୁଡ଼ିକୁ ଏକ ସରଳ ରେଖାର ଵଂଶାଵଳୀ ଭାବେ କଳ୍ପନା କରିଵା ଏକ ସାଧାରଣ ଭୁଲ୍ ଧାରଣା - ଯେପରିକି ଏରଗାଷ୍ଟରରୁ ଏରେକ୍ଟସ, ଏରେକ୍ଟସରୁ ନିଆଣ୍ଡରଥାଲ୍ ଏଵଂ ନିଆଣ୍ଡରଥାଲରୁ ଆମର ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି । ଏହି ସରଳରୈଖିକ ମଡେଲ୍ (Linear model) ଏକ ଭୁଲ୍ ପ୍ରଭାଵ ପକାଏ ଯେ କୌଣସି ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ ପୃଥିଵୀରେ କେଵଳ ଗୋଟିଏ ପ୍ରକାରର ମଣିଷ ଵାସ କରୁଥିଲେ ଏଵଂ ପୂର୍ଵର ସମସ୍ତ ଜାତି କେଵଳ ଆମର ପୁରୁଣା ସଂସ୍କରଣ ଥିଲେ । ପ୍ରକୃତ ସତ୍ୟ ହେଉଛି ଯେ ପ୍ରାୟ ୨୦ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵରୁ ପ୍ରାୟ ୧୦,୦୦୦ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ପୃଥିଵୀ ଏକ ସମୟରେ ଅନେକ ମାନଵ ଜାତିଙ୍କର ଵାସସ୍ଥାନ ଥିଲା ।

ଏଵଂ ଏହା କାହିଁକି ଵା ଅସମ୍ଭଵ ହେଵ? ଆଜି ପୃଥିଵୀରେ ଅନେକ ଜାତିର ଶିଆଳ, ଭାଲୁ ଓ ଘୁଷୁରି ଅଛନ୍ତି । ଏକ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ପୂର୍ବେ ପୃଥିଵୀରେ ଅତି କମ୍‌ରେ ଛଅଟି ଭିନ୍ନ ମାନଵ ଜାତି ଵିଚରଣ କରୁଥିଲେ । ଆମର ଵର୍ତ୍ତମାନର ଏକଛତ୍ରଵାଦ (Exclusivity) ହିଁ ଅଦ୍ଭୁତ, ସେହି ବହୁ-ଜାତି ଵିଶିଷ୍ଟ ଅତୀତ ନୁହେଁ - ଏଵଂ ବୋଧହୁଏ ଏହା ଆମ ପାଇଁ ଏକ ଦୋଷାରୋପ ମଧ୍ୟ ଅଟେ । ଯେପରି ଆମେ ଶୀଘ୍ର ଦେଖିଵାକୁ ପାଇଵା, ଆମେ ସାପିଏନ୍ସମାନଙ୍କ ପାଖରେ ନିଜ ଭାତୃଗଣମାନଙ୍କର ସ୍ମୃତିକୁ ଚପାଇ ରଖିଵାର ଯଥେଷ୍ଟ କାରଣ ରହିଛି ।

(ୟୁଵାଲ୍ ନୋଆ ହରାରିଙ୍କ ପୁସ୍ତକ sapiens:a brief history of humankind ପୁସ୍ତକର ଧାରାଵାହିକ ଓଡ଼ିଆ ଅନୁଵାଦର ଏହା ଦ୍ଵିତୀୟ ଭାଗ)

Villain ଶବ୍ଦର ମୂଳ ଅର୍ଥ କ’ଣ ଥିଲା ଜାଣିଛନ୍ତି କି ?

କିଛି ଶବ୍ଦର ମୂଳ ସକାରାତ୍ମକ ଅର୍ଥ ଲୋପ ପାଏ ଏଵଂ ଉକ୍ତ ଶବ୍ଦଟି କ୍ରମଶଃ ନକାରାତ୍ମକ ଅର୍ଥରେ ପ୍ରୟୋଗ ହୋଇଥାଏ ।‌ ଏହାର ଏକ ଜଣାଶୁଣା ଉଦାହରଣ Villain ଶବ୍ଦ ଅଟେ । ଆଜିକାଲି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏ ଶବ୍ଦର ବହୁଳ ଵ୍ୟଵହାର ହେଉଅଛି । ଭାରତୀୟ ଇଣ୍ଡିକ୍ ଭାଷାଗୁଡ଼ିକରେ ଏହାର ପ୍ରତିଶବ୍ଦ "ଖଳନାୟକ" ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଇଥିଲେ ବି ଅନେକେ କଥିତ ଭାଷାରେ ଏହି ଵୈଦେଶିକ ଶବ୍ଦଟି ଵ୍ୟଵହାର କରିଥାନ୍ତି । ତେବେ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ "Villain" ଏକ ସକାରାତ୍ମକ ଶବ୍ଦ ଥିଲା । 

 

"Villain" ଶବ୍ଦର ମୂଳ ଉତ୍ସ ହେଉଛି ଲାଟିନ୍ ଶବ୍ଦ "Villanus"। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଏହାର ମୂଳ ଅର୍ଥ ଥିଲା "Villa" ଵା ଏକ ବଡ଼ କୃଷି ଖମାର (Farmstead) ସହ ଜଡ଼ିତ ଵ୍ୟକ୍ତି। ପୁରୁଣା ଫରାସୀ ଭାଷାରେ ଏହା "Vilein" ରୂପେ ପ୍ରଚଳିତ ଥିଲା। ସେତେବେଳେ ଏହି ଶବ୍ଦର କୌଣସି ଖରାପ ଅର୍ଥ ନଥିଲା। ଏହା କେଵଳ ଜଣେ କୃଷକ, ପରିଶ୍ରମୀ ଶ୍ରମିକ ଵା ଗ୍ରାମଵାସୀଙ୍କୁ ବୁଝାଉଥିଲା ଯିଏ ଜମିଦାରଙ୍କ ଅଧୀନରେ ରହି ଚାଷ କାମ କରୁଥିଲେ।

ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ଇଉରୋପରେ ସାମନ୍ତଵାଦୀ ପ୍ରଥା ପ୍ରଚଳିତ ଥିଲା। ସମାଜ ଦୁଇ ଭାଗରେ ଵିଭକ୍ତ ଥିଲା । ଅଭିଜାତ ଵର୍ଗରେ Knights ଓ Nobles ଭଳି ଲୋକେ ଥିଲେ ଏଵଂ ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷରେ ସାଧାରଣ କୃଷକ ଵା "Vilein" ଥିଲେ।

ଉଚ୍ଚଵର୍ଗର ଲୋକମାନେ ନିଜକୁ ଶିଷ୍ଟାଚାରୀ, ସାହସୀ ଓ ଧାର୍ମିକ ମନେ କରୁଥିଲେ। ଅପରପକ୍ଷରେ, ଦିନରାତି ଖରା ଵର୍ଷା ଶୀତ କାକରରେ କାମ କରୁଥିଵା ଗ୍ରାମଵାସୀମାନଙ୍କୁ ସେମାନେ ଅଶିକ୍ଷିତ, ଅପରିଷ୍କାର ଓ ସଂସ୍କାରହୀନ ଭାବେ ଦେଖୁଥିଲେ। ଓଡ଼ିଶାରେ ମଧ୍ୟ ଆଗେ ଚାଷୀମାନଙ୍କୁ ଅଶିକ୍ଷିତ,ଅସଭ୍ୟ, ଅଭଦ୍ର ଇତ୍ୟାଦି ଉପଲକ୍ଷ କରି ଚଷାଭୁଷା କହୁଥିଲେ। ଗାଉଁଲି ଲୋକ ସରଳ ଥିଲେ ବୋଲି ସେମାନଙ୍କୁ ଓଲୁ ଵିତାର କରାଯାଉଥିଲା ଫଳତଃ ଗାଉଁଲି ଶବ୍ଦର ଏକ ଅର୍ଥ ହୋଇଗଲା ଓଲୁଲୋକ । ନିର୍ଵୋଧ,ଭଦ୍ରତାହୀନ,ଅଖାଡ଼ୁଆ ଓ ଓଲୁଲୋକଙ୍କୁ 

ଚଷାଣ୍ଡିଆ ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଉଥିଲା । ଆଧୁନିକ ଚଳଣି ସହିତ ଖାପଖୁଆଇ ପାରିନଥିଵା ଲୋକଙ୍କୁ ପରେ ମଫସଲିଆ ଓ ମଫୁ ବି କୁହାଗଲା । ଏମନ୍ତକି ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ସଂସ୍କୃତ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଶବ୍ଦର ମଧ୍ୟ ନିର୍ବୁଦ୍ଧିଆ,ନୀଚ,ଇତର,ଅଭଦ୍ର,ଅସଭ୍ୟ,ଅଶ୍ଳୀଳ ଓ ପୋଷା ଘୁଷୁରୀ ଆଦି ଅର୍ଥରେ ପ୍ରୟୋଗ ହେଉଥିଲା ବୋଲି ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭାଷାକୋଷରେ ଲେଖାଅଛି । 

ତେଣୁ ଗ୍ରାମଵାସୀଙ୍କୁ ନ୍ୟୂନ,ହୀନ ମନେ କରିଵାର ଭାଵନା ଊଣାଅଧିକେ ସର୍ଵତ୍ର ଥିଲା । 

ତେଣୁ ୟୁରୋପରେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଘଟିଥିଲା ।‌ଧୀରେ ଧୀରେ "Vilein" ଶବ୍ଦଟି କେଵଳ ଜଣେ ଚାଷୀକୁ ନବୁଝାଇ, ତାଙ୍କର ସାମାଜିକ ସ୍ଥିତିକୁ ଦର୍ଶାଇଲା। ଅଭିଜାତ ଵର୍ଗଙ୍କ ଵିଚାରରେ ଯେହେତୁ ଗ୍ରାମଵାସୀମାନେ ଅଶିକ୍ଷିତ, ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କର କୌଣସି ନୈତିକତା ନାହିଁ। ଯଦି କେହି ଖରାପ ଵ୍ୟଵହାର ଦେଖାଉଥିଲା, ତେବେ ତାକୁ ଉପହାସ କରି କୁହାଯାଉଥିଲା— "ତୁମର ଵ୍ୟଵହାର ଜଣେ ଭିଲେନ୍ (କୃଷକ) ପରି"। ଏହିଠାରୁ ହିଁ ଶବ୍ଦଟି ମନ୍ଦ ଅର୍ଥ ଆଡ଼କୁ ଗତି କଲା।

୧୦୬୬ ମସିହାରେ ନର୍ମାନମାନେ ଇଂଲଣ୍ଡ ଜୟ କରିଵା ପରେ, ଫରାସୀ ଭାଷାର 'Vilain'(କୃଷକ) ଶବ୍ଦ ଇଂଲଣ୍ଡରେ ପ୍ରଚଳିତ ହେଲା। ସେତେବେଳେ ଏହାର ଅର୍ଥ ଥିଲା 'ଜଣେ ଗ୍ରାମଵାସୀ' ଵା 'କୃଷକ'।

ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖଯୋଗ୍ୟ ଯେ ପ୍ରାଚୀନ ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ କୃଷକଙ୍କୁ Ceorl କୁହାଯାଉଥିଲା । ଏହା ସେହି ସମୟର ସାଧାରଣ ମୁକ୍ତ ଚାଷୀଙ୍କୁ ବୁଝାଉଥିଲା, ଯେଉଁମାନେ କୌଣସି ଦାସ ନଥିଲେ କିନ୍ତୁ ସାମାଜିକ ସ୍ତରରେ ଅଭିଜାତ ଶ୍ରେଣୀର ତଳେ ରହୁଥିଲେ। ପରଵର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଏହି ଶବ୍ଦରୁ ହିଁ ଆଧୁନିକ ଇଂରାଜୀ ଶବ୍ଦ "Churl(ଅସଭ୍ୟ,ଅଭଦ୍ର,କଠୋର ଵ୍ୟକ୍ତି)" ର ଉତ୍ପତ୍ତି ହୋଇଛି। Bōnda ଶବ୍ଦଟି ମଧ୍ୟ କୃଷକ ଅର୍ଥରେ ଵ୍ୟଵହୃତ ହେଉଥିଲା । ପରେ Bōnda ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ହେଲା "ନିଜର ଘର ଵା ଜମି ଥିଵା ଵ୍ୟକ୍ତି"। ଏଥିରୁ ଆଧୁନିକ ଇଂରାଜୀ ଶବ୍ଦ "Husband" (House + Bond) ଆସିଛି, ଯାହାର ମୂଳ ଅର୍ଥ ଥିଲା "ଘରର ମାଲିକ"। ଆଜି ଏହା ସ୍ଵାମୀ ଵା ପତି ଅର୍ଥରେ ଵ୍ୟଵହୃତ ହେଉଅଛି ।‌

ପରେ ଯେତେବେଳେ ଫରାସୀ ଭାଷାର କୃଷକ ଅର୍ଥଜ 'Vilain' ଶବ୍ଦ ଆସିଲା ସେତେବେଳେ ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ମୂଳ ଅର୍ଥ ବଦଳିଗଲା । କୃଷକ ଅର୍ଥଜ Ceorl ଶବ୍ଦ ପରେ ଅସଭ୍ୟ ଅର୍ଥରେ ପ୍ରୟୋଗ କରାଗଲା । କିନ୍ତୁ କିଛି ଵର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଫରାସୀ ମୂଳର କୃଷକ ଅର୍ଥଜ Vilain ଶବ୍ଦର ମୂଳ ଅର୍ଥ ମଧ୍ୟ ବଦଳି ନକାରାତ୍ମକ ହୋଇଗଲା । ଏଭଳି ନକାରାତ୍ମକ ଅର୍ଥାନ୍ତର ହେଵାର ମୂଳ କାରଣ ସାମାଜିକ ଥିଲା । 

ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ଶାସକ ଵର୍ଗ ଓ ପରେ ନର୍ମାନ ଅଭିଜାତ ଶ୍ରେଣୀ ବ୍ରିଟେନରେ କୃଷକମାନଙ୍କୁ ନୀଚ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖୁଥିଲେ। ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ଇଉରୋପର ସାମନ୍ତଵାଦୀ ପ୍ରଥାରେ କୃଷକମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁକ୍ତ ନଥିଲେ। ସେମାନେ ଜମିଦାରଙ୍କ ଅଧୀନରେ ରହି ଚାଷ କରୁଥିଲେ ଏଵଂ ଏହା ବଦଳରେ ସୁରକ୍ଷା ଓ ଛୋଟ ଜମି ଖଣ୍ଡେ ପାଉଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଗାଁ ଛାଡ଼ି ଯିଵାର ଅଧିକାର ନଥିଲା।

୧୩୪୮-୫୦ ମସିହାରେ ମହାମାରୀ ଯୋଗୁଁ ଅନେକ ଲୋକ ମୃତ୍ୟୁଵରଣ କଲେ, ଯାହା ଫଳରେ ଶ୍ରମିକ ଅଭାଵ ଦେଖାଦେଲା। କୃଷକମାନେ ଅଧିକ ମଜୁରୀ ଦାବି କଲେ, କିନ୍ତୁ ସରକାର ଆଇନ କରି ମଜୁରୀ ବଢ଼ାଇଵାକୁ ମନା କରିଦେଲେ। ଯୁଦ୍ଧ ଖର୍ଚ୍ଚ ଭରଣା କରିଵା ପାଇଁ ସରକାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଵ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଉପରେ ସମାନ ପରିମାଣର ଟିକସ ଲଦିଦେଲେ, ଯାହା ଗରିବ କୃଷକଙ୍କ ପାଇଁ ଅସହ୍ୟ ଥିଲା। କୃଷକମାନେ ଦାସତ୍ୱ ଶୃଙ୍ଖଳରୁ ମୁକ୍ତି ଏଵଂ ସମାନ ଅଧିକାର ଦାବି କରି ଲଣ୍ଡନ ଅଭିମୁଖେ ଯାତ୍ରା କରିଥିଲେ। 

୧୩୮୧ର Peasants' Revolt ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ଏହି କୃଷକ ଵିଦ୍ରୋହର ମୁଖ୍ୟ ନାୟକ Wat Tyler ଥିଲେ । 

୧୩୮୧ ମସିହାର କୃଷକ ଵିଦ୍ରୋହ ପରେ, ଇଂଲଣ୍ଡର ଉଚ୍ଚଵର୍ଗର ଲୋକେ ଚାଷୀ ଵା 'Villain' ମାନଙ୍କୁ କେବଳ ଗରିବ ନୁହେଁ, ବରଂ 'ଭୟଙ୍କର' ଓ 'ଅମାନୁଷିକ' ବୋଲି ଭାବିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମତରେ, ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଉଚ୍ଚବଂଶୀୟ ଶିଷ୍ଟାଚାର ନାହିଁ, ସେମାନେ ହିଁ ଦୁଷ୍ଟ ଵା ଅଧର୍ମୀ। ଏହି ମାନସିକତା ଯୋଗୁଁ 'ଚାଷୀ' ଅର୍ଥଜ 'Villain' ଶବ୍ଦଟି 'ଦୁଷ୍ଟ' ଅର୍ଥରେ ଵ୍ୟଵହୃତ ହେଵାକୁ ଲାଗିଲା।

ପ୍ରାୟ ପଞ୍ଚଦଶ ଶତାବ୍ଦୀ ବେଳକୁ, "Villain" ଶବ୍ଦର ମୂଳ ଅର୍ଥ (କୃଷକ) ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ହଜିଗଲା। ସମାଜରେ ଏହା ଏପରି ଏକ ଵ୍ୟକ୍ତିକୁ ବୁଝାଇଲା, ଯିଏ ଅଧର୍ମୀ, କ୍ରୂର ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଅଟେ। ସାହିତ୍ୟ ଓ ନାଟକଗୁଡ଼ିକରେ ନାୟକର ଵିପରୀତ ଚରିତ୍ରକୁ "Villain" କୁହାଗଲା, କାରଣ ସେତେବେଳେ ଵିଶ୍ୱାସ କରାଯାଉଥିଲା ଯେ କେଵଳ ଉଚ୍ଚବଂଶଜ ଲୋକ ହିଁ ନାୟକ ହୋଇପାରିବେ ଏଵଂ ନିମ୍ନଵର୍ଗର ଲୋକମାନେ ସ୍ୱଭାବତଃ ମନ୍ଦ ଅଟନ୍ତି ।

ପଞ୍ଚଦଶ ଶତାବ୍ଦୀ ପରେ ଯାଇ ଆଧୁନିକ ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ କୃଷକଙ୍କ ପାଇଁ Farmer ଶବ୍ଦ ପ୍ରଚଳିତ ହେଲା ଏଵଂ ଏହି ଶବ୍ଦଟି ମଧ୍ୟ ଫରାସୀ ଭାଷା ମୂଳର ଶବ୍ଦ ଥିଲା । 

ଅସ୍ତୁ "Villain" ଶବ୍ଦର ଏହି ଅର୍ଥାନ୍ତର ଯାତ୍ରା ଆମକୁ ଶିଖାଏ ଯେ କିପରି ସାମାଜିକ ପକ୍ଷପାତୀତା ଗୋଟିଏ ସକାରାତ୍ମକ ଶବ୍ଦକୁ ଅପମାନଜନକ ଶବ୍ଦରେ ପରିଣତ କରିଦେଇପାରେ। ଯେଉଁ ଶବ୍ଦ ଦିନେ ଭୂମିପୁତ୍ର କୃଷକକୁ ବୁଝାଉଥିଲା, ଆଜି ତାହା କେଵଳ ଅପରାଧ ଓ ଦୁଷ୍ଟାମିର ପରିଚାୟକ ହୋଇ ରହିଯାଇଛି। ଏହା ସମୟର ଏକ ଵିଚିତ୍ର ଵିଡ଼ମ୍ବନା ଛଡ଼ା ଆଉ କିଛି ନୁହେଁ ।

ଏହିପରି ଯେତେବେଳେ ଏକ ଶବ୍ଦର ମୂଳ ସକାରାତ୍ମକ ବା ସମ୍ମାନଜନକ ଅର୍ଥ ସମୟକ୍ରମେ ନକାରାତ୍ମକ, ଅପମାନଜନକ କିମ୍ବା ନିମ୍ନ ଅର୍ଥରେ ପରିଣତ ହୁଏ ତାକୁ ଭାଷାଵିଜ୍ଞାନରେ Pejoration କୁହାଯାଏ । Villain ଓ Ceorl ମୂଳର Churl ଭଳି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ Pejoration ଜାତୀୟ ଶବ୍ଦ କାରଣ ଏଗୁଡ଼ିକର ମୂଳ ସକାରାତ୍ମକ ଅର୍ଥ ଲୋପ ହୋଇ ନକାରାତ୍ମକ ଅର୍ଥ ପ୍ରଚଳିତ ହୋଇଅଛି । 

ଆଜି Semantic Shift ଯୋଗୁଁ Villain' ଶବ୍ଦଟିର ଅର୍ଥ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ବଦଳି ଯାଇଛି କିନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଆ'ଗାଉଁଲି' ଶବ୍ଦଟି ତାର ପୁରୁଣା ଅର୍ଥକୁ ଏବେ ବି ଛାଡ଼ି ନାହିଁ। ଯଦି ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦର ମୂଳ ସକାରାତ୍ମକ ଅର୍ଥ ଓ ପରଵର୍ତ୍ତୀ ନକାରାତ୍ମକ ଅର୍ଥ ଉଭୟ ପ୍ରଚଳିତ ଥାଏ ତେବେ ସେଭଳି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ଭାଷା ବିଜ୍ଞାନରେ Polysemy କୁହାଯାଏ। 

ତେଣୁ ଭାଷା କେଵଳ ଭାବ ଵିନିମୟର ମାଧ୍ୟମ ନୁହେଁ ଵରଂ ଏହା ସମାଜର ମାନସିକତା ତଥା କ୍ଷମତା ସଂଘର୍ଷର ଏକ ପ୍ରତିଫଳନ। "Villain" ଶବ୍ଦର ଏହି ରୂପାନ୍ତରଣ ପ୍ରମାଣ କରେ ଯେ, ସମାଜର ଶାସକ କିମ୍ବା ଅଭିଜାତ ଶ୍ରେଣୀ ଯେତେବେଳେ ନିଜର ଶ୍ରେଷ୍ଠତ୍ୱ ପ୍ରତିପାଦନ କରିଵାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସେମାନେ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ସହ ଜଡ଼ିତ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ହୀନାର୍ଥରେ ଵ୍ୟଵହାର କରିଵାକୁ ପଛାନ୍ତି ନାହିଁ। 

ତେବେ ଆଶାର କଥା ଏହି ଯେ, ଆଧୁନିକ ସମାଜରେ ଶିକ୍ଷା ଓ ସଚେତନତା ଯୋଗୁଁ ଏହି ମାନସିକତାରେ ପରିଵର୍ତ୍ତନ ଆସୁଛି। ଆଜି ଆଉ ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ Farmer ଶବ୍ଦର ନକାରାତ୍ମକ ଅର୍ଥାନ୍ତର ଘଟିନାହିଁ କିମ୍ବା ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ "ଗାଉଁଲି" କହିଲେ କେଵଳ ଅପରିଷ୍କାର ଵା ଅଶିକ୍ଷିତ ଲୋକକୁ ବୁଝାଯାଉନାହିଁ । ଗାଉଁଲି କହିଲେ ଗ୍ରାମଵାସୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବୁଝାଯାଉଛି । ସେହିପରି "ଚଷା" ଶବ୍ଦଟି ଆଜି ଅପମାନଜନକ ଶବ୍ଦର ଶୃଙ୍ଖଳ ଭାଙ୍ଗି "ଅନ୍ନଦାତା" ର ସମ୍ମାନଜନକ ପରିଚୟ ନେଇ ଆତ୍ମପ୍ରକାଶ କରିଛି।

ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ବଦଳିପାରେ, କିନ୍ତୁ ସେହି ଶବ୍ଦ ସହ ଜଡ଼ିତ ମଣିଷର ଗୁରୁତ୍ୱ କେବେ କମିଯାଏ ନାହିଁ। ଭାଷା ଵିଜ୍ଞାନର ଏହି 'Pejoration' ଵା 'Polysemy' ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆମକୁ ସତର୍କ କରାଏ ଯେ, ଆମେ କଥାଵାର୍ତ୍ତା ବେଳେ ଵ୍ୟଵହାର କରୁଥିଵା ଶବ୍ଦ ପଛରେ ଯେଉଁ ଇତିହାସ ଲୁଚି ରହିଛି, ତାହା ଜାଣିଵା ନିତାନ୍ତ ଆଵଶ୍ୟକ। କାରଣ ଅନେକ ସମୟରେ ଏକ ଭୁଲ୍ ଧାରଣାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଵା ଶବ୍ଦ, ସମୟକ୍ରମେ ସତ୍ୟର ମୁଖା ପିନ୍ଧି ସମାଜରେ ପ୍ରଚଳିତ ହୋଇଯାଏ। ତେଣୁ ଶବ୍ଦର ମୂଳ ଉତ୍ସକୁ ଖୋଜିଵା ଅର୍ଥ ହେଉଛି ନିଜର ସାମାଜିକ ଵିଵର୍ତ୍ତନର ଇତିହାସକୁ ପଢ଼ିଵା ।

ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱହୀନ ପ୍ରାଣୀ

ପ୍ରାୟ ୧୩୫୦ରୁ ୧୩୮୦ କୋଟି ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ, ଵସ୍ତୁ, ଶକ୍ତି, ସମୟ ଓ ମହାକାଶର ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା, ଯାହା 'ଵିଗ୍ ଵ୍ୟାଙ୍ଗ୍' ନାମରେ ପରିଚିତ । ଆମ ଵ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଏହି ମୌଳିକ ଵୈଶିଷ୍ଟ୍ୟଗୁଡ଼ିକର କାହାଣୀକୁ ପଦାର୍ଥ ଵିଜ୍ଞାନ କୁହାଯାଏ । ସେଗୁଡ଼ିକର ଆଵିର୍ଭାଵର ପ୍ରାୟ ୩,୦୦,୦୦୦ ଵର୍ଷ ପରେ, ଵସ୍ତୁ ଓ ଶକ୍ତି ଏକାଠି ହୋଇ ପରମାଣୁ ନାମକ ଜଟିଳ ସଂରଚନା ଗଠନ କରିଵାକୁ ଲାଗିଲେ, ଯାହା ପରେ ଅଣୁରେ ପରିଣତ ହେଲା । ପରମାଣୁ, ଅଣୁ ଏଵଂ ସେଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ହେଉଥିଵା ପ୍ରତିକ୍ରିୟାର କାହାଣୀକୁ ରସାୟନ ଵିଜ୍ଞାନ କୁହାଯାଏ ।

ପ୍ରାୟ ୩୮୦ କୋଟି ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ, ପୃଥିଵୀ ନାମକ ଏକ ଗ୍ରହରେ କିଛି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଣୁ ମିଶି ଜୀଵ ନାମକ ଵିଶେଷ ଭାଵେ ବଡ଼ ଓ ଜଟିଳ ସଂରଚନା ଗଠନ କଲେ । ଜୀଵମାନଙ୍କର ଏହି କାହାଣୀକୁ ଜୀଵଵିଜ୍ଞାନ କୁହାଯାଏ । ପ୍ରାୟ ୭୦,୦୦୦ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ, 'ହୋମୋ ସାପିଏନ୍ସ' ପ୍ରଜାତିର ଜୀଵମାନେ 'ସଂସ୍କୃତି' ନାମକ ଅଧିକ ଵିସ୍ତୃତ ସଂରଚନା ଗଠନ କରିଵା ଆରମ୍ଭ କଲେ । ଏହି ମାନଵ ସଂସ୍କୃତିଗୁଡ଼ିକର ପରଵର୍ତ୍ତୀ ଵିକାଶକୁ ଇତିହାସ କୁହାଯାଏ ।

ତିନୋଟି ପ୍ରମୁଖ ଵିପ୍ଳଵ ଇତିହାସର ଗତିପଥକୁ ରୂପରେଖ ଦେଇଥିଲା । "ଜ୍ଞାନାତ୍ମକ ଵିପ୍ଳଵ" ପ୍ରାୟ ୭୦,୦୦୦ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ଇତିହାସର ସୂତ୍ରପାତ କରିଥିଲା । "କୃଷି ଵିପ୍ଳଵ" ପ୍ରାୟ ୧୨,୦୦୦ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ଏହାର ଗତିକୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ କରିଥିଲା । "ଵୈଜ୍ଞାନିକ ଵିପ୍ଳଵ" , ଯାହା ମାତ୍ର ୫୦୦ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା, ଏହା ହୁଏତ ଇତିହାସର ସମାପ୍ତି କରି ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ ଜିନିଷର ଆରମ୍ଭ କରିପାରେ ।

ଏହି "Sapiens: A Brief History of Humankind" ପୁସ୍ତକଟି କୁହେ ଯେ କିପରି ଏହି ତିନୋଟି ଵିପ୍ଳଵ ମଣିଷ ଏଵଂ ସେମାନଙ୍କ ସହ ରହୁଥିଵା ଅନ୍ୟ ଜୀଵମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଭାଵିତ କରିଛି ।

ଇତିହାସ ଆରମ୍ଭ ହେଵାର ଵହୁ ପୂର୍ଵରୁ ମଣିଷର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଥିଲା । ଆଧୁନିକ ମଣିଷ ଭଳି ପ୍ରାଣୀମାନେ ପ୍ରାୟ ୨୫ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ପ୍ରଥମେ ଦେଖାଦେଇଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ଅଗଣିତ ପିଢ଼ି ଧରି ସେମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଵାସସ୍ଥାନରେ ଥିଵା ଅନ୍ୟ ଅସଂଖ୍ୟ ଜୀଵମାନଙ୍କଠାରୁ କୌଣସି ଗୁଣରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ନଥିଲେ ।

ପ୍ରାୟ ୨୦ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ପୂର୍ଵ ଆଫ୍ରିକାରେ ଭ୍ରମଣ କଲାଵେଳେ ଆପଣ ହୁଏତ କିଛି ପରିଚିତ ମାନଵୀୟ ଚରିତ୍ରଙ୍କ ସହ ଭେଟ ହୋଇଥାନ୍ତେ: ନିଜ ଶିଶୁକୁ କୋଳେଇ ଧରିଥିଵା ଚିନ୍ତିତ ମା' ଏଵଂ କାଦୁଅରେ ଖେଳୁଥିଵା କିଛି ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ପିଲା; ସମାଜର ନିୟମ ଵିରୁଦ୍ଧରେ ଵିଦ୍ରୋହ କରୁଥିଵା କ୍ରୋଧୀ ଯୁଵକ ଏଵଂ ଶାନ୍ତିରେ ରହିଵାକୁ ଚାହୁଁଥିଵା କ୍ଳାନ୍ତ ଵୃଦ୍ଧ; ନିଜ ଵୀରତ୍ଵ ଦେଖାଇ ସ୍ଥାନୀୟ ସୁନ୍ଦରୀଙ୍କୁ ଆକୃଷ୍ଟ କରିଵାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଵା ଯୁଵକ ଏଵଂ ସବୁ ଦେଖିସାରିଥିଵା ଜ୍ଞାନୀ ଵୃଦ୍ଧା । ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ମଣିଷମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଭଲ ପାଉଥିଲେ, ଖେଳୁଥିଲେ, ବନ୍ଧୁତା କରୁଥିଲେ ଏଵଂ କ୍ଷମତା ପାଇଁ ପ୍ରତିଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵିତା ମଧ୍ୟ କରୁଥିଲେ - କିନ୍ତୁ ସିମ୍ପାଞ୍ଜି, ଵାବୁନ ଏଵଂ ହାତୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଠିକ୍ ସେଇଆ କରୁଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ବୋଲି କିଛି ନଥିଲା । କେହି ବି ଜାଣି ନଥିଲେ, ଏପରିକି ନିଜେ ମଣିଷ ମଧ୍ୟ ଜାଣି ନଥିଲେ ଯେ ସେମାନଙ୍କ ଵଂଶଧରମାନେ ଦିନେ ଚନ୍ଦ୍ରରେ ପାଦ ଦେଵେ, ପରମାଣୁ ଵିଭାଜନ କରିଵେ, ଜିନେଟିକ୍ କୋଡ୍ ବୁଝିଵେ ଏଵଂ ଇତିହାସ ବହି ଲେଖିଵେ । ପ୍ରାଗୈତିହାସିକ ମଣିଷଙ୍କ ଵିଷୟରେ ଜାଣିଵା ହେତୁ ଥିଵା ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ହେଉଛି ଯେ ସେମାନେ ଅତି ସାଧାରଣ ପ୍ରାଣୀ ଥିଲେ ଏଵଂ ସେମାନଙ୍କର ପରିଵେଶ ଉପରେ ଗରିଲା, ଜୁଳୁଜୁଳିଆ ପୋକ କିମ୍ଵା ଜେଲିଫିସଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରଭାଵ ନଥିଲା ।

ଜୀଵଵିଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜୀଵମାନଙ୍କୁ ଵିଭିନ୍ନ 'ଜାତି' ଵା Speciesରେ ଵିଭକ୍ତ କରନ୍ତି । ଯଦି ଦୁଇଟି ପ୍ରାଣୀ ପରସ୍ପର ସହ ପ୍ରଜନନ କରି ଏକ ପ୍ରଜନନକ୍ଷମ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମ ଦେଇପାରନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନଙ୍କୁ ସମାନ ଜାତିର ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଘୋଡ଼ା ଓ ଗଧଙ୍କ ପୂର୍ଵପୁରୁଷ ସମାନ ଏଵଂ ସେମାନଙ୍କ ଶାରୀରିକ ଗଠନରେ ମଧ୍ୟ ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ଅଛି । କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯୌନ ଆକର୍ଷଣ ଖୁବ୍ କମ୍ ଥାଏ । ଯଦି ବାଧ୍ୟ କରାଯାଏ ତେବେ ସେମାନେ ପ୍ରଜନନ କରିପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ସନ୍ତାନ 'ଖଚର' (Mules) ମାନେ ବନ୍ଧ୍ୟା ଵା ଅଣ-ପ୍ରଜନନକ୍ଷମ ହୋଇଥାନ୍ତି । ତେଣୁ ଗଧର ଡିଏନଏ (DNA) କେବେ ହେଲେ ବି ଘୋଡ଼ା ପାଖକୁ ଯାଇପାରେ ନାହିଁ କିମ୍ଵା ଘୋଡ଼ାର ଡିଏନଏ ଗଧ ପାଖକୁ ଆସିପାରେ ନାହିଁ । ସେଥିପାଇଁ ଏହି ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ପୃଥକ ଜାତି ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ, ଯେଉଁମାନେ ଵିଵର୍ତ୍ତନର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପଥରେ ଗତି କରୁଛନ୍ତି । ଏହାର ଵିପରୀତରେ, ଏକ 'ବୁଲଡଗ୍' ଏଵଂ 'ସ୍ପାନିଏଲ୍' କୁକୁର ଦେଖିଵାକୁ ଅଲଗା ହୋଇପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ସମାନ ଜାତିର ଅଟନ୍ତି ଏଵଂ ସମାନ ଡିଏନଏ ଗ୍ରୁପର ଅଂଶ ଅଟନ୍ତି । ସେମାନେ ସହଜରେ ପ୍ରଜନନ କରିପାରନ୍ତି ଏଵଂ ସେମାନଙ୍କ ଛୁଆମାନେ ବଡ଼ ହୋଇ ଅନ୍ୟ କୁକୁରଙ୍କ ସହ ମିଶି ନୂଆ ଛୁଆ ଜନ୍ମ ଦେଇପାରନ୍ତି ।

ସମାନ ପୂର୍ଵପୁରୁଷରୁ ଵିକଶିତ ହୋଇଥିଵା ଜାତିଗୁଡ଼ିକୁ ଏକାଠି ଏକ 'ଵଂଶ' ଵା 'Genus' ଅଧୀନରେ ରଖାଯାଏ । ସିଂହ, ଵାଘ, ଚିତାଵାଘ ଓ ଜାଗୁଆର ହେଉଛନ୍ତି 'ପାନ୍ଥେରା' (Panthera) ଵଂଶର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଜାତି । ଜୀଵଵିଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜୀଵମାନଙ୍କୁ ଦୁଇ ଭାଗ ଵିଶିଷ୍ଟ ଏକ ଲାଟିନ୍ ନାମ ଦିଅନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରେ ପ୍ରଥମେ ଵଂଶ ଵା Genus ଏଵଂ ପରେ ଜାତି ଵା Species ର ନାମ ରହେ । ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୂପ, ସିଂହକୁ Panthera leo କୁହାଯାଏ, ଅର୍ଥାତ୍ ପାନ୍ଥେରା ଵଂଶର ଲିଓ ଜାତି । ବୋଧହୁଏ ଏହି ଵହି ପଢ଼ୁଥିଵା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଵ୍ୟକ୍ତି ଜଣେ 'Homo sapiens' - ଅର୍ଥାତ୍ 'ହୋମୋ' (ମଣିଷ) ଵଂଶର 'ସାପିଏନ୍ସ' (ଜ୍ଞାନୀ) ଜାତି ।

ଵିଭିନ୍ନ ଵଂଶ ଵା ଜେନସଗୁଡ଼ିକୁ ପୁଣି ଏକତ୍ର କରି 'କୁଳ' ଵା 'ଫ୍ୟାମିଲି' (Families) ଗଠନ କରାଯାଏ, ଯେପରିକି ବିଲେଇ କୁଳ (ସିଂହ, ଚିତାଵାଘ, ଘରୁଆ ଵିଲେଇ), କୁକୁର କୁଳ (ଗଧିଆ, ଶିଆଳ) ଏଵଂ ହାତୀ କୁଳ (ହାତୀ, ମାମଥ୍, ମାଷ୍ଟୋଡନ୍) ।

ଏକ କୁଳ ଵା Familiesର ସମସ୍ତ ସଦସ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ଵଂଶାଵଳୀକୁ ଜଣେ ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ମାତୃପ୍ରଧାନ ଵା ପିତୃପ୍ରଧାନ ପୂର୍ଵପୁରୁଷଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଖୋଜି ପାଇଥାନ୍ତି । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ଗୃହପାଳିତ ଵିଲେଇଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ସବୁଠାରୁ ଭୟଙ୍କର ସିଂହ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ମାର୍ଜାର ଜାତୀୟ ପ୍ରାଣୀ ଏକ ସାଧାରଣ ପୂର୍ଵପୁରୁଷଙ୍କ ଅଂଶୀଦାର, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରାୟ ୨୫ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ଵାସ କରୁଥିଲେ ।

'ହୋମୋ ସାପିଏନ୍ସ' ମଧ୍ୟ ଏକ କୁଳ ଵା ପରିଵାରର ଅନ୍ତର୍ଗତ । ଏହି ସାଧାରଣ ସତ୍ୟଟି ଦିନେ ଇତିହାସର ସବୁଠାରୁ ଗୁପ୍ତ ରହସ୍ୟ ହୋଇ ରହିଥିଲା । ହୋମୋ ସାପିଏନ୍ସ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ନିଜକୁ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କଠାରୁ ପୃଥକ ବୋଲି ଭାବିଵାକୁ ପସନ୍ଦ କରୁଥିଲା; ଏକ ଅନାଥ ଯାହାର କୌଣସି ପରିଵାର ନାହିଁ, ଭାଇଭଉଣୀ କିମ୍ଵା ସମ୍ପର୍କୀୟ ଭାଇ ନାହାନ୍ତି ଏଵଂ ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ହେଉଛି ଯାହାର କୌଣସି ପିତାମାତା ନାହାନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ଏହା ସତ୍ୟ ନୁହେଁ । ଆପଣଙ୍କୁ ଭଲ ଲାଗୁ ଵା ନଲାଗୁ, ଆମେ "Great Apes" ନାମକ ଏକ ବଡ଼ ଓ ଵିଶେଷ ଭାଵେ କୋଳାହଳପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିଵାରର ସଦସ୍ୟ । ଆମର ନିକଟତମ ଜୀଵିତ ସମ୍ପର୍କୀୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିମ୍ପାଞ୍ଜି, ଗରିଲା ଓ ଓରାଙ୍ଗୁଟାନ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ । ସିମ୍ପାଞ୍ଜିମାନେ ଆମର ସବୁଠାରୁ ନିକଟତମ ସମ୍ପର୍କୀୟ। ମାତ୍ର ୬୦ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ, ଜଣେ ମାଈ ଵାନରର ଦୁଇଟି ଝିଅ ଥିଲେ । ଜଣେ ସମସ୍ତ ସିମ୍ପାଞ୍ଜିଙ୍କ ପୂର୍ଵପୁରୁଷ ହେଲେ ଏଵଂ ଅନ୍ୟ ଜଣକ ହେଉଛନ୍ତି ଆମ ନିଜର ଆଈମାଆ (ଵା ପୂର୍ଵପୁରୁଷ) ।

(ୟୁଵାଲ୍ ନୋଆ ହାରାରିଙ୍କ ପୁସ୍ତକ Sapiens: A Brief History of Humankindର ଧାରାଵାହିକ ଓଡ଼ିଆ ଅନୁଵାଦର ଏହା ପ୍ରଥମ ଅଂଶ)

ମଣିଷମାନେ ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍ ଵିଷୟରେ କେମିତି ଜାଣିଲେ?

୧୭୮୩ ମସିହାର କଥା। ଇଂଲଣ୍ଡର ଏକ ଛୋଟ ଗାଁର ଚର୍ଚ୍ଚରେ ପାଦ୍ରୀ ଜନ୍ ମିଚେଲ୍ (John Michell) ରହୁଥିଲେ। ଦିନରେ ସେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ରାତି ହେଲେ ତାଙ୍କ ଆଖି ମହାକାଶର ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ଉପରେ ରହୁଥିଲା। ଖାଲି ସମୟରେ ସେ ଜଣେ ଗଣିତଜ୍ଞ ଓ ଭୂଵିଜ୍ଞାନୀ ଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ । ସେଇଦିନିଆ ନିଉଟନଙ୍କ ମାଧ୍ୟାକର୍ଷଣ ନିୟମ ଚାରିଆଡ଼େ ଚର୍ଚ୍ଚାର ଵିଷୟ ହୋଇଥିଲା। ମିଚେଲ୍‌ଙ୍କ ମନରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଆସିଲା— "ଯଦି ପୃଥିଵୀରୁ ଗୋଟିଏ ପଥର ଫିଙ୍ଗିଲେ ତାହା ମାଧ୍ୟାକର୍ଷଣ ଯୋଗୁଁ ତଳକୁ ଖସି ପଡ଼ୁଛି, ତେବେ ଆଲୋକ ସହିତ କ’ଣ ହେଵ?" ସେତେବେଳେ ଆଲୋକକୁ କ୍ଷୁଦ୍ର କଣିକା ବୋଲି ଧରାଯାଉଥିଲା।

ମିଚେଲ୍ କାଗଜ-କଲମ ଧରି ହିସାବ କରିଵାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେ କଳ୍ପନା କଲେ ଯେ ଯଦି ଗୋଟିଏ ନକ୍ଷତ୍ରର ଓଜନ ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ୫୦୦ ଗୁଣ ଅଧିକ ହୁଏ ଏଵଂ ତାହା ବହୁତ ଘନ ଵା dense ହୁଏ, ତେବେ ତା’ର ମାଧ୍ୟାକର୍ଷଣ ଶକ୍ତି ଏତେ ପ୍ରବଳ ହେଵ ଯେ ତହିଁରୁ ଆଲୋକ ବି ବାହାରକୁ ବାହାରି ପାରିଵ ନାହିଁ। ଆଲୋକ ବାହାରକୁ ଆସିପାରିଵ ନାହିଁ ଅର୍ଥାତ୍ ଆମେ ସେହି ନକ୍ଷତ୍ରକୁ ଦେଖିପାରିଵା ନାହିଁ।

ସେ ଏହାକୁ "Dark Stars" ନାମ ଦେଲେ। ସେତେବେଳେ ଲୋକେ ଏହାକୁ ଏକ କଳ୍ପନା ବୋଲି ଭାବିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହା ହିଁ ଥିଲା ଆଧୁନିକ 'ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍' ଧାରଣାର ପ୍ରଥମ ଵିଜ୍ଞାନଭିତ୍ତିକ ଧାରଣା । 

ଜନ୍ ମିଚେଲ୍ (John Michell) ଯେତେବେଳେ ୧୭୮୩ ମସିହାରେ 'Dark Stars' ଵା 'କୃଷ୍ଣ ନକ୍ଷତ୍ର'ର ଧାରଣା ଦେଇଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ଵୈଜ୍ଞାନିକ ମହଲରେ ଏହାକୁ ନେଇ କୌଣସି ବଡ଼ ଧରଣର ଆଲୋଡ଼ନ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇନଥିଲା। 

ମିଚେଲ୍‌ଙ୍କ ଯୁକ୍ତି ଥିଲା ଯେ ଯଦି କୌଣସି ନକ୍ଷତ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ୫୦୦ ଗୁଣ ବଡ଼ ହୁଏ ଏଵଂ ତା’ର ସାନ୍ଧ୍ରତା ସମାନ ରହେ, ତେବେ ତହିଁର ମାଧ୍ୟାକର୍ଷଣ ଆଲୋକକୁ ଅଟକାଇ ଦେଵ। ସେତେବେଳର ଵୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ଏହାକୁ ଗାଣିତିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଠିକ୍ ବୋଲି ମାନିଲେ ସତ, କିନ୍ତୁ ଵାସ୍ତଵରେ ଏତେ ବଡ଼ ନକ୍ଷତ୍ର ଥାଇପାରେ ବୋଲି କେହି ଵିଶ୍ୱାସ କଲେ ନାହିଁ।

ସେତେବେଳେ ଵିଜ୍ଞାନ ଜଗତରେ ଆଇଜାକ୍ ନ୍ୟୁଟନ୍‌ଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ବହୁତ ଥିଲା। ନ୍ୟୁଟନ୍ ମତ ଦେଲେ - ଆଲୋକ ହେଉଛି କ୍ଷୁଦ୍ର କଣିକା ଵା corpusclesର ସମାହାର। ମିଚେଲ୍‌ଙ୍କ ଧାରଣା ଏହି କଣିକା ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଥିଲା। କିନ୍ତୁ କିଛି ଵର୍ଷ ପରେ ଯେତେବେଳେ ଆଲୋକ ଏକ 'ତରଙ୍ଗ' ଵା wave ବୋଲି ପ୍ରମାଣିତ ହେଲା , ସେତେବେଳେ ଵୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ମାଧ୍ୟାକର୍ଷଣ ଶକ୍ତି ଆଲୋକ ତରଙ୍ଗ ଉପରେ କୌଣସି ପ୍ରଭାବ ପକାଇ ପାରିଵ ନାହିଁ ବୋଲି ଭାବିଲେ । ଫଳରେ ମିଚେଲ୍‌ଙ୍କ ଧାରଣାକୁ ସମସ୍ତେ ଭୁଲିଗଲେ।

ତେବେ ଫ୍ରାନ୍ସର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗଣିତଜ୍ଞ ପିଅରେ ସାଇମନ ଲାପ୍ଲାସ୍ (Pierre-Simon Laplace) ମଧ୍ୟ ୧୭୯୬ରେ ସମାନ ଧାରଣା ନିଜ ବହିରେ ଲେଖିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ପରଵର୍ତ୍ତୀ ସଂସ୍କରଣରେ ସେ ଏହି ଅଂଶଟିକୁ ବହିରୁ ବାହାର କରିଦେଲେ। ବୋଧହୁଏ ସେ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଅନୁଭଵ କଲେ ଯେ ଏହି 'ଅଦୃଶ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର' କଥାଟି ବହୁତ ଅଜବ ଏଵଂ ଏହାର କୌଣସି ଵାସ୍ତଵ ପ୍ରମାଣ ନାହିଁ।

ସେତେବେଳେ ଵୈଜ୍ଞାନିକମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଏମିତି କୌଣସି ଦୂରଵୀକ୍ଷଣ ଯନ୍ତ୍ର ଵା ଵୈଷୟିକ ସୁଵିଧା ନଥିଲା ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ମହାକାଶର ଏହି ଗଭୀର ରହସ୍ୟକୁ ପରୀକ୍ଷା କରିପାରିବେ। ତେଣୁ ସେମାନେ ମିଚେଲ୍‌ଙ୍କ କଥାକୁ ଏକ "କଳ୍ପନା" ବୋଲି ଭାବି ପ୍ରାୟ ୧୦୦ ଵର୍ଷରୁ ଅଧିକ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ।

ଆଇନଷ୍ଟାଇନଙ୍କ ଭୂମିକା ଏହି କାହାଣୀରେ ସବୁଠାରୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ। ୧୯୧୫ ମସିହାରେ ଆଇନଷ୍ଟାଇନ ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର General Theory of Relativity (ସାଧାରଣ ଆପେକ୍ଷିକତା ତତ୍ତ୍ୱ) ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ଦେଖିଵାର ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ହିଁ ବଦଳାଇ ଦେଲେ। କିନ୍ତୁ ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍‌କୁ ନେଇ ତାଙ୍କର ମତାମତ ବହୁତ ଜଟିଳ ଥିଲା । ଆଇନଷ୍ଟାଇନ କହିଲେ ଯେ ମହାକାଶ (Space) ଏକ ଖାଲି ସ୍ଥାନ ନୁହେଁ ଵରଂ ଏହା ଏକ ନମନୀୟ ଚାଦର ପରି। ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଭାରୀ ବସ୍ତୁ (ଯଥା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଵା ଗ୍ରହ) ଏହା ଉପରେ ରହେ, ସେହି ଚାଦରଟି ବଙ୍କେଇ ଯାଏ। ଏହି ବକ୍ରତାକୁ ହିଁ ଆମେ ମାଧ୍ୟାକର୍ଷଣ ବୋଲି କହୁ।

ଆଇନଷ୍ଟାଇନଙ୍କ ସମୀକରଣଗୁଡ଼ିକ ସୂଚନା ଦେଉଥିଲା ଯେ ଯଦି କୌଣସି ଵସ୍ତୁର ଓଜନ ବହୁତ ଅଧିକ ହୁଏ ଏଵଂ ତାହା ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ର ବିନ୍ଦୁରେ ସୀମିତ ରହେ, ତେବେ ସ୍ପେସ୍-ଟାଇମ୍ ଚାଦରରେ ଏକ "ଅସୀମ ଗାତ" ସୃଷ୍ଟି ହେଵ। ଏହି ଗାତରୁ କିଛି ବି ବାହାରି ପାରିବ ନାହିଁ। ରୋଚକ କଥା ହେଉଛି, ନିଜ ଗଣିତ ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍‌ର ସମ୍ଭାବନା ଦେଖାଉଥିଲେ ବି ଆଇନଷ୍ଟାଇନ ଭାବୁଥିଲେ ଯେ ପ୍ରକୃତିରେ ଏମିତି ହେଵା ଅସମ୍ଭଵ। ସେ ଭାବୁଥିଲେ ଯେ ନକ୍ଷତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଏତେ ମାତ୍ରାରେ ସଂକୁଚିତ ହୋଇପାରିବେ ନାହିଁ।

ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ଏମିତି କିଛି ଵସ୍ତୁ ଥାଇପାରେ ଯାହାର ମାଧ୍ୟାକର୍ଷଣ ଅସୀମ, ଏହା ତାଙ୍କୁ ଏକ "ଗାଣିତିକ ଭୁଲ୍" ପରି ମନେହେଉଥିଲା।

ଆଇନଷ୍ଟାଇନଙ୍କ ତତ୍ତ୍ୱ ଅନୁସାରେ ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍‌ର କେନ୍ଦ୍ରରେ ଏକ 'ସିଙ୍ଗୁଲାରିଟି' ଥାଏ, ଯେଉଁଠି ପଦାର୍ଥ ଵିଜ୍ଞାନର ସବୁ ନିୟମ କାମ କରିଵା ବନ୍ଦ କରିଦିଏ। ଆଇନଷ୍ଟାଇନ ଏହି ଧାରଣାକୁ ନେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନଥିଲେ। ଆଇନଷ୍ଟାଇନ ୧୯୩୯ ମସିହାରେ ଏକ ଗଵେଷଣା ପତ୍ର (paper) ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ସେ ପ୍ରମାଣ କରିଵାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ ଯେ ଵାସ୍ତଵ ଦୁନିଆରେ ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍ ଗଠନ ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ।

କିନ୍ତୁ ଆଉଜଣେ ଵିଜ୍ଞାନୀ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଥାଇ ଵିଶ୍ଵକୁ ଏହାର ସମାଧାନ ଜଣାଇଦେଲେ । ପ୍ରଥମ ଵିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ସମୟର କଥା । ୧୯୧୬ ମସିହାରେ, ଯେତେବେଳେ କାର୍ଲ ଶ୍ୱାର୍ଜସ୍କାଲ୍ଡ(Karl Schwarzschild) ନାମରେ ଜଣେ ଗଵେଷକ ରୁଷିଆ ସୀମାରେ ଜର୍ମାନ ସେନା ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ସେହି ସମୟରେ ସେ ବୋମା ଵର୍ଷା ମଧ୍ୟରେ ବସି ଆଇନଷ୍ଟାଇନଙ୍କ ଜଟିଳ ସମୀକରଣଗୁଡ଼ିକୁ ସମାଧାନ କରିଥିଲେ।

ତହୁଁ କାର୍ଲ ଶ୍ୱାର୍ଜସ୍କାଲ୍ଡ ପ୍ରମାଣ କଲେ ଯେ ଯଦି କୌଣସି ଵସ୍ତୁକୁ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସୀମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାପି ଦିଆଯାଏ ତେବେ ତାହା ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍ ହୋଇଯିଵ। ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦୂରତାକୁ ପରେ 'ଶ୍ୱାର୍ଜସ୍କାଲ୍ଡ ଵ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ' କୁହାଗଲା । କାର୍ଲ ଶ୍ୱାର୍ଜସ୍କାଲ୍ଡ ସରଳ ଉଦାହରଣ ସହିତ ନିଜ ମତ ରଖିଵାକୁ ଯାଇ ଲେଖିଥିଲେ ଯେ ଯଦି ଆମ ପୃଥିଵୀକୁ ଏକ ଛୋଟ 'ମଟର ଦାନା' (ପ୍ରାୟ ୯ ମିଲିମିଟର) ଆକାରକୁ ଚାପି ଦିଆଯାଏ, ତେବେ ପୃଥିଵୀ ଏକ ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍‌ରେ ପରିଣତ ହେବ। ଯଦି ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ମାତ୍ର ୩ କିଲୋମିଟର ଵ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ ଵିଶିଷ୍ଟ ଏକ ଗୋଲକରେ ସୀମିତ କରାଯାଏ, ତେବେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍ ହୋଇଯିଵ।

ଶ୍ୱାର୍ଜସ୍କାଲ୍ଡଙ୍କ ଗଣିତରୁ ଜଣାପଡ଼ିଲା ଯେ ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍ ଚାରିପଟେ ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ ଗୋଲାକାର ସୀମା ରହିଛି। କାର୍ଲ ଶ୍ୱାର୍ଜସ୍କାଲ୍ଡଙ୍କ ମତରେ ଏହି ସୀମା ଭିତରକୁ ଯାହା ବି ଯିଵ ସେଠାରେ 'Escape Velocity' (ମୁକ୍ତି ବେଗ) ଆଲୋକର ବେଗଠାରୁ ଅଧିକ ହୋଇଯିଵ। ଯେହେତୁ ଆଲୋକଠାରୁ କେହି ଅଧିକ ବେଗରେ ଗତି କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେଠାରୁ କିଛି ବି ଫେରିଵ ସମ୍ଭଵ ନୁହେଁ।

ଶ୍ୱାର୍ଜସ୍କାଲ୍ଡ ଏକ 'ସିଙ୍ଗୁଲାରିଟି' (Singularity)ର ଧାରଣା ଦେଲେ। ସେ ଦର୍ଶାଇଲେ ଯେ ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍‌ର କେନ୍ଦ୍ରରେ ସବୁ ପଦାର୍ଥ ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ର ବିନ୍ଦୁରେ ଜମା ହୋଇ ରହେ, ଯେଉଁଠାରେ ମାଧ୍ୟାକର୍ଷଣ ଶକ୍ତି ଏଵଂ ସ୍ପେସ୍-ଟାଇମ୍ ବକ୍ରତା ଅସୀମ (Infinite) ହୋଇଥାଏ।

କାର୍ଲ ଶ୍ୱାର୍ଜସ୍କାଲ୍ଡ ଯେଉଁ ସମାଧାନ ଦେଇଥିଲେ, ତାହା ଏକ ସ୍ଥିର (Non-rotating) ଏଵଂ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚାର୍ଜ ନଥିଵା ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍ ପାଇଁ ଥିଲା। ଏହାକୁ ଆଜି ମଧ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ଵିଜ୍ଞାନରେ 'ଶ୍ୱାର୍ଜସ୍କାଲ୍ଡ ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍' କୁହାଯାଏ।

ଶ୍ୱାର୍ଜସ୍କାଲ୍ଡ ଏହି ସମସ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତଥ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ଆଇନଷ୍ଟାଇନଙ୍କ ପାଖକୁ ଚିଠି ଲେଖି ପଠାଇଥିଲେ। 

ଆଇନଷ୍ଟାଇନ ଯେତେବେଳେ ଶ୍ୱାର୍ଜସ୍କାଲ୍ଡଙ୍କ ଚିଠି ପାଇଲେ, ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ସେ ଵିଶ୍ୱାସ କରିପାରୁନଥିଲେ ଯେ ଯୁଦ୍ଧର ସେହି ଭୟଙ୍କର ପରିସ୍ଥିତି ମଧ୍ୟରେ କେହି ଜଣେ ତାଙ୍କର ଏତେ ଜଟିଳ ସମୀକରଣର ଏତେ ନିର୍ଭୁଲ୍ ଭାବରେ ସମାଧାନ ବାହାର କରିପାରିଵ।

ଆଇନଷ୍ଟାଇନ ଶ୍ୱାର୍ଜସ୍କାଲ୍ଡଙ୍କୁ ଚିଠି ଲେଖି କହିଥିଲେ, "ମୁଁ ଆଶା କରିନଥିଲି ଯେ କେହି ଜଣେ ଏତେ ସହଜରେ ଏଵଂ ନିର୍ଭୁଲ୍ ଭାବେ ଏହି ସମୀକରଣର ସମାଧାନ କରିପାରିଵ।" ସେ ଶ୍ୱାର୍ଜସ୍କାଲ୍ଡଙ୍କ କାମକୁ ନିଜେ ପ୍ରୁସିଆନ୍ ଏକାଡେମୀ ଅଫ୍ ସାଇନ୍ସରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ।

ଯଦିଓ ଆଇନଷ୍ଟାଇନ ଗଣିତକୁ ଠିକ୍ ବୋଲି ମାନିଲେ, କିନ୍ତୁ ଶ୍ୱାର୍ଜସ୍କାଲ୍ଡ ବାହାର କରିଥିଵା 'ସିଙ୍ଗୁଲାରିଟି' (ଯେଉଁଠି ମାଧ୍ୟାକର୍ଷଣ ଅସୀମ ହୋଇଯାଏ)କୁ ସେ ଵାସ୍ତଵରେ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ସେ ଭାବିଲେ ଏହା କେଵଳ ଗଣିତରେ ସମ୍ଭଵ । ପ୍ରକୃତିରେ ଏମିତି କୌଣସି ଵସ୍ତୁ ନଥାଇପାରେ ଯାହା ନିଜେ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ସଂକୁଚିତ ହୋଇ ଗୋଟିଏ ବିନ୍ଦୁ ପାଲଟିଯିଵ।

କିନ୍ତୁ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟଵଶତଃ, ଏହି ଆଵିଷ୍କାରର ମାତ୍ର କିଛି ମାସ ପରେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକ ଵିରଳ ଚର୍ମ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା। ଆଇନଷ୍ଟାଇନ ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁରେ ମର୍ମାହତ ହୋଇଥିଲେ ଏଵଂ ତାଙ୍କ କାମକୁ ଵିଜ୍ଞାନ ଜଗତ ଆଗରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ।

ଶ୍ୱାର୍ଜସ୍କାଲ୍ଡଙ୍କ ପରେ ଏହି ଵିଷୟରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରମାଣ ଦେଇଥିଲେ ଜଣେ ଭାରତୀୟ ଵୈଜ୍ଞାନିକ ଯିଏ ମାତ୍ର ୧୯ ଵର୍ଷ ଵୟସରେ ଜାହାଜରେ ଯାତ୍ରା କରୁଥିଵା ସମୟରେ ଏକ ଏମିତି ତଥ୍ୟ ବାହାର କରିଥିଲେ ଯାହା ଵିଜ୍ଞାନ ଜଗତକୁ ଚକିତ କରି ଦେଇଥିଲା । 

୧୯୩୦ ମସିହାରେ, ୧୯ ଵର୍ଷର ଜଣେ ଭାରତୀୟ ଯୁଵକ ସୁବ୍ରମଣ୍ୟମ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର (S. Chandrasekhar) ଭାରତରୁ ଇଂଲଣ୍ଡକୁ ଜାହାଜରେ ଯାତ୍ରା କରୁଥିଲେ। ସେହି ୧୮ ଦିନର ଦୀର୍ଘ ଯାତ୍ରା ସମୟରେ ସେ କେଵଳ କାଗଜ ଓ କଲମ ଧରି ବସିଥିଲେ ଏଵଂ ନକ୍ଷତ୍ରଗୁଡ଼ିକର ମୃତ୍ୟୁ ଵିଷୟରେ ଗଣିତ ଦ୍ଵାରା ସମାଧାନର ବାଟ ଖୋଜୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ସେ ଯେଉଁ ତଥ୍ୟ ବାହାର କଲେ, ତାହା ପୂରା ଵିଜ୍ଞାନ ଜଗତକୁ ହଲେଇ ଦେଇଥିଲା।

ସେତେବେଳେ ଵେଜ୍ଞାନିକମାନେ ଭାବୁଥିଲେ ଯେ ସବୁ ନକ୍ଷତ୍ର ମରିଵା ପରେ 'White Dwarf' ବା ଶ୍ୱେତ ଵାମନ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ପରିଣତ ହୋଇ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଆନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ଗଣିତ କରି ଦେଖାଇଲେ ଯେ ଏହା ସବୁ ନକ୍ଷତ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ସତ ନୁହେଁ। ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖରଙ୍କ ମତରେ କୌଣସି ମୃତ ନକ୍ଷତ୍ରର ଓଜନ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଓଜନର ୧.୪୪ ଗୁଣରୁ ଅଧିକ ହୁଏ, ତେବେ ତାହା କେବେ ବି ସ୍ଥିର ହୋଇ ରହିପାରିଵ ନାହିଁ। ନିଜର ପ୍ରବଳ ମାଧ୍ୟାକର୍ଷଣ ଯୋଗୁଁ ନକ୍ଷତ୍ରଟି ଭିତରକୁ ସଂକୁଚିତ ହେଵାକୁ ଲାଗିଵ ଏଵଂ ଶେଷରେ ଏକ ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍ ସୃଷ୍ଟି କରିଵ। ଏହି ୧.୪୪ ସଂଖ୍ୟାକୁ ଆଜି ଆମେ 'ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ସୀମା' ବୋଲି କହୁ।

ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ଯେତେବେଳେ କେମ୍ବ୍ରିଜ୍ ଵିଶ୍ୱଵିଦ୍ୟାଳୟରେ ନିଜର ଏହି ରିସର୍ଚ୍ଚ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ, ସେତେବେଳର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଭାଵଶାଳୀ ଜ୍ୟୋତିର୍ଵିଜ୍ଞାନୀ ସାର୍ ଆର୍ଥର ଏଡିଙ୍ଗଟନ୍ ତାଙ୍କୁ ସର୍ଵସମ୍ମୁଖରେ ପରିହାସ କରିଥିଲେ। ଏଡିଙ୍ଗଟନ୍ କହିଥିଲେ, "ପ୍ରକୃତିରେ ଏମିତି କିଛି ଅଜବ ନିୟମ ଥାଇପାରେ ଯାହା ନକ୍ଷତ୍ରକୁ ଏମିତି ପାଗଳ ଭଳି ସଂକୁଚିତ ହେଵାରୁ ଅଟକାଇ ଦେଵ।" ସେ ଭାବୁଥିଲେ ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍ ଭଳି ଜିନିଷ ପ୍ରକୃତିରେ ସମ୍ଭଵ ହିଁ ନୁହେଁ।

ତେବେ ଏହି ଅପମାନ ଯୋଗୁଁ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଥିଲେ ଏଵଂ ନିଜର ଗଵେଷଣାର ଦିଗ ବଦଳାଇ ଦେଇଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ସମୟ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସାକ୍ଷୀ। ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖରଙ୍କର ଏହି ଗଣିତ ଶହେ ପ୍ରତିଶତ ଠିକ୍ ଥିଲା। ପ୍ରାୟ ୫୦ ଵର୍ଷ ପରେ, ୧୯୮୩ ମସିହାରେ, ତାଙ୍କର ଏହି କାମ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ନୋବେଲ୍ ପୁରସ୍କାରରେ ସମ୍ମାନିତ କରାଗଲା।

ସେହି ୧୯୩୦ ଦଶକରେ ଵୈଜ୍ଞାନିକ କାର୍ଲ ଜାନସ୍କି ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲେ ଯେ ଅନ୍ତରୀକ୍ଷର ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ଅଦ୍ଭୁତ 'ସାଇଁ ସାଇଁ' ଶବ୍ଦ ଶୁଭୁଛି। ଏହା ଥିଲା ମହାକାଶର ଏକ ସଙ୍କେତ, କିନ୍ତୁ ସେତେବେଳେ କେହି ଜାଣି ନଥିଲେ ଯେ ସେହି ଶବ୍ଦ ପଛରେ ଏକ 'ଅଦୃଶ୍ୟ ମହାଵିରାଟ ବ୍ଲାକ୍‌ହୋଲ୍' ରହିଛି। ସେହି ସଙ୍କେତ ଆକାଶରେ Sagittarius ଵା ଧନୁରାଶି ଥିଵା ଅଞ୍ଚଳରୁ ଆସୁଥିଲା ‌। ପରେ ଷାଠିଏରୁ ସତୁରୀ ଦଶକରେ ଜଣାପଡ଼ିଲା ଯେ ଏହି ସଂକେତ ଆମ ଆକାଶଗଙ୍ଗାର କେନ୍ଦ୍ର ଅଞ୍ଚଳରୁ ଆସୁଅଛି । 

୧୯୬୦ ଦଶକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍‌ର ଧାରଣା କେଵଳ କାଗଜ କଲମରେ ଥିଲା। ସେହି ସମୟରେ ମଣିଷ ନୂଆ କରି ମହାକାଶକୁ ରେଡିଓ ଟେଲିସ୍କୋପ୍ ସାହାଯ୍ୟରେ ଦେଖିଵା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା। ଏଲିଅନ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସଂକେତ ଖୋଜିଵାକୁ କିଛି ଲୋକ ଦିନରାତି ଲାଗିପଡ଼ିଥିଲେ । ଏହି ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ 

୧୯୬୩ ମସିହାରେ Roy Kerr ନାମକ ଜଣେ ଵୈଜ୍ଞାନିକ ପ୍ରମାଣ କଲେ ଯେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ଥିଵା ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ସ୍ଥିର ନୁହନ୍ତି ଵରଂ ସେଗୁଡ଼ିକ ଅତି ବେଗରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣନ (Spin) କରନ୍ତି। ଏହାପରେ ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍‌ର ଏକ ନୂଆ ରୂପ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଲା। ତେବେ ସେ ସମୟର ଅନେକ ଲୋକ ଏହାକୁ ଏଲିଅନମାନଙ୍କର ସଂକେତ ମନେ କରୁଥିଲେ ‌ । 

୧୯୬୭ ମସିହାରେ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଜୋସେଲିନ୍ ବେଲ୍ ବର୍ନେଲ୍ (Jocelyn Bell Burnell) ପ୍ରଥମ କରି ଏକ ଅତି ନିୟମିତ ଵ୍ୟଵଧାନରେ ଆସୁଥିଵା ରେଡିଓ ସଂକେତ ପାଇଲେ, ସେତେବେଳେ ସେମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ପ୍ରକୃତିରେ ଏତେ ନିର୍ଭୁଲ୍ ଓ ନିୟମିତ ସଂକେତ ମିଳିଵା ସେତେବେଳେ ସମ୍ଭବ ବୋଲି କେହି ଭାବି ନଥିଲେ। ପରେ ଜଣାପଡ଼ିଲା ଯେ ତାହା ଏକ Pulsarରୁ ଆସୁଥିଵା ସଂକେତ ଥିଲା । କିନ୍ତୁ ଏହି ସଂକେତଗୁଡ଼ିକ ଏତେ ନିର୍ଭୁଲ୍ ଥିଲା ଯେ ସେତେବେଳେ ଵୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ଥଟ୍ଟାରେ ଵା ଗମ୍ଭୀର ହୋଇ ଏହାର ନାମ ରଖିଥିଲେ LGM-1 (Little Green Men)। ସେମାନଙ୍କୁ ଲାଗିଲା ଯେ କୌଣସି ଏକ ଉନ୍ନତ ସଭ୍ୟତା ଵା ଏଲିଆନମାନେ ଆମ ପାଖକୁ ସଂକେତ ପଠାଉଛନ୍ତି। 

୧୯୭୧ରେ ଵୈଜ୍ଞାନିକମାନେ Cygnus X-1 ନାମକ ଏକ ସ୍ଥାନରୁ ଅତ୍ୟଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏକ୍ସ-ରେ ବାହାରୁଥିଵା ଦେଖିଲେ। ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ଯେ ଗୋଟିଏ ଵିଶାଳ ନୀଳ ନକ୍ଷତ୍ର (HDE 226868) ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ ଵସ୍ତୁ ଚାରିପଟେ ବହୁତ ଜୋରରେ ଘୂରି ବୁଲୁଛି। ସେହି ଅଦୃଶ୍ୟ ଵସ୍ତୁଟି ନକ୍ଷତ୍ରର ଗ୍ୟାସ୍‌କୁ ନିଜ ଆଡ଼କୁ ଟାଣୁଥିଲା। ସେହି ଗ୍ୟାସ୍ ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍ ଭିତରକୁ ଯିଵା ପୂର୍ଵରୁ ଏକ ଘୂର୍ଣ୍ଣାୟମାନ ଥାଳି ପରି ହୋଇ ପ୍ରବଳ ଗରମ ହୋଇଯାଉଥିଲା ଏଵଂ ସେଥିରୁ ହିଁ ଏକ୍ସ-ରେ ବାହାରୁଥିଲା। ଏହା ପ୍ରମାଣ କଲା ଯେ ସେଠାରେ ଏକ ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍ ଅଛି।

୧୯୭୪ ମସିହାରେ ବ୍ରୁସ୍ ବାଲିକ୍ ଓ ରବର୍ଟ ବ୍ରାଉନ୍ ନାମରେ ଦୁଇଜଣ ଗଵେଷକ ଵୈଜ୍ଞାନିକ କାର୍ଲ ଜାନସ୍କିଙ୍କ ପରି ଧନୁରାଶୀ ଆଡ଼ୁ ଆସୁଥିଵା ସଂକେତ ଵିଷୟରେ ଗଵେଷଣା କରୁଥିଲେ । ଧନୁ ରାଶି ଆଡ଼ୁ ସେମାନେ ଏକ ଅତି ତୀଵ୍ର ଓ କ୍ଷୁଦ୍ର ରେଡିଓ ତରଙ୍ଗ ଉତ୍ସ ଖୋଜି ପାଇଲେ। ସେହି ସମୟରେ ଏତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସଂକେତ ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ର ବିନ୍ଦୁରୁ ଆସିଵା ଅସମ୍ଭବ ମନେ ହେଉଥିଲା। ସାଧାରଣତଃ ଏତେ ଶକ୍ତି କୌଣସି ନକ୍ଷତ୍ରରୁ ଆସେନାହିଁ। ତେଣୁ ଵୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ଭାବିଲେ କାଳେ କୌଣସି ବାହାର ଦୁନିଆର ଜୀଵମାନେ ଆମ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନ କରିଵାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି।

ବ୍ରୁସ୍ ବାଲିକ୍ ଓ ରବର୍ଟ ବ୍ରାଉନ୍ ରେଡିଓ ସଂକେତ ଆସୁଥିଵା ସେହି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନକୁ ଚିହ୍ନଟ କରି ତାହାର ନାମ ଧନୁରାଶିର ନାମ ଅନୁସାରେ Sagittarius A* ରଖିଲେ । ଏହା ଏମିତି ଏକ ସ୍ଥାନ ଥିଲା, ଯେଉଁଠାରୁ ପ୍ରବଳ ଶକ୍ତି ବାହାରୁଥିଲା, କିନ୍ତୁ କୌଣସି ଦୂରବୀକ୍ଷଣ ଯନ୍ତ୍ରରେ ସେଠାରେ କିଛି ଦେଖାଯାଉ ନଥିଲା। ତଥାପି ସେତେବେଳେ ଏହା ଏକ ମହାଵିରାଟ କୃଷ୍ଣଵିଵର ବୋଲି କେହି ଅନୁମାନ କରିନଥିଲେ । 

ସେହି ଵର୍ଷ ଅର୍ଥାତ୍ ୧୯୭୪ରେ ଷ୍ଟିଫେନ୍ ହକିଂ ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍ ଵିଷୟରେ ଏମିତି କିଛି କହିଲେ ଯାହା କେହି କଳ୍ପନା କରିନଥିଲେ। ସେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଵିଶ୍ୱାସ କରାଯାଉଥିଲା ଯେ ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍ କେଵଳ ସବୁ କିଛି ଗିଳିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ହକିଂ କହିଲେ ଯେ ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍‌ରୁ କିଛି ବାହାରି ମଧ୍ୟ ପାରେ। ହକିଂ ପ୍ରମାଣ କଲେ ଯେ Quantum Mechanicsର ପ୍ରଭାବ ଯୋଗୁଁ ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍‌ରୁ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ଵିକିରଣ ଵା Radiation ରୂପରେ ବାହାରକୁ ଆସନ୍ତି। ଏହାକୁ 'ହକିଂ ରେଡିଏସନ୍' କୁହାଯାଏ। ଯଦି ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍‌ରୁ ଶକ୍ତି ବାହାରକୁ ଆସିଵ ତେବେ ଏହାର ଓଜନ ଧୀରେ ଧୀରେ କମିଵ। ହକିଂଙ୍କ ମତ ଥିଲା କୋଟି କୋଟି ଵର୍ଷ ପରେ ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍ ଗୁଡ଼ିକ ଧୀରେ ଧୀରେ ଛୋଟ ହୋଇ ଶେଷରେ ଏକ ଵିରାଟ ଵିସ୍ଫୋରଣ ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯିବେ।

କିନ୍ତୁ ଯଦି ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯିଵ, ତେବେ ସେ ଗିଳିଥିବା ସବୁ ଜିନିଷର ସୂଚନା (Information) କୁଆଡ଼େ ଯିଵ ? ଏହା ଆଜି ମଧ୍ୟ ଵିଜ୍ଞାନ ଜଗତ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ପ୍ରଶ୍ନ ହୋଇ ରହିଛି।

ମାତ୍ର ୧୯୭୪ରେ ଷ୍ଟିଫେନ୍ ହକିଂ ଏଵଂ ପଦାର୍ଥ ଵିଜ୍ଞାନୀ Kip Thorneଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ Cygnus X-1କୁ ନେଇ ଏକ ବାଜି ପଡ଼ିଥିଲା। ହକିଂ ବାଜି ଲଗାଇଥିଲେ ଯେ Cygnus X-1 ଏକ ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍ ନୁହେଁ (ଯଦିଓ ସେ ଜାଣିଥିଲେ ଯେ ଏହା ଏକ ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍)। ସେ ଚାହୁଁଥିଲେ ଯେ ଯଦି ତାଙ୍କର ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍ ଉପରେ କରାଯାଇଥିଵା ସାରା ଜୀଵନର ପରିଶ୍ରମ ବେକାର ଯାଏ, ତେବେ ଅତିକମରେ ସେ ବାଜି ତ ଜିତିବେ ! କିନ୍ତୁ ୧୯୯୦ ମସିହାରେ ସେ ନିଜର ପରାଜୟ ସ୍ୱୀକାର କଲେ ଏଵଂ ମାନିଲେ ଯେ ତାହା ପ୍ରକୃତରେ ଏକ ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍।

ଏହାର ଅନେକ ଵର୍ଷ ପରେ ଆମ ନିଜ ଆକାଶଗଙ୍ଗାର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଥିଵା Super Massive Black hole ଵା ମହାଵିରାଟ କୃଷ୍ଣଵିଵର Sagittarius A*ର ପ୍ରକୃତ ସତ୍ୟ ୧୯୯୦ ଦଶକରେ ଉନ୍ମୋଚିତ ହେଲା । ଦୁଇଜଣ ଜିଜ୍ଞାସୁ ଵୈଜ୍ଞାନିକ, ରେନହାର୍ଡ ଜେଞ୍ଜେଲ୍ ଓ ଆଣ୍ଡ୍ରିଆ ଘେଜ୍, ନିଜ ନିଜ ଦଳ ସହିତ ଆକାଶଗଙ୍ଗାର ସେହି ରହସ୍ୟମୟ କେନ୍ଦ୍ରକୁ ଵର୍ଷ ଵର୍ଷ ଧରି ନିରୀକ୍ଷଣ କଲେ। ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ଯେ ସେଠାରେ ଥିଵା S2 ଭଳି ନକ୍ଷତ୍ରଗୁଡ଼ିକ କୌଣସି ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ ବିନ୍ଦୁ ଚାରିପଟେ ଅତି ପ୍ରବଳ ବେଗରେ ଘୂରୁଛନ୍ତି। ସତେ ଯେମିତି କୌଣସି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଜ୍ଞାତ ଶକ୍ତିଉତ୍ସ ସେହି ନକ୍ଷତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜ ଆଡ଼କୁ ଜୋରରେ ଟାଣୁଛି। ସେମାନେ ଗଣିତ ସାହାଯ୍ୟରେ ହିସାବ କରି ଦେଖିଲେ ଯେ, ସେହି ଅଦୃଶ୍ୟ ବିନ୍ଦୁଟିର ଓଜନ ଆମ ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ୪୦ ଲକ୍ଷ ଗୁଣ ଅଧିକ। ଏତେ ଵିଶାଳ ଓଜନ ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ର ସ୍ଥାନରେ ରହିଵା ଅର୍ଥ ତାହା ଏକ 'ସୁପରମାସିଭ୍ ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍' ହୋଇପାରେ ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଗଲା ।

ଵିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଭାଗରେ ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍‌ ଵିଷୟରେ ଆମର ଜ୍ଞାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ବଦଳିଗଲା।

ଵୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ଜାଣିଥିଲେ ଯେ ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍ ନିଜେ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ତା’ର ପାର୍ଶ୍ୱଵର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ଥିଵା ପ୍ରଭାବରୁ ତାକୁ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇପାରିଵ।

ନବେ ଦଶକରେ ଵୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ଜାଣିଵାକୁ ପାଇଲେ ଯେ ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍ କେଵଳ ମୃତ ନକ୍ଷତ୍ରରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ନାହିଁ,ଵରଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବଡ଼ ଗାଲାକ୍ସିର କେନ୍ଦ୍ରରେ ଏକ "ରାକ୍ଷସ" ଭଳି ଵିଶାଳକାୟ ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍ ରହିଛି । ଏଥିରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା ଯେ ଆମ ଗାଲାକ୍ସି 'ମିଲ୍କି ୱେ' (Milky Way) ର ମଝିରେ ଥିଵା 

Sagittarius A* ମଧ୍ୟ ଏକ ବିଶାଳ ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍ ଅଟେ । 

ଆଣ୍ଡ୍ରିଆ ଘେଜ୍ ଓ ରେନହାର୍ଡ ଗେଞ୍ଜେଲ୍ ଦଶନ୍ଧି ଧରି ଆମ ଗାଲାକ୍ସିର କେନ୍ଦ୍ରରେ ଥିଵା ନକ୍ଷତ୍ରଗୁଡ଼ିକର ଗତିଵିଧିକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ପ୍ରମାଣ କଲେ ଯେ ସେଠାରେ ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ ଵସ୍ତୁ ଅଛି ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ୪୦ ଲକ୍ଷ ଗୁଣ ଅଧିକ ଭାରୀ। ଏଥିପାଇଁ ସେମାନଙ୍କୁ ୨୦୨୦ରେ ନୋବେଲ୍ ପୁରସ୍କାର ମିଳିଥିଲା।

ତଥାପି ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍‌କୁ ଦେଖିଵା କଷ୍ଟକର ଥିଲା କିନ୍ତୁ ଵୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ତାଙ୍କର "ଶବ୍ଦ" ଶୁଣିଵାରେ ସଫଳ ହେଲେ। ୧.୩ ବିଲିୟନ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ଦୁଇଟି ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍ ପରସ୍ପର ସହ ଧକ୍କା ହୋଇଥିଲେ। ସେଥିରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଵା ମହାକର୍ଷଣ ତରଙ୍ଗ ଵା Gravitational Waves ୨୦୧୫ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୧୪ରେ ପୃଥିଵୀରେ ପହଞ୍ଚିଲା। LIGO ଡିଟେକ୍ଟର ଏହି କମ୍ପନକୁ ଧରିଵାରେ ସଫଳ ହେଲା। ଏହା ଥିଲା ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍‌ର ଅସ୍ତିତ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରମାଣ। ଏହା ପ୍ରମାଣ କଲା ଯେ ଆଇନଷ୍ଟାଇନଙ୍କ କଥା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସତ ଥିଲା।

୨୦୧୧ରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ କ୍ରିଷ୍ଟୋଫର ନୋଲାନ୍ (Christopher Nolan) ତାଙ୍କର ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର 'Interstellar' ପାଇଁ ଏକ ଏମିତି ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍ Gargantuaର ଦୃଶ୍ୟ ତିଆରି କରିଵାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, ଯାହା ପୂର୍ଵରୁ କେବେ କେହି ଦେଖି ନଥିବେ। କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଏକ ସର୍ତ୍ତ ଥିଲା— ସେଥିରେ କୌଣସି "ନକଲି କଳ୍ପନା" ରହିଵ ନାହିଁ।

ନୋଲାନ୍ ପ୍ରଥମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପଦାର୍ଥ ଵିଜ୍ଞାନୀ କିପ୍ ଥର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। ସେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ଚାହୁଁଛି ଦର୍ଶକମାନେ ଏକ ପ୍ରକୃତ ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍ ଦେଖନ୍ତୁ।" ଥର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟ ରାଜି ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ନୋଲାନ୍‌ଙ୍କୁ ଏକ ଚେତାବନୀ ଦେଲେ— "ମୁଁ ଯେଉଁ ଗଣିତ ଦେବି, ତାକୁ ତୁମକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଵାକୁ ପଡ଼ିଵ, ଵିଜୁଆଲ୍ ଇଫେକ୍ଟସ୍ ପାଇଁ ସେଥିରେ କୌଣସି ପରିଵର୍ତ୍ତନ କରିପାରିଵ ନାହିଁ।"

କିପ୍ ଥର୍ଣ୍ଣ ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍ ଚାରିପଟେ ଆଲୋକ କିପରି ବଙ୍କିଯାଏ, ସେଥିପାଇଁ ଶତାଧିକ ପୃଷ୍ଠାର ଗାଣିତିକ ସମୀକରଣ ଲେଖିଲେ। ସେହି ତଥ୍ୟକୁ ନେଇ ସେତେବେଳେ Double Negative ନାମକ ଏକ VFX ଟିମ୍‌କୁ ଦିଆଗଲା। ସେହି ଟିମ୍ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କମ୍ପ୍ୟୁଟର ପ୍ରୋଗ୍ରାମ ଲେଖିଲେ, ଯାହା ଆଲୋକର ଗତିପଥକୁ ହିସାବ କରୁଥିଲା। ଯେତେବେଳେ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ସେହି ଗଣିତରୁ ଏକ ଚିତ୍ର ବାହାରିଲା, ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଗଲେ। ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍ ଚାରିପଟେ ଏକ ଆଲୋକର ବଳୟ କେଵଳ ମଝିରେ ନଥିଲା ଵରଂ ତାହା ଉପରେ ଏଵଂ ତଳେ ମଧ୍ୟ ବଙ୍କି ରହିଥିଲା। ନୋଲାନ୍ ଏହା ଦେଖି ପ୍ରଥମେ ଦ୍ୱିଧାରେ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଥର୍ଣ୍ଣ ବୁଝାଇଲେ ଯେ ଵାସ୍ତଵରେ ଆଲୋକ ଏମିତି ହିଁ ଦେଖାଯିଵ। 

ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ ଫ୍ରେମ୍ ତିଆରି କରିଵା ପାଇଁ ଶତାଧିକ କମ୍ପ୍ୟୁଟରକୁ ଏକାସାଙ୍ଗରେ କାମ କରିଵାକୁ ପଡ଼ିଲା। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରରେ Gargantua ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍‌କୁ ଜୀଵନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରାୟ ୮୦୦ ଟେରାବାଇଟ୍ ଡାଟା ଵ୍ୟଵହୃତ ହୋଇଥିଲା। ଯେତେବେଳେ ଫିଲ୍ମଟି ପରଦାକୁ ଆସିଲା, ଦର୍ଶକମାନେ ଏକ ଅଭୂତପୂର୍ଵ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ।

ଏହିପରି ଭାବରେ, ନିର୍ଦ୍ଦେଶକଙ୍କ ଜିଦ୍ ଏବଂ ଜଣେ ଵୈଜ୍ଞାନିକଙ୍କ ଗଣିତ ମିଶି Gargantua ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍‌ର ଏକ ଏମିତି ଚିତ୍ର ତିଆରି କଲା ଯାହା ପ୍ରକୃତ ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍ ସହିତ ସମାନ ଥିଲା । 

ଶେଷରେ ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍ ଇତିହାସର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସଫଳତା ୨୦୧୯ ଏପ୍ରିଲ ୧୦ରେ ମିଳିଲା ।

ପୃଥିଵୀର ଵିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଥିଵା ୮ଟି ରେଡିଓ ଟେଲିସ୍କୋପ୍‌କୁ ଏକାଠି କରି ଏକ "ପୃଥିଵୀ ଆକାରର" ଭର୍ଚୁଆଲ୍ ଟେଲିସ୍କୋପ୍ ତିଆରି କରାଗଲା।

ଏହି ଟେଲିସ୍କୋପ୍ M87 ଗାଲାକ୍ସିର କେନ୍ଦ୍ରରେ ଥିଵା ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍‌ର ପ୍ରଥମ ଐତିହାସିକ ଫଟୋ ଉତ୍ତୋଳନ କଲା। ଏହି ଫଟୋରେ ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍ ଚାରିପଟେ ଥିଵା ଆଲୋକର ବଳୟ ଵା Accretion Disk ଏଵଂ ମଝିରେ ଥିଵା କଳା ଅଂଶ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଗଲା।

ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ରହସ୍ୟମୟ ବ୍ଲାକ୍ ହୋଲ୍ ଜଣେ ପାଦ୍ରୀଙ୍କ ଗାଣିତିକ କଳ୍ପନାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଆଜି ଆଧୁନିକ ଵିଜ୍ଞାନର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସତ୍ୟ ଭାବେ ପ୍ରମାଣିତ ହୋଇଛି। ଆଇନଷ୍ଟାଇନ, ଶ୍ୱାର୍ଜସ୍କାଲ୍ଡ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଶେଖରଙ୍କ ଭଳି ଵୈଜ୍ଞାନିକଙ୍କ କଠିନ ପରିଶ୍ରମ ଓ ଜିଜ୍ଞାସା ବଳରେ ଆମେ ଏହି ଅଦୃଶ୍ୟ ଶକ୍ତିକୁ ବୁଝିଵାରେ ସଫଳ ହୋଇଛେ। ଶେଷରେ 'ଇଣ୍ଟରଷ୍ଟେଲାର' ଭଳି ସିନେମାର ଦୂରଦୃଷ୍ଟି ଏଵଂ ୨୦୧୯ର ପ୍ରକୃତ ଫଟୋ ମଣିଷର ଅଜ୍ଞେୟକୁ ଜାଣିଵାର ଅଦମ୍ୟ ସାହସକୁ ସାରା ଵିଶ୍ୱ ଆଗରେ ଉନ୍ମୋଚିତ କରିଛି।

La Planète des singes: ସଭ୍ୟତାର ସଂଘର୍ଷ ଓ ଵିଵର୍ତ୍ତନର ଵ୍ୟଙ୍ଗ୍ୟ

Planet of the Apes ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ସହିତ ଅନେକେ ପରିଚିତ ଥିବେ । ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋଟ ଦଶଗୋଟି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଏଵଂ ଏକାଧିକ ଆନିମେସନ୍ ତଥା ସିରିଜ୍ ଏହି ନାମରେ ମୁକ୍ତିଲାଭ କରିଛି । ତେବେ ଏହି Planet of the Apes ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଫରାସୀ ଲେଖକ Pierre Boulleଙ୍କ ଫରାସୀ ଭାଷାରେ ଲିଖିତ ଏକ ଉପନ୍ୟାସରୁ ପ୍ରେରିତ । ଏହା ପ୍ରଥମ କରି ୧୯୬୩ ମସିହାରେ ଫରାସୀ ଭାଷାରେ 'La Planète des singes' ନାମରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା । ଗ୍ରୀକ୍ simos ତଥା ଲାଟିନ୍ simius ମୂଳର ଫରାସୀ ଶବ୍ଦ singesର ଅର୍ଥ Apes ଵା ଵାନର ଅଟେ । ତେଣୁ ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ ଅନୁଵାଦ ସମୟରେ Planète des singes ଉପନ୍ୟାସର ନାମ Planet of the Apes ରଖାଗଲା ଏଵଂ ଏହି ନାମରେ ଵିଶ୍ଵଵିଖ୍ୟାତ ହେଲା । 

୧୯୬୩ ମସିହାରେ ହିଁ La Planète des singes ଫରାସୀ ଉପନ୍ୟାସର ପ୍ରଥମ ଇଂରାଜୀ ଅନୁବାଦ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା। ଆମେରିକାରେ ଏହା 'Planet of the Apes' ଏଵଂ ବ୍ରିଟେନରେ 'Monkey Planet' ନାମରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନଟି ଏତେ ଲୋକପ୍ରିୟ ହୋଇଥିଲା ଯେ ଵିଶ୍ଵର ଅନେକ ଭାଷାରେ ଏହାର ଅନୁଵାଦ କରାଯାଇଥିଲା ଏଵଂ ୧୯୬୮ ଏହାକୁ ନେଇ ପ୍ରଥମ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ନିର୍ମାଣ ହୋଇଥିଲା । ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ନିର୍ମାଣ ହୋଇଯିଵା ପରେ ଵାନରମାନଙ୍କର ମନୁଷ୍ୟ ସମ୍ରାଜ୍ୟ ଉପରେ ଆଧିପତ୍ୟ ଵିଷୟଟି ଏକ ଵିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ 'Pop Culture'ରେ ପରିଣତ କରିଦେଲା।

 'La Planète des singes' ଉପନ୍ୟାସର କାହାଣୀ ମହାକାଶର ଅଥଳ ଶୂନ୍ୟତା ମଧ୍ୟରେ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଜେଫ୍ ଓ ଫିଲିସ୍ ଦମ୍ପତି ନିଜର ମହାକାଶ ଯାନରେ ବୁଲୁଥିଵା ସମୟରେ ଏକ କାଚ ବୋତଲ ପାଆନ୍ତି, ଯାହା ଭିତରେ କିଛି କାଗଜ ଗୁଡ଼ା ହୋଇ ରହିଥାଏ। ସେହି କାଗଜରେ ଲେଖାଥିଲା ୟୁଲିସ୍ ମେରୋ (Ulysse Mérou) ନାମକ ଜଣେ ସାମ୍ଵାଦିକଙ୍କର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଅନୁଭୂତି, ଯିଏ ଵ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଏକ ଅଜଣା ଗ୍ରହରେ ମାନଵଜାତିର ପତନ ନିଜ ଆଖିରେ ଦେଖିଥିଲେ।

ସମୟ ପ୍ରାୟ ୨୫୦୦ ମସିହା। ପ୍ରଫେସର ଏନ୍‌ଟେଲ୍‌, ସାମ୍ଵାଦିକ ୟୁଲିସ୍ ଏଵଂ ଜଣେ ଯୁଵକ ଆର୍ଥର ଏକ ଆଧୁନିକ ମହାକାଶ ଯାନରେ ପୃଥିଵୀଠାରୁ ବହୁ ଦୂରରେ ଥିଵା ଆଦ୍ରା ଵା Betelgeuse ନକ୍ଷତ୍ର ମଣ୍ଡଳ ଅଭିମୁଖେ ଯାତ୍ରା କରନ୍ତି। ସେଠାରେ ସେମାନେ ଏକ ଗ୍ରହ ଆଵିଷ୍କାର କରନ୍ତି, ଯାହାର ନାମ ରଖନ୍ତି 'ସୋରୋର' (Soror)। ଦୂରରୁ ଏହି ଗ୍ରହଟି ପୃଥିଵୀ ଭଳି ଅଵିକଳ ସୁନ୍ଦର ଓ ଶାନ୍ତ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।

ସେମାନେ ଯେତେବେଳେ ସୋରୋର ଗ୍ରହରେ ଓହ୍ଲାନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେଖନ୍ତି ଯେ ସେଠାରେ ମଣିଷ ଅଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୁଦ୍ଧିହୀନ ଓ ଉଲଗ୍ନ। ସେମାନେ କଥା କହିପାରନ୍ତି ନାହିଁ ଏଵଂ ଜଙ୍ଗଲୀ ପଶୁଙ୍କ ଭଳି ଵ୍ୟଵହାର କରନ୍ତି। ୟୁଲିସ୍ ସେଠାରେ ନୋଭା ନାମକ ଏକ ସୁନ୍ଦରୀ ଯୁଵତୀଙ୍କୁ ଭେଟନ୍ତି।

ଠିକ୍ ସେତିକି ବେଳେ ଶିକାରୀମାନଙ୍କର ଏକ ଦଳ ଆସି ପହଞ୍ଚନ୍ତି। ୟୁଲିସ୍ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ଦେଖନ୍ତି ଯେ ସେହି ଶିକାରୀମାନେ ମଣିଷ ନୁହନ୍ତି ଵରଂ ଵନ୍ଧୁକ ଧରିଥିଵା ଏଵଂ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିଵା ଗରିଲା ଅଟନ୍ତି ! ସେଠାରେ ମଣିଷମାନଙ୍କୁ ପଶୁ ଭଳି ଶିକାର କରାଯାଉଥିଲା। ଏହି ଆକ୍ରମଣରେ ଆର୍ଥରଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ ଏଵଂ ୟୁଲିସ୍ ବନ୍ଦୀ ହୋଇ ଵାନରମାନଙ୍କ ସହରକୁ ଆସନ୍ତି।

ୟୁଲିସ୍‌ଙ୍କୁ ଏକ ଵୈଜ୍ଞାନିକ ଗଵେଷଣାଗାରରେ ରଖାଯାଏ ଯେଉଁଠି ମଣିଷମାନଙ୍କ ଉପରେ ପରୀକ୍ଷା କରାଯାଉଥିଲା। ଏଠାରେ ଵାନର ସମାଜର ତିନୋଟି ଶ୍ରେଣୀ ଥିଲେ । ଗରିଲାମାନେ ଶାସକ ଓ ସୈନ୍ୟ ଥିଲେ । ଓରାଙ୍ଗୁଟାନମାନେ ପୁରାତନ ଚିନ୍ତାଧାରାର ପଣ୍ଡିତ ଥିଲେ ଏଵଂ ସିମ୍ପାଞ୍ଜିଭାନେ ପ୍ରଗତିଶୀଳ ଵୈଜ୍ଞାନିକ ଥିଲେ ।

ୟୁଲିସ୍ ଜଣେ ସିମ୍ପାଞ୍ଜି ଵୈଜ୍ଞାନିକ ଜିରାଙ୍କୁ ନିଜର ବୁଦ୍ଧିମତା ପ୍ରମାଣ କରି ଦେଖାନ୍ତି। ସେ କାଗଜରେ ଜ୍ୟାମିତିକ ଚିତ୍ର ଆଙ୍କନ୍ତି ଏଵଂ ଗାଣିତିକ ସୂତ୍ର ଲେଖନ୍ତି। ଜିରା ବୁଝିପାରନ୍ତି ଯେ ୟୁଲିସ୍ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ପ୍ରାଣୀ। ଜିରା ଆଉ ତାଙ୍କ ପ୍ରେମିକ କର୍ଣ୍ଣେଲିଅସ୍, ୟୁଲିସ୍‌ଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିଵାକୁ ଆଗେଇ ଆସନ୍ତି।

ୟୁଲିସ୍ ଵାନରମାନଙ୍କ ଭାଷା ଶିଖନ୍ତି ଏଵଂ ଏକ ସର୍ଵସାଧାରଣ ସଭାରେ କଥା କହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଚମକାଇ ଦିଅନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଓରାଙ୍ଗୁଟାନ ନେତା ଡକ୍ଟର ଜାୟସ୍ ଏହାକୁ ଵିପଜ୍ଜନକ ବୋଲି ଭାବନ୍ତି। ଜିରା ଓ କର୍ଣ୍ଣେଲିଅସ୍ ୟୁଲିସ୍‌ଙ୍କୁ ନେଇ ଏକ ପୁରାତନ ସ୍ଥଳୀକୁ ଯାଆନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଖନନ ସମୟରେ ମଣିଷମାନଙ୍କର ପୁରାତନ ପୋଷାକ ଓ ଖେଳନା ମିଳିଥାଏ। ଏଥିରୁ ପ୍ରମାଣିତ ହୁଏ ଯେ ହଜାର ହଜାର ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ସୋରୋର ଗ୍ରହରେ ମଣିଷମାନେ ଶାସନ କରୁଥିଲେ ଏଵଂ ଵାନରମାନେ ସେମାନଙ୍କର ଦାସ ଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ମଣିଷ ନିଜର ଆଳସ୍ୟ ଓ ଵୈଜ୍ଞାନିକ ଭୁଲ୍ ଯୋଗୁଁ ବୁଦ୍ଧି ହରାଇ ଵସିଲେ ଏଵଂ ଵାନରମାନେ ସେମାନଙ୍କ ସ୍ଥାନ ଦଖଲ କରିନେଲେ।

ୟୁଲିସ୍ ସେହି ଗ୍ରହରେ ଅଧିକ ସମୟ ରହିଵା ନିରାପଦ ନୁହେଁ ବୋଲି ଅନୁଭଵ କରନ୍ତି। ସେ ନୋଭା ଏଵଂ ସେମାନଙ୍କର ନଵଜାତ ପୁଅ ସହ ସେହି ମହାକାଶ ଯାନରେ ପୃଥିଵୀକୁ ଫେରିଆସନ୍ତି। ୟୁଲିସ୍ ଆଶା କରିଥିଲେ ଯେ ସେ ନିଜ ପ୍ରିୟ ପୃଥିଵୀରେ ମଣିଷମାନଙ୍କ ଗହଣରେ ଶାନ୍ତିରେ ରହିବେ।

କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ସେମାନଙ୍କର ଯାନ ପ୍ୟାରିସ୍‌ର ଏକ ଵିମାନ ବନ୍ଦରରେ ଓହ୍ଲାଏ, ୟୁଲିସ୍ ଦେଖନ୍ତି ଯେ ଜିପ୍ ଗାଡ଼ି ଚଳାଇ ସେମାନଙ୍କୁ ପାଛୋଟି ନେଵାକୁ ଆସିଥିଵା ଅଫିସର୍ ଜଣକ ମଣିଷ ନୁହେଁ, ଵରଂ ଏକ ଗରିଲା ଅଟେ ! ୟୁଲିସ୍ ବୁଝିପାରନ୍ତି ଯେ ସେ ମହାକାଶରେ ଅତିଵାହିତ କରିଥିଵା ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ପୃଥିଵୀରେ ମଧ୍ୟ ହଜାର ହଜାର ଵର୍ଷ ଵିତିଯାଇଛି ଏଵଂ ପୃଥିଵୀରେ ବି ମଣିଷର ଶାସନ ଶେଷ ହୋଇ ଵାନରମାନଙ୍କ ରାଜୁତି ଆରମ୍ଭ ହୋଇସାରିଛି।

କାହାଣୀ ପୁଣି ସେହି ଆରମ୍ଭକୁ ଫେରିଆସେ। ମହାକାଶରେ ଯାତ୍ରା କରୁଥିଵା ଜେଫ୍ ଏଵଂ ଫିଲିସ୍ ଏହି ଚିଠିଟି ପଢ଼ି ହସନ୍ତି। ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ କୁହନ୍ତି, "କେହି ମଣିଷ କ’ଣ କେବେ ଏତେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ହୋଇପାରେ ଯେ ସେ ଏତେ କଥା ଲେଖିପାରିଵ?" ଠିକ୍ ସେତିକି ବେଳେ ପାଠକ ଜାଣେ ଯେ ଜେଫ୍ ଏଵଂ ଫିଲିସ୍ ମଧ୍ୟ ସିମ୍ପାଞ୍ଜି ହିଁ ଥିଲେ ! ଏଠାରେ 'La Planète des singes'ର କାହାଣୀ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି । 

ପିଏର୍ ବୁଲେ (Pierre Boulle) ଏହି କାଳଜୟୀ ଉପନ୍ୟାସ La Planète des singes' ଲେଖିଵା ପାଇଁ ଅନେକ ଦିଗରୁ ପ୍ରେରିତ ହୋଇଥିଲେ । 

ବୁଲେ ଥରେ ଚିଡ଼ିଆଖାନାରେ ଗରିଲାମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଵାକୁ ଯାଇଥିଲେ। ସେଠାରେ ସେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲେ ଯେ ସେମାନଙ୍କର ମୁଖଭଙ୍ଗୀ ଓ ଆଚରଣ ମଣିଷ ସହ ବହୁତ ସମାନ। ଏହା ଦେଖି ସେ ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ ଯେ, ଯଦି ସମୟ କ୍ରମେ ଵାନର ଵା ଗରିଲାମାନେ ମଣିଷ ପରି ବୁଦ୍ଧିମାନ ହୋଇଯାନ୍ତେ ଏଵଂ ମଣିଷ ସେମାନଙ୍କ ପରି ପଶୁ ପାଲଟି ଯାନ୍ତା, ତେବେ ପୃଥିଵୀ କିପରି ଦେଖାଯାନ୍ତା ?

ସେତେବେଳେ ମଣିଷ ନିଜକୁ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବୋଲି ଭାବୁଥିଲା ଏଵଂ ଜୀଵଵିଜ୍ଞାନ ଦୃଷ୍ଟି ଏହା ସତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଅଟଇ । କିନ୍ତୁ ବୁଲେ ଏହି ଧାରଣାକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରିଵାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ। ସେ ଦର୍ଶାଇଵାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ ଯେ ସଭ୍ୟତା ଓ ବୁଦ୍ଧି ସ୍ଥାୟୀ ନୁହେଁ; ଯଦି ମଣିଷ ନିଜର ବୁଦ୍ଧି ହରାଇ ଵସେ, ତେବେ ଵାନର ପରି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଜାତି ସ୍ଥାନ ଦଖଲ କରିପାରନ୍ତି।

ଦ୍ୱିତୀୟ ଵିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ବୁଲେ ଜଣେ ଯୁଦ୍ଧବନ୍ଦୀ ଭାବରେ ସମୟ ବିତାଇଥିଲେ। ସେହି ସମୟରେ ସେ ମଣିଷର କ୍ରୂରତା ଓ ସାମାଜିକ ଶୃଙ୍ଖଳାକୁ ନିକଟରୁ ଦେଖିଥିଲେ। ଏହି ଅଭିଜ୍ଞତା ତାଙ୍କୁ ସମାଜର ଢାଞ୍ଚା ଏଵଂ "କିଏ କାହାକୁ ଶାସନ କରେ" ସେହି ଵିଷୟରେ ଲେଖିଵାକୁ ଖୋରାକ ଯୋଗାଇଥିଲା।

ସେ ଏହି ଵହିଟିକୁ କୌଣସି ଗମ୍ଭୀର ଵିଜ୍ଞାନ ଭିତ୍ତିକ ଗଳ୍ପ (Science Fiction) ଅପେକ୍ଷା ଏକ 'ସାମାଜିକ ଵ୍ୟଙ୍ଗ' ଵା Social Satire ଭାଵରେ ଲେଖିଵାକୁ ଅଧିକ ପସନ୍ଦ କରିଥିଲେ।

ପିଏର୍ ବୁଲେ ଯଦିଓ ଏହାକୁ ଏକ କଳ୍ପନାପ୍ରସୂତ ଗଳ୍ପ ବୋଲି କହିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅନେକ ଵିଦ୍ୱାନ ଏହାକୁ ସେହି ସମୟର ଉପନିବେଶଵାଦ ଓ ଜାତିଭେଦ ସହ ଯୋଡ଼ି ଦେଖନ୍ତି।

ପିଏର୍ ବୁଲେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଵିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ଵ ଏସିଆରେ ରବର ବଗିଚାରେ କାମ କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ସେ ୟୁରୋପୀୟ ଗୋରା ମାଲିକ ଆଉ ଏସୀୟ ଶ୍ରମିକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିଵା ପ୍ରଭେଦକୁ ନିକଟରୁ ଦେଖିଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ଜାପାନୀମାନେ ସେହି ଅଞ୍ଚଳ ଦଖଲ କଲେ, ସେତେବେଳେ ଗୋରାଲୋକମାନେ ବନ୍ଦୀ ହୋଇଗଲେ। ଏହି ଘଟଣା ବୁଲେଙ୍କୁ ବୁଝାଇଥିଲା ଯେ "ଶାସକ" ଓ "ଶାସିତ" ମଧ୍ୟରେ ଥିଵା ପରିଧି କେତେ ଦୁର୍ଵଳ । ଯେକୌଣସି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଦୁର୍ଵଳ ଅଶିକ୍ଷିତ ମନେ କରାଯାଉଥିଵା ଶାସିତ ଶ୍ରେଣୀ ଶାସକ ସାଜିପାରନ୍ତି।

ଉପନ୍ୟାସରେ ଵାନରମାନେ ମଣିଷମାନଙ୍କୁ ପଶୁ ଭଳି ଵ୍ୟଵହାର କରିଵା, ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଵୈଜ୍ଞାନିକ ପରୀକ୍ଷା କରିଵା ଏଵଂ ସେମାନଙ୍କୁ ଶିକୁଳିରେ ଵାନ୍ଧି ରଖିଵା ପ୍ରସଙ୍ଗ ରହିଛି। ସମାଲୋଚକମାନଙ୍କ ମତରେ ଏହା ଆଫ୍ରିକୀୟ ଦାସ ପ୍ରଥାର ଏକ ପ୍ରତିଫଳନ ସଦୃଶ। ଯେଉଁ ଗୋରା ଲୋକମାନେ ନିଜକୁ ସଭ୍ୟ ଏଵଂ ଅନ୍ୟ ଏସୀୟ ଓ ଆଫ୍ରିକୀୟ ଜାତିର ଲୋକଙ୍କୁ ନିମ୍ନ ସ୍ତରର ବୋଲି ଭାବୁଥିଲେ ଦ୍ଵିତୀୟ ଵିଶ୍ଵଯୁଦ୍ଧ ପରେ ସେସବୁ ଲୋକେ ସ୍ଵାଧୀନ ହେଲେ ଏଵଂ ନିଜର ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ସତ୍ତା ପ୍ରକାଶ କଲେ । ୧୯୪୫ ପରେ ଏସିଆ ଓ ଆଫ୍ରିକାକୁ ମିଶାଇ ୮୦ରୁ ଅଧିକ ନୂଆ ସ୍ୱାଧୀନ ରାଷ୍ଟ୍ର ଗଠିତ ହୋଇଥିଲେ । ଏହି ନୂତନ ଭାବେ ସ୍ଵାଧୀନତା ପାଇଥିଵା ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ଶୀତଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ କୌଣସି ପକ୍ଷରେ ନରହି ଗୋଷ୍ଠୀ ନିରପେକ୍ଷ ଆନ୍ଦୋଳନ ଆରମ୍ଭ କରି ତୃତୀୟ ଵିଶ୍ଵ(NAM)ର ଗଠନ କଲେ । ୧୯୫୫ରେ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆର ବାନ୍ଦୁଙ୍ଗଠାରେ ବାନ୍ଦୁଙ୍ଗ୍ ସମ୍ମିଳନୀରେ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ୨୯ଟି ଏସୀୟ ଓ ଆଫ୍ରିକୀୟ ଦେଶ ଏକାଠି ହୋଇଥିଲେ। ଏହା ଇତିହାସରେ ଏମିତି ଏକ ଘଟଣା ଥିଲା ଯେଉଁଠି କୌଣସି ଗୋରା ଵା ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଦେଶର ନିମନ୍ତ୍ରଣ ନଥିଲା। ସେମାନେ ସାମ୍ରାଜ୍ୟଵାଦ ଓ ଵର୍ଣ୍ଣଵୈଷମ୍ୟ ଵିରୋଧରେ ଏକଜୁଟ ହୋଇଥିଲେ, ଯାହା ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଜଗତ କେବେ କଳ୍ପନା କରିନଥିଲା। 

୧୯୫୬ରେ ମିଶରର ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ନାସିର ଯେତେବେଳେ ସୁଏଜ୍ କେନାଲ୍‌ର ଜାତୀୟକରଣ କଲେ, ସେତେବେଳେ ବ୍ରିଟେନ ଓ ଫ୍ରାନ୍ସ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ପଛକୁ ହଟିଵାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା। ଏହା ପ୍ରମାଣ କରିଥିଲା ଯେ ଏସିଆ-ଆଫ୍ରିକାର ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ନିଜର ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ ଉପରେ ନିଜେ ଅଧିକାର ସାଵ୍ୟସ୍ତ କରିଵାକୁ ସକ୍ଷମ। ଶହ ଶହ ଵର୍ଷର ପରାଧୀନତା ପରେ ଏସୀୟ ଓ ଆଫ୍ରିକୀୟ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ନିଜର ହଜିଯାଇଥିଵା ସଂସ୍କୃତି, ଭାଷା ଓ ଇତିହାସକୁ ପୁଣି ଜୀଵନ୍ତ କରିଥିଲେ। ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଦେଶଗୁଡ଼ିକର ଜନତା ଭାବୁଥିଲେ ଯେ ସେମାନଙ୍କ ଵିନା ଏହି ଦେଶଗୁଡ଼ିକର ଶିକ୍ଷା ଓ ଶାସନ ଵ୍ୟଵସ୍ଥା ଭୁଶୁଡ଼ି ପଡ଼ିଵ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ନିଜର ସ୍ୱଦେଶୀ ଜ୍ଞାନକୌଶଳ ଓ ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ବଳରେ ନିଜର ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଅସ୍ତିତ୍ବକୁ ଆଉଥରେ ଗଢ଼ି ତୋଳିଥିଲେ। ଭାରତ, ଦକ୍ଷିଣ କୋରିଆ, ଚୀନ ଓ ଜାପାନ ଭଳି ଦେଶରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ପ୍ରକଳ୍ପମାନ ନିର୍ମାଣ କରାଗଲା ‌। ଭାରତରେ ଭାକ୍ରା-ନାଙ୍ଗଲ ପ୍ରକଳ୍ପ, ହିରାକୁଦ ଜଳଭଣ୍ଡାର ହେଲା । ୧୯୫୬ରେ ଭାରତ ନିଜସ୍ୱ ଜ୍ଞାନକୌଶଳରେ ଏସିଆର ପ୍ରଥମ ପରମାଣୁ ରିଆକ୍ଟର ତିଆରି କଲା। ୧୯୬୦ ଦଶକରେ ଚୀନ ଏକ ଅତି କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟ Red Flag Canal ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲା, ଯାହାକୁ 'ପୃଥିଵୀର ଅଷ୍ଟମ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ' କୁହାଯାଏ। କୌଣସି ଆଧୁନିକ ମେସିନ୍ ନଥାଇ କେଵଳ ପାରମ୍ପରିକ ହାତହତିଆର ସାହାଯ୍ୟରେ ହଜାର ହଜାର ଶ୍ରମିକ ଦୁର୍ଗମ ତାଇହାଙ୍ଗ ପର୍ଵତ କାଟି ୧୫୦୦ କିଲୋମିଟର ଲମ୍ବା କେନାଲ୍ ତିଆରି କରିଥିଲେ। ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଇଞ୍ଜିନିୟରମାନେ ଭାବୁଥିଲେ ଏହି କାମ ପାଇଁ ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ଯନ୍ତ୍ରପାତି ଦରକାର, କିନ୍ତୁ ଚୀନର ସାଧାରଣ ଜନତା ନିଜ ଶ୍ରମବଳରେ ଏହା କରି ଦେଖାଇଲେ। ୧୯୬୦ ଦଶକ ଆରମ୍ଭରୁ ଦକ୍ଷିଣ କୋରିଆର ଲୋକମାନେ Gyeongbu Expressway ପରି ଵିଶାଳ ହାଇୱେ ଓ ଵୃହତ୍ ଇସ୍ପାତ କାରଖାନା (POSCO) ଛିଡ଼ା କଲେ। ଯେଉଁ ଦେଶକୁ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଦେଶମାନେ "ଏକ ଶହ ଵର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗରିବ ଦେଶ ରହିଵ" ବୋଲି ଭଵିଷ୍ୟଵାଣୀ କରିଥିଲେ, ସେହି ଦେଶ ମାତ୍ର ଦୁଇ ଦଶନ୍ଧି ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଶିଳ୍ପ ସମ୍ରାଟ ଭାବେ ଉଭା ହେଲା। ଜାପାନରେ ୧୮୪୫ର ପରାଜୟ ପରେ ଦୃତଗତିରେ ଵୈଷୟିକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରଗତି ହେଲା । ସେହି ସମୟରେ ଜାପାନ ବୁଲେଟ୍ ଟ୍ରେନ୍ ପ୍ରକଳ୍ପର ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା । ଭାରତ ଓ ଚୀନ ଭଳି ଦେଶ ପରମାଣୁ ଶକ୍ତି ସମ୍ପନ୍ନ ହେଵାକୁ ଚେଷ୍ଟା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ହୋମି ଜାହାଙ୍ଗୀର ଭାବାଙ୍କ ଭଳି ଵୈଜ୍ଞାନିକ ଭାରତ ତଥା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଏସୀୟ ଓ ଆଫ୍ରିକୀୟ ଦେଶଗୁଡ଼ିକରେ ଦେଖାଦେଲେ । ଏସବୁ ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଦେଶଗୁଡ଼ିକର ଲୋକମାନଙ୍କର ଚିନ୍ତା ବଢ଼ିଥିଲା । ଫରାସୀ ଲେଖକ ପିଏର୍ ବୁଲେ ମଧ୍ୟ ଏସବୁ ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି ଶକ୍ତିକେନ୍ଦ୍ରର ପରିଵର୍ତ୍ତନ କେମିତି ପଶ୍ଚିମରୁ ପୂର୍ଵ ଆଡ଼କୁ ଗତି କରିପାରେ ତାହାର ଆଶଙ୍କା କରିଥିବେ ଯାହା ତାଙ୍କର ଉପନ୍ୟାସ Planète des singes'ରେ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇଛି ବୋଲି ସମାଲୋଚକମାନେ ଅନୁମାନ କରନ୍ତି । କିଛି ସମାଲୋଚକ ତ କୁହନ୍ତି ଯେ ପିଏର୍ ବୁଲେ ବହୁତ ସମ୍ଭଵ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଗୋରାଲୋକ ଏଵଂ ଵାନରମାନଙ୍କୁ ଆନ ଜାତୀୟ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଵର୍ଗୀକରଣ କରି ଲେଖିଥିଲେ । 

କାରଣ ସେହି ସମୟରେ ଗୋରା ଲୋକଙ୍କ ମନରେ ଏକ ପ୍ରକାର ଭୟ ଥିଲା ଯେ, ଯେଉଁମାନଙ୍କୁ ସେମାନେ ଶତାଧିକ ଵର୍ଷଧରି ଦମନ କରି ରଖିଥିଲେ, ସେମାନେ ଦିନେ ସଶକ୍ତ ହୋଇ ୟୁରୋପୀୟମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ସ୍ଥାନରୁ ହଟାଇ ଦେବେ। କିଛି ଲୋକ ଭାଵନ୍ତି ଯେ ବୁଲେ ଏହି ଵହି ମାଧ୍ୟମରେ ସତର୍କ କରାଇଥିଲେ ଯେ, ଯେଉଁମାନଙ୍କୁ "ପଛୁଆ" ବୋଲି ଭାଵାଯାଉଛି, ସେମାନେ ଶେଷରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ଉଭା ହେବେ।

ପୁଣି Planète des singes' ଉପନ୍ୟାସରେ ଵାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଭେଦଭାଵ ଥିଲା । ସେଥିରେ ଗରିଲାମାନେ ଶାସକ ଓ ସେନା, ଓରାଙ୍ଗୁଟାନମାନେ ନେତା ଓ ପଣ୍ଡିତ ଏଵଂ ଚିମ୍ପାଞ୍ଜିମାନେ ଵୈଜ୍ଞାନିକ ଥିଲେ। ଏହା ମଣିଷ ସମାଜରେ ଥିଵା ଜାତି ଏଵଂ ଵର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଥାର ଏକ କଠୋର ଵ୍ୟଙ୍ଗ ଚିତ୍ର ଥିଲା। ସମାଲୋଚକମାନଙ୍କ ମତରେ, ଏହି ଉପନ୍ୟାସଟି କେଵଳ ମାଙ୍କଡ଼ ଵନାମ ମଣିଷର ଲଢ଼େଇ ନୁହେଁ ଵରଂ ଏହା "ସଭ୍ୟ ଗୋରା ସମାଜ" ର ଅହଂକାର ଉପରେ ଏକ ପ୍ରହାର ଥିଲା। ଏହା ସେହି ସମୟର ପରାଧୀନ ଜାତିଗୁଡ଼ିକର ଵିଦ୍ରୋହ ତଥା ଶକ୍ତି ପ୍ରଦର୍ଶନକୁ ଏକ ରୂପକ ଵା Metaphor ଭାଵରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥିଲା।

ତେବେ ପିଏର୍ ବୁଲେଙ୍କ ଏହି Planète des singes' ଉପନ୍ୟାସକୁ ନେଇ କେଵଳ ସାମାଜିକ ଵା ରାଜନୈତିକ ନୁହେଁ, ଵରଂ ଦାର୍ଶନିକ ଏଵଂ ଵୈଜ୍ଞାନିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ରୋଚକ ଅନୁମାନ କରାଯାଏ। 

ଏହି ଉପନ୍ୟାସରେ ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି—କେଵଳ ଦେଖିଵାକୁ ମଣିଷ ଭଳି ହେଲେ କ’ଣ ଜଣେ 'ମଣିଷ' ହୋଇଯାଏ?

ଅନେକ ସମାଲୋଚକ ମାନନ୍ତି ଯେ, ବୁଲେ ଦର୍ଶାଇଵାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ ଯେ ଯଦି ମଣିଷ ନିଜର ବୁଦ୍ଧି, ସଂସ୍କୃତି ଓ ଭାଷା ହରାଇ ବସେ, ତେବେ ସେ ପଶୁଠାରୁ ଭିନ୍ନ ନୁହେଁ। ଅର୍ଥାତ୍, "ମାନଵିକତା" ଏକ ଶାରୀରିକ ଗୁଣ ନୁହେଁ ଵରଂ ଏକ ଵୈଦ୍ଧିକ ଅଵସ୍ଥା ଅଟେ ।

ଏହି କାହାଣୀରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନୁମାନ ରହିଛି ଯେ ସଭ୍ୟତା ଏକ ଚକ୍ର ଭଳି ଘୁରେ । ମଣିଷ ଯେତେବେଳେ ନିଜର ଶୀର୍ଷରେ ପହଞ୍ଚେ, ସେତେବେଳେ ସେ ନିଜର ଅହଂକାର କିମ୍ଵା ଵୈଜ୍ଞାନିକ ଭୁଲ୍ ଯୋଗୁଁ ନିଜର ପତନ ଘଟାଏ। ଏହାପରେ ଵାନର ଭଳି କୌଣସି ଆନ ଜାତି ଶାସନକୁ ଆସେ। ଏହା ଏକ ପ୍ରକାରର "ନୈରାଶ୍ୟଵାଦୀ ଦର୍ଶନ" ଯେ ମଣିଷ ନିଜର ଧ୍ୱଂସ ପାଇଁ ନିଜେ ଦାୟୀ।

Planète des singes' ଉପନ୍ୟାସରେ ଲେଖକ ପିଏର୍ ବୁଲେ ଡାର୍ଉଇନ୍‌ଙ୍କ ଵିଵର୍ତ୍ତନଵାଦର ଓଲଟା ଚିତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି ‌ଯାହାକୁ ଵୈଜ୍ଞାନିକ ଭାଷାରେ Reverse Evolution କୁହାଯାଏ। ସାଧାରଣତଃ ଆମେ ଭାବୁ ଯେ ଵିଵର୍ତ୍ତନ ସବୁବେଳେ ଉନ୍ନତି ଆଡ଼କୁ ଗତି କରେ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଉପନ୍ୟାସ ଏକ ଭିନ୍ନ ଅନୁମାନ ପ୍ରଦାନ କରେ। ପିଏର୍ ବୁଲେ ଦର୍ଶାଇଛନ୍ତି ଯେ ଵିଵର୍ତ୍ତନ ଓଲଟା ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ। ଯଦି ମଣିଷ ଅତିମାତ୍ରାରେ ମେସିନ୍ ଵା ଯନ୍ତ୍ର ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ହୋଇଯାଏ ଏଵଂ ନିଜର ମସ୍ତିଷ୍କ ଚଳାଇଵା ଵନ୍ଦ କରିଦିଏ, ତେବେ ସେ ପୁଣିଥରେ ଵାନର ସ୍ତରକୁ ଖସି ଆସିପାରେ। ଏହାକୁ 'De-evolution' ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ।

ମନୁଷ୍ୟର ଵୈଜ୍ଞାନିକ ଅହଂକାର ଵିପକ୍ଷରେ ଚେତାଵନୀ ଦେଇ Planète des singes' ଉପନ୍ୟାସରେ ପିଏର୍ ବୁଲେ ଏକ ସମାନ୍ତରାଳ ଚିତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରିଛନ୍ତି । ଵାନରମାନେ ମଣିଷମାନଙ୍କ ଉପରେ ଯେଉଁଭଳି ନିର୍ମମ ଵୈଜ୍ଞାନିକ ପରୀକ୍ଷା କରନ୍ତି, ତାହା ପ୍ରକୃତରେ ମଣିଷମାନେ ପଶୁମାନଙ୍କ ଉପରେ କରୁଥିଵା ଅତ୍ୟାଚାରର ଏକ ପ୍ରତିଛଵି। ଏହା ଅନୁମାନ କରାଯାଏ ଯେ ଲେଖକ ଵୈଜ୍ଞାନିକ ପ୍ରଗତି ନାମରେ କରାଯାଉଥିଵା ଅନୈତିକ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଉପନ୍ୟାସର କାହାଣୀ ମାଧ୍ୟମରେ ସମାଲୋଚନା କରିଥିଲେ।

Planète des singes' ଉପନ୍ୟାସରେ ଯେତେବେଳେ ନାୟକ କଥା କହିଵାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ଵାନରମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି। ସମାଲୋଚକମାନଙ୍କ ମତରେ, ବୁଲେ ଏଠାରେ ଅନୁମାନ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଭାଷା ହିଁ ଶକ୍ତିର ମୂଳ ଆଧାର। ଯେଉଁ ଜାତି ପାଖରେ ଭାଷା ଓ ଯୁକ୍ତି କରିଵାର ଶକ୍ତି ଅଛି, ସେ ହିଁ ଦୁନିଆ ଶାସନ କରିଵ।

ପିଏର୍ ବୁଲେଙ୍କ ମୂଳ ଉପନ୍ୟାସର ଶେଷ ଭାଗଟି ହଲିଉଡ୍ ସିନେମାଠାରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଲଗା ଏଵଂ ଅଧିକ ଭୟଙ୍କର ଥିଲା, ଯାହା ମଣିଷ ଜାତିର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପତନକୁ ଅଧିକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାଵରେ ଦର୍ଶାଇଥିଲା। ଅନେକ ଅନୁମାନ କରନ୍ତି ଯେ ବୁଲେ ସେତେବେଳର "ଶୀତ ଯୁଦ୍ଧ" ଓ ପରମାଣୁ ବୋମାର ଵିପଦକୁ ନେଇ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତିତ ଥିଲେ।

କିନ୍ତୁ ପିଏର୍ ବୁଲେଙ୍କ Planète des singes' ଏକ କଳ୍ପନାପ୍ରସୂତ ଉପନ୍ୟାସ (Science Fiction) ହୋଇଥିଵାରୁ, ଏଥିରେ ଥିଵା ଅନେକ ଧାରଣାକୁ ଆଧୁନିକ ଵିଜ୍ଞାନର ତଥ୍ୟ ସହିତ ସମାଲୋଚକମାନେ ଯୁକ୍ତିଦ୍ଵାରା ଖଣ୍ଡନ ମଧ୍ୟ କରିଛନ୍ତି।

ଉପନ୍ୟାସରେ କୁହାଯାଇଛି ଯେ କିଛି ହଜାର ଵର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଵାନରମାନେ ମଣିଷ ପରି ବୁଦ୍ଧିମାନ ହୋଇଗଲେ ଏଵଂ ମଣିଷ ପଶୁ ପାଲଟିଗଲା। ମାତ୍ର ଏହା ହେଵା ଆଦୌ ସହଜ ନୁହେଁ ଵରଂ ବହୁତ କଷ୍ଟକର। ଵିଵର୍ତ୍ତନ ଏକ ଅତି ଧୀର ପ୍ରକ୍ରିୟା। ମଣିଷର ମସ୍ତିଷ୍କ ଏହି ସ୍ତରକୁ ଆସିଵା ପାଇଁ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ଲାଗିଥିଲା। ପ୍ରାକୃତିକ ଚୟନ ଵାଷNatural Selection ମାଧ୍ୟମରେ କୌଣସି ଜୀଵଜାତିର ଶାରୀରିକ ଓ ମାନସିକ ଗଠନ ଏତେ ଶୀଘ୍ର ବଦଳିଵା ଅସମ୍ଭଵ।

ଉପନ୍ୟାସରେ ଵର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି ଯେ ଵାନରମାନେ ମଣିଷ ଭଳି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କଥା କହିପାରୁଛନ୍ତି। ମାତ୍ର ଵୈଜ୍ଞାନିକମାନଙ୍କ ମତରେ, ଵାନରମାନଙ୍କର ସ୍ୱରତନ୍ତ୍ର ଵା Larynx ଏଵଂ ମୁଖ ଗହ୍ଵରର ଗଠନ ମଣିଷ ଭଳି ଜଟିଳ ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଵା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ। ସେମାନେ ସାଙ୍କେତିକ ଭାଷା ଶିଖିପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମଣିଷ ଭଳି ଵ୍ୟାକରଣ ସହ କଥା କହିଵା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଶାରୀରିକ କ୍ଷମତା ନାହିଁ। ମଣିଷ ଭଳି କଥା କହିଵା ପାଇଁ ତଥା ମଣିଷ ସଦୃଶ ବୁଦ୍ଧିମତା ଲାଭ କରିଵା ପାଇଁ ଵାନରମାନଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷର ଵିଵର୍ତ୍ତନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦେଇ ଗତି କରିଵାକୁ ହେଵ । ହଜାର ଦି ହଜାର କିମ୍ବା ପାଞ୍ଚ ହଜାର ଵର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଵାନରମାନେ ଵିଵର୍ତ୍ତିତ ହୋଇ ମଣିଷ ଭଳି କଥା କହିଵା ଯୋଗ୍ୟ ହେଵା ଵିଵର୍ତ୍ତନଵାଦ ଦୃଷ୍ଟି ଅସମ୍ଭଵ ।‌

ଲେଖକ ଉପନ୍ୟାସରେ ଦର୍ଶାଇଛନ୍ତି ଯେ ମଣିଷ ପୁଣିଥରେ ଵାନର ପରି ବୁଦ୍ଧିହୀନ ପଶୁ ପାଲଟିଗଲା।

ଵିଜ୍ଞାନରେ 'Dollo's Law of Irreversibility' ଅନୁଯାୟୀ, ଵିଵର୍ତ୍ତନ କେବେ ଓଲଟା ଦିଗରେ ଗତି କରେ ନାହିଁ। ଯଦି ଗୋଟିଏ ଜାତି 'ବଡ଼ ମସ୍ତିଷ୍କ' ତଥା କଥା କରିପାରିଵା ଯୋଗ୍ୟ ଉନ୍ନତ ସ୍ଵରଯନ୍ତ୍ର ଭଳି ଜଟିଳ ଅଙ୍ଗ ଵିକଶିତ କରିସାରିଛି, ତେବେ ତାହା ହଠାତ୍ ପୂର୍ଵ ସ୍ଥିତିକୁ ଫେରିଯାଏ ନାହିଁ।

The Great Filter ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଅନୁସାରେ ଆତ୍ମ-ଵିନାଶକାରୀ ଵୈଷୟିକ ଜ୍ଞାନ,ପରିଵେଶ ଓ ସମ୍ବଳ କ୍ଷୟ,ମହାକାଶୀୟ ଵିପତ୍ତି କିମ୍ବା ଵୈଶ୍ଵିକ ମହାମାରୀ ଯୋଗୁଁ ମାନଵୀୟ ସଭ୍ୟତାର ପତନ ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ମଣିଷମାନେ ଜୈଵିକ ଭାବେ ପୁଣି ପଶୁ ହେଵା ସମ୍ଭଵ ନୁହେଁ। ମଣିଷ ଜାତି ଵିଭିନ୍ନ ଵିପତ୍ତିକୁ ଜୟ କରି ହିଁ ଵିଶ୍ଵ ଵିଜେତା ହୋଇଅଛି ତେଣୁ ବହୁତ ସମ୍ଭଵ ଏସବୁ ଵିପତ୍ତିକୁ ଜୟ କରି ବି ମଣିଷ ଜାତି ନିଜର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ବଞ୍ଚାଇ ପାରେ । 

ସେହିପରି ଵାନରଙ୍କ ମସ୍ତିଷ୍କର ଆକାର ମଣିଷ ତୁଳନାରେ ଛୋଟ। କେତେକ ପ୍ରାକୃତିକ କାରଣରୁ ଵାନରମାନଙ୍କର ମସ୍ତିଷ୍କ ବଡ଼ ହୋଇଗଲା ତେଣୁ ସେମାନେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ହୋଇଗଲେ ବୋଲି ଲେଖକ ପରୋକ୍ଷରେ କହିଛନ୍ତି । ହେଲେ କେଵଳ ମସ୍ତିଷ୍କ ବଡ଼ ହେଲେ ବୁଦ୍ଧି ବଢ଼େ ନାହିଁ ଵରଂ 'Prefrontal Cortex'ରେ ଥିଵା ନ୍ୟୁରୋନଗୁଡ଼ିକର ସଂଯୋଗ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଵାନରମାନଙ୍କ ମସ୍ତିଷ୍କରେ ମଣିଷ ଭଳି ଜଟିଳ ସାମାଜିକ ସଂରଚନା ଓ ଟେକ୍ନୋଲୋଜି ତିଆରି କରିଵାର କ୍ଷମତା ପାଇଁ ଆଵଶ୍ୟକୀୟ ନ୍ୟୁରୋନ ଘନତ୍ୱ ନାହିଁ। ଏସବୁ ଵିକଶିତ କରିଵା ପାଇଁ ବି ଵାନରଙ୍କୁ ଆହୁରି ଲକ୍ଷାଧିକ ଵର୍ଷର ଵିଵର୍ତ୍ତନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦେଇ ଗତି କରିଵାକୁ ପଡ଼ିଵ । 

ଅନେକ ସମାଲୋଚକ ଯୁକ୍ତି କରନ୍ତି ଯେ ବୁଲେଙ୍କ Planète des singes ଉପନ୍ୟାସରେ ଵର୍ଣ୍ଣିତ ଵାନର ସମାଜ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ "ୟୁରୋପୀୟ ସମାଜ" ଭଳି ଅଟେ। ମାନେ ମଣିଷ ଭଳି ପୋଷାକ ପିନ୍ଧୁଛନ୍ତି, କୋର୍ଟ କଚେରୀ କରୁଛନ୍ତି। ଵିଜ୍ଞାନ କହେ, ଯଦି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଭିନ୍ନ ଜାତି ବୁଦ୍ଧିମାନ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନଙ୍କ ସଭ୍ୟତା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ ହେଵ। ସେମାନେ କାହିଁକି ମଣିଷର ନକଲ କରିବେ? ଏହା ଲେଖକଙ୍କର ଏକ ମାନଵୀୟ କଳ୍ପନା ଥିଲା, ଯାହା ପ୍ରାକୃତିକ ସତ୍ୟ ନୁହେଁ। ଉପନ୍ୟାସରେ ଵାନରମାନେ ମଣିଷ ଭଳି ଵନ୍ଧୁକ, କ୍ୟାମେରା ଏଵଂ ଗାଡ଼ି ଵ୍ୟଵହାର କରୁଛନ୍ତି। ମଣିଷ ପାଖରେ ଥିଵା 'Opposable Thumbs' (ବୁଢ଼ା ଆଙ୍ଗୁଠି ଯାହା ଅନ୍ୟ ଆଙ୍ଗୁଠିକୁ ଛୁଇଁପାରେ) ଏଵଂ ସୂକ୍ଷ୍ମ କାମ କରିଵାର କ୍ଷମତା ଵାନରଙ୍କ ପାଖରେ ସେତେଟା ଵିକଶିତ ନୁହେଁ। ସେମାନଙ୍କ ହାତର ଗଠନ ଯୋଗୁଁ ସେମାନେ ଜଟିଳ ମେସିନ୍ ଵା ସୂକ୍ଷ୍ମ ଯନ୍ତ୍ରପାତି ତିଆରି କରିଵା କିମ୍ଵା ଵ୍ୟଵହାର କରିଵା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର। ଏଥିପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଵାନରମାନଙ୍କୁ ଲକ୍ଷାଧିକ ଵର୍ଷର ଵିଵର୍ତ୍ତନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଦେଇ ଗତି କରିଵାକୁ ହେଵ । 

ତେବେ ପିଏର୍ ବୁଲେଙ୍କ ଏହି Planète des singes ଉପନ୍ୟାସରେ ମଣିଷର ପତନ ପଛରେ କୌଣସି ବାହ୍ୟ ଶତ୍ରୁ ଵା ମହାମାରୀ ନଥିଲା ଵରଂ ଥିଲା ମଣିଷର ନିଜସ୍ୱ 'ଆଳସ୍ୟ'। ଲେଖକ ଦର୍ଶାଇଛନ୍ତି ଯେ, ଯେତେବେଳେ ମଣିଷ ନିଜର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଯନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ପୋଷା ଜୀବ ବାନରମାନଙ୍କ ଉପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ଭରଶୀଳ ହୋଇଗଲା, ସେତେବେଳେ ତାର ମସ୍ତିଷ୍କ ତାର ସୃଜନଶୀଳତା ହରାଇ ବସିଲା। ଏହା ଆଧୁନିକ ସମାଜ ପାଇଁ ଏକ ବଡ଼ ସଂକେତ। ଆଜିର ଯୁଗରେ ଆମେ ଯେଉଁଭଳି ଭାବେ କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତା "AI" ଏଵଂ ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ଯନ୍ତ୍ର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଛୁ, ତାହା ଭଵିଷ୍ୟତରେ ଆମର ମୌଳିକ ଦକ୍ଷତାକୁ ହ୍ରାସ କରିପାରେ ବୋଲି ଅନେକ ଆଶଙ୍କା କରନ୍ତି। ବୁଲେଙ୍କ କାହାଣୀରେ ଵାନରମାନେ ମଣିଷକୁ ହରାଇ ନଥିଲେ ଵରଂ ମଣିଷ ନିଜେ ନିଜର ସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ି ଦେଇଥିଲା।

କାହାଣୀର ଶେଷରେ ଅନ୍ତରୀକ୍ଷରେ ସିମ୍ପାଞ୍ଜି ଦମ୍ପତି ଏକ ମନୁଷ୍ୟଦ୍ଵାରା ଲିଖିତ ଚିଠି ପଢ଼ି ମଣିଷ ବି କ’ଣ ଏତେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ହୋଇପାରେ ଯେ ଏତେ କଥା ଲେଖିପାରେ ବୋଲି ଵିଚାର କରି ହସି ଦେଇଥିଲେ ଏଵଂ ସେହି ହସ ଆଜି ବି ପାଠକର କାନରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ହୁଏ । ସେହି ହସ ପାଠକକୁ ସତର୍କ କରାଇ ଦିଏ । 

ପାଠକ ଯଦି ଗୋରାଲୋକ ହୋଇଥାଏ ତେବେ Planète des singes ତାକୁ କହେ ଯେ ଏବେ ବି ସମୟ ଅଛି ନିଜକୁ ସମୟ ସହିତ ସମ୍ଭାଳି ନିଅ ନହେଲେ ତମେ ଯେଉଁ ଆଫ୍ରିକୀୟ ଓ ଏସୀୟ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଦିନେ ପରାଧୀନ ରଖିଥିଲ ସେମାନେ ତମଠାରୁ ବହୁତ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଯିବେ । 

ପାଠକ ଯଦି ଜଣେ Homo Sapiens ଭାବରେ Planète des singes ଉପନ୍ୟାସ ପଢ଼ୁଥାଏ ତେବେ ଉପନ୍ୟାସ ତାକୁ ସତର୍କ କରି କହେ ଯେ ସମୟର ଚକ୍ରରେ ଯଦି ଆମେ ମଣିଷମାନେ ସଜାଗ ନରହିଵା ତେବେ ଆମେ ମଧ୍ୟ ଭଵିଷ୍ୟତର କୌଣସି "ସୁପରିଚିତ ଜୀଵ" ପାଇଁ ଏକ କୌତୁହଳପୂର୍ଣ୍ଣ କାହାଣୀ ହୋଇ ରହିଯିଵା । 

•ମନୁଷ୍ୟଜାତିର ମହାଭିନିଷ୍କ୍ରମଣର କାହାଣୀ•

 ପ୍ରାୟ ୨୦ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ତଳର କଥା। ସେତେବେଳେ ଆଧୁନିକ ମଣିଷ ଵା Homo Sapiensମାନଙ୍କର ପୃଥିଵୀରେ କୌଣସି ଅସ୍ତିତ୍ଵ ନଥିଲା। ଆଫ୍ରିକାର ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲ ଆଉ ସାଭାନା ଘାସ ପଡ଼ିଆ ମଧ୍ୟରେ ଆମର ପୂର୍ଵଜ Homo erectus ଵିକଶିତ ହେଉଥିଲେ। ସେମାନେ କେଵଳ ଦୁଇ ଗୋଡ଼ରେ ଛିଡ଼ା ହେଵା ଶିଖିନଥିଲେ ଵରଂ ସେମାନଙ୍କ ଆଖିରେ ଥିଲା ଦୂର ଦିଗ୍‌ଵଳୟକୁ ଜିଣିଵାର ଏକ ଅଜ୍ଞାତ ନିଶା। କିନ୍ତୁ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠେ, ଯେଉଁ ଆଫ୍ରିକା ସେମାନଙ୍କର ଜନ୍ମସ୍ଥାନ ଥିଲା, ତାକୁ ଛାଡ଼ି ସେମାନେ ହଜାର ହଜାର ମାଇଲ୍ ଦୂର ଏସିଆ ଓ ୟୁରୋପକୁ କାହିଁକି ବାହାରି ପଡ଼ିଲେ? 

The Great Human Odyssey ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ମାନଵଜାତିର ଏହି ମହାଭିନିଷ୍କ୍ରମଣ ପଛରେ କୌଣସି ଗୋଟିଏ କାରଣ ନଥିଲା ଵରଂ ଏହା ଥିଲା ପ୍ରକୃତିର ଚାପ ଏଵଂ ଜୈଵିକ ଵିଵର୍ତ୍ତନର ଏକ ରୋଚକ ସମ୍ମିଶ୍ରଣ।

ସେହି ସମୟରେ ପୃଥିଵୀର ଜଳଵାୟୁରେ ଏକ ଵଡ଼ ପରିଵର୍ତ୍ତନ ଦେଖା ଦେଇଥିଲା। ଆଫ୍ରିକାରେ ଜଙ୍ଗଲ ପରିମାଣ କମିଵାକୁ ଲାଗିଲା ଏଵଂ ତା’ ସ୍ଥାନରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା ଵିଶାଳ ଘାସ ପଡ଼ିଆ ଵା ସାଭାନା। ଜଙ୍ଗଲରେ ଗୋଟିଏ ଗଛରୁ ଅନ୍ୟ ଗଛକୁ ଡେଇଁ ଫଳମୂଳ ଖାଇ ଵଞ୍ଚୁଥିଵା ଜୀଵଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଏକ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ଥିଲା। କିନ୍ତୁ Homo erectus ପାଇଁ ଏହା ଏକ ସୁଯୋଗ ପାଲଟିଗଲା। ଖୋଲା ପଡ଼ିଆରେ ଦୂରକୁ ଯିଵା ପାଇଁ ସେମାନେ ନିଜ ଶରୀରକୁ ସେହି ଅନୁସାରେ ଖାପଖୁଆଇ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ। ଯେତେବେଳେ ସ୍ଥାନୀୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଖାଦ୍ୟର ଅଭାଵ ଦେଖାଦେଲା, ସେମାନେ ପ୍ରକୃତିର ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ନୂଆ ଚାରଣଭୂମିର ସନ୍ଧାନରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଵାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ।

ହୋମୋ ଏରେକ୍ଟସ୍ ମାନେ କେଵଳ ଶାକାହାରୀ ନଥିଲେ, ସେମାନେ ଖାଦ୍ୟାଭାଵ ଯୋଗୁଁ ମାଂସାହାରୀ ହେଵାକୁ ମଧ୍ୟ ବାଧ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ। ସେହି ସମୟରେ ଵିଶାଳକାୟ ତୃଣଭୋଜୀ ପଶୁମାନେ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଜଳ ଅନ୍ୱେଷଣରେ ଏକ ମହାଦେଶରୁ ଅନ୍ୟ ମହାଦେଶକୁ ଯାତ୍ରା କରୁଥିଲେ। ଆମର ଏହି ପୂର୍ଵଜମାନେ ସେହି ପଶୁମାନଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଶିକାର ପାଇଁ ବାହାରି ପଡ଼ିଲେ। ପଶୁମାନେ ଯେଉଁଆଡ଼େ ଗଲେ Homo erectus ମଧ୍ୟ ସେହି ବାଟରେ ଆଗକୁ ଵଢ଼ିଲେ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ସେମାନେ ଜାଣିକରି କିମ୍ବା ଅଜାଣତରେ ଆଫ୍ରିକାର ସୀମା ପାର ହୋଇ ଏସିଆର ଦ୍ୱାରଦେଶରେ ତଥା ୟୁରୋପରେ ପହଞ୍ଚିଗଲେ।

ପ୍ରଵାସୀ ଜୀଵନ ଆପଣାଇଵା ପଛରେ ସେମାନଙ୍କର ଶାରୀରିକ ଗଠନ ଏକ ବଡ଼ ବାଧ୍ୟବାଧକତା ଥିଲା। ସେମାନଙ୍କ ଗୋଡ଼ ଲମ୍ଵା ଥିଲା, ଯାହା ସେମାନଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘ ପଥ ଅତିକ୍ରମ କରିଵାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଥିଲା। ଏହା ସହିତ ସେମାନେ ପଥରରେ ସୁନ୍ଦର କୁରାଢ଼ି ତିଆରି କରିଵା ଶିଖିଥିଲେ। ଏହି ଵୈଷୟିକ ଜ୍ଞାନ ସେମାନଙ୍କୁ ଯେକୌଣସି ନୂଆ ପରିଵେଶରେ ଵଞ୍ଚିଵା ପାଇଁ ସାହସ ଦେଲା। ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ଜୀଵ ପାଖରେ ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରିଵା ପାଇଁ ଅସ୍ତ୍ର ଏଵଂ ଯିଵା ପାଇଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗୋଡ଼ ଥାଏ, ସେତେବେଳେ ସେ ସ୍ଥାୟୀ ଭାବେ ରହିଵା ଅପେକ୍ଷା ନୂଆ ସ୍ଥାନ ଖୋଜିଵାକୁ ଅଧିକ ପସନ୍ଦ କରେ।

Homo erectus ପୃଥିଵୀର ପ୍ରଥମ ଜୀଵ ଯୋଉମାନେ ଅଗ୍ନିର ଵ୍ୟଵହାର ଜାଣିଲେ। ଅଗ୍ନି ସେମାନଙ୍କୁ ଶୀତଳ ପରିଵେଶରେ ବଞ୍ଚିଵାର ଶକ୍ତି ଦେଲା। ଆଫ୍ରିକାର ଉଷୁମ ପରିଵେଶ ଛାଡ଼ି ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଗଲେ, ସେଠାରେ ପ୍ରଵଳ ଶୀତ ଥିଲା। ଯଦି ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଅଗ୍ନି ନଥାନ୍ତା ତେବେ ସେମାନେ ବହୁତ ସମ୍ଭଵ ଶୀତଳ ପରିଵେଶରେ ମରିଯାଇଥାନ୍ତେ। କିନ୍ତୁ ଅଗ୍ନି ସାହାଯ୍ୟରେ Homo erectusମାନେ ୟୁରୋପ ଓ ଏସିଆର କଠିନ ଜଳଵାୟୁକୁ ସାମ୍ନା କରିପାରିଲେ।

ଶେଷରେ, ଯେକୌଣସି ଜୀଵର ମୂଳ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ନିଜର ଵଂଶ ଵିସ୍ତାର କରିଵା। ଯେତେବେଳେ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ଜନସଂଖ୍ୟା ବଢ଼ିଲା, ସେତେବେଳେ ସମ୍ଵଳ ପାଇଁ କନ୍ଦଳ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା। ଏହି ସଂଘର୍ଷରୁ ଵଞ୍ଚିଵା ପାଇଁ ଦଳର କିଛି ସଦସ୍ୟ ନୂଆ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଯିଵାକୁ ଵାଧ୍ୟ ହେଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ, ଖାଦ୍ୟର ଅଭାଵ, ଶିକାରର ପିଛା କରିଵା, ଶାରୀରିକ ସକ୍ଷମତା ଏଵଂ ନୂତନ ଉଦ୍ଭାଵନର ବଳରେ Homo erectusମାନେ ଆଫ୍ରିକାରୁ ବାହାରି ସାରା ଵିଶ୍ୱକୁ ନିଜର ଘର ଭାବେ ଗଢ଼ିଵାକୁ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହି ଯାତ୍ରା ହିଁ ଆଜିର ଆଧୁନିକ ମାନଵ ସଭ୍ୟତାର ମୂଳଦୁଆ ପକାଇଥିଲା।

ସମଗ୍ର ପୂର୍ଵ, ଦକ୍ଷିଣ ଓ ଉତ୍ତର ଆଫ୍ରିକାରେ Homo erectusମାନେ ଵସତି ସ୍ଥାପନ କରିଵା ସହିତ ଆଫ୍ରିକାରୁ ବାହାରି ଏସିଆ ଓ ୟୁରୋପର ଵିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ଵ୍ୟାପିଥିଲେ । Homo erectusମାନେ ସବୁଠାରୁ ଦୂରକୁ ଯାତ୍ରା କରିଥିଲେ। ପୂର୍ଵରେ ଚୀନ୍ ଏଵଂ ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ଵରେ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆର ଜାଭା ଦ୍ଵୀପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ। ଏହା ଵ୍ୟତୀତ ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶରେ ମଧ୍ୟ Homo erectusମାନଙ୍କର ଅସ୍ତିତ୍ଵ ଥିଲା। ଏସିଆର ଆଧୁନିକ ଇସ୍ରାଏଲ୍ ଏଵଂ ଜୋର୍ଡାନ ଭଳି ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ମଧ୍ୟ Homo erectusମାନେ ରହୁଥିଲେ। ପଶ୍ଚିମରେ ୟୁରୋପର ଜର୍ଜିଆ (ଡମାନିସି), ସ୍ପେନ୍ ଏଵଂ ଇଟାଲୀ ଭଳି ଦକ୍ଷିଣ ୟୁରୋପୀୟ ଅଞ୍ଚଳରେ Homo erectusମାନଙ୍କର ଅଵଶେଷ ମିଳିଛି।

ଆଫ୍ରିକାର ସାଭାନା ପଡ଼ିଆରୁ ଯେଉଁ ଯାତ୍ରା Homo erectus ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ, ତାହା ମାନଵ ଵିଵର୍ତ୍ତନର ଇତିହାସରେ ଏକ ନୂତନ ଅଧ୍ୟାୟ ସୃଷ୍ଟି କଲା। ଆମର ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ପୂର୍ଵଜମାନେ ଵିଭିନ୍ନ ମହାଦେଶରେ ବିଛେଇ ହୋଇ ରହିଵା ପରେ, ପୃଥିଵୀର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଜଳଵାୟୁ ଓ ପରିଵେଶ ସେମାନଙ୍କୁ ନୂଆ ନୂଆ ରୂପରେ ଗଢ଼ିଵାକୁ ଲାଗିଲା। ଏହା ଏମିତି ଏକ ସମୟ ଥିଲା, ଯେତେବେଳେ ପୃଥିଵୀର କେଉଁଠି ପ୍ରଵଳ ବରଫପାତ ହେଉଥିଲା ବେଳେ ଆଉ କେଉଁଠି ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲର ରାଜୁତି ଥିଲା। ଏହି ପରିଵେଶର ଚାପରେ Homo erectusଙ୍କ ପରେ ଏକାଧିକ ମାନଵଜାତିର ଉଦ୍ଭଵ ହେଲା, ଯେଉଁମାନଙ୍କ କାହାଣୀ କୌଣସି ରୋମାଞ୍ଚକର ଉପନ୍ୟାସଠାରୁ କମ୍ ନୁହେଁ।

ଏହି କ୍ରମରେ ପ୍ରଥମେ Homo heidelbergensis ସୃଷ୍ଟି ହୁଅନ୍ତି । ଯେହେତୁ ଏମାନେ Homo neanderthalensis ଓ Homo sapiensଙ୍କର ସାଧାରଣ ପୂର୍ଵଜ ଥିଲେ ତେଣୁ Homo heidelbergensisଙ୍କୁ ଆଜିର ଆଧୁନିକ ମଣିଷ ଏଵଂ ନିଏଣ୍ଡରଥାଲ୍‌ଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଯୋଗସୂତ୍ର ବୋଲି ଧରାଯାଏ। ଆଜିଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୬ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ଆଫ୍ରିକା ଓ ୟୁରୋପରେ ଦେଖାଦେଇଥିଵା ଏହି ପ୍ରଜାତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ସାହସୀ ଥିଲେ। ସେମାନେ କେଵଳ ପଥର ନୁହେଁ ଵରଂ କାଠର ଲମ୍ଵା ବର୍ଚ୍ଛା ତିଆରି କରି ଵିଶାଳକାୟ ପଶୁଙ୍କୁ ଶିକାର କରିଵା ଶିଖିଥିଲେ। Homo heidelbergensis ପ୍ରଥମ Homo ଜାତି ଥିଲେ ଯୋଉମାନେ ଘର କରିଵା ଶିଖିଥିଲେ । ତହୁଁ ଏମାନଙ୍କର ଗୋଟିଏ ଗୋଷ୍ଠୀ ୟୁରୋପରେ ରହି Homo neanderthalensis ପାଲଟିଗଲେ ଏଵଂ ଆଉ ଗୋଟିଏ ଗୋଷ୍ଠୀ ଆଫ୍ରିକାରେ ରହି ପରଵର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଆଧୁନିକ ମଣିଷ ଵା Homo sapiensରେ ପରିଣତ ହେଲେ।

ୟୁରୋପର ପ୍ରଵଳ ଶୀତ ଓ ବରଫାଵୃତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଯେଉଁ ପ୍ରଜାତି ନିଜର ପରାକ୍ରମ ଦେଖାଇଥିଲେ, ସେମାନେ ହେଲେ Homo neanderthalensis । ପ୍ରାୟ ୪ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଉଦ୍ଭଵ ହୋଇଥିଵା ଏହି ଲିଏଣ୍ଡରଥାଲ୍ ମାନଵମାନେ ଶାରୀରିକ ଭାବେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଳିଷ୍ଠ ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ନାକ ଚଉଡ଼ା ଓ ଶରୀର ଛୋଟ ଥିଲା, ଯାହା ସେମାନଙ୍କୁ ଶୀତରୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲା। ଏମାନେ ପ୍ରଥମ କରି ସମାଜରେ ମୃତଦେହକୁ ସମ୍ମାନର ସହ ସତ୍କାର କରିଵା ଏଵଂ ପଥରର ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ତିଆରି କରିଵାର କଳା ଜାଣିଥିଲେ। ସେହି ସମୟରେ ଏସିଆର ତିବ୍ବତୀୟ ମାଳଭୂମି ଓ ସାଇବେରିଆର ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳରେ ରହୁଥିଲେ Homo Denisovans । Homo Denisovansମାନେ Homo neanderthalensisଙ୍କ ସମ୍ପର୍କୀୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଲଗା ପରିଵେଶରେ ରହି ନିଜକୁ ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅକ୍ସିଜେନ୍ କମ୍ ଥିଵା ଅଞ୍ଚଳରେ ଵଞ୍ଚିଵା ପାଇଁ ଅଭ୍ୟସ୍ତ କରିସାରିଥିଲେ।

ପୃଥିଵୀର ଅନ୍ୟ ଏକ କୋଣରେ, ଅର୍ଥାତ୍ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆର ଫ୍ଲୋରେସ୍ ଦ୍ଵୀପରେ ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଘଟଣା ଘଟୁଥିଲା। ସେଠାରେ ରହୁଥିଵା ମାନଵଜାତି Homo floresiensis ଵା 'ହୋବିଟ୍' ନାମରେ ଜଣାଗଲେ। ସୀମିତ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଦ୍ଵୀପର ପରିଵେଶ ଯୋଗୁଁ "Island Dwarfism" ହେତୁ ଵିଵର୍ତ୍ତନ କ୍ରମରେ ଏମାନଙ୍କ ଉଚ୍ଚତା ମାତ୍ର ସାଢ଼େ ତିନି ଫୁଟ୍ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଏହା ପ୍ରମାଣ କରେ ଯେ ପ୍ରକୃତି ମଣିଷକୁ କିଭଳି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଭିନ୍ନ ରୂପ ଦେଇପାରେ।

ପ୍ରାୟ ୩ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ଆଫ୍ରିକାର ମାଟିରୁ ଆମର ନିଜ ଜାତି Homo Sapiens ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ । ବିଜ୍ଞାନ ଭାଷାରେ ଆମେ ୩ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ତଳର ଏହି Homo Sapiens ମଣିଷଙ୍କୁ "Archaic" କହିଥାଉ ଏଵଂ ଆଜିର homo Sapiensଙ୍କୁ Anatomically Modern କୁହାଯାଏ । ୩ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ତଳର Homo Sapiensମାନଙ୍କର ଚେହେରା ଆମଠାରୁ ଟିକେ ଭିନ୍ନ ଥିଲା। ସେମାନଙ୍କ ଆଖି ଉପରେ ଥିଵା ହାଡ଼ ଵା Brow ridges ଅଧିକ ମୋଟା ଓ ବାହାରକୁ ବାହାରିଥିଲା। ମୁହଁ ଟିକେ ବଡ଼ ଏଵଂ କପାଳ ପଛକୁ ଢଳି ରହିଥିଲା। ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ କଥା ହେଉଛି, ସେମାନଙ୍କର ଆଜିର ମଣିଷ ଭଳି ସ୍ପଷ୍ଟ 'ଥୋଡ଼ି' ଵା Chin ନଥିଲା। ୩ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ତଳେ Homo Sapiensଙ୍କ ମସ୍ତିଷ୍କର ଆକାର ପ୍ରାୟ ଆମ ଭଳି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ଆକୃତି ଲମ୍ବାଳିଆ ଵା Oblong ଥିଲା। ଅର୍ଥାତ୍ ମସ୍ତିଷ୍କର କିଛି ଅଂଶ, ଯାହା ଜଟିଳ ଚିନ୍ତାଧାରା ପାଇଁ ଦାୟୀ, ତାହା ସେତେ ଵିକଶିତ ହୋଇନଥିଲା। ୩ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ତଳର Homo Sapiensମାନେ ସାଧାରଣ ପଥର ଅସ୍ତ୍ର ଵ୍ୟଵହାର କରୁଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଜୀଵନ ମୁଖ୍ୟତଃ ଖାଦ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ ତଥା ବଞ୍ଚିଵା ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ଥିଲା। ସେମାନେ ସେତେବେଳେ ଆଜିର ମାନଵଙ୍କ ପରି କଥା ଭାଷା ହୋଇପାରୁନଥିଲେ କି କଳା କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ଵିକଶିତ କରି ନଥିଲେ । Homo Sapiensମାନେ ଆରମ୍ଭରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମାନଵଜାତି ଭଳି ଏକ ସାମାନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲୀ ମାନଵଜାତି ଵା ବଣମଣିଷ ହିଁ ଥିଲେ ‌। ଏହିପରି ଭାବରେ ଅନେକ ହଜାର ଵର୍ଷ ବିତିଗଲା ‌। 

ତେବେ ଆଜକୁ ପ୍ରାୟ ପ୍ରାୟ ୭୪,୦୦୦ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ମାନଵ ଇତିହାସରେ ଏମିତି ଏକ ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା, ଯାହା କେଵଳ ମଣିଷ ନୁହେଁ ଵରଂ ସାରା ପୃଥିଵୀର ଜୀଵଜଗତକୁ ଦୋହଲାଇ ଦେଇଥିଲା। 

ପ୍ରାୟ ୭୪,୦୦୦ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆର ସୁମାତ୍ରା ଦ୍ଵୀପରେ Mount Toba ନାମକ ଏକ ପର୍ଵତରେ ବିଶାଳକାୟ ଆଗ୍ନେୟ ଉଦ୍ଗିରଣ ହୋଇ ମହାଵିସ୍ଫୋରଣ ଘଟିଥିଲା। ଏହା ଏତେ ଭୟଙ୍କର ଥିଲା ଯେ ଏହାକୁ ଗତ ୨୫ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଵିସ୍ଫୋରଣ ଭାବରେ ଗଣନା କରାଯାଏ। ଏହି ଵିସ୍ଫୋରଣରୁ ବାହାରିଥିଵା ପାଉଁଶ ଓ ଗନ୍ଧକଯୁକ୍ତ ଗ୍ୟାସ୍ ଆକାଶକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଘୋଡ଼େଇ ଦେଇଥିଲା। ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣ ପୃଥିଵୀକୁ ଆସିପାରିଲା ନାହିଁ। ଫଳରେ ପୃଥିଵୀର ତାପମାତ୍ରା ହଠାତ୍ କମିଗଲା ଏଵ ପୃଥିବୀ ଏକ 'ଆଗ୍ନେୟ ଶୀତ'ର କଵଳରେ ପଡ଼ିଗଲା। ଅନେକ ଗଛଲତା ମରିଗଲେ, ଵର୍ଷା ବନ୍ଦ ହୋଇଗଲା ଏଵଂ ଶାକାହାରୀ ପଶୁମାନେ ଖାଦ୍ୟ ନପାଇ ପ୍ରାଣ ହରାଇଲେ। 

ଵିସ୍ଫୋରଣ ହୋଇଥିଵା ସ୍ଥାନ ଅର୍ଥାତ୍ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆର ଆଖପାଖରେ ଥିଵା ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତ ଜୀଵଜନ୍ତୁ ସେହି ସମୟରେ ନିଶ୍ଚିହ୍ନ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ସେଠାରେ ରହୁଥିଵା Leopardର ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଜାତି ସେହି ସମୟରେ ସୁମାତ୍ରାରୁ ଵିଲୁପ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲା।

ଵିସ୍ଫୋରଣ ପରେ ହୋଇଥିଵା "ଆଗ୍ନେୟ ଶୀତ" ଯୋଗୁଁ ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ଵ ଏସିଆର ଅନେକ ବଡ଼ ବଡ଼ ଗଛ ଏଵଂ ଜଙ୍ଗଲ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଏହି କାରଣରୁ ଜଙ୍ଗଲ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିଵା ଅନେକ କୀଟପତଙ୍ଗ ଓ ପକ୍ଷୀଙ୍କ ପ୍ରଜାତି ଵିଲୁପ୍ତ ହେଵାର ଆଶଙ୍କା କରାଯାଏ।

କିନ୍ତୁ ଟୋବା ଵିସ୍ଫୋରଣ ଯୋଗୁଁ ଅନେକ ଜୀଵଜାତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଲୁପ୍ତ ହୋଇନଥିଲେ କାରଣ ଏହା ଅଳ୍ପ କେତେକ ଦଶନ୍ଧି ପାଇଁ ପୃଥିଵୀକୁ ପ୍ରଭାଵିତ କରିଥିଲା। ତେଣୁ ଜୀଵଜନ୍ତୁମାନେ Refugia ଵା ସୁରକ୍ଷିତ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକରେ ବଞ୍ଚି ରହିଥିଲେ ଏଵଂ ପରିଵେଶ ସୁଧୁରିଵା ପରେ ପୁଣି ବଂଶ ଵିସ୍ତାର କରିଥିଲେ।

ତେବେ ଟୋବା ବିସ୍ଫୋରଣ ଯୋଗୁଁ ତତ୍କାଳୀନ ସମୟରେ ଅନେକ ଜୀଵମାନଙ୍କର ସଂଖ୍ୟା ଏତେ କମିଗଲା ଯେ ସେମାନେ "ବଂଶଗତ ସଙ୍କଟ"ର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲେ। 

ଏହି ସମୟରେ ପୂର୍ଵ ଆଫ୍ରିକାର ଚିମ୍ପାଞ୍ଜିମାନଙ୍କର ସଂଖ୍ୟା ହ୍ରାସ ପାଇଥିଲା। କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଆଫ୍ରିକାର ଗରିଲାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ବଂଶଗତ ପରିଵର୍ତ୍ତନ ଦେଖାଦେଇଥିଲା। DNA ପରୀକ୍ଷାରୁ ଜଣାପଡ଼େ ଯେ ପ୍ରାୟ ୭୦-୭୫ ହଜାର ଵର୍ଷ ତଳେ ଭାରତୀୟ ବାଘ ଓ ବୋର୍ଣ୍ଣିଆର ଓରାଙ୍ଗୁଟାନ୍ ଭଳି ପଶୁମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଅତି ମାତ୍ରାରେ କମିଯାଇଥିଲା।

ଵିଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କର ଏକ ଗୋଷ୍ଠୀ ମନେକରନ୍ତି ଯେ ଟୋବା ଵିସ୍ଫୋରଣ ପରଵର୍ତ୍ତୀ ଜଳଵାୟୁ ପରିଵର୍ତ୍ତନ ହିଁ ପରୋକ୍ଷରେ ନିଏଣ୍ଡରଥାଲ୍ ଓ ହୋମୋ ଏରେକ୍ଟସ୍ ମାନଙ୍କର ଵିଲୁପ୍ତି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ କରିଥିଲା। ସେମାନେ ବଦଳୁଥିବା ପରିଵେଶ ସହ ନିଜକୁ ଖାପଖୁଆଇ ପାରିଲେ ନାହିଁ, ଯାହାଫଳରେ ଆଗାମୀ କିଛି ହଜାର ଵର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ସେମାନେ ଵିଲୁପ୍ତ ହୋଇଗଲେ। 

ଵିଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମତରେ, ଏହି ପ୍ରାକୃତିକ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ଯୋଗୁଁ ସେତେବେଳେ ଆଫ୍ରିକାରେ ରହୁଥିଵା ଆମ ପୂର୍ଵଜ ହୋମୋ ସାପିଏନ୍ସମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ମାତ୍ର ୧,୦୦୦ ରୁ ୧୦,୦୦୦ ପ୍ରଜନନକ୍ଷମ ଵ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ହୋଇଗଲା। ଅର୍ଥାତ୍ ଆମ ପୂର୍ଵଜ ଵିଲୁପ୍ତ ହେବାର ଅତି ନିକଟରେ ଥିଲେ। ଏହି ଅଵସ୍ଥାକୁ Genetic Bottleneck କୁହାଯାଏ। ଆଜି ସାରା ଵିଶ୍ୱର ମଣିଷମାନଙ୍କ DNA ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଅତି ସାମାନ୍ୟ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ, ତାହା ପ୍ରମାଣ କରେ ଯେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ସେହି କିଛି ଶହ ବଞ୍ଚିଯାଇଥିଵା ମଣିଷଙ୍କର ବଂଶଧର ଅଟନ୍ତି ।

ଏହି ମହାଵିପତ୍ତି ପରେ ଆଫ୍ରିକାର ପରିଵେଶ ଆଉ ପୂର୍ଵଭଳି ରହିଲା ନାହିଁ। ଖାଦ୍ୟ ଓ ଜଳର ଘୋର ସଙ୍କଟ ଦେଖାଦେଲା। ତେବେ ବଞ୍ଚି ରହିଵାର ଜିଦ୍ ମଣିଷକୁ ଆଫ୍ରିକାର ସୀମା ପାର କରିଵାକୁ ବାଧ୍ୟ କଲା।

ଆଜକୁ ପ୍ରାୟ ୬୦,୦୦୦ ରୁ ୭୦,୦୦୦ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ, ଯେତେବେଳେ ସମୁଦ୍ରର ଜଳସ୍ତର କମ୍ ଥିଲା ସେତେବେଳେ Homo Sapiensମାନଙ୍କର ଏକ ଛୋଟ ଦଳ 'ଲାଲ ସାଗର' ଅତିକ୍ରମ କରି ଆରବ ଉପଦ୍ଵୀପ ଦେଇ ଏସିଆ ଓ ୟୁରୋପ ଆଡ଼କୁ ବାହାରି ପଡ଼ିଲେ।

କୁହାଯାଏ ଯେ ଏହି ସଙ୍କଟ ସମୟରେ ମଣିଷର ମସ୍ତିଷ୍କରେ ଏକ ପ୍ରକାର 'ବୌଦ୍ଧିକ ଵିସ୍ଫୋରଣ' ଘଟିଲା। ସେମାନେ ନୂଆ ଭାଷା, ଯୋଗାଯୋଗ ଓ ଜଟିଳ ରଣନୀତି ଶିଖିଲେ, ଯାହା ସେମାନଙ୍କୁ ଦୂର ଦେଶର ଅଜଣା ପରିଵେଶରେ ବଞ୍ଚିଵାରେ ସାହାଯ୍ୟ କଲା। 

ସେହି ସମୟରେ ପୃଥିଵୀରେ ନିଏଣ୍ଡରଥାଲ୍ ଓ ଡେନିସୋଭାନସ୍ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ହୋମୋ ସାପିଏନ୍ସମାନଙ୍କର ପରସ୍ପର ମଧ୍ୟରେ ଥିଵା ସାମାଜିକ ସହଯୋଗ ତଥା ନୂତନ ପରିଵେଶରେ ଖାପଖୁଆଇ ଚଳିଵାର କ୍ଷମତା ସେମାନଙ୍କୁ ସବୁଠାରୁ ଆଗରେ ରଖିଲା।

ସତୁରୀ ହଜାର ଵର୍ଷ ତଳର ସେହି ପ୍ରଳୟ ମଣିଷକୁ ମାରିଵା ପାଇଁ ଆସିଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସେହି ସଙ୍କଟ ହିଁ ମଣିଷକୁ ଏକ 'ଵିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ଜାତି' (Global Species) ଭାବେ ଗଢ଼ି ତୋଳିଲା। ଯଦି ସେଦିନ ସେହି ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ଆସିନଥାନ୍ତା, ହୁଏତ ଆଜି ମଣିଷ ଜାତି କେଵଳ ଆଫ୍ରିକାର କୌଣସି ଏକ କୋଣରେ ସୀମିତ ହୋଇ ରହିଥାନ୍ତା।

କିନ୍ତୁ ମଣିଷମାନଙ୍କର ପ୍ରଵାସ ସତୁରୀ ହଜାର ଵର୍ଷ ତଳେ ସୀମିତ ହୋଇ ରହିଲା ନାହିଁ । ସେମାନେ ସାରା ଵିଶ୍ଵରେ ଵ୍ୟାପିଗଲେ । Homo Sapiensମାନେ ଲୋହିତ ସାଗର (Red Sea) ଅତିକ୍ରମ କରି ପ୍ରଥମେ ଆରବ ଦ୍ୱୀପକଳ୍ପରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ। ସେହି ସମୟରେ ଆରବ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ମଧ୍ୟ-ପ୍ରାଚ୍ୟରେ ଜଳବାୟୁ ପରିଵର୍ତ୍ତନ ଯୋଗୁଁ ସମ୍ବଳର ଅଭାବ ଦେଖାଦେଇଥିଲା। ତେଣୁ କେତେକ ହଜାର ଵର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ Homo Sapiensମାନଙ୍କର ଏକ ଦଳ ପୂର୍ଵକୁ ଗତି କଲେ । ଆଜକୁ ପ୍ରାୟ ୫୦,୦୦୦ରୁ ୬୦୦୦୦ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ Homo Sapiensମାନେ ଦକ୍ଷିଣ ଏସିଆର ଉପକୂଳ ଦେଇ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ସେମାନେ ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶରେ ପ୍ରଵେଶ କରିଥିଲେ। ଭାରତର ଭୌଗୋଳିକ ସ୍ଥିତି ଓ ନଦୀଗୁଡ଼ିକର ଉପସ୍ଥିତି ମଣିଷ ରହିଵା ପାଇଁ ଅଧିକ ଅନୁକୂଳ ଥିଲା। ଭାରତରେ ପ୍ରଵେଶ କରିଵା ପରେ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଚୁର ମିଠା ପାଣି (ନଦୀ), ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଶିକାର ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ପଶୁପକ୍ଷୀ ମିଳିଥିଲେ। ଵିଶେଷ କରି ନର୍ମଦା ଉପତ୍ୟକା ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର କେତେକ ଅଞ୍ଚଳ ଆଦିମ ମଣିଷ Homo Sapiensମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ନିରାପଦ ସ୍ଥାନ ପାଲଟିଥିଲା। ଭାରତରେ କିଛି ହଜାର ଵର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଜନସଂଖ୍ୟା ଏତେ ମାତ୍ରାରେ ଵୃଦ୍ଧି ପାଇଲା ଯେ ପୁଣି ଖାଦ୍ୟ ଓ ସମ୍ବଳର ଅଭାବ ପରିଲକ୍ଷିତ ହେଲା । ତେଣୁ Homo Sapiensମାନେ ପୁଣି ପ୍ରଵାସ କରିଵାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ । ଭାରତରୁ ଗୋଟିଏ ଶାଖା ଉତ୍ତରକୁ ଗଲା ଏଵଂ ପାରସ୍ୟ ଦେଇ ୟୁରୋପ ଚାଲିଗଲା । ଭାରତରୁ ଆଉ ଏକ ଶାଖା ପୂର୍ଵ ଭାରତରୁ ଉତ୍ତର ପୂର୍ଵ ଭାରତ ଦେଇ ଚୀନ ଗଲା ପୁଣି ଉତ୍ତର ପୂର୍ଵ ଭାରତ ତଥା ଦକ୍ଷିଣ ପୂର୍ଵ ଏସିଆରୁ ଏକ ଶାଖା ପୂର୍ଵ ଭାରତୀୟ ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜ ତଥା ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଲା ‌। ଭାରତରୁ ଆଉ ଏକ ଶାଖା ତିବ୍ବତ ଗଲା ଏଵଂ ତିବ୍ବତରୁ ମଧ୍ୟ ଏସିଆ ତଥା ସାଇବେରିଆ ଦେଇ ୧୫,୦୦୦ ରୁ ୨୦,୦୦୦ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ବେରିଂ ଷ୍ଟ୍ରେଟ୍ ପାର ହୋଇ Homo Sapiensମାନେ ଆମେରିକା ମହାଦେଶରେ ପହଞ୍ଚିଲେ । 

ଏପଟେ ଆରବ ଉପଦ୍ୱୀପରୁ Homo Sapiensମାନଙ୍କର ଗୋଟିଏ ଶାଖା ପ୍ରାୟ ୪୫,୦୦୦ ରୁ ୪୦,୦୦୦ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ୟୁରୋପ ଏବଂ ମଧ୍ୟ ଏସିଆକୁ ଯାଇଥିଲେ। ସେଠାରେ ସେମାନଙ୍କର ସାକ୍ଷାତ ପୂର୍ଵରୁ ଵସଵାସ କରୁଥିଵା 'ନିଆଣ୍ଡରଥାଲ୍‌ମାନଙ୍କ ସହ ହୋଇଥିଲା। ଏହିପରି ଭାବରେ ମଣିଷମାନେ ଅର୍ଥାତ୍ Homo Sapiensମାନେ ଆଜକୁ ୧୫୦୦୦ ପୂର୍ଵେ ସାରା ପୃଥିଵୀର ଵ୍ୟାପି ଯାଇଥିଲେ । 

ମଣିଷ ଓ ତାଙ୍କ ପୂର୍ଵଜମାନେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ଧରି ପ୍ରଵାସୀ ଜୀଵନଯାପନ କରୁଥିଲେ କିନ୍ତୁ ଆଜକୁ ପ୍ରାୟ ୧୦୦୦୦ରୁ ୧୨୦୦୦ ଵର୍ଷ ତଳେ ମାନଵ ସମାଜରେ ଏମିତି କେତେକ ପରିଵର୍ତ୍ତନ ଦେଖାଦେଲା ଯାହା ମଣିଷମାନଙ୍କୁ ନିଜର ପ୍ରଵାସୀ ଜୀଵନ ତ୍ୟାଗକରି ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଞ୍ଚଳରେ ସ୍ଥାୟୀ ବାସିନ୍ଦା ହେଵାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିଥିଲା । 

ମଣିଷର ପ୍ରଵାସୀ ଜୀଵନର ଅନ୍ତ ଘଟାଇଵାରେ କୃଷି ହିଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ କାରଣ ଥିଲା। ଯାଯାଵର ଜୀଵନରେ ମଣିଷକୁ ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରତିଦିନ ସଂଘର୍ଷ କରିଵାକୁ ପଡ଼ୁଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ସେ ଜାଣିଲା ଯେ ମଞ୍ଜି ବୁଣିଲେ ଗଛ ହୁଏ ଏଵଂ ସେଥିରୁ ପ୍ରଚୁର ଶସ୍ୟ ମିଳେ, ସେତେବେଳେ ତାକୁ ଆଉ ଶିକାର ପାଇଁ ମାଇଲ ମାଇଲ ବାଟ ଦୌଡ଼ିଵାକୁ ପଡ଼ିଲା ନାହିଁ। ଚାଷ ଜମି ଏମିତି ଏକ ଜିନିଷ ଯାହାକୁ ସାଙ୍ଗରେ ନେଇ ଯାଇ ହେଵ ନାହିଁ। ଶସ୍ୟ ବଢ଼ିଵା ଏଵଂ ତାକୁ ଅମଳ କରିଵା ପାଇଁ ମଣିଷକୁ ମାସ ମାସ ଧରି ଗୋଟିଏ ଜାଗାରେ ରହିଵାକୁ ପଡ଼ିଲା। ଏହିଠାରୁ ହିଁ 'ସ୍ଥାୟୀ ଘର'ର ଧାରଣା ଜନ୍ମ ନେଲା। 

ଶୀତଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଵାସୀ ଜୀଵନରେ ମଣିଷ ପଶୁଙ୍କ ପଛରେ ଦୌଡ଼ୁଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଏହି ସମୟରେ ସେ ପଶୁଙ୍କୁ ନିଜ ପାଖରେ ରଖିଵା ଶିଖିଗଲା। ମଣିଷ ଶେଷ ଶୀତଯୁଗ ସମୟରେ ପ୍ରଥମେ କୁକୁରକୁ ଗୃହପାଳିତ କଲା । କୁକୁର ସେତେବେଳେ ମଣିଷମାନଙ୍କୁ ଶିକାରରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଵା ତଥା ହିଂସ୍ରଜନ୍ତୁଙ୍କଠାରୁ ରକ୍ଷା ଓ ସତର୍କ କରିଵା ପାଇଁ ପାଳିତ ହେଉଥିଲା । କୁକୁରକୁ ପାଳିଵା ଯୋଗୁଁ ହିଂସ୍ର ଜୀବଜନ୍ତୁପୂର୍ଣ୍ଣ ତତ୍କାଳୀନ ପୃଥିଵୀରେ ଅଧିକ ସୁରକ୍ଷିତ ହେଲା ଏଵଂ କୁକୁରର ସୁରକ୍ଷା ଓ ସାହାଯ୍ୟ ବଳରେ ଗାଈଗୋରୁ, ଛେଳି ଓ ମେଣ୍ଢା ଆଦି ଜୀଵଙ୍କୁ ଆୟତ୍ତ କରି ଗୃହପାଳିତ କଲା । ଏହି ଜୀଵମାନଙ୍କୁ ପାଳନ କରିଵା ଦ୍ଵାରା ମଣିଷକୁ ସ୍ଥାୟୀ ଭାବେ ମାଂସ, କ୍ଷୀର ଓ ଚମଡ଼ା ମିଳିଲା। ପଶୁମାନଙ୍କୁ ଚରାଇବା ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପରିସର ମଧ୍ୟରେ ରହିଵି ସୁଵିଧାଜନକ ହେଲା। କିନ୍ତୁ ସେତେବେଳେ ମଣିଷମାନେ ଦେଖିଲେ କେତେକ ଘାସ ଜାତୀୟ ଗଛର ଅନ୍ନ ଭକ୍ଷଣୀୟ ଅଟେ । ସେମାନେ ତହୁଁ ସେହି ଅନ୍ନଯୋଗ୍ୟ ଶସ୍ୟଗୁଡି଼କୁ ଚାଷ କରିଵା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । 

ଆଜକୁ ପ୍ରାୟ ୧୧,୭୦୦ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ପୃଥିଵୀରେ 'ହିମ ଯୁଗ'ର ଅନ୍ତ ଘଟିଲା। ପୃଥିଵୀର ତାପମାତ୍ରା ବଢ଼ିଲା ଏଵୟ୍ଯ ପାଣିପାଗ ଅଧିକ ସ୍ଥିର ହେଲା। ଏହି ଅନୁକୂଳ ପରିଵେଶ ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ଶସ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ସୁଯୋଗ ଦେଲା, ଯାହା ମଣିଷକୁ ଗୋଟିଏ ଅଞ୍ଚଳରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ରହିଵାକୁ ପ୍ରେରିତ କଲା।ଯାଯାଵର ଜୀଵନରେ ଛୋଟ ପିଲାଙ୍କୁ ଧରି ଯାତ୍ରା କରିବା କଷ୍ଟକର ଥିଲା । ଯେତେବେଳେ ମଣିଷ ସ୍ଥାୟୀ ଭାବେ ରହିଵା ଆରମ୍ଭ କଲା ସେତେବେଳେ ଶିଶୁମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ବଢ଼ିଵାକୁ ଲାଗିଲା ।ଜନସଂଖ୍ୟା ବଢ଼ିଵା ଯୋଗୁଁ ଛୋଟ ଛୋଟ ପରିଵାର ମିଶି ଗ୍ରାମ ଗଢ଼ିଲେ। ମଣିଷମାନେ ନିଜକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିଵା ପାଇଁ ଏଵଂ ପରସ୍ପରକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିଵା ପାଇଁ ମାନଵ ସମାଜ ଗଢ଼ି ଏକାଠି ରହିଲେ। ଏହି ଏକତା ହିଁ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀ ସଭ୍ୟତା, ମେସୋପୋଟାମିଆ ସଭ୍ୟତା,ହୋୟାଙ୍ଗହୋ ସଭ୍ୟତା ଓ ନୀଳନଦୀ ସଭ୍ୟତା ଆଦି ନଦୀକୂଳ ସଭ୍ୟତାଗୁଡ଼ିକର ମୂଳଦୁଆ ପକାଇଲା।

ମଣିଷର ପ୍ରଵାସୀ ଜୀଵନର ଅନ୍ତ ହେଵା ପରେ ହିଁ କଳା, ସଂସ୍କୃତି, ପ୍ରଶାସନ ଓ ଧର୍ମ ଭଳି ଜଟିଳ ଵିଷୟଗୁଡ଼ିକର ବିକାଶ ହେଲା। ଆଜି ଆମେ ଯେଉଁ ସହର ଓ ସଭ୍ୟତାରେ ବଞ୍ଚୁଛେ, ତାହା ସେହିଦିନ ହିଁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ଯେଉଁଦିନ ଜଣେ ପୂର୍ଵଜ ପ୍ରଥମ କରି ଚାଷ ଜମି ପାଖରେ ନିଜର ସ୍ଥାୟୀ କୁଡ଼ିଆଟିଏ ତିଆରି କରିଥିଲା।

ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଵର୍ଷ ତଳେ ଆଫ୍ରିକାର ସାଭାନା ପଡ଼ିଆରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଵା ମାନଵ ଓ ତାଙ୍କ ପୂର୍ଵଜଙ୍କର ସେହି ମହାଯାତ୍ରା ଆଜି ଏକ ନୂଆ ମୋଡ଼ରେ ଆସି ପହଞ୍ଚିଛି। ଯେଉଁ ଚପଳତା ଓ କୌତୂହଳ ମଣିଷକୁ ସମୁଦ୍ରର ଜଳସ୍ତର କମିଵା ସମୟରେ ଲୋହିତ ସାଗର ପାର କରାଇଥିଲା, ସେହି ସମାନ ପ୍ରଵୃତ୍ତି ଆଜି ତାକୁ ଆକାଶର ନୀଳ ସୀମା ପାର କରି ଅନନ୍ତ ନକ୍ଷତ୍ରପୁଞ୍ଜ ଆଡ଼କୁ ଟାଣି ନେଉଛି। ପ୍ରକୃତରେ ଦେଖିଵାକୁ ଗଲେ, ମାନଵଜାତିର ପ୍ରଵାସୀ ଜୀବନର ଏକ ନୂଆ ଏଵଂ ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଜଟିଳ ଅଧ୍ୟାୟ ଏବେ 'ମହାକାଶ' କ୍ଷେତ୍ରରେ ଉନ୍ମୋଚିତ ହେଵାକୁ ଯାଉଛି।

ଆଜିର ମଣିଷ ପାଇଁ ପୃଥିଵୀର ସୀମା ଧୀରେ ଧୀରେ ସଙ୍କୁଚିତ ମନେ ହେଉଛି। ମଙ୍ଗଳ ଗ୍ରହରେ ବସତି ସ୍ଥାପନ କରିଵାର ସ୍ୱପ୍ନ ହେଉ କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଏକ ମଧ୍ୟଵର୍ତ୍ତୀ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ଵ୍ୟଵହାର କରିଵାର ଯୋଜନା, ଏସବୁ ସେହି ପୁରୁଣା 'ପ୍ରଵାସୀ ମାନସିକତା'ର ଆଧୁନିକ ରୂପ ମାତ୍ର। ଯେମିତି ହୋମୋ ଏରେକ୍ଟସ୍ ଅଗ୍ନିର ଵ୍ୟଵହାର କରି ଶୀତଳ ୟୁରୋପକୁ ଜୟ କରିଥିଲେ, ଆଜିର ହୋମୋ ସାପିଏନ୍ସ ସେମିତି ରକେଟ୍ ଵିଜ୍ଞାନ ଓ କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତା (AI) ସାହାଯ୍ୟରେ ମହାକାଶର ଶୂନ୍ୟତା ଓ ପ୍ରତିକୂଳ ପରିଵେଶକୁ ଜୟ କରିଵାକୁ ପ୍ରୟାସ କରୁଛି।

କିନ୍ତୁ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠେ—କ’ଣ ମଣିଷ ଏଥିରେ ସଫଳ ହୋଇପାରିଵ କି ?

ଇତିହାସ ସାକ୍ଷୀ ଅଛି, ମଣିଷ ସେତେବେଳେ ସଫଳ ହୋଇଛି ଯେତେବେଳେ ପ୍ରକୃତି ତାକୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ସଙ୍କଟ ଆଡ଼କୁ ଠେଲି ଦେଇଛି। ଟୋବା ଵିସ୍ଫୋରଣରୁ ବଞ୍ଚିଯାଇଥିଵା ସେହି ମୁଷ୍ଟିମେୟ ପୂର୍ଵଜଙ୍କ ଜିଦ୍ ଆମ DNA ରେ ଆଜି ବି ଅଛି। ଯଦିଓ ମହାକାଶର ଦୂରତା ବିଶାଳ ଏବଂ ସମ୍ବଳ ସୀମିତ, ତଥାପି ମଣିଷର 'ସୃଜନଶୀଳ ଵିସ୍ଫୋରଣ' ଓ 'ସାମାଜିକ ଏକତା' ତାକୁ ପୁଣି ଥରେ ଏକ 'ଅନ୍ତରୀକ୍ଷ ସଭ୍ୟତା' ଭାବେ ଗଢ଼ିତୋଳିଵାର ସମ୍ଭାବନା ରଖେ।

ମାନଵ ଵିଵର୍ତ୍ତନର ଏହି ରୋମାଞ୍ଚକର ଉପନ୍ୟାସ ଏବେ ବି ସମାପ୍ତ ହୋଇନାହିଁ। ଆଫ୍ରିକାର ସେହି ପ୍ରଥମ ପାଦଚିହ୍ନଠାରୁ ଚନ୍ଦ୍ରପୃଷ୍ଠର ନୀଲ୍ ଆର୍ମଷ୍ଟ୍ରଙ୍ଗଙ୍କ ପାଦଚିହ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ମଣିଷ କେଵଳ ଘର ବଦଳାଇ ଚାଲିଛି। ହୁଏତ ଆଗାମୀ କିଛି ହଜାର ଵର୍ଷ ପରେ, କୌଣସି ଏକ ଦୂର ଗ୍ରହର ପାଠାଗାରରେ ବସି ଆମର ଭଵିଷ୍ୟତ ପିଢ଼ି ପଢ଼ୁଥିବେ—କିଭଳି ସେମାନଙ୍କର ପୂର୍ଵଜମାନେ ପୃଥିଵୀ ନାମକ ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ର ନୀଳ ଗ୍ରହରୁ ବାହାରି ସାରା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ନିଜର ଘର ବୋଲି ଭାବିଵାକୁ ସାହସ କରିଥିଲେ।

ପ୍ରଵାସୀ ଜୀଵନରୁ ସ୍ଥାୟୀ ଜୀଵନ ଏଵଂ ପୁଣି ଥରେ ସ୍ଥାୟୀ ଜୀଵନରୁ ଏକ 'ଅନ୍ତରୀକ୍ଷ ଯାଯାଵର' ହେଵାର ଏହି ଚକ୍ର ହିଁ ମାନଵ ସଭ୍ୟତାର ପ୍ରକୃତ ପରିଚୟ। ଆମେ ବଞ୍ଚିଵା ପାଇଁ ନୁହେଁ ଵରଂ ନୂଆ ଦିଗ୍‌ଵଳୟକୁ ଖୋଜିଵା ପାଇଁ ହିଁ ଜନ୍ମ ହୋଇଛେ। ଭଵିଷ୍ୟତରେ ଅନ୍ତରୀକ୍ଷର ଏହି ପ୍ରଵାସୀ ଯାତ୍ରା ସଫଳ ହେଵ କି ନାହିଁ, ତାହା କେଵଳ ସମୟ କହିଵ, କିନ୍ତୁ ମଣିଷର ଚେଷ୍ଟା କେବେ ହେଲେ ବି ଅଟକିଵ ନାହିଁ।

•••••••••••••••••••••••••••••••••••••

ତଥ୍ୟ ଉତ୍ସ:

1.Sapiens: A Brief History of Humankind(Yuval Noah Harari)

2.The Journey of Man: A Genetic Odyssey(Spencer Wells)

3.Out of Eden ( Stephen Oppenheimer)

4.Guns, Germs, and Steel(Jared Diamond)

5.Who We Are and How We Got Here (David Reich)

6.The World Before Us(Tom Higham)

7.The Sixth Extinction(Elizabeth Kolbert)

8.Lone Survivors: How We Came to Be the Only Humans on Earth(Chris Stringer)

9.Kindred: Neanderthal Life, Love, Death and Art (Rebecca Wragg Sykes)

10.The Great Transition(David Anthony)

••••••••••••••••••••••••••••••••••••••