ଚାରିଆଖିଆ ଅନ୍ଧଙ୍କ ଭାଷା-ଵିଚାର

ଯଦି ଜଣେ ଶଲ୍ୟଚିକିତ୍ସକ ଦାବି କରନ୍ତି ଯେ ମଣିଷ ଶରୀରରେ ଦୁଇଟି ଆଖି, ଦୁଇଟି କାନ ଏଵଂ ଦୁଇଟି ଫୁସଫୁସ ରହିଵା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜଟିଳ ଓ ଅନାଵଶ୍ୟକ, ତେଣୁ ଗୋଟିଏ ଆଖି ଫୋଡ଼ି ଦେଇ ଏଵଂ ଗୋଟିଏ କାନ କାଟି ଦେଲେ ମଣିଷ ଅଧିକ 'ସରଳ' ଓ 'ଆଧୁନିକ' ହୋଇଯିଵ, ତେବେ ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଵିଜ୍ଞ ଚିକିତ୍ସକ ନ କହି କୌଣସି ପାଗଳଖାନାର ଆଜୀଵନ ଅନ୍ତେଵାସୀ କରିଵା କଥା। କିନ୍ତୁ ଆମ ଭାଷା ସାହିତ୍ୟର ଆକାଶରେ ଏମିତି କିଛି 'ଭୁଷପଣ୍ଡିତ' ବୁଲୁଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ସହସ୍ର ଵର୍ଷର ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଧ୍ୱନିଵିଜ୍ଞାନକୁ ଦୋଷ ବୋଲି ପ୍ରଚାର କରି ଏହାର ଅଙ୍ଗଚ୍ଛେଦ କରିଵାକୁ ଖଣ୍ଡା ଧରି ଗୋଡ଼ାଉଛନ୍ତି। ଏହି ଭାଷାର ଗୁଣହନ୍ତା ତଥା ଵର୍ଣ୍ଣହତ୍ୟାକାରୀମାନଙ୍କ ମୂଳ ଯୁକ୍ତି ହେଉଛି— ଯେହେତୁ ଇଂରାଜୀ କିମ୍ବା ହିନ୍ଦୀରେ କିଛି ନାହିଁ, ତେଣୁ ଓଡ଼ିଆରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ରହିଵା ଗୋଟାଏ ବଡ଼ ଅପରାଧ ! ନିଜ ଭାଷାର ଅସୀମ ସୂକ୍ଷ୍ମତାକୁ ନ ବୁଝି, ପର ଭାଷାର ଭଙ୍ଗା ଚଷମା ପିନ୍ଧି ସ୍ୱଦେଶୀ ସମ୍ପଦକୁ କୁରୂପ ବୋଲି କହିଵା ହେଉଛି ଆମ ସମୟର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରହସନ।

ଏହି ସ୍ଵଘୋଷିତ ତଥାକଥିତ ସୁଧାରକମାନଙ୍କର ପ୍ରଥମ ପ୍ରହାର ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ତିନୋଟି ସିସ୍କାରୀ ଧ୍ୱନି— 'ଶ', 'ଷ' ଓ 'ସ' ଉପରେ ହୋଇଥାଏ । ସେମାନେ ନାକ ଟେକି କୁହନ୍ତି, ଓଡ଼ିଆରେ ତ ତିନିଟାଯାକ ଶ, ଷ, ସ ର ଉଚ୍ଚାରଣ ସମାନ, ତେଣୁ ଦୁଇଟିକୁ ହତ୍ୟା କରି କେଵଳ ଗୋଟିଏ 'ସ' ରଖାଯାଉ। ଏମାନଙ୍କୁ କେଵଳ ଏତିକି କୁହାଯାଇପାରେ ଯେ, ନିଜେ 'ଗଣେଶ' ବୋଲିଲା ବେଳେ ଆପେ ଦାନ୍ତକୁ ଜିଭ ଯାଉଛି ନା ତାଳୁକୁ ଯାଉଛି, ତାହା ଦର୍ପଣ ସାମ୍ନାରେ ଛିଡ଼ା ହୋଇ ପରୀକ୍ଷା କରି ଦେଖନ୍ତୁ। ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ତାଳଵ୍ୟ 'ଶ', ମୂର୍ଦ୍ଧନ୍ୟ 'ଷ' ଏଵଂ ଦନ୍ତ୍ୟ 'ସ'ର ଉଚ୍ଚାରଣଗତ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଵୈଜ୍ଞାନିକ। 

ଆପଣଙ୍କ ଜିଭ ଯଦି ଅଳସୁଆ ହୋଇଯାଇଛି, ତେବେ ସେଥିପାଇଁ ହଜାର ଵର୍ଷର ଭାଷାଵିଜ୍ଞାନ ଦାୟୀ ନୁହେଁ। ଏହି ଵର୍ଣ୍ଣହତ୍ୟାକାରୀମାନେ ଭାବନ୍ତି ଇଂରାଜୀରେ ତ କେଵଳ ଗୋଟିଏ 'S' ଅଛି, ଆମର କାହିଁକି ତିନୋଟି ରହିଵ ? କିନ୍ତୁ ଏହି ଆଖିଥିଵା ଅନ୍ଧମାନେ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ ଯେ ଇଂରାଜୀରେ ସେହି ଧ୍ୱନି ପ୍ରକାଶ କରିଵାକୁ s, sh, ss, sc, c, ti ଭଳି ଅନ୍ତତଃ ଛଅଟି ପ୍ରକାରର ଅକ୍ଷର ଗୋଷ୍ଠୀ ସୃଷ୍ଟି କରିଵାକୁ ପଡ଼ିଛି। 'sugar'ରେ s କାହିଁକି 'ଶ' ହୁଏ, 'chef'ରେ ch କାହିଁକି 'ଶ' ହୁଏ, କିମ୍ବା 'station'ରେ ti କାହିଁକି 'ଶ' ହୁଏ— ଏହାର କୌଣସି ଵୈଜ୍ଞାନିକ ନିୟମ ଇଂରାଜୀ ପାଖରେ ନାହିଁ। ଇଂରାଜୀ ନିଜର ୨୬ଟି ଅକ୍ଷରକୁ ନେଇ କସରତ କରୁଥିଵା ବେଳେ, ଆମ ସର୍ଵଜ୍ଞ ପଣ୍ଡିତମାନେ ଓଡ଼ିଆର ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଧ୍ୱନିଵିଜ୍ଞାନକୁ କାଟି ଇଂରାଜୀ ଭଳି ଦରିଦ୍ର କରିଵାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଉଛନ୍ତି।

ପୁଣି ସେମାନେ 'ଜ', 'ଯ' ଓ 'ୟ' କୁ ନେଇ ବି ପ୍ରଶ୍ନଵାଚୀ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି । ଆମର 'ଜ୍ଞାନୀ' ସୁଧାରକମାନେ ଦାବି କରନ୍ତି ଯେ 'ଯ' ର କୌଣସି ଆଵଶ୍ୟକତା ହିଁ ନାହିଁ, 'ଯ' କୁ ଉଠାଇ ଦେଇ କେଵଳ 'ୟ' ରଖାଯାଉ। ପ୍ରକୃତରେ ଏମାନେ ନିଜେ ଭ୍ରମର ମହାସମୁଦ୍ରରେ ବୁଡ଼ି ରହିଛନ୍ତି। ସଂସ୍କୃତର ଅବର୍ଗ୍ୟ 'ଯ' (ଯାହାର ମୂଳ ଉଚ୍ଚାରଣ 'ଜ୍ୟ' ଭଳି) ଓଡ଼ିଆରେ ନିଜର ଆର୍ଯ୍ୟ ଧ୍ୱନି ସଂରକ୍ଷିତ ରଖିଛି। ଆଜି ବି ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଆର୍ଯ୍ୟ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଭଳି ଶବ୍ଦରେ ଅଵର୍ଗ୍ୟ 'ଯ'ର ମୂଳ ଉଚ୍ଚାରଣ ବଞ୍ଚି ରହିଛି। କିନ୍ତୁ ହିନ୍ଦୀରେ आर्य -सूर्य କହିଲାବେଳେ ସେହି ଉଚ୍ଚାରଣ ଦୃଶ୍ୟ ହୁଏନାହିଁ । ହିନ୍ଦୀରେ ଦେଵନାଗରୀ 'य' କୁ ହିନ୍ଦୀଭାଷୀମାନେ 'ୟ' ପରି ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି ସତ, କିନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଗ୍ରାଫେମିକ୍ ଵା ଲିପିଗତ ସ୍ୱାତନ୍ତ୍ର୍ୟ ହେଉଛି ଯେ, ଓଡ଼ିଆ ହିଁ ଭାରତର ଏକମାତ୍ର ଭାଷା ଯାହା ଦ୍ୱିସ୍ୱରୀୟ ଗ୍ଲାଇଡ୍ 'ୟ' (ଇ + ଅ = ୟ) ପାଇଁ 'ୟ' ବୋଲି ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଲିପୀମ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ହିନ୍ଦୀରେ ଗୋଟିଏ 'ଜ' ରହିଛି ବୋଲି ଭାବି ଆମର ଅଳସୁଆ ପଣ୍ଡିତମାନେ ଆତ୍ମଵିଭୋର ହୁଅନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ ଯେ ହିନ୍ଦୀକୁ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଭାଷାର ଧ୍ୱନି ପ୍ରକାଶ କରିଵାକୁ 'ଜ' ତଳେ ବିନ୍ଦୁ ଵା ନୁଖ୍ତା ଦେଇ 'ज़' (ଗଜ଼ଲ, ଫର୍ଜ, ଫିଜ଼ା) ଲେଖିଵାକୁ ପଡ଼େ। ଇଂରାଜୀରେ G, J, S, Z, Scz ଆଦିକୁ ଏହି ସମସ୍ୱନିମ ଭାବେ ଵ୍ୟଵହାର କରାଯାଏ। ଓଡ଼ିଆରେ ଵର୍ଗ୍ୟ 'ଜ', ଅଵର୍ଗ୍ୟ 'ଯ' ଏଵଂ ଦ୍ଵିସ୍ଵର 'ୟ' ର ସହାଵସ୍ଥାନ ହେଉଛି ଓଡ଼ିଆ ଧ୍ୱନିଵିଜ୍ଞାନର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଵିଜୟ, ଯାହା ଏହାକୁ ହିନ୍ଦୀ, ସଂସ୍କୃତ ଓ ଅନ୍ୟ ଭାରତୀୟ ଭାଷା ସମୂହଠାରୁ ଏକ ଭିନ୍ନ ଓ ଉଚ୍ଚତର ପରିଚୟ ପ୍ରଦାନ କରେ। କିନ୍ତୁ ଆମର ଶବ୍ଦ-ହନ୍ତାମାନେ ଏହି ମୌଳିକ ଵୈଶିଷ୍ଟ୍ୟକୁ ହତ୍ୟା କରିଵାର ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ରରେ ମାତିଛନ୍ତି।

ଅନ୍ୟତମ ଦୋଷ ରୂପେ ଏହି ଗଣ୍ଡମୂର୍ଖମାନେ ଆଙ୍ଗୁଠି ଦେଖାନ୍ତି ଓଡ଼ିଆର 'ଳ' ଵର୍ଣ୍ଣ ଉପରେ। ସେମାନଙ୍କ ଯୁକ୍ତି ହେଲା, ହିନ୍ଦୀ, ଇଂରାଜୀ କିମ୍ବା ବଙ୍ଗଳାରେ 'ଳ' ନାହିଁ, ତେଣୁ ଓଡ଼ିଆରେ 'ଳ' ରହିଵା ଏକ ଅସଭ୍ୟତା ! ଏହି ମୂର୍ଖମାନେ ବୁଝିଵା ଉଚିତ୍ ଯେ ମାନବ ଜାତିର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରନ୍ଥ ଋଗ୍‌ଵେଦର ପ୍ରଥମ ମନ୍ତ୍ର "ଅଗ୍ନିମୀଳେ ପୁରୋହିତଂ" ରେ ହିଁ ମୂର୍ଦ୍ଧନ୍ୟ 'ଳ' ଵିରାଜମାନ। ହିନ୍ଦୀ କିମ୍ବା ବଙ୍ଗଳା ଭାଷାରେ କାଳକ୍ରମେ ଧ୍ୱନି-ଵିକାର ଘଟି 'ଳ' ଲୁପ୍ତ ହୋଇଗଲା ବୋଲି ଓଡ଼ିଆ କାହିଁକି ନିଜର ଵୈଦିକ ଶୁଦ୍ଧତାକୁ ଵିସର୍ଜନ ଦେବ? ଆଜି ବି ଗୁଜରାଟୀ, ମରାଠୀ, ମଲୟାଲମ୍, ତାମିଲ୍ ଓ କନ୍ନଡ଼ ଭଳି ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଭାଷାଗୁଡ଼ିକରେ 'ଳ' ର ଉଚ୍ଚାରଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜୀଵନ୍ତ। ଅନ୍ୟ ଭାଷା ନିଜର ଦାନ୍ତ ଭାଙ୍ଗି ଦେଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଓଡ଼ିଆ ନିଜର ସୁସ୍ଥ ଦାନ୍ତକୁ ଉପୁଡ଼ାଇ ଫିଙ୍ଗିଦେଵ— ଏହା କେଵଳ ଜଣେ ମତିଭ୍ରଷ୍ଟ ଵ୍ୟକ୍ତି ହିଁ ଚିନ୍ତା କରିପାରେ।

ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଆଉ ଏକ ସୁନ୍ଦର ପ୍ରାଚୀନ ଗୁଣ ହେଉଛି ଵର୍ଣ୍ଣଦ୍ୱିତ ଵା କଂସୋନାଣ୍ଟ ଗେମିନେସନ୍। 'ଵର୍ଣ୍ଣ' କୁ 'ଵର୍ଣ୍ଣ' ବୋଲି ନ ଲେଖି ହିନ୍ଦୀ ଭଳି 'वर्ण(ଵର୍ଣ)' ଲେଖିଦେଲେ କାମ ଚଳିଯିଵ ବୋଲି ଯେଉଁମାନେ କୁହନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରାଚୀନ ସଂସ୍କୃତ ଵ୍ୟାକରଣର 'ରେଫ୍' ପରଶର୍ତ୍ତୀ ଵର୍ଣ୍ଣଦ୍ୱିତ ନିୟମ ଵିଷୟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଜ୍ଞ। ପାଣିନିଙ୍କ ଵ୍ୟାକରଣ ଅନୁସାରେ ରେଫ୍ ପରେ ଵର୍ଣ୍ଣର ଦ୍ୱିତ୍ୱ ଉଚ୍ଚାରଣ ଓ ଲେଖନ ଏକ ସିଦ୍ଧ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ପ୍ରକ୍ରିୟା। ପ୍ରାକ୍-ଭାରୋପୀୟ ଭାଷାର ଯେଉଁ ଧ୍ୱନିଗତ ଵୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଭାଷାରୁ ହଜିଯାଇଛି, ତାହା ଆଜି ବି ଓଡ଼ିଆରେ ଜୀଵନ୍ତ ରହିଛି। ଏହା ଓଡ଼ିଆର ଦୋଷ ନୁହେଁ ଵରଂ ଏହାର ଅପରିଵର୍ତ୍ତିତ ପ୍ରାଚୀନତାର ପ୍ରମାଣ।

ସେହିପରି ଅକ୍ଷର ସଂଖ୍ୟାକୁ ନେଇ ଆଉ ଏକ ହାସ୍ୟାସ୍ପଦ କୁମ୍ଭୀର କାନ୍ଦଣା ଶୁଣାଯାଏ। "ଓଡ଼ିଆରେ ୫୦ ରୁ ୫୪ ଟି ଅକ୍ଷର! ଇଂରାଜୀ ଭଳି ଏହାକୁ ୨୬ କର !"— ଏହି ଯୁକ୍ତି କରୁଥିଵା ଲୋକଙ୍କର ଗଣିତ ଜ୍ଞାନ ଶୂନ୍ୟ। ଇଂରାଜୀରେ ବଡ଼ ହାତ (Capital) ଓ ସାନ ହାତ (Small) ଅକ୍ଷର ମିଶାଇଲେ ୨୬ × ୨ = ୫୨ ଟି ଅଲଗା ଅଲଗା ଲିପିଚିହ୍ନ ଶିଖିଵାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ। ତା’ପରେ ବି ଯେତେବେଳେ ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ ଗଣିତ, ଭୌତିକଵିଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ରସାୟନଵିଜ୍ଞାନ ଲେଖାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ସେମାନଙ୍କର ୨୬ଟି ଅକ୍ଷର ନିଅଣ୍ଟ ପଡ଼େ। ସେମାନେ ଗ୍ରୀକ୍ ଭାଷାରୁ ଆଲଫା, ବିଟା, ଗାମା, ଥେଟା, ଡେଲଟା, ପାଇ ଆଦି ହଜାରେ ଵର୍ଣ୍ଣ ଉଧାର ଆଣି ନିଜ ଭାଷାକୁ 'ଵୈଜ୍ଞାନିକ' ବୋଲି କୁହନ୍ତି। ଆମ ଭାଷାରେ ପ୍ରଥମରୁ ହିଁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଧ୍ୱନି ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ଲେଖାଁଏ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅକ୍ଷର ରହିଛି। ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଏହି ପରିପୂର୍ଣ୍ଣତାକୁ ବୁଝିଵା ପରିଵର୍ତ୍ତେ, ଆମ ଵିଜ୍ଞ ସୁଧାରକମାନେ ଅକ୍ଷର କାଟି ଭାଷାକୁ ଭିକ୍ଷାଥାଳି ଧରାଇଵାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି।

ସେହିପରି ସ୍ୱରଵର୍ଣ୍ଣର ହ୍ରସ୍ୱ ଓ ଦୀର୍ଘ (ଇ, ଈ ଏବଂ ଉ, ଊ) ଉଚ୍ଚାରଣକୁ ନେଇ ମଧ୍ୟ ଅପପ୍ରଚାର କରାଯାଏ। କୁହାଯାଏ ଓଡ଼ିଆରେ ସବୁ ହ୍ରସ୍ୱ ଉଚ୍ଚାରଣ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଜଣେ ଓଡ଼ିଆ ଶାଶୁ ଯେତେବେଳେ 'ଵୋହୂ' କୁ ଡାକେ ଏଵଂ ଗୋଟିଏ ପିଲା ତା’ 'ବୋଉ(ମାଆ)' କୁ ଡାକେ, ସେତେବେଳେ ଉଚ୍ଚାରଣର ଦୀର୍ଘତା ଓ ସ୍ୱରଘାତର ପ୍ରଭେଦ କେଵଳ ଜଣେ କାନ ଥିଵା ଲୋକ ହିଁ ଶୁଣିପାରିଵ । ଇଂରାଜୀରେ ଗଵେଷକମାନେ ସ୍ୱରତତ୍ତ୍ୱ (Phonetics) ର ଅଧ୍ୟୟନ କରି ee, oo, ea, au, ou ଆଦି ଵ୍ୟଵହାର କରି ଦୀର୍ଘସ୍ୱର ଦେଖାଉଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଆମର 'ପଣ୍ଡିତ'ମାନେ ନିଜ ସ୍ୱରବର୍ଣ୍ଣକୁ ମାରିଵାକୁ ଯୋଜନା କରୁଛନ୍ତି।

ଵୈଦେଶିକ ଶବ୍ଦ ଗ୍ରହଣ କରିଵାରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଯେଉଁ ଅଦ୍ଭୁତ ଵୈଜ୍ଞାନିକ ସାମର୍ଥ୍ୟ ରହିଛି, ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ମୂର୍ଖମାନେ ଦୋଷ ବୋଲି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। 'ଷ୍ଟାମ୍ପ', 'ଷ୍ଟୁଲ' ଆଦି ଶବ୍ଦରେ ଷତ୍ୱ ଵିଧିର ପ୍ରୟୋଗ କିମ୍ବା 'ୱାସିଂଟନ୍', 'ତାୱା', 'ହାୱା' ଆଦି ଲେଖିଵା ପାଇଁ 'ୱ' ର ଵ୍ୟଵହାରକୁ ସେମାନେ ଅଦରକାରୀ ମନେକରନ୍ତି। ସମଗ୍ର ଭାରତରେ ଓଡ଼ିଆ ହିଁ ଏମିତି ଏକ ଵିଚକ୍ଷଣ ଲିପି, ଯାହା ପାଖରେ B (ବ), V (ଵ) ଏବଂ W (ୱ)ର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଉଚ୍ଚାରଣଗତ ପ୍ରଭେଦକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଲେଖିଵାର କ୍ଷମତା ଅଛି। ହିନ୍ଦୀ କିମ୍ବା ବଙ୍ଗଳା ଆଦି ଭାଷାରେ B, V, W ଭିତରେ ଗୋଳମାଳ ହୋଇଯାଏ। ହିନ୍ଦୀରେ W ପାଇଁ ବି ଅଵର୍ଗ୍ୟ 'व'(ଵ) ଵ୍ୟଵହାର କରାଯାଏ(ଉ- Wicket-विकेट) ଯାହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ। 

କିନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଆ ଲିପିରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିରୁପଦ୍ରବ ଭାବେ 'W'କୁ 'ୱ' ରୂପେ ପ୍ରକାଶ କରାଯାଇପାରେ । ଏହା ଓଡ଼ିଆଭାଷାର ଦୋଷ ନୁହେଁ ଵରଂ ଏହାର ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ଧ୍ୱନିଵିଜ୍ଞାନର ଜ୍ୱଳନ୍ତ ପ୍ରମାଣ।

ଅଯଥା ଯୁକ୍ତାକ୍ଷର ପ୍ରୟୋଗ ଓଡ଼ିଆର ଅନ୍ୟ ଏକ 'ଦୋଷ' ବୋଲି ଵର୍ଣ୍ଣହତ୍ୟାକାରୀମାନେ ଚିତ୍କାର କରନ୍ତି। ଯେହେତୁ ହିନ୍ଦୀରେ ଯୁକ୍ତାକ୍ଷର କମ୍ ଏଵଂ ଅନୁସ୍ୱାର (ଂ) ମାରି କାମ ଚଳାଇ ଦିଆଯାଏ, ତେଣୁ ଓଡ଼ିଆରେ ସଂସ୍କୃତନିଷ୍ଠ ଯୁକ୍ତାକ୍ଷର (ଯଥା: ଙ୍କ, ଞ୍ଚ, ଣ୍ଡ, ନ୍ତ) ଲେଖିଵା ନାକେଦମ୍ ବୋଲି ସେମାନେ କୁହନ୍ତି। ଏହି ତଥାକଥିତ ଭାଷା ସୁଧାରକମାନେ ବୁଝନ୍ତି ନାହିଁ ଯେ ଏହି ଯୁକ୍ତାକ୍ଷରଗୁଡ଼ିକ ଭାଷାର ସଂସ୍କୃତନିଷ୍ଠ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଗୁଣ ଓ ଧ୍ୱନିଗତ ସ୍ପଷ୍ଟତାକୁ ବଜାୟ ରଖନ୍ତି। ସେହିପରି, ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ମହାନତା ହେଉଛି ଏହାର 'ଅକାରାନ୍ତ ଉଚ୍ଚାରଣ' (Inherent Vowel Retention)। ଓଡ଼ିଆରେ ଶବ୍ଦର ଶେଷ ଅକ୍ଷରକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅକାରାନ୍ତ ଭାବେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ, ଯାହା ଭାଷାକୁ ଏକ ସଂଗୀତମୟ ସାନ୍ଦ୍ରତା ଦିଏ। ହିନ୍ଦୀରେ ହଳନ୍ତ ଵ୍ୟଵହାର କରି ଶବ୍ଦର ଶେଷକୁ କାଟି ଦିଆଯାଏ (ଶ୍ୱା-କର୍ତ୍ତନ ଵା Schwa-syncope)।

ସଂସ୍କୃତ ଵ୍ୟାକରଣର ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଏହା ଏକ ଅଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଗୁଣ କାରଣ କ୍+ଅ = କ ହୁଏ । ଅର୍ଥାତ୍ 'କ୍' ଧ୍ଵନିରେ 'ଅ' ମିଶିଗଲାପରେ ହିଁ ତାହା ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗ 'କ' ଵର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ପ୍ରକଟିତ ହୁଏ । ପ୍ରାଚୀନ ଆର୍ଯ୍ୟଭାଷା, ଵୈଦିକ,ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଓ ଲୌକିକ ସଂସ୍କୃତ ତଥା ପ୍ରାକୃତ ଭାଷାରେ ଅକାରାନ୍ତ ଉଚ୍ଚାରଣ ରହିଥିଲା ଯାହା ପରଵର୍ତ୍ତୀ କାଳରେ ଲୋପ ପାଇଗଲା । ଵିଶ୍ଵରେ ଓଡ଼ିଆ ଏକମାତ୍ର ଭାଷା ଯହିଁରେ ସର୍ଵାଧିକ ଅକାରାନ୍ତ ଉଚ୍ଚାରଣ ଆଜି ବି ଵିଦ୍ୟମାନ ଅଛି । ଏହା ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଦୋଷ ନୁହେଁ ଵରଂ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପ୍ରାଚୀନ ଗୁଣ ଅଟେ । କିନ୍ତୁ ଆମର ଵର୍ଣ୍ଣହତ୍ୟାକାରୀମାନେ ହିନ୍ଦୀ ପ୍ରଭାଵରେ ତହିଁର ସେହି ହଳନ୍ତ-ମାର୍କା ଉଚ୍ଚାରଣକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାନକ ଭାବି ଓଡ଼ିଆର ସଂଗୀତମୟ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟତାକୁ ହୀନ ମନେ କରନ୍ତି।

ପ୍ରକୃତରେ, ଯେଉଁମାନଙ୍କୁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଏହି ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଗୁଣ ଦୋଷ ପରି ପ୍ରତୀୟମାନ ହୁଏ, ସେମାନେ ହିନ୍ଦୀ ଓ ଇଂରାଜୀ ଭଳି ଅଶାସ୍ତ୍ରୀୟ କିମ୍ବା ଧ୍ୱନିଗତ ଭାବେ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାଷାର ଶସ୍ତା ଚଷମା ପିନ୍ଧି ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଆକଳନ କରୁଛନ୍ତି। ଜନ୍ମରୁ ଆଖି ନଥିଵା ଅନ୍ଧକୁ ହୁଏତ ଆଲୋକ ଵିଷୟରେ ବୁଝାଇ ଦିଆଯାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଆଖି ଥାଇ ଅନ୍ଧାରର ନାଟକ କରୁଥିଵା ଏହି ଚାରିଆଖିଆ ଅନ୍ଧଙ୍କୁ ବୁଝାଇଵା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସମ୍ଭଵ ।

ଯଦି ଆମେ ଏହି ମାନଵୀୟ ପ୍ରଵୃତ୍ତିକୁ ଏକ ଵୃହତ୍ ଆନ୍ତଃ-ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ଵିଵର୍ତ୍ତନଗତ ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ନିରୀକ୍ଷଣ କରିଵା, ତେବେ ଦେଖିଵା ଯେ ଏହି 'ଭୁଷପଣ୍ଡିତ' ଵା 'ଵର୍ଣ୍ଣହତ୍ୟାକାରୀ'ମାନଙ୍କର ଆଵିର୍ଭାଵ କୌଣସି ଆକସ୍ମିକ ଘଟଣା ନୁହେଁ। ଆଧୁନିକ ଭାଷାଵିଜ୍ଞାନ, ସାଂସ୍କୃତିକ ମାନଵଵିଜ୍ଞାନ ଏଵଂ ଜ୍ଞାନାତ୍ମକ ସମାଜଵିଜ୍ଞାନରେ ଏହି ମାନସିକତାକୁ 'Linguistic self-colonization' ଵା ଭାଷାଗତ ଆତ୍ମ-ଉପନିଵେଶଵାଦ) କିମ୍ବା 'Prescriptivist phonetic reductionism' ଵା ସ୍ୱର-ନ୍ୟୂନୀକରଣଵାଦ କୁହାଯାଏ।

Homo sapiensର ଇତିହାସ ପ୍ରମାଣ କରେ ଯେ, ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଏକ ଜନଗୋଷ୍ଠୀ ନିଜର ଆର୍ଥ-ସାମାଜିକ କ୍ଷମତା ହରାଏ ଏଵଂ କୌଣସି ଅନ୍ୟ ପ୍ରଭାଵଶାଳୀ ରାଜନୈତିକ ଵା ଅର୍ଥନୈତିକ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର (ସେ ଇଂରେଜ ହୁଅନ୍ତୁ ଵା କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ହିନ୍ଦୀ-ବଳୟ) ଅଧୀନକୁ ଆସେ, ସେତେବେଳେ ସେହି ଗୋଷ୍ଠୀର ସୌଖୀନ ବୁଦ୍ଧିଜୀଵୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଜଟିଳ ମାନସିକ ସଂକ୍ରମଣ ଦେଖାଦିଏ। ସେମାନେ ପ୍ରଭୁ-ଶ୍ରେଣୀର ଭାଷାରେ ଥିଵା ସରଳୀକରଣ, ଅପୂର୍ଣ୍ଣତା ଏଵଂ ଲିପିଗତ କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତାର ଅଭାବକୁ 'ଆଧୁନିକତା' ଓ 'ଵୈଜ୍ଞାନିକତା'ର ଆଖ୍ୟା ଦିଅନ୍ତି। ଅପରପକ୍ଷରେ, ନିଜ ଭାଷାରେ ହଜାର ହଜାର ଵର୍ଷର ଜ୍ଞାନ-ଵିକାଶ ଫଳରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଵା ଅତି-ସୂକ୍ଷ୍ମ ଧ୍ୱନିଗତ ଵିଵିଧତା ଓ ଜଟିଳତାକୁ ସେମାନେ 'ପ୍ରଗତିର ପ୍ରତିବନ୍ଧକ' ଵା 'ଦୋଷ' ଭାବେ ଦେଖିଵାକୁ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି। ଏହା ହେଉଛି ଜାତିଗତ ଆତ୍ମ-ସଂଶୟ। ଗୋଟିଏ ସଂସ୍କୃତି ଯେତେବେଳେ ନିଜର ସାଂସ୍କୃତିକ ସ୍ମୃତିଭ୍ରଂଶ ଵା Cultural Amnesiaର ଶିକାର ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସେ ନିଜର ସବୁଠାରୁ ଉନ୍ନତ ଜ୍ଞାନାତ୍ମକ ଉପକରଣଗୁଡ଼ିକ ସେହିମାନଙ୍କ ହାତରେ ସମର୍ପି ଦିଏ, ଯେଉଁମାନେ ସେଗୁଡ଼ିକର ଵ୍ୟଵହାର ସୁଦ୍ଧା ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ। ଆମର ଏହି ଵର୍ଣ୍ଣହତ୍ୟାକାରୀମାନେ ପ୍ରକୃତରେ ସେହି ବୋକା ସାପିଏନ୍ସ, ଯେଉଁମାନେ ଶିକାର କରିଵା ପାଇଁ ନିଜର ଶାଣିତ ଧାରୁଆ ପଥରର ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଭାଙ୍ଗି କୋଣାର୍କର କାରୁକାର୍ଯ୍ୟକୁ ସମତଳ କରିଦେଵାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ଯେପରି ସେଥିରେ ଧୂଳି ଜମିଵ ନାହିଁ। ଏମାନେ ସଂସ୍କୃତିର ଵିଵର୍ତ୍ତନ ନୁହଁନ୍ତି ଵରଂ ଜ୍ଞାନର ଅଵକ୍ଷୟର ଜୀଵନ୍ତ ସ୍ମାରକୀ। 

Sea ଓ Son ମିଶି Season ହୋଇଛି କି ?

ମଣିଷ ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଜିନିଷର ପ୍ରକୃତ ଵୈଜ୍ଞାନିକ ସତ୍ୟ ଜାଣିନଥାଏ, ସେତେବେଳେ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆତ୍ମଵିଶ୍ୱାସର ସହ ଗୋଟିଏ ସୁନ୍ଦର କଳ୍ପନାପ୍ରସୂତ ଗପ ତିଆରି କରିଦିଏ । ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ମଣିଷ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ର ପୃଥିଵୀର ସୃଷ୍ଟି ସମ୍ବନ୍ଧରେ ପ୍ରକୃତ ଵୈଜ୍ଞାନିକ କାରଣ ଜାଣିନଥିଲା ତେଣୁ ନିଜ କଳ୍ପନା ଶକ୍ତିର ପ୍ରୟୋଗ କରି ଅନେକ କାହାଣୀ ଗଢ଼ିଥିଲା ‌। ରୋଗର କାରଣ ଜାଣିନଥିଲା ତେଣୁ ଭୂତପ୍ରେତ ଯୋଗୁଁ ରୋଗ ହୁଏ ବୋଲି ଭାରତ ଵ୍ୟତୀତ ପୃଥିଵୀର ଅନେକ ଦେଶରେ ଅନୁମାନ କରାଯାଇଥିଲା(ଭାରତରେ ଵାତ କଫ ପିତ୍ତର 

ଅସାନତା ଯୋଗୁଁ ରୋଗ ହୁଏ ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଇଥିଲା) । ମଣିଷ ଭୂମିକମ୍ପ କାହିଁକି ହୁଏ ତାହା ଜାଣିନଥିଲା ତେଣୁ ଜାପାନ ଭଳି ଦେଶରେ ଏକ ଵିଶାଳ କ୍ୟାଟଫିଶ୍ 'ନମାଜୁ' ଯୋଗୁଁ ଭୂମିକମ୍ପ ହୁଏ ବୋଲି ଵିଶ୍ଵାସ କରାଯାଉଥିଲା। ଭାରତରେ ଅକୂପାର କୂର୍ମ,ଅଷ୍ଟହସ୍ତି ଓ ଶେଷନାଗ ପୃଥିଵୀକୁ ଧାରଣ କରିଥିଵାର ପୌରାଣିକ ଵର୍ଣ୍ଣନା ରହିଛି । ଏମାନେ ହଲଚଲ ହେଲେ ଭୂମିକମ୍ପ ହୁଏ ବୋଲି ଭାରତର ଲୋକେ ଵିଶ୍ୱାସ କରୁଥିଲେ । ଚୀନରେ ୟିନ୍ ଓ ୟାଙ୍ଗ୍‌ର ଅସନ୍ତୁଳନ ଯୋଗୁଁ ଭୂମିକମ୍ପ ହୁଏ ବୋଲି କଳ୍ପିତ ହୋଇଥିଲା । ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରୀକ୍ ଲୋକମାନେ ସମୁଦ୍ର ଦେଵତା 'ପୋସାଇଡନ୍'ଙ୍କୁ ଭୂମିକମ୍ପର କାରଣ ମାନୁଥିଲେ। ପ୍ରାଚୀନ ମଣିଷ ଯେତେବେଳେ ଵିଜ୍ଞାନର ପ୍ରକୃତ କାରଣ ଜାଣିନଥିଲା ସେତେବେଳେ ସେ ନିଜର କଳ୍ପନା ଶକ୍ତି ପ୍ରୟୋଗ କରି ନିଜେ ହିଁ ତାହାର ଉତ୍ତର ଅନୁମାନ କରିଦେଉଥିଲା । ଆଜି ବି ମଣିଷ ଅନେକ ସମୟରେ ନିଜ କଳ୍ପନା ଶକ୍ତିର ପ୍ରୟୋଗ କରି ଏମିତି ଅନେକ ଅନୁମାନ କରିଥାଏ । ଶବ୍ଦ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଉଦାହରଣ ଦେଖିଵାକୁ ମିଳେ । ଜଣେ ସାଧାରଣ ଵ୍ୟକ୍ତି ପାଠଶାଠ ପଢିନଥିଲା ତେଣୁ ସେ କହିଦେଲା ଯେ ଡିବିରି ଧରାଯାଏ ଵାମ ହାତରେ ବୋଲି ଵାମ ହାତକୁ ଡେଭିରି କୁହାଗଲା । ତେବେ ଏହା ଏକ ଅନୁମାନ ମାତ୍ର କାରଣ ପ୍ରାୟ ଅନେକ ଭାରତୀୟ ଭାଷାରେ ଏହି ଶବ୍ଦ ସହିତ ସଗୋତ୍ରୀୟ ଅନେକ ଶବ୍ଦ ରହିଛି । ପ୍ରାକୃତ ଭାଷାରେ ḍavva ଶବ୍ଦ ଥିଲା ଏଵଂ ସେଥିରୁ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆର୍ଯ୍ୟଭାଷାରେ ଵାମ ଅର୍ଥରେ ନାନା ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି କିନ୍ତୁ ଏହା ମୂଳତଃ ଦ୍ରାଵିଡ଼ି ଭାଷାପରିଵାରର ଶବ୍ଦ ଅଟେ । 

ସେହିପରି ନିକଟରେ କେହି ଜଣେ ମହାନୁଭଵ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗମ୍ଭୀରତାର ସହ ଲେଖିଲେ ଯେ ୟୁରୋପରେ ଋତୁଗୁଡ଼ିକ ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ନିର୍ଭରଶୀଳ ଏଵଂ ପ୍ରାଚୀନ ଇଂଲଣ୍ଡର ଲୋକମାନେ ସମୁଦ୍ରର ଏହି ଚମତ୍କାର ଅନୁଭଵ କରି 'Sea' (ସମୁଦ୍ର) ଓ 'Son' (ପୁଅ) ଶବ୍ଦକୁ ଯୋଡ଼ି 'Season' ଶବ୍ଦ ଗଢ଼ିଦେଲେ, ଅର୍ଥାତ୍ ସମୁଦ୍ରର ସନ୍ତାନ ହେଉଛି ଋତୁ । ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଆଵିଷ୍କାର ଶୁଣିଵା ପରେ ମନେହୁଏ, ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ବୋଧହୁଏ ଇଂଲଣ୍ଡର ଆଙ୍ଗ୍ଲୋ-ସାକ୍ସନ୍‌ମାନେ କାମଦାମ ଛାଡ଼ି ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ବସି ଅକ୍ଷର ପସରା ମେଲାଇ ଖେଳୁଥିଲେ ଏଵଂ ଯେତେବେଳେ ବି କୌଣସି ନୂଆ ଋତୁ ଆସୁଥିଲା, ସେତେବେଳେ ସେମାନେ ସମୁଦ୍ର ଆଡ଼କୁ ଆଙ୍ଗୁଠି ଦେଖାଇ ଆନନ୍ଦରେ ନାଚି ଉଠୁଥିଲେ । ଯଦି ଏହି ଯୁକ୍ତିକୁ ସତ ବୋଲି ଧରିନିଆଯାଏ, ତେବେ କାଲି ସକାଳେ କେହି ମଧ୍ୟ ଦାବି କରିପାରନ୍ତି ଯେ 'Mushroom' ଶବ୍ଦଟି 'Mush' (କାଦୁଅ) ଏଵଂ 'Room' (ଘର ଵା ବସା)ରୁ ଆସିଛି, କାରଣ ଛତୁ କାଦୁଅରେ ଗୋଟିଏ ଘର ପରି ଠିଆ ହୁଏ, କିମ୍ବା 'Kidney' ଶବ୍ଦଟି ଗୋଟିଏ Kid ଵା ଛୋଟ ପିଲା ନିଜ Knee ଵା ଆଣ୍ଠୁରେ ଚାଲିଵା ଦୃଶ୍ୟରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି । ମଣିଷର ଏପରି ଭ୍ରାନ୍ତ କଳ୍ପନାଶକ୍ତି ପ୍ରଶଂସନୀୟ ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଭାଷା ଵିଜ୍ଞାନ ଓ ଇତିହାସ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହା କେଵଳ ହାସ୍ୟରସର ଖୋରାକ ଯୋଗାଏ । ସମୁଦ୍ର ଏଵଂ ତା'ର ପୁଅର ଏହି ସୁନ୍ଦର ସମ୍ପର୍କର କାହାଣୀ ଶୁଣିଵାକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଭଲ ଲାଗେ, କିନ୍ତୁ ଏହାର ଵାସ୍ତଵତା ସହ କୌଣସି ଦୂରସମ୍ପର୍କ ନାହିଁ । ଭାଷାର ଇତିହାସ କୌଣସି ଆଳସ୍ୟପରାୟଣ ସମୁଦ୍ରଯାତ୍ରୀର ଶବ୍ଦକ୍ରୀଡ଼ା ନୁହେଁ ଵରଂ ଏହା ମାନଵ ସଭ୍ୟତାର କ୍ରମଵିକାଶ, କୃଷି, ଯୁଦ୍ଧ, ଭାଷାଗତ ମିଶ୍ରଣ ଓ ସାମାଜିକ ପରିଵର୍ତ୍ତନର ଏକ ଦୀର୍ଘ ଜୀଵନ୍ତ କାହାଣୀ । ଋତୁ କିମ୍ବା 'Season' ଶବ୍ଦର ଜନ୍ମ ସମୁଦ୍ରର ନୀଳ ଜଳରାଶିରେ ହୋଇନଥିଲା ଵରଂ ହୋଇଥିଲା ଚାଷୀର ହାତରେ, ମାଟିର ଗନ୍ଧରେ ଏଵଂ ଵିହନ ବୁଣିଵାର ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ । ଏହି ଶବ୍ଦର ପ୍ରକୃତ ଐତିହାସିକ ଯାତ୍ରା ବୁଝିଵାକୁ ହେଲେ ଆମକୁ କାଳର ସ୍ରୋତରେ ହଜାର ହଜାର ଵର୍ଷ ପଛକୁ, ମାନଵ ସଭ୍ୟତାର ଆଦ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟକୁ ଫେରିଯିଵାକୁ ହେଵ । 

ସେତେବେଳେ ଇଂଲଣ୍ଡ କିମ୍ବା ୟୁରୋପ ବୋଲି କୌଣସି ଆଧୁନିକ ରାଷ୍ଟ୍ର ନଥିଲା, ନଥିଲା କୌଣସି ଇଂରାଜୀ ଭାଷା । ଏହାର କାହାଣୀ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ହଜାର ହଜାର ଵର୍ଷ ତଳେ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଶବ୍ଦରୁ ଯାହାକୁ ଭାଷାଵିତ୍‌ମାନେ *seh₁- ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ କରିଛନ୍ତି । ଏହି ଆଦି-ଧାତୁର ପ୍ରାଥମିକ ଅର୍ଥ ଥିଲା "ବିହନ ବୁଣିଵା" କିମ୍ବା "ମାଟିରେ ରୋପଣ କରିଵା" । କୃଷିର ଆଵିଷ୍କାର ସହିତ ମାନଵ ସଭ୍ୟତା ଯେତେବେଳେ ଵନ୍ୟ ଜୀଵନ ଓ ଶିକାର ଛାଡ଼ି ମାଟି ସହ ଯୋଡ଼ିହେଲା, ସେତେବେଳେ ତା' ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟ ଥିଲା ଠିକ୍ ସମୟରେ ମାଟିରେ ଵିହନ ବୁଣିଵା । ମାଟିରେ ଵିହନ ଗଜା ହେଵା ଏଵଂ ଫସଲ ଅମଳ ହେଵା ଉପରେ ସେମାନଙ୍କର ଆହାର ଓ ଜୀଵନ ନିର୍ଭର କରୁଥିଲା । ତେଣୁ 'ବୁଣିଵା' ଵା 'ରୋପଣ' କ୍ରିୟାଟି ମାନଵ ସଂସ୍କୃତି ଓ ଚେତନାରେ ଏକ ପ୍ରାଥମିକ ସ୍ଥାନ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା ।

ଭାରତଵର୍ଷରେ ଏହି ମୂଳ *seh₁ ଧାତୁ ଶବ୍ଦରୁ *sáHyakas ହେଲା ଏଵଂ ପରେ ତାହା 'ସାୟକ' ହେଲା , ଯାହାର ଅର୍ଥ ‘ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ପ୍ରଵେଶ କରୁଥିଵା ତୀର’ ଅଟେ ।

କିନ୍ତୁ ଏପଟେ ରୋମାନ୍ ସଭ୍ୟତାର ଵିକାଶ ସହ ଲାଟିନ୍‌ରେ ଏହି *seh₁- ଧାତୁଟି ରୂପାନ୍ତରିତ ହୋଇ 'serō' କ୍ରିୟାପଦରେ ପରିଣତ ହେଲା, ଯାହାର ଅର୍ଥ ଥିଲା ଵିହନ ବୁଣିଵା । ଏହି କ୍ରିୟାର ଅତୀତ କୃଦନ୍ତ ଵା past participle ରୂପ ଥିଲା 'satum' । ଏହି 'satum' ରୁ ନିର୍ଗତ ହେଲା ଏକ ଵିଶେଷ୍ୟ ପଦ, ଯାହା ହେଉଛି 'satiō' । ଲାଟିନ୍ ଭାଷାରେ 'satiō' ର ଅର୍ଥ ଥିଲା "ବିହନ ବୁଣିଵାର କାର୍ଯ୍ୟ" କିମ୍ବା "ରୋପଣ ସମୟ" । ରୋମାନ୍ କୃଷକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଵର୍ଷର ସବୁ ସମୟ ସମାନ ନଥିଲା । ଯେଉଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ ମାଟି ଓ ପାଣିପାଗ ଵିହନ ବୁଣିଵା ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ଉପଯୁକ୍ତ ଥିଲା, ସେହି ବୁଣିଵା ସମୟକୁ ସେମାନେ 'satiō' ବୋଲି କହିଵାକୁ ଲାଗିଲେ । ଏଠାରେ ଗୋଟିଏ କଥା ସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ ଶବ୍ଦଟି ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମଗ୍ର ଵର୍ଷର ଛଅଗୋଟି ଋତୁକୁ ବୁଝାଉ ନଥିଲା ଵରଂ ଏହା କେଵଳ ଫସଲ ଆରମ୍ଭର ସେହି ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଚାଷ ସମୟକୁ ସୂଚାଉଥିଲା ।

କ୍ରମଶଃ ରୋମାନ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଵିଶାଳ ଵିସ୍ତାର ଘଟିଲା । ରୋମାନ୍ ସୈନ୍ୟ,ଵ୍ୟଵସାୟୀ, ଶାସକ ଏଵଂ କୃଷକମାନଙ୍କ ମୁଖରେ ଲାଟିନ୍ ଭାଷା ସମଗ୍ର ପଶ୍ଚିମ ୟୁରୋପକୁ ଵ୍ୟାପିଗଲା । ସମୟକ୍ରମେ ରୋମାନ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ପତନ ଘଟିଲା ସତ, କିନ୍ତୁ ଲାଟିନ୍ ଭାଷା ଵିଭିନ୍ନ ପ୍ରାନ୍ତରେ ଆଞ୍ଚଳିକ ରୂପ ନେଇ ନୂତନ ଭାଷାସମୂହର ଜନ୍ମ ଦେଲା, ଯାହାକୁ ଆମେ ଆଜି ରୋମାନ୍ସ ଭାଷାସମୂହ ବୋଲି କହୁ— ଯଥା ଫ୍ରେଞ୍ଚ, ସ୍ପାନିଶ୍, ଇଟାଲୀୟ ଓ ପର୍ତ୍ତୁଗୀଜ୍ । ଭୌଗୋଳିକ ଦୂରତା, ଉଚ୍ଚାରଣର ପରିଵର୍ତ୍ତନ ଏଵଂ ସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରଭାବ ସହିତ ଲାଟିନ୍ ଶବ୍ଦ 'satiō' ଗାଲୋ-ରୋମାନ୍ ପରିଵେଶ ଦେଇ ପ୍ରାଚୀନ ଫ୍ରେଞ୍ଚ ଭାଷାରେ ପ୍ରଵେଶ କଲା । ସେଠାରେ ଏହା ରୂପାନ୍ତରିତ ହୋଇ 'seson' କିମ୍ବା 'saison' ରେ ପରିଣତ ହେଲା । ପ୍ରାଚୀନ ଫ୍ରାନ୍ସରେ 'saison' ର ଅର୍ଥ ହେଲା "ଵିହନ ବୁଣିଵାର ସମୟ" କିମ୍ବା "ଚାଷ କାର୍ଯ୍ୟର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଋତୁ" । ସେତେବେଳକୁ ମାନଵ ସମାଜ ବୁଝିସାରିଥିଲା ଯେ ଵର୍ଷଟି କେତେକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପ୍ରାକୃତିକ ଚକ୍ରରେ ଵିଭକ୍ତ ଏଵଂ ଵିହନ ବୁଣିଵାର ସମୟଟି ହେଉଛି ସେହି ସମଗ୍ର ପ୍ରାକୃତିକ ଚକ୍ରର ପ୍ରଥମ ଓ ପ୍ରଧାନ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ।

ଏହି ସମୟରେ ବ୍ରିଟିଶ୍ ଦ୍ୱୀପରେ କ’ଣ ଘଟୁଥିଲା? ସେତେବେଳେ ଇଂଲଣ୍ଡର ଆଙ୍ଗ୍ଲୋ-ସାକ୍ସନ୍ ଲୋକମାନେ 'season' ଶବ୍ଦ ଵିଷୟରେ କିଛି ହେଲେ ଜାଣିନଥିଲେ । ସେମାନେ ଯେଉଁ ଭାଷା କହୁଥିଲେ, ତାହାକୁ ଆମେ ପ୍ରାଚୀନ ଇଂରାଜୀ ବୋଲି କହୁ, ଯାହା ଏକ ଜର୍ମାନୀୟ ଭାଷା ଥିଲା । ପ୍ରାଚୀନ ଇଂରାଜୀରେ ଋତୁ କିମ୍ବା ସମୟଖଣ୍ଡକୁ ବୁଝାଇଵା ପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ, ନିଜସ୍ୱ ଶବ୍ଦସମ୍ଭାର ରହିଥିଲା । ସେମାନେ ଵ୍ୟଵହାର କରୁଥିଲେ 'sǣl', ଯାହାର ଅର୍ଥ ଥିଲା ସମୟ, ଉପଯୁକ୍ତ ସୁଯୋଗ କିମ୍ବା ଋତୁ । ମଧ୍ୟ-ଇଂରାଜୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା 'sele' ରୂପରେ ଜୀଵିତ ଥିଲା । ସେହିପରି ଅନ୍ୟ ଏକ ମୂଳ ଶବ୍ଦ ଥିଲା 'tīd', ଯାହାର ଅର୍ଥ ଥିଲା ସମୟ, ସମୟସୀମା କିମ୍ବା ଋତୁ । ଆଜିର ଆଧୁନିକ ଇଂରାଜୀରେ ଆମେ ଯେଉଁ 'eventide' (ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟ), 'springtide'(ଵସନ୍ତ କାଳ) କିମ୍ବା 'Christmastide' (ବଡ଼ଦିନ ସମୟ) ଶବ୍ଦ ଦେଖୁ, ସେହି 'tide' ପ୍ରକୃତରେ ସମୁଦ୍ରର ଜୁଆର-ଭାଟାରୁ ଆସିନଥିଲା ଵରଂ ଏହି ପ୍ରାଚୀନ 'tīd' (ସମୟ/ଋତୁ)ରୁ ଆସିଥିଲା, ଯାହା ପରଵର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ନିୟମିତ ଵ୍ୟଵଧାନରେ ଆସୁଥିଵା ସମୁଦ୍ର ଜଳସ୍ତର ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଵ୍ୟଵହୃତ ହେଲା । ଏହା ସହିତ, ସେହି ଆଦି ଇଣ୍ଡୋ-ୟୁରୋପୀୟ *seh₁- ଧାତୁଟି ଜର୍ମାନୀୟ ଶାଖା ଦେଇ ପ୍ରାଚୀନ ଇଂରାଜୀରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ନିଜସ୍ୱ ରୂପ ନେଇସାରିଥିଲା । ସେଗୁଡ଼ିକ ଥିଲା 'sāwan' (ବିହନ ବୁଣିଵା) ଓ 'sǣd' (ଵିହନ) । ଅର୍ଥାତ୍ ଆଜିର ଆଧୁନିକ ଇଂରାଜୀ ଶବ୍ଦ 'seed' (ଵିହନ) ଏଵଂ ଲାଟିନ୍‌ରୁ ଫ୍ରେଞ୍ଚ ଦେଇ ଆସିଥିଵା 'season' ପ୍ରକୃତରେ ଗୋଟିଏ ମୂଳ ଧାତୁଶବ୍ଦର ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ଶାଖାରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଵା ସମୋଦ୍ଧୃତ ରୂପ ।

ତେବେ ଫ୍ରେଞ୍ଚ ଭାଷାର ଏହି 'saison' କିପରି ଇଂଲଣ୍ଡକୁ ଆସି ଇଂରାଜୀ ଭାଷାର ନିଜସ୍ୱ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ହଟାଇ ନିଜର ଆଧିପତ୍ୟ ଵିସ୍ତାର କଲା ? 

ଏହାର ଉତ୍ତର ଲୁଚି ରହିଛି ୧୦୬୬ ମସିହାର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଐତିହାସିକ ମୋଡ଼ରେ, ଯାହାକୁ 'ନୋରମାନ୍ ଵିଜୟ' ଵା Norman Conquest କୁହାଯାଏ । ଯେତେବେଳେ ଫ୍ରାନ୍ସର ନୋରମାଣ୍ଡିର ଡ୍ୟୁକ୍ 'William the Conqueror' ଇଂଲଣ୍ଡ ଆକ୍ରମଣ କରି ହେଷ୍ଟିଙ୍ଗସ୍ ଯୁଦ୍ଧରେ ସାକ୍ସନ୍ ରାଜାଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କଲେ, ସେତେବେଳେ ଇଂଲଣ୍ଡର ସାମାଜିକ, ରାଜନୈତିକ ଓ ଭାଷାଗତ ଢାଞ୍ଚା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଦଳିଗଲା । ଵିଜୟୀ ନୋରମାନ୍ ଶାସକମାନେ ଇଂଲଣ୍ଡର ରାଜଦରବାର, ଶାସନ, ଆଇନ୍ ଓ ଆଭିଜାତ୍ୟର ଭାଷା ଭାବେ ଆଂଗ୍ଲୋ-ନୋରମାନ୍ ଫ୍ରେଞ୍ଚ ଭାଷାକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କଲେ ।

ଫଳରେ, ସାଧାରଣ ଆଙ୍ଗ୍ଲୋ-ସାକ୍ସନ୍ ଲୋକମାନେ ତଳ ସ୍ତରରେ ପ୍ରାଚୀନ ଇଂରାଜୀ କହୁଥିଵା ବେଳେ ଶାସକ ଓ ଉଚ୍ଚଶ୍ରେଣୀର ଲୋକମାନେ ଫ୍ରେଞ୍ଚ କହୁଥିଲେ । ଦୁଇ ଶତାବ୍ଦୀରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଧରି ଏହି ଦୁଇଟି ଭାଖା ପାଖାପାଖି ରହିଵା ପରେ ଉଭୟର ମିଶ୍ରଣରେ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା ମଧ୍ୟ-ଇଂରାଜୀ ଵା Middle English । ଏହି ଭାଷାଗତ ମିଶ୍ରଣର ପରିଣାମ ସ୍ୱରୂପ, ସହସ୍ରାଧିକ ଫ୍ରେଞ୍ଚ ଶବ୍ଦ ଇଂରାଜୀ ଶବ୍ଦକୋଷରେ ପ୍ରଵେଶ କଲେ । ସେହିପରି ଏକ ଶବ୍ଦ ଥିଲା ଓଲ୍ଡ ଫ୍ରେଞ୍ଚର 'seson' କିମ୍ବା 'saison' । ମଧ୍ୟ-ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ ଏହା ଗ୍ରହଣ କରାଗଲା 'sesoun' କିମ୍ବା 'seson' ରୂପରେ ।

ଇଂଲଣ୍ଡର ସାମାଜିକ ଜୀଵନରେ ଜଡ଼ିତ ହେଵା ପରେ ଏହି ଶବ୍ଦଟି ନିଜର ଅର୍ଥକୁ ଆହୁରି ସମ୍ପ୍ରସାରିତ କଲା । ପ୍ରଥମେ ଯାହା କେଵଳ "ଵିହନ ବୁଣିଵାର ସମୟ" କିମ୍ବା "ଚାଷର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାଳ" ଥିଲା, ତାହା କ୍ରମଶଃ ଵର୍ଷର ଯେକୌଣସି ପ୍ରାକୃତିକ ଋତୁ— ଗ୍ରୀଷ୍ମ, ଵର୍ଷା, ଶରତ, ଶୀତ— ପାଇଁ ଵ୍ୟଵହୃତ ହେଵାକୁ ଲାଗିଲା । କାରଣ କୃଷିପ୍ରଧାନ ସମାଜରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଋତୁର ନିଜସ୍ୱ କୃଷି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଦାୟିତ୍ୱ ରହିଥିଲା— ଵିହନ ବୁଣିଵା, ଫସଲର ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ କରିଵା, ଅମଳ କରିଵା ଏଵଂ ଜମିକୁ ପରଵର୍ତ୍ତୀ ଵର୍ଷ ପାଇଁ ଵିଶ୍ରାମ ଦେଵା । ଫଳରେ 'sesoun' ଶବ୍ଦଟି ନିଜର ବୁଣିଵା ଅର୍ଥରୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ି ଵର୍ଷର ସମସ୍ତ ପ୍ରାକୃତିକ ଵିଭାଜନକୁ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ସମାହିତ କରିନେଲା ।

ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ, ଇଂରାଜୀ ଭାଷାର ନିଜସ୍ୱ ପ୍ରାଚୀନ ଜର୍ମାନୀୟ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ଧୀରେ ଧୀରେ ପଛେଇ ଗଲେ । ମଧ୍ୟ-ଇଂରାଜୀର 'sele' (ଯାହା Old English ର 'sǣl' ରୁ ଆସିଥିଲା) କାଳକ୍ରମେ ଵ୍ୟଵହାରରୁ ବାହାରି ଯାଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବଲୁପ୍ତ ହୋଇଗଲା । ସେହିପରି 'tide' ଶବ୍ଦଟି ଋତୁ ଵା ସାଧାରଣ ସମୟର ଵ୍ୟାପକ ଅର୍ଥ ହରାଇ କେଵଳ ସମୁଦ୍ରର ଜଳସ୍ତରର ଉତ୍ଥାନ-ପତନ କିମ୍ବା କେତେକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପାରମ୍ପରିକ ପର୍ଵପର୍ଵାଣିର ସମୟସୀମା ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ହୋଇରହିଗଲା । ଫ୍ରେଞ୍ଚ ଆଗନ୍ତୁକ 'sesoun' ଆସି ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ଥାନଚ୍ୟୁତ କଲା ଏଵଂ ପରଵର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ବନାନର ପରିଵର୍ତ୍ତନ ଘଟି ଆଧୁନିକ ଇଂରାଜୀରେ 'season' ଭାବେ ସ୍ଥାୟୀ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କଲା ।

ଏହା ଥିଲା Season ଶବ୍ଦର ପ୍ରକୃତ ଐତିହାସିକ ଯାତ୍ରାର କାହାଣୀ ଯାହା ନଜାଣି କେଵଳ ଶବ୍ଦର ବନାନକୁ ଦେଖି 'Sea' (ସମୁଦ୍ର) ଓ 'Son' (ପୁଅ)ର ଗପ ବାନ୍ଧୁଥିଲେ ଆମର ଜଣେ କଳ୍ପନାପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ ! 

ଯଦି ଶବ୍ଦର ଉତ୍ପତ୍ତି ମଣିଷର କଳ୍ପନା ପରି ଏତେ ସହଜ ହୋଇଥାନ୍ତା, ତେବେ ବୋଧହୁଏ ପୃଥିଵୀର ସବୁ ଭାଷାଵିତ୍ ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ ବସି କଵିତା ଲେଖୁଥାଆନ୍ତେ ଏଵଂ ଅତୀତର ସମସ୍ତ କୃଷକମାନେ ମାଟିରେ ଵିହନ ନବୁଣି କେଵଳ ସମୁଦ୍ରର ସନ୍ତାନମାନଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରିଵା ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥାଆନ୍ତେ । ପ୍ରକୃତିର ନିୟମ, ମାଟିର ଗନ୍ଧ ଏଵଂ ସଭ୍ୟତାର ଶ୍ରମରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଏକ ଜୀଵନ୍ତ ଶବ୍ଦକୁ ଏପରି ଜଳଜାତ କାହାଣୀରେ ପରିଣତ କରିବା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମାନଵୀୟ ଅଜ୍ଞତା ଓ କଳ୍ପନାଶକ୍ତିର ଏକ ରୋଚକ ନମୁନା । 

ଅର୍ଣ୍ଣଵ: ଏକ ଶବ୍ଦର ଜୀଵନ୍ତ ଐତିହାସିକ ଯାତ୍ରା

ଭାରତରେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ନାମ ଅର୍ଣ୍ଣଵ ରଖାଯାଏ ‌ । ଏହି ‘ଅର୍ଣ୍ଣଵ’ ଶବ୍ଦକୁ ସାଧାରଣତଃ ‘ସମୁଦ୍ର’ର ଗୋଟିଏ ପ୍ରତିଶବ୍ଦ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ । କିନ୍ତୁ ଏହି କ୍ଷୁଦ୍ର ଶବ୍ଦଟିର ପଛରେ ଲୁଚି ରହିଛି ମାନଵୀୟ ସଂସ୍କୃତି, ଭାଷାଵିଜ୍ଞାନ, ଵୈଦିକ ଚିନ୍ତନ ଆଉ ଚେତନାର ଏକ ଦୀର୍ଘ ତଥା ରୋମାଞ୍ଚକର ଇତିହାସ।

 ଆଧୁନିକ ତୁଳନାତ୍ମକ ଭାଷାଵିଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ଅନୁସାରେ ଏହି ଶବ୍ଦର ଆଦିମ ମୂଳ କ୍ଷୁଦ୍ର ରୂପ *h₃er- ଅଟେ। ତେବେ ଏହି ମୂଳ ଧାତୁର ଅର୍ଥ କୌଣସି ସ୍ଥିର ଜଳରାଶି ନଥିଲା; ଏହାର ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥ ଥିଲା ଗତିଶୀଳ ହେଵା, ଉଦ୍‌ଵେଳିତ ହେବା, ଆନ୍ଦୋଳିତ ହେଵା କିମ୍ବା ଉପରକୁ ଉଠିଵା। ପ୍ରକୃତିର ଯେଉଁ ଉପାଦାନ ନିଶ୍ଚଳ ନୁହେଁ, ଯାହା ନିରନ୍ତର ଚଞ୍ଚଳ ଓ କମ୍ପିତ, ତାହାକୁ ହିଁ ଏହି ଧାତୁ ସୂଚାଉଥିଲା।

ସମୟର କ୍ରମଵିକାଶରେ ଶବ୍ଦର ଏହି ଆଦି ରୂପଟି *Harnas ରୂପ ନେଲା, ଏଵଂ ପରଵର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ପ୍ରାଚୀନ ସଂସ୍କୃତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ‘ଅର୍ଣ୍ଣ’ ରୂପରେ ଆତ୍ମପ୍ରକାଶ କଲା। ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ ‘ଅର୍ଣ୍ଣ’ ଶବ୍ଦର ପ୍ରାଥମିକ ଅର୍ଥ ଥିଲା ଅସ୍ଥିର, ତରଙ୍ଗାୟିତ, ଫେଣୟୁକ୍ତ କିମ୍ବା ଗତିଶୀଳ ଜଳ। ପରେ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ ଏହି ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ହେଲା ଜଳ, ତରଙ୍ଗ,ଶାଗୁଆନ ଗଛ ଓ ଅକାରାଦି ଅକ୍ଷର ଵା Alphabet ଇତ୍ୟାଦି । 

କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ଏହି ‘ଅର୍ଣ୍ଣ’ ଶବ୍ଦ ସହିତ ଗତି, ପ୍ରସାର ଓ ଉପସ୍ଥିତି ସୂଚକ ପ୍ରତ୍ୟୟ ‘-ଵ’ ଯୁକ୍ତ ହେଲା, ସେତେବେଳେ ଗଠିତ ହେଲା ‘ଅର୍ଣ୍ଣଵ’। ତେଣୁ ଭାଷାଵିଜ୍ଞାନ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅର୍ଣ୍ଣଵ ଶବ୍ଦର ମୂଳ ଅର୍ଥ ହେଉଛି— ଯାହା ଅସ୍ଥିରତାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଯାହା ନିରନ୍ତର ଆନ୍ଦୋଳିତ ଏଵଂ ଯାହା ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଗତିଶୀଳ ଜଳରାଶିକୁ ଧାରଣ କରିଛି।

ପ୍ରାଚୀନ ମଣିଷ ନିଜ ଚାରିପାଖର ସୃଷ୍ଟିକୁ ଗୋଟିଏ ଜୀଵନ୍ତ ସତ୍ତା ଭାବରେ ଦେଖୁଥିଲା। ତା’ ପାଇଁ ସମୁଦ୍ର କେଵଳ ଜଳର ଗୋଟିଏ ନିର୍ଜୀଵ ଆଧାର ନଥିଲା, ଵରଂ ତାହା ଥିଲା ଏକ ଅସୀମ, ଚଞ୍ଚଳ ଓ ଉଦ୍‌ଭ୍ରାନ୍ତ ପ୍ରାଣ। ସେଥିପାଇଁ ଆଦିମ ଭାଷାରେ ‘ଅର୍ଣ୍ଣଵ’ କେଵଳ ଗୋଟିଏ ଵିଶେଷ୍ୟ ପଦ ନଥିଲା, ଏହା ଏକ ଗୁଣଵାଚକ ଵିଶେଷଣ ମଧ୍ୟ ଥିଲା, ଯାହାର ଅର୍ଥ ଥିଲା— ଅସ୍ଥିର, ଆନ୍ଦୋଳିତ କିମ୍ବା ଫେଣୟୁକ୍ତ।

ଅପରପକ୍ଷରେ, ପାରମ୍ପରିକ ଭାରତୀୟ ନିରୁକ୍ତ ଓ ଵ୍ୟାକରଣ ଶାସ୍ତ୍ର ଏହି ଶବ୍ଦଟିକୁ ଭିନ୍ନ ଏକ ଦାର୍ଶନିକ ଓ ଵିଶ୍ଲେଷଣାତ୍ମକ ଦୃଷ୍ଟିଭଙ୍ଗୀରୁ ନିରୂପଣ କରିଛନ୍ତି। 

ଭାରତୀୟ ପଣ୍ଡିତମାନେ ଶବ୍ଦକୁ କେଵଳ ଧ୍ଵନିର ଵିକାଶ ଭାବରେ ନଦେଖି, ତାହାର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଅର୍ଥ ସଂରଚନାକୁ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଦେଇଛନ୍ତି। ଵାଚସ୍ପତ୍ୟ ଓ ଶବ୍ଦକଳ୍ପଦ୍ରୁମ ପରି ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରନ୍ଥମାନଙ୍କରେ ଅର୍ଣ୍ଣଵ ଶବ୍ଦର ଵ୍ୟୁତ୍ପତ୍ତି ଦର୍ଶାଇବାକୁ ଯାଇ କୁହାଯାଇଛି: “ଅର୍ଣ୍ଣାଂସି ସନ୍ତ୍ୟସ୍ମିନ୍” ଅର୍ଥାତ୍ ଯାହା ମଧ୍ୟରେ ଅର୍ଣ୍ଣସ୍ ଵା ଜଳରାଶି ଵିଦ୍ୟମାନ। ଏଠାରେ ‘ଅର୍ଣ୍ଣସ୍’ ଶବ୍ଦ ସହିତ ‘ଵ’ ପ୍ରତ୍ୟୟ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ‘ସ’ କାରର ଲୋପ ହେଵା ଫଳରେ ‘ଅର୍ଣ୍ଣଵ’ ଶବ୍ଦ ନିଷ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି।

ଭାରତୀୟ ନିରୁକ୍ତକାରମାନଙ୍କର ସୂକ୍ଷ୍ମତା ଦେଖିଲେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଵାକୁ ପଡ଼େ। ସେମାନେ ‘ଅର୍ଣ୍ଣଵ’କୁ କେଵଳ ସମୁଦ୍ରର ସୀମା ଭିତରେ ଆଵଦ୍ଧ ରଖିନାହାନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ଗ୍ରହଣଶୀଳ ମସ୍ତିଷ୍କ ଏହି ଶବ୍ଦକୁ ଏକ ଵ୍ୟାପକ କୋଷୀୟ ପରିସର ପ୍ରଦାନ କରିଛି। ଵିକ୍ରମାବ୍ଦର ବହୁ ପୂର୍ଵରୁ ରଚିତ ଵୈଦିକ ସାହିତ୍ୟରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କାଵ୍ୟ ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ନିରୁକ୍ତକାରମାନେ ଏହି ଶବ୍ଦର ପାଞ୍ଚଟି ମୁଖ୍ୟ ଆଧାରକୁ ଚିହ୍ନଟ କରିଛନ୍ତି। ପ୍ରଥମତଃ, ଜଳର ନିତ୍ୟ ଆଧାର ହୋଇଥିଵାରୁ ଏହା ସମୁଦ୍ର। ଦ୍ଵିତୀୟତଃ, ପ୍ରଵାହିତ ଓ ଆନ୍ଦୋଳିତ ହେଉଥିଵାରୁ ଏହା ନଦୀ, ଢେଉ, କିମ୍ବା ନଈବଢ଼ି। ତୃତୀୟତଃ, ଆକାଶରେ ଵାୟୁର ଯେଉଁ ଅସୀମ ସମୁଦ୍ର ରହିଛି, ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାଚୀନ ଋଷିମାନେ ‘ଵାୟୁରାଶି’ ବା ଆକାଶର ଅର୍ଣ୍ଣଵ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି।

ଏତିକିରେ ନିରୁକ୍ତକାରଙ୍କ କଳ୍ପନା ଅଟକି ନଥିଲା। ଵାଚସ୍ପତ୍ୟରେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ କୌତୁକପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦାର୍ଶନିକ ଵ୍ୟାଖ୍ୟା ମିଳେ। ସେଠାରେ ‘ଅର୍ଣ୍ଣଵ’ ଶବ୍ଦକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି। ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିପାରେ, ଜ୍ଵଳନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ସ୍ଵର୍ଗର ଦେଵତା ଇନ୍ଦ୍ର କିପରି ‘ଅର୍ଣ୍ଣଵ’ ଵା ସମୁଦ୍ର ହୋଇପାରନ୍ତି? ଏହାର ଉତ୍ତରରେ ନିରୁକ୍ତକାର କହନ୍ତି ଯେ ‘ଅର୍ଣ୍ଣ’ ଅର୍ଥାତ୍ ଜଳ ଦାନ କରିଵାର ସାମର୍ଥ୍ୟ ଯାହାର ଅଛି, ସେ ହେଉଛି ଅର୍ଣ୍ଣଵ। 

‘ଆଦିତ୍ୟାଜ୍ଜାୟତେ ଵୃଷ୍ଟିଃ’— ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜର ଉତ୍ତାପ ଦ୍ଵାରା ଜଳକୁ ବାଷ୍ପୀଭୂତ କରି ମେଘରେ ପରିଣତ କରନ୍ତି ଏଵଂ ଇନ୍ଦ୍ର ସେହି ମେଘରୁ ଵର୍ଷା କରାନ୍ତି। ତେଣୁ ଜଳର ପ୍ରଜନକ ଓ ଦାତା ଭାବରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଵେଦରେ ‘ଅର୍ଣ୍ଣଵ’ ବୋଲି ଆଖ୍ୟା ଦିଆଯାଇଛି। ଋଗ୍‌ଵେଦର ମନ୍ତ୍ରରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ “ସଭାନୁରର୍ଣ୍ଣଵୋ ନୃଚକ୍ଷାଃ” ଏଵଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ “ଶତକ୍ରତୁମର୍ଣ୍ଣଵଂ ଶାକିୟଂ ନରମ୍” ବୋଲି କୁହାଯିଵା ଏହି ଚିନ୍ତନର ଏକ ଜ୍ଵଳନ୍ତ ପ୍ରମାଣ।

ଅତଏଵ ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତି ଏ ଶବ୍ଦର କେଵଳ ଶାବ୍ଦିକ ଅର୍ଥକୁ ନୁହେଁ, ଵରଂ ତାହାର କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଓ ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ବନ୍ଧକୁ ମଧ୍ୟ ନିରୁକ୍ତ ଭିତରେ ଗୃହୀତ କରାଯାଇଥିଲା। ପଣ୍ଡିତମାନେ ଵ୍ୟାକରଣର ସୂତ୍ର ଜାଲ ବିଛାଇ ଶବ୍ଦର ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ଅକ୍ଷରକୁ ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ କରି ଵିଚାର କରୁଥିଵା ବେଳେ, ପ୍ରକୃତି ନିଜ ବାଟରେ ନିଜର ଵିଶାଳତାକୁ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିଲା।

ଶବ୍ଦର ଏହି ଐତିହାସିକ ଯାତ୍ରା କୌଣସି ଗୋଟିଏ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ବିନ୍ଦୁରେ ଅଟକି ରହିନାହିଁ। ଯଦି ଆମେ ସମୟର ନଦୀରେ ପଛକୁ ଭାସିଯିଵା, ତେବେ ଦେଖିଵା ଯେ ଵୈଦିକ ଯୁଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଆଜିର ଆଧୁନିକ ପ୍ରାନ୍ତୀୟ ଭାଷାଗୁଡ଼ିକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥଗତ ପରିଵର୍ତ୍ତନ କିପରି ଘଟିଛି।

ଵୈଦିକ କାଳରେ, ଯେତେବେଳେ ମାନଵ ଜାତି ପ୍ରକୃତିର ପ୍ରତିଟି ରୂପକୁ ଵିସ୍ମୟକର ଆଖିରେ ଦେଖୁଥିଲା, ସେତେବେଳେ ‘ଅର୍ଣ୍ଣଵ’ ଶବ୍ଦଟି ଅତ୍ୟନ୍ତ ନମନୀୟ ଥିଲା। ଏହା କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଭୌଗୋଳିକ ଜଳାଶୟକୁ ବୁଝାଉ ନଥିଲା। ସନ୍ଧ୍ୟା ମନ୍ତ୍ରର “ତତଃ ସମୁଦ୍ରାଦର୍ଣ୍ଣଵାତ୍” କିମ୍ବା ଋଗ୍‌ଵେଦର “ତିରଃ ସମୁଦ୍ରମର୍ଣ୍ଣଵମ୍” ପରି ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କଲେ ଜଣାପଡ଼େ ଯେ ସେତେବେଳେ ‘ସମୁଦ୍ର’ ଓ ‘ଅର୍ଣ୍ଣଵ’ ଦୁଇଟି ପୃଥକ୍ ଵିଶେଷତାକୁ ସୂଚାଉଥିଲେ। ‘ସମୁଦ୍ର’ ଅର୍ଥାତ୍ ଯାହା ଜଳର ସମ୍ୟକ୍ ଆଧାର ଏଵଂ ‘ଅର୍ଣ୍ଣଵ’ ଅର୍ଥାତ୍ ଯାହା ଆନ୍ଦୋଳିତ ଓ ଅସ୍ଥିର। ଅର୍ଥାତ୍, ‘ଅର୍ଣ୍ଣଵ’ ସେତେବେଳେ ସମୁଦ୍ରର ଏକ ଗୁଣାତ୍ମକ ଵିଶେଷଣ ଭାଵରେ ଵ୍ୟଵହୃତ ହେଉଥିଲା। ସୃଷ୍ଟିର ଆଦିମ ଅଵସ୍ଥା, ଯେତେବେଳେ ଚାରିଆଡ଼େ କେଵଳ ପ୍ରଳୟଙ୍କରୀ ଅଶାନ୍ତ ଜଳରାଶି ଓ ଆକାଶଵ୍ୟାପୀ ବାୟୁର ଆନ୍ଦୋଳନ ଥିଲା, ସେହି ମହାଜାଗତିକ ସ୍ଥିତିକୁ ଦର୍ଶାଇଵା ପାଇଁ ଋଷିମାନେ ‘ମହାନ୍ ଅର୍ଣ୍ଣଵ’ ଶବ୍ଦର ପ୍ରୟୋଗ କରୁଥିଲେ।

ସମୟ ଗଡ଼ିଚାଲିଲା। ନଦୀର ସ୍ରୋତ ପରି ଭାଷାର ପ୍ରଵାହ ମଧ୍ୟ ବଦଳିଲା। ଵୈଦିକ ଯୁଗରୁ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଵା ଲୌକିକ ସଂସ୍କୃତ ଯୁଗକୁ ଆସିଵା ବେଳକୁ ଶବ୍ଦଟି ନିଜର ଵ୍ୟାପକ ଗୁଣାତ୍ମକ ଅର୍ଥକୁ ହରାଇ କ୍ରମଶଃ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଵିଶେଷ୍ୟ ପଦରେ ସୀମିତ ହୋଇଗଲା। କାଳିଦାସଙ୍କ ରଘୁଵଂଶ କାଵ୍ୟରେ ଯେତେବେଳେ କୁହାଗଲା— “ଅଧୃଷ୍ୟଶ୍ଚାଭିଗମ୍ୟଶ୍ଚ ଯାଦୋରତ୍ନୈରିଵାର୍ଣ୍ଣଵଃ”, ସେତେବେଳେ ‘ଅର୍ଣ୍ଣଵ’ କହିଲେ ସୀମାହୀନ ସମୁଦ୍ରକୁ ହିଁ ବୁଝାଗଲା, ଯାହା ଜଳଚର ଜୀଵ ଓ ରତ୍ନରାଶିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ। ମାଘଙ୍କ ଶିଶୁପାଳଵଧ କାଵ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ‘କୃଷ୍ଣାର୍ଣ୍ଣଵ’ ଶବ୍ଦର ଵ୍ୟଵହାର ଦେଖିଵାକୁ ମିଳେ। ଏହି ଯୁଗକୁ ଆସିଵା ବେଳକୁ ‘ଅର୍ଣ୍ଣଵ’ ନିଜର ଅସ୍ଥିରତା ଓ ଵାୟୁରାଶିର ଅର୍ଥକୁ ପଛରେ ପକାଇ, ସମୁଦ୍ରର ସମାନାର୍ଥକ ଭାବରେ ସାହିତ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇସାରିଥିଲା।

ଏହି କାଳଖଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ଶବ୍ଦଟି କେଵଳ ନିଜର ମୂଳ ଅର୍ଥରେ ସୀମିତ ନରହି, କିଛି ମାନସିକ ଓ କଳ୍ପନାତ୍ମକ ପ୍ରତୀକ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଵିକଶିତ ହେଲା। ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ଗଣିତ ଓ ଜ୍ୟୋତିଷ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକୁ ସାହିତ୍ୟିକ ସଙ୍କେତ ଦ୍ଵାରା ପ୍ରକାଶ କରିଵାର ଏକ ସୁନ୍ଦର ପରମ୍ପରା ଥିଲା। ସେହି କ୍ରମରେ ‘ଅର୍ଣ୍ଣଵ’ ଶବ୍ଦକୁ ଚାରି ସଂଖ୍ୟାର ପ୍ରତୀକ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଗଲା। କାରଣ ଭାରତୀୟ ପୌରାଣିକ ଭୂଗୋଳ ଅନୁସାରେ ପୃଥିଵୀ ଚାରୋଟି ମହାସାଗର ଵା ଚତୁଃସମୁଦ୍ର ଦ୍ଵାରା ପରିଵେଷ୍ଟିତ। ତେଣୁ କୌଣସି ଶ୍ଲୋକରେ ‘ଅର୍ଣ୍ଣଵ’ ଲେଖାହେଲେ, ଗଣିତଜ୍ଞମାନେ ସେଥିରୁ ‘ଚାରି’ ସଂଖ୍ୟାକୁ ବୁଝିନେଉଥିଲେ। ଭାଷାର ଏହି କ୍ରୀଡ଼ା ସୂଚାଏ ଯେ ମଣିଷ କିପରି ପ୍ରକୃତିର ଗମ୍ଭୀରତାକୁ ନିଜର ବୌଦ୍ଧିକ ଓ ଗାଣିତିକ ସଂରଚନା ଭିତରେ ଵ୍ୟଵହାର କରିପାରୁଥିଲା।

ସଂସ୍କୃତ ସାହିତ୍ୟର ସୀମା ପାର ହୋଇ ଯେତେବେଳେ ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦ୍ଵୀପରେ ପ୍ରାକୃତ, ପାଲି, ଏଵଂ ପରଵର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଆଞ୍ଚଳିକ ଭାଷାଗୁଡ଼ିକର ଅଭ୍ୟୁଦୟ ଘଟିଲା, ସେତେବେଳେ ‘ଅର୍ଣ୍ଣଵ’ ଶବ୍ଦଟି ଏକ ନୂତନ ଜାତୀୟ ଓ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ରୂପାନ୍ତର ଭିତର ଦେଇ ଗତିକଲା। ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମର ପ୍ରଚାର ସହିତ ପାଲି ଭାଷାରେ ଏହା ‘ଅଣ୍ଣଵ’ (aṇṇava) ରୂପ ଧାରଣ କଲା। ପ୍ରାକୃତ ଭାଷାର ସହଜତା ଓ ମୁଖସୁଖ ପ୍ରଵୃତ୍ତି ଯୋଗୁଁ ସଂସ୍କୃତର ‘ର୍ଣ୍ଣ’ ଧ୍ଵନି ବଦଳି ‘ଣ୍ଣ’ ହୋଇଗଲା।

ଏହି ଶବ୍ଦଟିର ସବୁଠାରୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଯାତ୍ରା ହେଉଛି ଏହାର ଭୌଗୋଳିକ ପ୍ରସାର। ଭାରତର ସୀମା ଡେଇଁ ବୌଦ୍ଧ ଭିକ୍ଷୁ, ଵ୍ୟଵସାୟୀ ଏଵଂ ସଂସ୍କୃତିର ଵାହକମାନଙ୍କ ସହିତ ଏହି ଶବ୍ଦ ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ଵ ଏସିଆକୁ ସଞ୍ଚାରିତ ହେଲା। ବର୍ମା ଵା ମ୍ୟାନମାରର ବର୍ମୀଜ ଭାଷାରେ ଏହା ‘ଅଣ୍ଣଵା’ (anna.wa) ରୂପରେ ସ୍ଥାନ ପାଇଲା। ଦ୍ରାଵିଡ଼ ଭାଷା ପରିଵାରର ତାମିଲ ଭାଷାରେ ଏହା ‘ଅରୁଣଵମ୍’ କିମ୍ବା ‘ଅନ୍ନଵମ୍’ ରୂପରେ ଗ୍ରହଣ କରାଗଲା, ଏଵଂ ତେଲୁଗୁରେ ‘ଅର୍ଣ୍ଣଵମୁ’ ଭାବରେ ପ୍ରଵିଷ୍ଟ ହେଲା।

ଉତ୍ତର ଓ ପୂର୍ଵ ଭାଷା ପରିବାରରେ, ଯେପରିକି ଓଡ଼ିଆ, ବଙ୍ଗଳା, ହିନ୍ଦୀ ଓ ମରାଠୀ ଭାଷାରେ, ଏହା ତତ୍ସମ ଵା ତତ୍ସମ-ସଦୃଶ ରୂପରେ ‘ଅର୍ଣ୍ଣଵ’ ଭାଵରେ ନିଜର ସ୍ଥାନ ବଜାୟ ରଖିଲା। ଵିଶେଷ କରି ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଶବ୍ଦକୋଷ ‘ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭାଷାକୋଷ’କୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କଲେ ଦେଖାଯାଏ ଯେ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ଓ ଭାଷାଵିତ୍‌ମାନେ ଏହି ଶବ୍ଦର ସମସ୍ତ ପ୍ରାଚୀନ ଓ ଅର୍ଥାନ୍ତରିତ ରୂପକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଯତ୍ନର ସହିତ ସଂରକ୍ଷିତ କରି ରଖିଛନ୍ତି। ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ‘ଅର୍ଣ୍ଣଵ’ କହିଲେ ସମୁଦ୍ର, ନଦୀ, ଢେଉ, ନଈବଢ଼ି, ଚାରି ସଂଖ୍ୟା ଓ ଵାୟୁରାଶିକୁ ବୁଝାଇଵା ସହିତ ଵିଶେଷଣ ରୂପରେ ଆନ୍ଦୋଳିତ, ଅସ୍ଥିର, ଓ ଫେଣଯୁକ୍ତ ଅଭିପ୍ରାୟକୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ଵୀକାର କରାଯାଇଛି।

ମାତ୍ର ଏହି ଦୀର୍ଘ ଐତିହାସିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଭିତରେ ଗୋଟିଏ ବଡ଼ ସାମାଜିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଵର୍ତ୍ତନ ଘଟିଲା। ଯେଉଁ ଶବ୍ଦଟି ଦିନେ ସମୁଦ୍ରର ଵିଶାଳତା, ଅଶାନ୍ତତା ଏଵଂ ପ୍ରକୃତିର ନିୟନ୍ତ୍ରଣହୀନ ରୂପକୁ ସୂଚାଉଥିଲା ସେହି ଶବ୍ଦଟି ଵିଂଶ ଓ ଏକଵିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀକୁ ଆସିଵା ବେଳକୁ ମାନଵୀୟ ନାମକରଣର ଏକ ପ୍ରିୟ ବ୍ରାଣ୍ଡ୍‌ରେ ପରିଣତ ହୋଇଗଲା।

ଆଜିର ସମାଜରେ ଶିଶୁଙ୍କର ନାମ ‘ଅର୍ଣ୍ଣଵ’ ରଖାଯାଉଛି। କିନ୍ତୁ କୌତୁକର ଵିଷୟ ହେଉଛି, ଯେଉଁ ପିତାମାତା ନିଜ ସନ୍ତାନର ନାମ ‘ଅର୍ଣ୍ଣଵ’ ରଖୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ହୁଏତ ସ୍ଵପ୍ନରେ ସୁଦ୍ଧା ଭାବୁନାହାନ୍ତି ଯେ ସେମାନେ ନିଜ ସନ୍ତାନକୁ ‘ଅସ୍ଥିର’, ‘ଫେଣଯୁକ୍ତ’ କିମ୍ବା ‘ଉଦ୍‌ଭ୍ରାନ୍ତ ତରଙ୍ଗ’ ବୋଲି ଡାକୁଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା କେଵଳ ସମୁଦ୍ର ପରି ଵିଶାଳତାର ସଙ୍କେତ କିମ୍ବା ଗୋଟିଏ ଶ୍ରୁତିମଧୁର ସଂସ୍କୃତ ଲୋକପ୍ରିୟ ନାମ। ମାନଵ ସଂସ୍କୃତିର ଏହା ହିଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଵିରୋଧାଭାସ। ମଣିଷ ନିଜର ଭାଷା ଭିତରେ ପ୍ରକୃତିର ସବୁଠାରୁ ଭୟଙ୍କର ଓ ଅଶାନ୍ତ ରୂପକୁ ଆଣି ନିଜର କୋମଳ ଶିଶୁର ନାମରେ ବାନ୍ଧିଦିଏ, ଆଉ ଭାବେ ଯେ ସେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଶାନ୍ତ ନାମ ପ୍ରଦାନ କରିଛି।

ଏହିପରି ଭାବରେ, ଗୋଟିଏ କ୍ଷୁଦ୍ର ଶବ୍ଦ ‘ଅର୍ଣ୍ଣଵ’ ନିଜ ଭିତରେ ଵହନ କରି ଚାଲିଛି ହଜାର ହଜାର ଵର୍ଷର ମାନଵ ଚେତନାର ଵିକାଶ ଗାଥା। ଏହା ଆମକୁ ମନେପକାଇ ଦିଏ ଯେ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ କେଵଳ କାଗଜ ଉପରେ ଲେଖାହୋଇଥିଵା କିଛି କଳା ଗାର ନୁହନ୍ତି; ସେଗୁଡ଼ିକ ଜୀଵନ୍ତ ଇତିହାସ। ଶବ୍ଦ ଜନ୍ମ ନିଅନ୍ତି, ଵୃଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି, ରୂପ ବଦଳାନ୍ତି, ଦେଶ ଦେଶାନ୍ତର ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି ଏଵଂ ସମୟକ୍ରମେ ନିଜର ମୂଳ ଅର୍ଥକୁ ପଛରେ ପକାଇ ନୂତନ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି ସମାଜରେ ବୁଲନ୍ତି।

ଆଜି ଯେତେବେଳେ ଆମେ ‘ଅର୍ଣ୍ଣଵ’ ଶବ୍ଦଟିକୁ ଉଚ୍ଛାରଣ କରୁ, ଆମେ ଅଜାଣତରେ ସେହି ପ୍ରାଚୀନ ମାନଵର ଭୟ, ଵୈଦିକ ଋଷିଙ୍କର ଵିସ୍ମୟ, ପାଣିନି ଓ ନିରୁକ୍ତକାରଙ୍କ ଗ୍ରନ୍ଥାଗାରର ପ୍ରଦୀପ, ଆଉ ମ୍ୟାନମାରର ବୌଦ୍ଧ ମଠର ପ୍ରାର୍ଥନାକୁ ଏକାଠି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥାଉ। ଶବ୍ଦଟି ହୁଏତ ଆଜି ଶାନ୍ତ ଦିଶୁଛି, କିନ୍ତୁ ତା’ର ଗଭୀରତା ଭିତରେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ସେହି ଆଦିମ, ଅସ୍ଥିର, ଆନ୍ଦୋଳିତ ମହାସାଗରର ଗର୍ଜନ ଶୁଣାଯାଉଛି, ଯାହାକୁ କୌଣସି ଶବ୍ଦକୋଷ କେବେହେଲେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ନୀରଵ କରିପାରିନାହିଁ।

ଏକ ଯୁଦ୍ଧ ସ୍ମାରକୀ ବାଲ୍ଟିର କାହାଣୀ

ମଣିଷ ଜାତିର ଇତିହାସକୁ ଯଦି ଆପଣ ଟିକିଏ ଗଭୀର ଭାବରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରିବେ, ତେବେ ଗୋଟିଏ କଥା ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯିଵ ଯେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିନା କାରଣରେ ଅଥଵା ଅତି ତୁଚ୍ଛ କାରଣରୁ ରକ୍ତପାତ କରିଵାରେ ମଣିଷର ଯେଉଁ ଅସୀମ ଦକ୍ଷତା ରହିଛି, ତାହା ଆଉ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀର ନାହିଁ। ଇତିହାସକାରମାନେ ସାଧାରଣତଃ ଏହି ବୋକାମିଗୁଡ଼ିକୁ ବଡ଼ ବଡ଼ ଶବ୍ଦରେ ଆଦର୍ଶଗତ ସଂଘର୍ଷ, ଜାତୀୟ ଗର୍ଵ, କିମ୍ବା ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଵିସ୍ତାର ଇତ୍ୟାଦି ନାଆଁରେ ଘୋଡ଼ାଇ ଦେଵାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ବେଳେବେଳେ ଇତିହାସ ନିଜର ଗମ୍ଭୀର ମୁଖା ଖୋଲିଦିଏ ଏଵଂ ଆମକୁ ଦେଖାଏ ଯେ ଦୁଇଟି ସହର କିପରି ଗୋଟିଏ ପୁରୁଣା, କାଠର ପାଣି-ବାଲ୍ଟି ପାଇଁ ପରସ୍ପରର ତଣ୍ଟି କାଟିଵାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥିଲେ। ଅଵଶ୍ୟ, ମୁଁ ଏଠାରେ ଯେଉଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏଵଂ ବହୁଚର୍ଚ୍ଚିତ ଯୁଦ୍ଧ ଵିଷୟରେ କହୁଛି, ତାହାର ମୂଳ କାରଣ କେଵଳ ଗୋଟିଏ ବାଲ୍ଟି ନଥିଲା। ସତ୍ୟ ସବୁବେଳେ କାହାଣୀଠାରୁ ଟିକିଏ ଅଧିକ ଜଟିଳ ଏଵଂ ଖୁବ୍ କମ୍ ରୋମାଞ୍ଚକର ହୋଇଥାଏ। ତଥାପି, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଇଟାଲୀରେ ଯାହା ଘଟିଲା, ତାହା ଏକ ସର୍ଵୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଵ୍ୟଙ୍ଗାତ୍ମକ ନାଟକଠାରୁ କୌଣସି ଗୁଣରେ କମ୍ ନୁହେଁ।

ଘଟଣାଟି ୧୩୨୫ ମସିହାରେ ଘଟିଥିଲା ଯେତେବେଳେ ଇଟାଲୀ ଦେଶ ଆଜି ପରି ଗୋଟିଏ ଶାନ୍ତ, ପିଜା-ଖାଉଥିଵା ଏଵଂ ପର୍ଯ୍ୟଟକମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କରୁଥିଵା ଏକକ ରାଷ୍ଟ୍ର ନଥିଲା। ସେତେବେଳେ ଏହା ଛୋଟ ଛୋଟ city-states ଵା ନଗର-ରାଜ୍ୟରେ ଵିଭକ୍ତ ଥିଲା । ସେହି ନଗର-ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ପଡ଼ୋଶୀ ସୁଲଭ ସୌହାର୍ଦ୍ଦ୍ୟ ଅପେକ୍ଷା କୁକୁର-ବିଲେଇ ଭଳି ଲଢ଼େଇ କରିଵାରେ ଅଧିକ ଆଗ୍ରହୀ ଥିଲେ। ଲଢ଼େଇ ପଛରେ ଥିଲା ସେହି ସମୟର ୟୁରୋପର ଦୁଇଟି ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ରାଜନୈତିକ ଓ ଧାର୍ମିକ ଶକ୍ତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିଵା ଏକ ଵିଶାଳ ଅହଂକାରର ଲଢ଼େଇ । ଅର୍ଥାତ୍ ପଵିତ୍ର ପୋପ୍ ଓ ପଵିତ୍ର ରୋମାନ୍ ସମ୍ରାଟଙ୍କ ସମର୍ଥକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶକ୍ତି ତଥା ଆଧିପତ୍ୟର ଲଢ଼େଇ ଚାଲିଥିଲା । ପୋପଙ୍କ ସମର୍ଥକମାନଙ୍କୁ Guelph କୁହାଯାଉଥିଲା ଏଵଂ ସମ୍ରାଟଙ୍କ ସମର୍ଥକମାନଙ୍କୁ Ghibelline କୁହାଯାଉଥିଲା। ଏହି ଦୁଇ ଗୋଷ୍ଠୀର ଲୋକମାନେ ନିଜ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ଲଢ଼ିଵାରେ ଏତେ ଵ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ ଯେ, ସେମାନେ ପ୍ରକୃତରେ କାହିଁକି ଲଢୁଛନ୍ତି ତାହା ବୋଧହୁଏ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ବୁଝିପାରୁନଥିଲେ। ଵାସ୍ତଵରେ, ଏହା ଥିଲା କ୍ଷମତା ପ୍ରକାଶ କରିଵାର ଏକ ସାର୍ଵଜନୀନ ଖେଳ ଯେଉଁଥିରେ ସାଧାରଣ ଲୋକେ ଵଳିଦାନ ଦେଉଥିଲେ ଏଵଂ ଶାସକମାନେ ତାସ ଖେଳୁଥିଲେ।

ସେତେବେଳେ Bologna ଓ Modena ନାମକ ଦୁଇଟି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସହର ଥିଲା । Bologna ଥିଲା ପୋପଙ୍କର ଅନ୍ଧ ସମର୍ଥକ, ଅର୍ଥାତ୍ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଗର୍ଵିତ Guelph ସହର। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ତାର ଠିକ୍ ପଡ଼ୋଶୀ Modena ଥିଲା ସମ୍ରାଟଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ଥିଵା ଏକ ଦୃଢ଼ Ghibelline ସହର। ଯେପରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭଲ ପଡ଼ୋଶୀ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ହୃଦୟରୁ ଘୃଣା କରୁଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁତା ହଠାତ୍ ଦିନେ ସକାଳେ କୌଣସି ବାଲ୍ଟି ଚୋରିରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇନଥିଲା। ଏହି ଵିଵାଦ ବହୁ ପୂର୍ଵରୁ ଏକ ଧିର ନିଆଁ ପରି କୁହୁଳୁଥିଲା। 

ସୀମାନ୍ତରେ ଥିଵା ଜମି, ଛୋଟ ଛୋଟ ଦୁର୍ଗ ଏଵଂ ଵାଣିଜ୍ୟିକ ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ନେଇ ସେମାନେ ନିରନ୍ତର ସଂଘର୍ଷ କରୁଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ମଣିଷର ସ୍ୱଭାଵ ହେଉଛି, ଗୋଟିଏ ବଡ଼ ରାଜନୈତିକ ସମସ୍ୟାକୁ ଭୁଲି ଗୋଟିଏ ଛୋଟ, ଅପମାନଜନକ କଥାକୁ ଇତିହାସର ପୃଷ୍ଠାରେ ସବୁଦିନ ପାଇଁ ଲିପିଵଦ୍ଧ କରିଦେଵା । ଆଞ୍ଚଳିକ ଵିଵାଦ ଏଵଂ କ୍ରମାଗତ ଆକ୍ରମଣ ଯୋଗୁଁ ୧୩୨୫ ମସିହା ବେଳକୁ ପରିସ୍ଥିତି ଏପରି ସ୍ତରରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲା ଯେ, କୌଣସି ଗୋଟିଏ ପକ୍ଷରୁ ସାମାନ୍ୟ କାଠିଟିଏ ଫୋପାଡ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଵିରାଟ ଯୁଦ୍ଧ ହେଵା ସୁନିଶ୍ଚିତ ଥିଲା। ଆଉ ଏଥିରେ ବାଲ୍ଟିର କୌଣସି ଭୂମିକା ନଥିଲା।

୧୩୨୫ ମସିହା ନଭେମ୍ବର ମାସ। ଶୀତ ଆସିଯାଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଯୁଦ୍ଧର ଉତ୍ତାପ କମିନଥିଲା। Bologna ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲା ଯେ Modenaକୁ ତାର ପ୍ରକୃତ ସ୍ଥାନ ଦେଖାଇଵାର ସମୟ ଆସିଯାଇଛି। ସେମାନେ ନିଜର ସମସ୍ତ ବଳ ପ୍ରୟୋଗ କରି ଏକ ଵିଶାଳ ସେନା ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ। ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ଇତିହାସକାରମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସଂଖ୍ୟାକୁ ବଢ଼ାଇ ଚଢ଼ାଇ ଲେଖିଵାରେ ଵିଶେଷଜ୍ଞ ଥିଲେ ଏଵଂ ଅନେକ ସମୟରେ ନିଜ କଳ୍ପନାକୁ ଲଗାମ ଲଗାଉନଥିଲେ, ଦାବି କରନ୍ତି ଯେ Bolognaର ସେନାରେ ପ୍ରାୟ ୩୨,୦୦୦ ସୈନିକ ଥିଲେ। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, Modena ପାଖରେ ଥିଲେ ମାତ୍ର ୭,୦୦୦ରୁ କିଛି ଅଧିକ ସୈନିକ। ଏହି ଅତିରଞ୍ଜିତ ସଂଖ୍ୟାଗୁଡ଼ିକ ଆଧୁନିକ ଇତିହାସକାରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସନ୍ଦେହଜନକ ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଗୋଟିଏ କଥା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସତ୍ୟ: Bolognaର ସେନାବଳ Modena ତୁଳନାରେ ଢେର୍ ଅଧିକ ଥିଲା। ଗୋଟାଏ ଵିଶାଳ ଦୈତ୍ୟ ଏଵଂ ଜଣେ ସାଧାରଣ ମଣିଷ ମଧ୍ୟରେ ହେଵାକୁ ଥିଵା ଲଢ଼େଇ ପରି ଏହା ମନେ ହେଉଥିଲା। ନଭେମ୍ବର ୧୫ ତାରିଖ ଦିନ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ସମୟରେ, ଉଭୟ ପକ୍ଷ Zappolino ନାମକ ସ୍ଥାନରେ ମୁହାଁମୁହିଁ ହେଲେ।

ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଥିଲା ନିଛକ ରକ୍ତପାତ ଓ ଵିଶୃଙ୍ଖଳାର ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଉଦାହରଣ। Bolognaବାଲା ନିଜ ଵିରାଟ ସେନାର ସଂଖ୍ୟାଗରିଷ୍ଠତାକୁ ନେଇ ଏତେ ଆତ୍ମଵିଶ୍ୱାସୀ ଥିଲେ ଯେ, ସେମାନେ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଅପେକ୍ଷା ଅହଂକାରକୁ ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ କେଵଳ ଭିଡ଼ ଜମାଇଦେଲେ ଵିଜୟ ମିଳେ ନାହିଁ, ଏହା Modenaର ସୈନିକମାନେ ପ୍ରମାଣିତ କରିଦେଲେ। ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଛୋଟ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁସଂଗଠିତ, ସାହସୀ ଓ ରଣନୀତିକ ଭାବେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ। ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପରେ ଯେତେବେଳେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ମାତ୍ର କିଛି ଘଣ୍ଟା ମଧ୍ୟରେ ଇତିହାସର ଏକ ବଡ଼ ଘଟଣା ଘଟିଗଲା। ଅହଂକାରୀ Bologna ସେନା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଧରାଶାୟୀ ହେଲା। ଯଦିଓ ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ଗପରେ ମୃତ୍ୟୁସଂଖ୍ୟାକୁ ସର୍ଵଦା ବଢ଼ାଇ ଦିଆଯାଏ, ତଥାପି ହଜାର ହଜାର ସୈନିକ ଯେ ପ୍ରାଣ ହରାଇଲେ ଏଵଂ କ୍ଷୟକ୍ଷତିର ପରିମାଣ ଯେ ଵ୍ୟାପକ ଥିଲା, ସେଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଜୀଵନ ବଞ୍ଚାଇଵା ପାଇଁ Bolognaର ଅଵଶିଷ୍ଟ ସୈନିକମାନେ ରଣକ୍ଷେତ୍ର ଛାଡ଼ି ଭୟରେ ନିଜ ସହର ଆଡ଼କୁ ଦୌଡ଼ିଵାକୁ ଲାଗିଲେ।

ଏହିଠାରୁ ହିଁ ପ୍ରକୃତ ଵ୍ୟଙ୍ଗ ଏବଂ କିମ୍ବଦନ୍ତୀର ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଵିଜୟୀ Modena ସେନା କେବଳ Zappolinoର ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ଅଟକି ନଥିଲେ। ସେମାନେ ଛତ୍ରଭଙ୍ଗ ଦେଇଥିଵା ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଗୋଡ଼ାଇ ଗୋଡ଼ାଇ ସିଧା Bologna ସହରର ଦ୍ୱାରଦେଶରେ ପହଞ୍ଚିଗଲେ। ଵିଜୟର ନିଶାରେ ଉନ୍ମତ୍ତ ଥିଵା Modenaର ସୈନିକମାନେ ବାହାରେ ଥାଇ Bolognaଵାସୀଙ୍କୁ ନାନାଦି ଉପହାସ କଲେ। ଶତ୍ରୁର ନିଜ ଘର ଆଗରେ ତାଙ୍କୁ ଲାଞ୍ଛିତ କରିଵାର ମଜା ହିଁ କିଛି ନିଆରା ଥାଏ। ଠିକ୍ ଏହି ସମୟରେ, ଘଣ୍ଟା ଘଣ୍ଟା ଧରି ଲଢ଼ିଵା ଓ ଦୌଡ଼ିଵା ପରେ କିଛି Modenaଵାସୀ ସୈନିକଙ୍କୁ ପ୍ରଵଳ ଶୋଷ ଲାଗିଲା। ସେମାନେ ପାଣି ଖୋଜୁ ଖୋଜୁ ସହର ବାହାରେ ଥିଵା Via San Felice ରାସ୍ତା କଡ଼ରେ ଏକ ସାଧାରଣ କୂଅ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ଏହି କୂଅରୁ ପାଣି କାଢ଼ିଵା ପାଇଁ ଏକ ମାମୁଲି କାଠର ବାଲ୍ଟି ବନ୍ଧା ହୋଇଥିଲା। ସୈନିକମାନେ ବାଲ୍ଟିରେ ପାଣି କାଢ଼ିଲେ, ଶୋଷ ମେଣ୍ଟାଇଲେ ଏଵଂ ତା’ପରେ ସେମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ବୁଦ୍ଧି ଜୁଟିଲା।

ସେମାନେ ଭାବିଲେ, ଆମେ ଏମାନଙ୍କର ଏତେ ବଡ଼ ସେନାକୁ ହରେଇ ଦେଇଛୁ ଆଉ ଭୟଭୀତ କରି ଏମାନଙ୍କ ଘର ଭିତରକୁ ତଡ଼ି ଦେଇଛୁ। ଏବେ ଖାଲି ହାତରେ ଫେରିଵା କାହିଁକି? ଆମେ ଏମାନଙ୍କର ଏହି ବାଲ୍ଟିଟିକୁ ସାଙ୍ଗରେ ନେଇଯିଵା ! ସେମାନେ ପାଣି ବିନା ଡହଳ ଵିକଳ ହେବେ ଏବଂ ଏହା ସେମାନଙ୍କର ଚରମ ଅପମାନ ହେବ। ବାସ୍, ଏତିକି କଥା। ସେମାନେ ସେହି କାଠର ପାଣି-ବାଲ୍ଟିଟିକୁ ସାଙ୍ଗରେ ଧରି, ଵିଜୟର ହସ ହସି Modenaକୁ ଫେରିଆସିଲେ।

ଏହା ଥିଲା ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୂଲ୍ୟହୀନ ଓ ସାଧାରଣ ଵସ୍ତୁର ଅସାଧାରଣ ଯାତ୍ରାର ଆରମ୍ଭ। ଏହି ବାଲ୍ଟିଟିକୁ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ କରିଵାର କାରଣ ବୋଲି ଯେଉଁ ପ୍ରଚଳିତ କାହାଣୀ ରହିଛି, ତାହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଇତିହାସକୁ ଓଲଟା ପଢ଼ିଵା ଭଳି କଥା। “ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା କାରଣ ବାଲ୍ଟି ଚୋରି ହୋଇଥିଲା” ଏହା ସତ ନୁହେଁ ଵରଂ “ଯୁଦ୍ଧ ଶେଷ ହେଵା ପରେ ଵିଜୟର ଏକ ଵ୍ୟଙ୍ଗାତ୍ମକ ସ୍ମାରକୀ ସ୍ୱରୂପ ବାଲ୍ଟିଟିକୁ ନିଆଯାଇଥିଲା।” କିନ୍ତୁ ଆପଣ ତ ଜାଣନ୍ତି, ମଣିଷ ସତ୍ୟ ଅପେକ୍ଷା ରୋମାଞ୍ଚକର ଗପ ଶୁଣିଵାକୁ ଅଧିକ ଭଲ ପାଏ। ଯେତେବେଳେ ଯୁଦ୍ଧର ପ୍ରକୃତ କାରଣ—ଭୂମି ଵିଵାଦ ଓ ରାଜନୈତିକ ସମୀକରଣ—ଲୋକଙ୍କ ସ୍ମୃତିରୁ ଲିଭିଵାକୁ ଲାଗିଲା, ସେତେବେଳେ କେଵଳ ସେହି ବାଲ୍ଟିଟି ହିଁ ଲୋକକଥାର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ ପାଲଟିଗଲା।

Bolognaଵାସୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ବାଲ୍ଟି ଚୋରି ହେଵା ଥିଲା ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଅପମାନ। ହଜାର ହଜାର ସୈନିକଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଅପେକ୍ଷା ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି କଥାଟି ଅଧିକ ଯନ୍ତ୍ରଣାଦାୟକ ହୋଇଗଲା ଯେ, ତାଙ୍କ ପଡ଼ୋଶୀମାନେ ଆସି ତାଙ୍କ କୂଅରୁ ଗୋଟିଏ ବାଲ୍ଟି ଖୋଲି ନେଇଗଲେ ଏଵଂ ସେମାନେ କିଛି କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଅପରପକ୍ଷେ, Modenaଵାସୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଥିଲା ଏକ ଵିଶାଳ ଗର୍ଵର ଵିଷୟ। ସେମାନେ ଏହି ବାଲ୍ଟିଟିକୁ ନେଇ ସହରରେ ଏକ ମୂଲ୍ୟଵାନ war trophy ଵା ଯୁଦ୍ଧ-ସ୍ମାରକୀ ଭାବରେ ଝୁଲାଇ ଦେଲେ। ଜଣେ ଵିଦେଶୀ ପର୍ଯ୍ୟଟକ ଯେତେବେଳେ ଦେଖିଵ ଯେ ଗୋଟିଏ ଵିଶାଳ ସାମରିକ ଵିଜୟର ସ୍ମାରକୀ ସ୍ୱରୂପ କୌଣସି ସୁନା କିମ୍ବା ରୁପାର ଅସ୍ତ୍ର ନୁହେଁ ଵରଂ ଗୋଟିଏ ଶସ୍ତା କାଠ ବାଲ୍ଟି ଝୁଲୁଛି, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଵ। କିନ୍ତୁ Modenaଵାସୀଙ୍କର ବାର୍ତ୍ତା ଖୁବ୍ ସ୍ପଷ୍ଟ ଥିଲା: ଆମେ ଶତ୍ରୁକୁ ଏତେ ନିର୍ଦ୍ଦୟ ଭାବରେ ହରାଇଛୁ ଯେ, ଆମେ ତାଙ୍କ ଘରୁ ଯାହା ଇଚ୍ଛା ତାହା ଉଠାଇ ଆଣିପାରିବୁ ଏଵଂ ସେମାନେ ଚୁପଚାପ୍ ଦେଖିଵା ଛଡ଼ା ଆଉ କିଛି ହେଲେ ବି କରିପାରିବେ ନାହିଁ।

କାଳକ୍ରମେ ଏହି ଘଟଣାଟି ଇଟାଲୀୟ ସାହିତ୍ୟରେ ନିଜର ଏକ ସ୍ଥାୟୀ ସ୍ଥାନ ତିଆରି କରିନେଲା। ୧୭ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ, ଯେତେବେଳେ ଘଟଣାର ପ୍ରାୟ ତିନିଶହ ଵର୍ଷ ବିତିଯାଇଥିଲା ସେତେବେଳେ Modenaର ଜଣେ କଵି ହେଲେ ଯାହାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା Alessandro Tassoni। Alessandro Tassoniଙ୍କ ଭିତରେ ବୋଧହୁଏ ଜଣେ ଵ୍ୟଙ୍ଗକାର ଲୁଚି ରହିଥିଲା, ଯିଏ ମଣିଷର ଏହି ଅର୍ଥହୀନ ଶତ୍ରୁତାକୁ ଦେଖି ହସୁଥିଲା। ସେ ଏହି ଘଟଣାକୁ ନେଇ ଏକ କାଵ୍ୟ ରଚନା କଲେ, ଯାହାର ନାମ ଥିଲା La secchia rapita ଯହିଁରେ ୧୨ଟି Canto ଵା ସର୍ଗ ରହିଛି । ପରେ ଏହାର ଇଂରାଜୀ ଅନୁଵାଦ The Stolen Bucket ହୋଇଥିଲା । ଏହା ଥିଲା ଏକ mock-heroic epic, ଅର୍ଥାତ୍ ଏକ ଵ୍ଯଙ୍ଗାତ୍ମକ ଵୀରୋଚିତ କାଵ୍ଯ। ଯେପରି ହୋମରଙ୍କ ଇଲିଆଡ୍ ମହାକାଵ୍ୟରେ ହେଲେନ୍‌ଙ୍କୁ ନେଇ ଟ୍ରୟର ଵିଶାଳ ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା ବୋଲି ଵର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଥିଲା, Alessandro Tassoni ଠିକ୍ ସେହିପରି ଅତିରଞ୍ଜିତ କରି ଦେଖାଇଲେ ଯେ ମାତ୍ର ଗୋଟିଏ ମାମୁଲି ବାଲ୍ଟି ପାଇଁ ରାଜା, ମହାରାଜା, ସେନାପତି ଏଵଂ ହଜାର ହଜାର ସୈନିକ କିପରି ନିଜର ଜୀଵନ ଦେଇଦେଲେ।

La secchia rapita କାଵ୍ୟଟି ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏତେ ଆଦୃତ ହେଲା ଯେ, ସାଧାରଣ ଲୋକେ କାଵ୍ୟର କାହାଣୀକୁ ହିଁ ପ୍ରକୃତ ଇତିହାସ ବୋଲି ଗ୍ରହଣ କରିନେଲେ। Guelph ଏବଂ Ghibelline ନାମକ ଦୁଇଟି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟରେ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଵିସ୍ତାର ପାଇଁ ହୋଇଥିଵା ଯୁଦ୍ଧର ପ୍ରକୃତ ଇତିହାସକୁ ଲୋକେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଭୁଲିଗଲେ । ସେମାନେ ଭୁଲିଗଲେ ଯେ Zappolinoର ଯୁଦ୍ଧ କେଵଳ ଜମି, ଦୁର୍ଗ ଏଵଂ ଆଞ୍ଚଳିକ ଅହଂକାରର ଲଢ଼େଇ ଥିଲା। ସମସ୍ତେ କେଵଳ ଗୋଟିଏ କଥା ମନେ ରଖିଲେ: ସୈନିକମାନେ ପ୍ରଥମେ ବାଲ୍ଟି ଚୋରି କଲେ ଏଵଂ ତା'ପରେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଏକ ଜୀଵନ୍ତ ରାକ୍ଷସ ପରି, ଯାହା ଥରେ ମୁଣ୍ଡ ଟେକିଲେ ସତ୍ୟର ନିରୀହ ବେଙ୍ଗକୁ ସହଜରେ ଗିଳିଦିଏ। ଏଵଂ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ତାହା ହିଁ ହେଲା। ଗୋଟିଏ ବାଲ୍ଟି ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା କହିଲେ ଯେଉଁ ଏକ ମଜାଦାର ଓ ବୋକାମିଭରା ଚିତ୍ର ମନକୁ ଆସେ, ତାହା ଐତିହାସିକ ତଥ୍ୟର ଶୁଖିଲା ପୃଷ୍ଠାଠାରୁ ବହୁତ ଗୁଣରେ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଥିଲା। ମଣିଷ ସବୁବେଳେ ସେହି କଥାକୁ ଵିଶ୍ୱାସ କରିଵାକୁ ଭଲ ପାଏ ଯାହା ଶୁଣିଵାକୁ ରୋଚକ ଲାଗେ।

ଆଜିର ଦିନରେ ମଧ୍ୟ ଆପଣ ଯଦି ଇଟାଲୀର Modena ସହରକୁ ଯାଆନ୍ତି, ତେବେ ସେଠାରେ ଥିଵା ଲୋକମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗର୍ଵର ସହିତ ଆପଣଙ୍କୁ ସେହି ଐତିହାସିକ ବାଲ୍ଟିର କାହାଣୀ ଶୁଣାଇବେ। ମଣିଷର ଅହଂକାର କିପରି ଶତାବ୍ଦୀ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ବଞ୍ଚି ରହିପାରେ, ତାହାର ଏହା ଏକ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ପ୍ରମାଣ। ସେହି ଅସଲି ବାଲ୍ଟିଟି ଏବେ ବି ସୁରକ୍ଷିତ ରହିଛି। ଆପଣ ଭାବୁଥିବେ ଏକ ସାମାନ୍ୟ କାଠ ବାଲ୍ଟିର କି ମୂଲ୍ୟ ଥାଇପାରେ ଯେ ତାକୁ କେହି ସାଇତି ରଖିଵ ? କିନ୍ତୁ Modenaଵାସୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା କୌଣସି ବହୁମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନଠାରୁ କମ୍ ନୁହେଁ। ସୁରକ୍ଷା କାରଣରୁ ମୂଳ ବାଲ୍ଟିଟିକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଯତ୍ନର ସହ Modenaର Palazzo Comunale ର Camerino dei Confirmatiରେ ସଂରକ୍ଷିତ କରି ରଖାଯାଇଛି। ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଦର୍ଶନ ନିମନ୍ତେ ଏଵଂ ପର୍ଯ୍ୟଟକମାନଙ୍କୁ ଆକୃଷ୍ଟ କରିଵା ପାଇଁ ଏହାର ଏକ ଅବିକଳ ପ୍ରତିକୃତି Ghirlandina Towerରେ ଝୁଲାଇ ଦିଆଯାଇଛି। ସେଠାରେ ଛିଡ଼ା ହୋଇ ସେହି ବାଲ୍ଟିକୁ ଦେଖିଲା ବେଳେ ମନରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବନା ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ।

ମଣିଷ ଜାତିର ଇତିହାସରେ କେତେ ନା କେତେ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଉତ୍ଥାନ ଓ ପତନ ହୋଇଛି, କେତେ ସୁନା, ରୁପା ଓ କ୍ଷମତା ପାଇଁ ବଡ଼ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଛି ତାହାର ହିସାବ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଗୋଟିଏ ଯୁଦ୍ଧରେ ଵିଜୟର ସ୍ମାରକୀ ରୂପେ ଏକ ଶସ୍ତା, ଭଙ୍ଗା, କାଠର ପାଣି-ବାଲ୍ଟିକୁ ନେଇ 

Modena ସହରର ଲୋକେ ଯେପରି ତାହାକୁ ଶହ ଶହ ଵର୍ଷ ଧରି ଏକ ଜାତୀୟ ଗର୍ଵର ପ୍ରତୀକ ଭାବରେ ସାଇତି ରଖିଲେ, ତାହା ପ୍ରମାଣ କରେ ଯେ ଆମ ଭିତରେ ଥିଵା ପାଗଳାମିର କୌଣସି ସୀମା ନାହିଁ। 

ସତରେ, Zappolino ଯୁଦ୍ଧ କେବେହେଲେ ସେହି ବାଲ୍ଟି ପାଇଁ ହୋଇନଥିଲା। ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା ମଣିଷର ଅହଂକାର, କ୍ଷମତା ଲିପ୍ସା ଏଵଂ ନିଜର ଶ୍ରେଷ୍ଠତ୍ୱ ପ୍ରତିପାଦନ କରିଵାର ମୂର୍ଖାମୀ ପାଇଁ। ବାଲ୍ଟିଟି କେଵଳ ଏକ ନିରୀହ ଦର୍ଶକ ଥିଲା, ଯାହାକୁ ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ଜୋର୍ ଜବରଦସ୍ତି ଘୋଷାଡ଼ି ଅଣାଯାଇଥିଲା।

ତଥାପି, ଯଦି ଆମେ ଇତିହାସରୁ ଏହି ଵ୍ୟଙ୍ଗକୁ କାଢ଼ିଦେଵା ତେବେ ଇତିହାସ କେଵଳ ତାରିଖ ଏଵଂ ମୃତକଙ୍କ ସଂଖ୍ୟାର ଏକ ନୀରସ ତାଲିକା ହୋଇ ରହିଯିଵ । ବାଲ୍ଟି ଚୋରି ହେଵା ଘଟଣାଟି କାହାଣୀରେ ଏକ ମଜାଦାର ତଡ଼କା ଲଗାଇଦେଲା। ଯାହା ଫଳରେ, ଆଜି ସାତ ଶହ ଵର୍ଷ ପରେ ମଧ୍ୟ, ଆପଣ ଓ ମୁଁ ବସି ସେହି ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଇଟାଲୀୟମାନଙ୍କ ବୋକାମି ଉପରେ ଆଲୋଚନା କରୁଛୁ ଏଵଂ ମୁରୁକି ମୁରୁକି ହସୁଛୁ। ଇତିହାସର ଏହି ଛୋଟିଆ କାଠ ବାଲ୍ଟିଟି ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଚୁପଚାପ୍ ଗୋଟିଏ କଥା ଚେତାଇ ଦେଉଛି: ମଣିଷ ଯେତେ ବଡ଼ ବଡ଼ କଥା କହି ଯୁଦ୍ଧ କରୁ ଵା କାହିଁକି, ଶେଷରେ ସେହି ଗୋଟିଏ ମାମୁଲି ବାଲ୍ଟି ହିଁ ତାର ସମସ୍ତ ଗର୍ଵ ଅହଂକାରର ଏକମାତ୍ର ପ୍ରତୀକ ହୋଇ ରହିଯାଏ। ଏହାଠାରୁ ବଡ଼ ଐତିହାସିକ ଵ୍ୟଙ୍ଗ ଆଉ କ’ଣ ଵା ହୋଇପାରେ ?

ଜୁଲିଅସ୍ ସିଜରଙ୍କ ଦୟା

•••••••ଜୁଲିଅସ ସିଜରଙ୍କ ଦୟା•••••

ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ଵ ୭୫ର କଥା। ସେତେବେଳେ ଏଜିଆନ୍ ସାଗର(ଗ୍ରୀକ୍ ଓ ତୁର୍କୀ ମଧ୍ୟରେ ଅଵସ୍ଥିତ ସାଗର ଵିଶେଷ) କେଵଳ ପାଣି ଓ ଲହଡ଼ିର ସମାହାର ନଥିଲା ଵରଂ ତାହା ଥିଲା ଆଇନକାନୁନହୀନ ଏକ ମୁକ୍ତ ଵିଦ୍ୟାଳୟ ଯେଉଁଠାରେ କିଲିକୀୟ ଜଳଦସ୍ୟୁମାନେ(ଆଜିର ଦକ୍ଷିଣ ତୁର୍କୀ ଅଞ୍ଚଳର ଦସ୍ୟୁ) ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୟର ପାଠ ପଢ଼ାଉଥିଲେ। ଏହି ଦସ୍ୟୁମାନେ ଏମିତି କିଛି ଲୁଚିଛପି ରହୁଥିଵା ସାଧାରଣ ଚୋର ନଥିଲେ; ସେମାନେ ଥିଲେ ସମୁଦ୍ରର ଅଘୋଷିତ ରାଜା। ସେମାନଙ୍କର ଆତଙ୍କ ଏତେ ଥିଲା ଯେ ଭଲ ଭଲ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଜାହାଜଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ନାମ ଶୁଣିଲେ ବାଟ ଭାଙ୍ଗି ଚାଲିଯାଉଥିଲେ। ଅପହରଣ କରିଵା, ଲୁଟତରାଜ କରିଵା ଏଵଂ ମୁକ୍ତିପଣ ଆଦାୟ କରିଵା ସେମାନଙ୍କର କୌଳିକ ଵୃତ୍ତି ପାଲଟି ଯାଇଥିଲା। ଏହିପରି ଏକ ସୁନ୍ଦର ଦିନରେ ସେମାନଙ୍କ ହାବୁଡ଼ରେ ପଡ଼ିଗଲେ ଜଣେ ୨୫ ଵର୍ଷୀୟ ରୋମାନ ଯୁବକ। ଯୁଵକ ଜଣକ ଖୁବ୍ ସୁଦର୍ଶନ, ପୋଷାକପତ୍ରରୁ ବେଶ୍ ଧନୀ ଏଵଂ ତାଙ୍କ ଆଖିରେ ଥିଲା ଏକ ଅହଂକାରଭରା ଆତ୍ମଵିଶ୍ୱାସ। ସେହି ଯୁଵକ ଜଣକ ଆଉ କେହି ନୁହେଁ ସ୍ଵୟଂ Julius Caesar ଥିଲେ ।

ସାଧାରଣତଃ ଜଳଦସ୍ୟୁମାନେ କାହାକୁ ବନ୍ଦୀ କଲେ, ବନ୍ଦୀ ଜଣକ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ନିଜ ଜୀଵନ ଭିକ୍ଷା ମାଗିଵା କଥା। ସେମାନେ ଆଶା କରୁଥିଲେ ଯେ ଏହି ନୂଆ ବନ୍ଦୀ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ଗୋଡ଼ ଧରିଵ ଏଵଂ କୃପା ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଵ। ଦସ୍ୟୁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଉପରୁ ତଳ ଯାଏଁ ଦେଖି ହିସାବ କଲେ ଯେ ଏହି ଲୋକଟି ବେଶ୍ ମୂଲ୍ୟଵାନ ଲାଗୁଛି। ନିଜର ଵ୍ୟଵସାୟିକ ଅଭିଜ୍ଞତା ଖଟାଇ ସେମାନେ Caesarଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ ଯେ ତାଙ୍କର ମୁକ୍ତିପଣ ବାବଦକୁ ୨୦ ଟ୍ୟାଲେଣ୍ଟ ରୂପା ଦାବି କରାଯିବ। ସେ ଯୁଗରେ ୨୦ ଟ୍ୟାଲେଣ୍ଟ ରୂପା କୌଣସି ଛୋଟମୋଟ ସହର କିଣିଵା ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଏତିକି ଶୁଣିଵା ପରେ Caesar ଭୟଭୀତ ହେବା ପରିଵର୍ତ୍ତେ ଏମିତି ଠୋ ଠୋ ହୋଇ ହସିଵାକୁ ଲାଗିଲେ ।

ଜଳଦସ୍ୟୁମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ଚାହିଁଲେ। ସେମାନଙ୍କର ପେସାଦାର ଜୀଵନରେ ଏମିତି କେବେ ହୋଇନଥିଲା। ଏ ଲୋକଟା ପାଗଳ ହୋଇଯାଇଛି ନା କ'ଣ? Caesar ହସ ବନ୍ଦ କରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ତାଚ୍ଛଲ୍ୟର ସହ ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ ଯେ ସେମାନେ ବୋଧହୁଏ ତାଙ୍କର ପରିଚୟ ଏଵ ତାଙ୍କର ସମ୍ମାନ ସମ୍ପର୍କରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଜ୍ଞ। କେଵଳ ୨୦ ଟ୍ୟାଲେଣ୍ଟ? ସେ କ'ଣ କୌଣସି ସାଧାରଣ ଵ୍ୟଵସାୟୀ କିମ୍ବା ଛୋଟମୋଟ ଜମିଦାର ଯେ ତାଙ୍କର ମୂଲ୍ୟ ଏତେ ଶସ୍ତା ଲଗାଯାଉଛି ! ଏହା ତାଙ୍କର ସାମାଜିକ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ପ୍ରତି ଘୋର ଅପମାନ ବୋଲି ସେ ଵିଵେଚନା କଲେ। ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଅତିକମରେ ୫୦ ଟ୍ୟାଲେଣ୍ଟ(ଆଜିର ମୂଲ୍ୟରେ ପ୍ରାୟ ୧୬୫ କୋଟିରୁ ୨୫୦ କୋଟି ଟଙ୍କା) ଦାବି କରିଵାକୁ ସେ ଦସ୍ୟୁମାନଙ୍କୁ ଜିଦ୍ ଧରିଲେ।

ଅପହରଣକାରୀଙ୍କ ଇତିହାସରେ ଏହା ବୋଧହୁଏ ପ୍ରଥମ ଓ ଶେଷ ଘଟଣା ଥିଲା ଯେଉଁଠି ବନ୍ଦୀ ନିଜେ ନିଜର ଦରଦାମ୍ ବଢ଼ାଉଥିଲା ଏଵଂ ଅଧିକ ଟଙ୍କା ନ ମାଗିଲେ ଅପମାନିତ ବୋଧ କରୁଥିଲା। ଜଳଦସ୍ୟୁମାନେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ପଡ଼ିଗଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଥିଵା ଵ୍ୟଵସାୟୀ ମନ ଖୁସି ହୋଇଗଲା। ଯଦି କେହି ମାଗଣାରେ ଅଧିକ ଟଙ୍କା ଯାଚୁଛି, ତେବେ ତାକୁ ମନା କରିଵା ମୂର୍ଖାମୀ ଛଡ଼ା ଆଉ କ'ଣ ହୋଇପାରେ? ସେମାନେ ତୁରନ୍ତ ରାଜି ହୋଇଗଲେ ଏଵଂ Caesar ନିଜ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ୫୦ ଟ୍ୟାଲେଣ୍ଟ ରୂପା ଯୋଗାଡ଼ କରି ଆଣିଵାକୁ ପଠାଇଦେଲେ।

ଏଥର ଆରମ୍ଭ ହେଲା ଏକ ଦୀର୍ଘ ଅପେକ୍ଷାର ପର୍ଵ। ପ୍ରାୟ ୩୮ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ Caesar ସେହି ଭୟଙ୍କର କିଲିକୀୟ ଜଳଦସ୍ୟୁମାନଙ୍କ ସହ ସେହି ଜାହାଜରେ ଏକାଠି ରହିଲେ। କିନ୍ତୁ ସେହି ୩୮ ଦିନର ଦୃଶ୍ୟ ଥିଲା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଆରା। ସେ ବନ୍ଦୀ ଥିଲେ ନା ଜଳଦସ୍ୟୁମାନେ ତାଙ୍କର ଦରମାପ୍ରାପ୍ତ କର୍ମଚାରୀ ପାଲଟି ଯାଇଥିଲେ, ତାହା ବାହାରୁ ଦେଖୁଥିଵା ଲୋକ ପାଇଁ କହିଵା ଅସମ୍ଭଵ ଥିଲା। Caesar ଜାହାଜରେ ଏମିତି ମୁକ୍ତ ଭାବରେ ବୁଲୁଥିଲେ ଯେମିତି ସେ ନିଜର କୌଣସି ଵ୍ୟକ୍ତିଗତ ଵିଳାସପୂର୍ଣ୍ଣ ନୌକାରେ ଛୁଟି କଟାଇଵାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ଵିଶ୍ରାମ ନେଵାର ଇଚ୍ଛା ହେଉଥିଲା, ସେ ଜାହାଜରେ ଥିଵା ସମସ୍ତ ଜଳଦସ୍ୟୁମାନଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଉଥିଲେ ଯେ ସେମାନେ ଚୁପ୍ ରୁହନ୍ତୁ। ଆଉ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର କଥା ହେଉଛି, ସମୁଦ୍ରର ସେହି ଦୁର୍ଦ୍ଦାନ୍ତ ରକ୍ତପିପାସୁ ରାକ୍ଷସମାନେ ସତକୁ ସତ ନିଜ ନିଜ ଭିତରେ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍ ହୋଇ କଥା ହେଉଥିଲେ ଯେପରି ସେମାନଙ୍କର ଏହି ବନ୍ଦୀଙ୍କ ନିଦ ନ ଭାଙ୍ଗେ।

କିନ୍ତୁ କେଵଳ ଖାଇଵା ଓ ଶୋଇଵାରେ ନିଜର ବହୁମୂଲ୍ୟ ସମୟ ନଷ୍ଟ କରିଵା ଲୋକ ନଥିଲେ Caesar। ସେ ଥିଲେ ଜଣେ ଉଚ୍ଚକୋଟୀର ଵକ୍ତା ଓ ସାହିତ୍ୟପ୍ରେମୀ। ସମୟ କାଟିଵା ପାଇଁ Caesar ବସି ବସି ଦୀର୍ଘ କଵିତା ଓ ଭାଷଣ ଲେଖିଵା ଆରମ୍ଭ କଲେ। କିନ୍ତୁ କଵିତା ଲେଖିଲେ ତାକୁ ଶୁଣିଵା ପାଇଁ ଶ୍ରୋତା ତ ଦରକାର ! ସମୁଦ୍ର ମଝିରେ ଶ୍ରୋତା ଆସିବେ କେଉଁଠୁ? ତେଣୁ ସେହି ଅଭାଗା ଜଳଦସ୍ୟୁମାନଙ୍କୁ ହିଁ ଶ୍ରୋତା ସାଜିଵାକୁ ପଡ଼ିଲା। Caesar ସେହି ଜଳଦସ୍ୟୁମାନଙ୍କୁ ଏକାଠି ବସାଇ ନିଜର ନୂଆ ନୂଆ ରଚିତ କଵିତା ଏଵଂ ଗମ୍ଭୀର ଭାଷଣ ଶୁଣାଉଥିଲେ। ଵିଚରା ଜଳଦସ୍ୟୁମାନେ, ଯେଉଁମାନଙ୍କର ସାହିତ୍ୟ ସହ ସମ୍ପର୍କ ଆଦୌ ନଥିଲା, ସେମାନେ ରୋମାନ ରାଜନୀତି ଓ ଦର୍ଶନର ଗଭୀରତା କିପରି ବୁଝନ୍ତେ? ଫଳରେ ସେମାନଙ୍କ ମୁହଁରେ କୌଣସି ଭାଵାନ୍ତର ଆସୁନଥିଲା କିମ୍ବା ସେମାନେ ସାହିତ୍ୟର ଠିକ୍ ମୂଲ୍ୟାୟନ କରିପାରୁନଥିଲେ। ଏଥିରେ Caesar ଭୀଷଣ ଵିରକ୍ତ ହେଉଥିଲେ। ସେ ସେହି ଦୁର୍ଦ୍ଦାନ୍ତ ଲୁଟେରାମାନଙ୍କୁ ସମାଲୋଚନା କରି ସେମାନଙ୍କୁ ଅଶିକ୍ଷିତ ଓ ଅସଭ୍ୟ ବର୍ବର ବୋଲି ଆକ୍ଷେପ କରୁଥିଲେ। ଜଳଦସ୍ୟୁମାନେ ତାଙ୍କର ଏହି ଗାଳିକୁ ଖୁବ୍ ହାଲୁକା ଭାବେ ନେଉଥିଲେ। ସେମାନେ ଭାବୁଥିଲେ ଯେ ପିଲାଟା ଟିକେ ଖାମଖିଆଲି ଏଵଂ ମାନସିକ ସ୍ତରରେ ଟିକେ ଅସ୍ଥିର, କିନ୍ତୁ ଯେହେତୁ ସେ ୫୦ ଟ୍ୟାଲେଣ୍ଟର ଏକ ଵିରାଟ ପୁଞ୍ଜି, ତେଣୁ ତା'ର ସବୁ ବଦମାସି ସହିଯିବା ହିଁ ବୁଦ୍ଧିମାନର କାମ।

ଏହି ବନ୍ଦୀ ଜୀଵନ ମଧ୍ୟରେ Caesar ସେମାନଙ୍କ ସହ ଏକ ଭୟଙ୍କର ସତ୍ୟକୁ ମଜାଳିଆ ଶୈଳୀରେ ବାରମ୍ବାର କହୁଥିଲେ। ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱାଭାଵିକ ଏଵଂ ଆତ୍ମଵିଶ୍ୱାସର ସହ କହୁଥିଲେ ଯେ ଯେମିତି ଥରେ ତାଙ୍କର ମୁକ୍ତିପଣର ଧନରାଶି ପହଞ୍ଚିଵ ଏଵଂ ସେ ମୁକ୍ତ ହେବେ, ସେ ତୁରନ୍ତ ସେଠାକୁ ଫେରିବେ ଏଵଂ ସେମାନଙ୍କୁ କ୍ରୁଶବିଦ୍ଧ କରିବେ। ଜଳଦସ୍ୟୁମାନେ ଏହା ଶୁଣି ହସୁଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କୁ ଲାଗୁଥିଲା ଯେ ଏହା ସେହି ଯୁଵିକର ଆଉ ଏକ ମଜାଦାର କବିତା କିମ୍ବା ନାଟକର ସଂଳାପ। ଜଣେ ନିରସ୍ତ୍ର ବନ୍ଦୀ, ଯିଏ କି ସେମାନଙ୍କ ଦୟାରେ ବଞ୍ଚିଛି, ସେ ତାଙ୍କରି ଜାହାଜରେ ବସି ସେମାନଙ୍କୁ ମାରିଦେଵାର ଧମକ ଦେଉଛି, ଏହାଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରହସନ ଆଉ କ'ଣ ହୋଇପାରେ ?

ଶେଷରେ ୩୮ ଦିନର ଦୀର୍ଘ ପ୍ରତୀକ୍ଷା ପରେ ସେହି ଖୁସିର ଦିନ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲା। Caesarଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧିମାନେ ୫୦ ଟ୍ୟାଲେଣ୍ଟ ରୂପାର ଵିପୁଳ ଧନରାଶି ଧରି ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। 

ଜଳଦସ୍ୟୁମାନେ ଏତେ ପରିମାଣର ରୂପା ପାଇ ଖୁସିରେ ଵିଭୋର ହୋଇଗଲେ। ସେମାନେ ତୁରନ୍ତ ଚୁକ୍ତି ମୁତାବକ Caesarଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ ଏଵଂ ନିଜର ଏହି ଵ୍ୟଵସାୟିକ ସଫଳତାର ଉତ୍ସବ ପାଳନ କରିଵାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ରହିଲେ। ସେମାନେ ଭାବିନେଲେ ଯେ କାହାଣୀଟି ଏଇଠି ଶେଷ ହେଲା।

କିନ୍ତୁ Caesar ସେଠାରୁ ମୁକ୍ତ ହେଵା ମାତ୍ରେ ସିଧା ବାହାରିଗଲେ। ଵିଶ୍ରାମ ନେବା ପରିଵର୍ତ୍ତେ Caesar ତୁରନ୍ତ କିଛି ଜାହାଜ ଓ ସୈନ୍ୟବାହିନୀ ଏକାଠି କରିଵା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ତାଙ୍କର ଵ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ଓ ନେତୃତ୍ୱ ନେଵାର କ୍ଷମତା ଏତେ ପ୍ରଭାଵଶାଳୀ ଥିଲା ଯେ ଅଳ୍ପ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଏକ ଛୋଟ ନୌସେନା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଦେଲେ ଏଵଂ ଟିକିଏ ବି ସମୟ ନଷ୍ଟ କରି ସିଧା ସେହି ଜାଗାକୁ ବାହାରି ପଡ଼ିଲେ ଯେଉଁଠାରେ ଜଳଦସ୍ୟୁମାନେ ତାଙ୍କୁ ବନ୍ଦୀ କରି ରଖିଥିଲେ। ସେପଟେ ଜଳଦସ୍ୟୁମାନେ ସେହି ସମାନ ସ୍ଥାନରେ ମଦ୍ୟପାନ କରି ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ।

ହଠାତ୍ ଜଳଦସ୍ୟୁମାନେ ଦେଖିଲେ ଯେ ସେମାନଙ୍କର ସେହି ପୁରୁଣା ବନ୍ଦୀ(ଜୁଲିଅସ୍ ସିଜର) ଗୋଟିଏ ନୌସେନା ନେଇ ସେମାନଙ୍କ ଆଗରେ ଠିଆ ହୋଇଛି। ସେମାନଙ୍କୁ କୌଣସି ପ୍ରକାର ଯୁଦ୍ଧର ସୁଯୋଗ ନ ଦେଇ Caesar ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବନ୍ଦୀ କଲେ ଏବଂ ନିଜର ସେହି ପୁରା ୫୦ ଟ୍ୟାଲେଣ୍ଟ ମୁକ୍ତିପଣର ଅର୍ଥ କଡ଼ାଗଣ୍ଡା ହିସାବ କରି ଫେରାଇ ଆଣିଲେ।

ଏବେ ସମୟ ଆସିଥିଲା ସେହି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ପୂରଣ କରିଵାର। ପ୍ରାଚୀନ ଐତିହାସିକ Plutarchଙ୍କ ଵିଵରଣୀ ଅନୁଯାୟୀ, Caesar ଆଇନଗତ ପ୍ରକ୍ରିୟାର ସମ୍ମାନ ରଖି ସମସ୍ତ ବନ୍ଦୀ ଜଳଦସ୍ୟୁଙ୍କୁ ନେଇ ସେହି ଅଞ୍ଚଳର ଶାସକଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ। କିନ୍ତୁ ଶାସକ ଜଣକ ଟାଳଟୁଳ ନୀତି ଅଵଲମ୍ବନ କଲେ। ଏହା ଦେଖି Caesar ନିଜେ ହିଁ ଵିଚାରପତି ସାଜିଵାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ। ସେ ନିଜର ବନ୍ଦୀ ଅଵସ୍ଥାରେ ଦେଇଥିଵା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତିକୁ ପାଳନ କରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ ଯେ ସମସ୍ତ ଜଳଦସ୍ୟୁଙ୍କୁ କ୍ରୁଶବିଦ୍ଧ କରାଯାଉ।

ତେବେ, ଏଠାରେ Caesarଙ୍କ ଚରିତ୍ରର ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ 'ଦୟାଳୁ' ରୂପ ଦେଖିଵାକୁ ମିଳିଥିଲା। ସେ ଭାବିଲେ, ଯେହେତୁ ଏହି ଜଳଦସ୍ୟୁମାନେ ୩୮ ଦିନ ଧରି ତାଙ୍କ ସହ ବେଶ୍ ଭଲ ଵ୍ୟଵହାର କରିଥିଲେ ଏଵଂ ତାଙ୍କର କଵିତାଗୁଡ଼ିକୁ ବିନା ଅଭିଯୋଗରେ ଚୁପ୍‌ଚାପ ଶୁଣିଥିଲେ, ତେଣୁ ଏମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସାମାନ୍ୟ କୃପା ଦୃଷ୍ଟି ପକାଇଵା ତାଙ୍କର କର୍ତ୍ତଵ୍ୟ। 

ସାଧାରଣତଃ କ୍ରୁଶରେ ଝୁଲାଇଲେ ଜଣେ ମଣିଷ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଛଟପଟ ହୋଇ ଦୀର୍ଘ ସମୟ କଷ୍ଟ ପାଇଵା ପରେ ମୃତ୍ୟୁଵରଣ କରେ। ତେଣୁ ନିଜର ଏହି ମହାନ ଦୟା ଦେଖାଇ Caesar ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ ଯେ କ୍ରୁଶରେ ଝୁଲାଇଵା ପୂର୍ଵରୁ ପ୍ରଥମେ ସମସ୍ତ ଜଳଦସ୍ୟୁଙ୍କ ତଣ୍ଟି କାଟି ଦିଆଯାଉ। ଫଳରେ ସେମାନେ ସାଙ୍ଗେ ସାଙ୍ଗେ ମରିଯିବେ ଏଵଂ ସେମାନଙ୍କୁ କ୍ରୁଶରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଯନ୍ତ୍ରଣା ସହିଵାକୁ ପଡ଼ିଵ ନାହିଁ। ଆଃ ! କି ଅପୂର୍ଵ ଦୟାଭାବ! ସତରେ ଏମିତି ଦୟାଵାନ ଶତ୍ରୁ ମିଳିଵା ମଧ୍ୟ ଭାଗ୍ୟର କଥା। ତଣ୍ଟି କାଟିଦେଵା ପରେ ଜଳଦସ୍ୟୁମାନଙ୍କର ମୃତଦେହଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ ଶାନ୍ତିରେ କ୍ରୁଶରେ ଝୁଲାଇ ଦିଆଗଲା।

ଏହି ରୋମାଞ୍ଚକର ତଥା ଅଵିଶ୍ୱସନୀୟ କାହାଣୀ ଶୁଣିଲା ପରେ ଯେକୌଣସି ସୁସ୍ଥ ମସ୍ତିଷ୍କଯୁକ୍ତ ଵ୍ୟକ୍ତି ଭାବିଵ ଯେ ଏହା ନିଶ୍ଚୟ କୌଣସି ଆଈମାଆ କାହାଣୀ କିମ୍ବା ଆଧୁନିକ ସିନେମାର କୌଣସି ଅତିରଞ୍ଜିତ ଚିତ୍ରନାଟ୍ୟ ହୋଇଥିଵ । ଜଣେ ପଚିଶ ଵର୍ଷର ନିରସ୍ତ୍ର ଯୁଵକ ଯିଏ ନିଜେ ବନ୍ଦୀ ହୋଇଛି, ସେ ନିଜର ଦାମ୍ ବଢ଼ାଉଛି ଆଉ ଅପହରଣକାରୀଙ୍କୁ କଵିତା ଶୁଣାଇ ହଇରାଣ କରୁଛି! ଏ କଥା କ'ଣ ସତରେ ଵିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ ? ଆମେ ଏତେ ପୁରୁଣା ଘଟଣା ଵିଷୟରେ ଜାଣିଲେ କେମିତି ଆଉ ଏହାର ପ୍ରମାଣ ଵା କ'ଣ ? ପ୍ରକୃତରେ କଥା ହେଉଛି, ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ସାଧାରଣ ଲୋକ ରାସ୍ତାରେ ଖସିପଡ଼େ, କେହି ତାକୁ ପଚାରନ୍ତି ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ସେହି ଲୋକଟି ଦିନେ ଏକ ବଡ଼ ଭୂଭାଗ ଅଧିଶ୍ୱର ହୋଇଯାଏ ସେତେବେଳେ ଐତିହାସିକମାନେ ତା'ର ପିଲାଦିନର କାଶ ଓ ଛିଙ୍କର ମଧ୍ୟ ହିସାବ ରଖିଵା ଆରମ୍ଭ କରିଦିଅନ୍ତି। ଆମର ଏହି ଵିଶେଷ କାହାଣୀଟି ମଧ୍ୟ ସେହିଭଳି କିଛି ପୁରାତନ ଗ୍ରନ୍ଥର ପୃଷ୍ଠାରୁ ହିଁ ଉଦ୍ଧାର କରାଯାଇଛି, ଯାହାକୁ ଖାମଖିଆଲି ଗପ ବୋଲି ଭାବିଦେଲେ ଚଳିଵ ନାହିଁ।

ଏହି ଘଟଣାର ସବୁଠାରୁ ମସଲାଯୁକ୍ତ ତଥା ଵିସ୍ତୃତ ଵିଵରଣୀ ଆମକୁ ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରୀକ୍ ଐତିହାସିକ Plutarch ପ୍ରଦାନ କରି ଯାଇଛନ୍ତି। ନିଜର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗ୍ରନ୍ଥ Parallel Livesରେ Plutarch ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦର ସହ ଵର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି ଯେ କିପରି Caesar ନିଜ ମୁକ୍ତିପଣର ମୂଲ୍ୟ କୋଡ଼ିଏରୁ ପଚାଶ ଟ୍ୟାଲେଣ୍ଟକୁ ବଢ଼ାଇଥିଲେ। ସେହି ଅଶିକ୍ଷିତ ଜଳଦସ୍ୟୁମାନଙ୍କୁ ଦିନରାତି କଵିତା ଶୁଣାଇ ଅତ୍ୟାଚାର କରିଵା ଏଵଂ ପରେ ସେମାନଙ୍କୁ କ୍ରୁଶବିଦ୍ଧ କରିଵାର ସେହି ନିର୍ଲଜ୍ଜ ଧମକ ଵିଷୟରେ Plutarch ହିଁ ସବୁଠାରୁ ଭଲ ଭାବରେ ଲିପିବଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି। କିନ୍ତୁ କେଵଳ ଜଣେ ଐତିହାସିକଙ୍କ କଥାରେ କିଏ ଵା ଵିଶ୍ୱାସ କରିବ? ତେବେ ରୋମ୍‌ର ଆଉ ଜଣେ ଵିଶିଷ୍ଟ ଐତିହାସିକ Suetonius ମଧ୍ୟ ନିଜର ଲୋକପ୍ରିୟ ପୁସ୍ତକ The Twelve Caesarsରେ ଏହି ଅପହରଣ ନାଟକକୁ ସମର୍ଥନ କରିଛନ୍ତି। Suetonius ଵିଶେଷ ଭାବରେ ସେହି ତଥାକଥିତ 'ଦୟା' ଵା କ୍ରୁଶରେ ଝୁଲାଇଵା ପୂର୍ଵରୁ ତଣ୍ଟି କାଟିଵାର ଵ୍ୟଵସ୍ଥା ଉପରେ ଆଲୋକପାତ କରିଛନ୍ତି। ସତେ ଯେମିତି ତଣ୍ଟି କାଟିଦେଵା ଗୋଟେ ବହୁତ ବଡ଼ ଉପକାର ଥିଲା ଏଵଂ ସେଥିପାଇଁ ଜଳଦସ୍ୟୁମାନେ ଜୁଲିଅସ ସିଜରଙ୍କୁ ଧନ୍ୟଵାଦ ଦେଵା ଉଚିତ୍ ! ଏହି ଦୁଇ ମହାନୁଭଵଙ୍କ ଵ୍ୟତୀତ ଆଉ ଜଣେ ଐତିହାସିକ Velleius Paterculus ମଧ୍ୟ ନିଜର ରଚନା Roman Historyରେ ଏହି ଘଟଣାକୁ ସ୍ଥାନ ଦେଇଛନ୍ତି। ଅର୍ଥାତ୍, ଆମ ପାଖରେ ତିନି ତିନି ଜଣ ପ୍ରାଚୀନ ଵିଦ୍ୱାନଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ଏହି ଘଟଣା ଵିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଥିଵାର ଲିଖିତ ପ୍ରମାଣ ଅଛି ଏଵଂ ସେଥିରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ ଯେ ଏହି ପାଗଳାମୀ ସତରେ ଘଟିଥିଲା। ଏହା କୌଣସି ଦେଵତାଙ୍କର ସ୍ତୁତିଗାନ ନଥିଲା, ଵରଂ ଜଣେ ଅହଂକାରୀ ତଥା ନିଡର ଯୁଵକର ଵାସ୍ତଵିକ ଚିତ୍ର ଥିଲା। ଏହି ଘଟଣା ପ୍ରମାଣ କରେ ଯେ ଯେଉଁ ଵ୍ୟକ୍ତି ଭବିଷ୍ୟତରେ ସମଗ୍ର ରୋମାନ ସାମ୍ରାଜ୍ୟକୁ ନିଜ ଆଙ୍ଗୁଠିରେ ନଚାଇଵାର ଥିଲା, ତା'ର ଅହଂକାର ଏଵଂ ନେତୃତ୍ୱ ନେବାର ନିଶା ସେତେବେଳେ ମଧ୍ୟ ସାତ ତାଳ ଉପରେ ଥିଲା, ଯେତେବେଳେ ତା' ନିଜ ଅଣ୍ଟାରେ ଖଣ୍ଡେ ଖଣ୍ଡା ବି ନଥିଲା! ସତରେ, ଯଦି ଆପଣ ବନ୍ଦୀ ହେଵାର ଅଛି, ତେବେ ଏମିତି ଢଙ୍ଗରେ ହୁଅନ୍ତୁ ଯେମିତି ଅପହରଣକାରୀ ନିଜେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ପଡ଼ିଯିଵ ଯେ ସେ ଆପଣଙ୍କୁ ବନ୍ଦୀ କରିଛି ନା ଆପଣଙ୍କ ପାଖରେ ଚାକିରି କରୁଛି।

‘କର୍ଣ୍ଣାଟକ’ ଓ କନ୍ନଡ଼ କାହିଁକି ‘କର୍ଣ୍ଣାଟକା’ ଓ କନ୍ନଡ଼ା ନୁହେଁ?

ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ଏକ ଵିଶାଳ ଭୂଖଣ୍ଡକୁ ସ୍ଥାନୀୟ ଦ୍ରାଵିଡ଼ ଭାଷାରେ ‘କରୁନାଡୁ’ ନାମରେ ଅଭିହିତ କରାଯାଉଥିଲା, ଯାହାର ଅର୍ଥ ସେତେବେଳେ ‘ଉଚ୍ଚ ଭୂମି’ କିମ୍ବା କୃଷ୍ଣ ମୃତ୍ତିକା ଵିଶିଷ୍ଟ ଅଞ୍ଚଳ ଥିଲା। ପରଵର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ମହାଭାରତ ଏଵଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୁରାଣରେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ‘କର୍ଣ୍ଣାଟ’ ଭାବରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି ଯାହା ମୂଳ ଦ୍ରାଵିଡ଼ ଶବ୍ଦ 'କରୁନାଡୁ'ର ଏକ ସଂସ୍କୃତ ରୂପାନ୍ତର ଅଟେ। ପ୍ରାଚୀନ କନ୍ନଡ଼ ଭାଷାରେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ಕರ್ನಾಟ (କର୍ନାଟ / Karnāṭa) ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିଲା ଏଵଂ ଏହି ମୂଳ ଶବ୍ଦରୁ ହିଁ ଆଜିର ‘କର୍ଣ୍ଣାଟକ’ ଶବ୍ଦର ଉତ୍ପତ୍ତି ଘଟିଛି। ସେହିପରି ‘କନ୍ନଡ଼’ ଶବ୍ଦର ଉତ୍ପତ୍ତି ମଧ୍ୟ ସମାନ ପ୍ରାଚୀନ ଦ୍ରାଵିଡ଼ ମୂଳରୁ ହୋଇଛି, ଯାହା ସମୟ କ୍ରମେ ସେହି ଵିଶାଳ ଅଞ୍ଚଳର ମୁଖ୍ୟ ଭାଷା ଓ ସଂସ୍କୃତିର ପରିଚୟ ପାଲଟିଛି।

ଵର୍ତ୍ତମାନ ସମୟରେ କର୍ଣ୍ଣାଟକର ସ୍ଥାନୀୟ ଅଧିଵାସୀମାନେ ନିଜ ରାଜ୍ୟ ଓ ଭାଷାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥାନ୍ତି। କନ୍ନଡ଼ ଭାଷାରେ ରାଜ୍ୟର ନାମକୁ ಕರ್ನಾಟಕ ଲେଖାଯାଏ ଯାହାର ଠିକ୍ ଉଚ୍ଚାରଣ‘କର୍ନାଟକ’ (Karnāṭaka) ଅଟେ ଏଵଂ ଏଥିରେ ଶେଷ ଅକ୍ଷର ‘କ’ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅକାରାନ୍ତ ଭାବରେ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ। ସେହିଭଳି ନିଜ ମାତୃଭାଷାକୁ କନ୍ନଡ଼ଭାଷୀମାନେ ಕನ್ನಡ ଲେଖନ୍ତି ଏଵଂ ଏହାର ଉଚ୍ଚାରଣ ‘କନ୍ନଡ଼’ (Kannaḍa) ହୋଇଥାଏ ଯହିଁରେ ଶେଷ ଅକ୍ଷର ‘ଡ଼’ର ଉଚ୍ଚାରଣ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗ ଅକାରାନ୍ତ ରହିଥାଏ। ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକେ କେବେହେଲେ ଏହାକୁ ଦୀର୍ଘ ସ୍ୱର ଦେଇ ‘କର୍ଣ୍ଣାଟକା’ ଵା ‘କନ୍ନଡ଼ା’ କହନ୍ତି ନାହିଁ କିମ୍ବା ଶେଷ ସ୍ୱରକୁ କାଟିଦେଇ ‘କର୍ନାଟକ୍’ ଵା ‘କନ୍ନଡ୍’ କହନ୍ତି ନାହିଁ।

ଏହି ଶବ୍ଦଦ୍ୱୟର ଉଚ୍ଚାରଣକୁ ନେଇ ଭାରତରେ ଏକ ଵୃହତ୍ ଵିଵାଦ ଦେଖାଯାଏ। ଵିଶେଷତଃ ଇଂରାଜୀ ବନାନ ‘Karnataka’ ଓ ‘Kannada’ ଲେଖାଯାଉଥିଵାରୁ ହିନ୍ଦୀ ବେଲ୍ଟର ଲୋକେ ଇଂରାଜୀର ଶେଷ 'a' କୁ 'ଆ' କାର ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିନିଅନ୍ତି ଏଵଂ ତାହାକୁ 'କର୍ଣ୍ଣାଟକା' ଓ 'କନ୍ନଡ଼ା' ବୋଲି ଭୁଲ୍ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ହିନ୍ଦୀ ଭାଷାରେ ସ୍ୱାଭାଵିକ ଭାବରେ ଶବ୍ଦାନ୍ତ ଅ-କାର ଲୋପ ଵା Schwa deletion ହେଇଥିଵାରୁ ଅନେକେ ଏହାକୁ ହଳନ୍ତ ଲଗାଇ 'କର୍ନାଟକ୍' ଓ 'କନ୍ନଡ୍' ବୋଲି କହିଥାନ୍ତି। ଏହି ଉଭୟ ଉଚ୍ଚାରଣ ମୂଳ ଦ୍ରାଵିଡ଼ ଶବ୍ଦର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଵିପରୀତ ଓ ତ୍ରୁଟିପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ, କାରଣ ମୂଳ ଉଚ୍ଚାରଣରେ ଶେଷ ଵର୍ଣ୍ଣଟି ଦୀର୍ଘ ସ୍ୱର ନୁହେଁ କିମ୍ବା ହଳନ୍ତ ଵିହୀନ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

କିନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ 'କର୍ଣ୍ଣାଟକ' ଓ 'କନ୍ନଡ଼' ଲେଖିଵା ଓ କହିଵା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ ତଥା ଧ୍ୱନିତତ୍ତ୍ୱ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ସର୍ଵାଧିକ ଠିକ୍ ଅଟେ । ପ୍ରାଚୀନ ମୂଳ ଭାରୋପୀୟ ଭାଷାଗୋଷ୍ଠୀର ଅକାରାନ୍ତ ଉଚ୍ଚାରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଆମ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ସବୁଠାରୁ ନିଖୁଣ ଭାବରେ ସାଇତି ରଖିପାରିଛି।

ଭାରୋପୀୟ ଭାଷା ପରିଵାରରେ ଅକାରାନ୍ତ ଉଚ୍ଚାରଣର ଇତିହାସ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାଚୀନ । ଅନ୍ତତଃ ୫୦୦୦ ଵର୍ଷ ପୁରୁଣା ପ୍ରାକ୍-ଭାରୋ-ଇରାନୀୟ ଓ ଵୈଦିକ ସଂସ୍କୃତ ଯୁଗରୁ ଆସିଛି। 

ମୂଳ ଭାରୋପୀୟ ଭାଷାରେ ଥିବା ଏକାଧିକ ସ୍ୱରଵର୍ଣ୍ଣ (e, o, a) ପରଵର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଭାରୋ-ଇରାନୀୟ ଶାଖାରେ ମିଶିଯାଇ ଏକମାତ୍ର ହ୍ରସ୍ୱ ସ୍ୱର ‘ଅ’ (a) ରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲା। ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ଵ ୨୦୦୦ ବେଳକୁ ଵୈଦିକ ସଂସ୍କୃତରେ ଏହି ଶବ୍ଦାନ୍ତ 'ଅ' ଧ୍ୱନି ପ୍ରାମାଣିକ ରୂପ ନେଇସାରିଥିଲା। 'ରାମ' (Rāma), 'ଦେବ' (Deva) କିମ୍ବା 'ଜଳ' (Jala) ଭଳି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅକାରାନ୍ତ ଥିଲା ଏଵ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଵ୍ୟଞ୍ଜନ ଵର୍ଣ୍ଣ ଶେଷରେ ଥିଵା 'ଅ' ସ୍ୱରକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍ଗ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଉଥିଲା।

ସଂସ୍କୃତ,ପ୍ରାକୃତ ଓ ଅପଭ୍ରଂଶ ଆଦି ପ୍ରାୟ ଅଧିକାଂଶ ଭାରତୀୟ ଭାଷାରେ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ପ୍ରଥମ ସହସ୍ରାବ୍ଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଅକାରାନ୍ତ ଉଚ୍ଚାରଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁରକ୍ଷିତ ଥିଲା। ସେହି ସମୟରେ କୌଣସି ଶବ୍ଦକୁ ହଳନ୍ତ ଦେଇ ଅଧା ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଵାର ପରମ୍ପରା ନଥିଲା। ଅଧା ଉଚ୍ଚାରଣ ଏଥିପାଇଁ ଯେ କ୍+ଅ = କ ହୁଏ । ତେଣୁ 'କ୍' ନୁହେଁ ଵରଂ 'କ' ଅକାରାନ୍ତ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଵା ହିଁ ପ୍ରକୃତ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଚ୍ଚାରଣ। 

ମାତ୍ର ଆଜକୁ ପ୍ରାୟ ୧୦୦୦ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ବେଳକୁ ଅପଭ୍ରଂଶ ଭାଷାଗୁଡ଼ିକରୁ ଆଧୁନିକ ଉତ୍ତର ଓ ପଶ୍ଚିମ ଭାରତୀୟ ଭାଷା ସୃଷ୍ଟି ହେଵା ସମୟରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଧ୍ୱନିତାତ୍ତ୍ୱିକ ପରିଵର୍ତ୍ତନ ଏବଂ ବୈଦେଶିକ ସମ୍ପର୍କ କାରଣରୁ ଶବ୍ଦାନ୍ତ 'ଅ' ଧ୍ୱନି (Schwa) ଲୋପ ପାଇଥିଲା। ପୁଣି ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ଭାଷା ଵିଵର୍ତ୍ତନ ସମୟରେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଲୋକଙ୍କ କଥାଵାର୍ତ୍ତାରେ ଶବ୍ଦର ପ୍ରଥମ କିମ୍ବା ମଝି ଅକ୍ଷର ଉପରେ ଅଧିକ ଜୋର୍ ଵା Stress ଦେଵାର ପ୍ରଵୃତ୍ତି ବଢ଼ିଲା। ଏହା ଫଳରେ ଶବ୍ଦର ଶେଷରେ ଥିଵା ଦୁର୍ଵଳ ତଥା ହ୍ରସ୍ୱ ସ୍ୱର 'ଅ' ଧୀରେ ଧୀରେ ନିଜର ସ୍ପଷ୍ଟତା ହରାଇ ଲୋପ ପାଇଗଲା ଅର୍ଥାତ୍ ସଂସ୍କୃତ 'ରାମ' ଶବ୍ଦ ହିନ୍ଦୀରେ 'ରାମ୍' ହୋଇଗଲା । ଏହି ସମୟରେ ଉତ୍ତର ଏଵଂ ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ ଭାରତରେ ତୁର୍କୀ, ଆଫଗାନ ଓ ମୋଗଲମାନଙ୍କ ଆଗମନ ଫଳରେ ଫାର୍ସୀ ଓ ଆରବୀ ଭାଷାର ଵ୍ୟାପକ ପ୍ରଭାଵ ପଡ଼ିଲା। ଏହି ଵିଦେଶୀ ଭାଷାଗୁଡ଼ିକର ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ମୁଖ୍ୟତଃ ଵ୍ୟଞ୍ଜନାନ୍ତ ଵା ହଳନ୍ତ ଥିଲା। ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକେ ଏହି ନୂତନ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ଆପଣାଇଵା ସହିତ ନିଜ ମାତୃଭାଷାର ଅକାରାନ୍ତ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ସେହିଭଳି ଅଧା ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଵା ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ପ୍ରାଚୀନ ସଂସ୍କୃତ ଓ ପ୍ରାକୃତରେ ଵିଭକ୍ତି ଚିହ୍ନାଇଵା ପାଇଁ ଶେଷ ସ୍ୱରର ଗୁରୁତ୍ୱ ରହୁଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଅପଭ୍ରଂଶ ଯୁଗର ଅଵସାନ ବେଳକୁ ନୂତନ ଵିଭକ୍ତି ଚିହ୍ନ (ପରସର୍ଗ) ଓ ଅଵ୍ୟୟଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରୟୋଗ ବଢ଼ିଲା। ଫଳରେ ଶବ୍ଦ ଶେଷରେ ଥିଵା 'ଅ' ସ୍ୱର ତାର ଵ୍ୟାକରଣିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ହରାଇ ଅଦରକାରୀ ହୋଇପଡ଼ିଲା ଏଵଂ କ୍ରମଶଃ ଉଚ୍ଚାରଣରୁ ବାଦ୍ ପଡ଼ିଲା।

ଭାଷା ଵିଜ୍ଞାନର ସାଧାରଣ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ମଣିଷ ସବୁବେଳେ କମ୍ ପରିଶ୍ରମରେ ଏଵଂ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ କଥା କହିଵାକୁ ଚାହେଁ। ଉତ୍ତର ଭାରତର ଦୈନନ୍ଦିନ କଥାଵାର୍ତ୍ତାରେ ଶୀଘ୍ର କଥା କହିଵା ବେଳେ ଶେଷ ଅକ୍ଷରର ସ୍ୱରକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଚ୍ଚାରଣ ନକରି ଅଟକି ଯିଵା ସହଜ ହେଲା, ଯାହା ପରଵର୍ତ୍ତୀ ପିଢ଼ି ପାଇଁ ଏକ ସ୍ଥାୟୀ ନିୟମରେ ପରିଣତ ହେଲା। ଏହି ଭାଷାଗତ ଆନ୍ଦୋଳନ ଏଵଂ ବିଦେଶୀ ଆକ୍ରମଣର କେନ୍ଦ୍ରସ୍ଥଳରୁ ବହୁ ଦୂରରେ ଓଡ଼ିଶା ଅଵସ୍ଥିତ ଥିଲା । ଓଡ଼ିଶାର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭୌଗୋଳିକ ଅଵସ୍ଥିତି ଏଵଂ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ରାଜନୈତିକ ସ୍ୱାଧୀନତା ଯୋଗୁଁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଉତ୍ତର ଭାରତର ପରିଵର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଧ୍ୱନିତାତ୍ତ୍ୱିକ ପ୍ରଵାହରୁ ନିଜକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିପାରିଥିଲା। ଯେତେବେଳେ ସମଗ୍ର ଉତ୍ତର ଭାରତ ତୁର୍କୀ ଓ ଆଫଗାନ ଶାସନାଧୀନ ହୋଇ ଫାର୍ସୀ ଭାଷାର ପ୍ରଭାଵରେ ହଳନ୍ତ ଉଚ୍ଚାରଣ ଗ୍ରହଣ କରୁଥିଲା, ଓଡ଼ିଶା ୧୫୬୮ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗଙ୍ଗ ଓ ଗଜପତି ଵଂଶ ଅଧୀନରେ ଏକ ଵିଶାଳ ସ୍ୱାଧୀନ ହିନ୍ଦୁ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ହୋଇ ରହିଥିଲା। ଏହା ଫଳରେ ଵିଦେଶୀ ଭାଷାର ଵ୍ୟଞ୍ଜନାନ୍ତ ପ୍ରଭାବ ଓଡ଼ିଆ ଉପରେ ପଡ଼ିପାରିନଥିଲା। ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରାକୃତିକ ଭାବରେ ପର୍ଵତମାଳା, ଗଭୀର ଅରଣ୍ୟ ଓ ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘେରି ହୋଇ ରହିଥିଵାରୁ, ଏହା ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ ଭାରତରୁ ଆସୁଥିଵା ଆକ୍ରମଣକାରୀଙ୍କ ସିଧାସଳଖ ଯାତାୟାତ ପଥରୁ ବହୁ ଦୂରରେ ଥିଲା। ଏହି ଆଞ୍ଚଳିକ ପୃଥକୀକରଣ ଭାଷାଗତ ମିଶ୍ରଣକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଅଟକାଇଥିଲା। ଓଡ଼ିଶାର ଦକ୍ଷିଣ ଓ ପଶ୍ଚିମ ସୀମା ଦ୍ରାଵିଡ଼ ଭାଷାଗୋଷ୍ଠୀ (ଵିଶେଷତଃ ତେଲୁଗୁ) ସହ ଲାଗିରହିଛି। ଓଡ଼ିଶା ମଧ୍ୟରେ ବି କୁଇ,କୁଭି,ପେଙ୍ଗୋ,ଗୋଣ୍ଡି,କୋୟା,କୁରୁଖ୍ (ଓରାଓଁ),ପର୍ଜି,ଓଲାରି,କୋଣ୍ଡା/କୁବି,

କିସାନ୍ ଓ ମାଡ଼ିଆ/ମୁରିଆ ଭଳି ଦ୍ରାଵିଡ଼ ଭାଷା ବହୁ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ବୋଲା ଯାଉଅଛି । ଦ୍ରାଵିଡ଼ ଭାଷାଗୁଡ଼ିକରେ ଶବ୍ଦର ଶେଷରେ ସ୍ୱରଵର୍ଣ୍ଣର ଉଚ୍ଚାରଣ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ। ଏହି ସାଂସ୍କୃତିକ ତଥା ଭୌଗୋଳିକ ଆଦାନପ୍ରଦାନ ଓଡ଼ିଆର ମୂଳ ଅକାରାନ୍ତ ଶୈଳୀକୁ ଆହୁରି ସୁଦୃଢ଼ କରିଵାରେ ସହାୟକ ହୋଇଥିଲା।

ଏପଟେ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଏଵଂ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶାସନଗୁଡ଼ିକରେ ଵେଦପାଠ ତଥା ସଂସ୍କୃତ ସାହିତ୍ୟର ନିରଵଚ୍ଛିନ୍ନ ଚର୍ଚ୍ଚା ଜାରି ରହିଥିଲା। ସଂସ୍କୃତ ଶ୍ଳୋକଗୁଡ଼ିକର ନିଖୁଣ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଅକାରାନ୍ତ ଉଚ୍ଚାରଣ ପରମ୍ପରା ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଧ୍ୱନିତତ୍ତ୍ୱକୁ ପ୍ରଦୂଷିତ ହେଵାରୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲା। ପଞ୍ଚଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ମାଟିଵଂଶର କଵି ସାରଳା ଦାସଙ୍କ ସମୟରୁ ହିଁ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ, ଛନ୍ଦ ଓ ଵ୍ୟାକରଣ ଏକ ସ୍ଥିର ମାନକ ରୂପ ନେଇସାରିଥିଲା। କାଵ୍ୟକବିତାରେ ଅକ୍ଷର ଵା ମାତ୍ରା ଗଣନା ପାଇଁ ଶେଷ 'ଅ' ସ୍ୱରର ଵିଶେଷ ପ୍ରୟୋଜନ ଥିଵାରୁ ଏହା କେବେହେଲେ ଉଚ୍ଚାରଣରୁ ଲୋପ ପାଇଲା ନାହିଁ। ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ କଥା ହେଉଛି ପଞ୍ଚଦଶ ଶତାବ୍ଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଓଡ଼ିଆମାନେ ଉତ୍ତର ଓ ପଶ୍ଚିମ ଭାରତୀୟଙ୍କର ହନୁକରଣ କରୁନଥିଲେ । ଓଡ଼ିଆମାନଙ୍କ ସମାଜ ସେତେବେଳେ ଠିକ୍ ଇଂରେଜମାନଙ୍କ ସମାଜ ପରି ରକ୍ଷଣଶୀଳ ଥିଲା‌ । ଗୋଟିଏ ସ୍ଵାଭିମାନୀ ଓ ଉନ୍ନତ ଜାତି ରୂପେ ଷୋଡ଼ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଆରମ୍ଭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ଵିଶ୍ଵରେ ସ୍ଵାଧୀନ ପରିଚୟ ଥିଲା । ଏଥିଯୋଗୁଁ ତତ୍କାଳୀନ ଓଡ଼ିଆମାନେ ଉତ୍ତର ଓ ପଶ୍ଚିମ ଭାରତୀୟଙ୍କ ହଳନ୍ତଵତ୍ ଉଚ୍ଚାରଣର ଅନୁକରଣ କରିନଥିଲେ । ଏହି ସବୁ କାରଣରୁ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ଏଯାଵତ୍ ଅନ୍ତତଃ ୩୦୦୦ ଵର୍ଷ ଧରି ଉଡ଼୍ରପ୍ରାକୃତରୁ ଉଡ଼୍ରଭାଷା ଏଵଂ ଶେଷରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ରୂପେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଜୀଵିତ ଆମ ଭାଷାରେ ଅକାରାନ୍ତ ଉଚ୍ଚାରଣ ବଞ୍ଚି ରହିଛି ।

ତେବେ ଉତ୍ତର ତଥା ପଶ୍ଚିମ ଭାରତର ଭାଷାଗୁଡିକରେ ଅକାରାନ୍ତ ଉଚ୍ଚାରଣରେ ହୋଇଥିଵା ପରିବର୍ତ୍ତନ ଯୋଗୁଁ ଉତ୍ତର ଓ ପଶ୍ଚିମ ଭାରତୀୟମାନେ ପ୍ରାଚୀନ ଅକାରାନ୍ତ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ଵ୍ୟଞ୍ଜନାନ୍ତ ଵା ହଳନ୍ତ ଭାବରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଵା ଆରମ୍ଭ କଲେ । ଉଦାହରଣସ୍ୱରୂପ: 'ରାମ' ପାଲଟିଗଲା 'ରାମ୍' ଏଵଂ 'ଵେଦ' ପାଲଟିଗଲା 'ଵେଦ୍'। ପ୍ରାକୃତ ଭାଷାର ଉଡ଼୍ରୀ ପ୍ରାକୃତରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଵା ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଏହି ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ଧ୍ୱନି ପରିବର୍ତ୍ତନରୁ ନିଜକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୂରେଇ ରଖିଥିଲା। ଭାରତୀୟ ଆର୍ଯ୍ୟଭାଷାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ଆଧୁନିକ ଭାଷା ନିଜର ମୂଳ ଅକାରାନ୍ତ ଉଚ୍ଚାରଣ ହରାଇଥିଵା ବେଳେ, ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଆଜି ମଧ୍ୟ ହଜାର ହଜାର ଵର୍ଷ ତଳର ସେହି ପ୍ରାଚୀନ ଵୈଦିକ ଓ ପ୍ରାକୃତ ସମୟର ନିଖୁଣ ଶୈଳୀକୁ ଜୀଵନ୍ତ ରଖିଛି। ସେଥିପାଇଁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାକୁ ପ୍ରାଚୀନ ଭାରୋପୀୟ ଧ୍ୱନିତତ୍ତ୍ୱର ଏକ ସର୍ଵୋତ୍ତମ ସୁରକ୍ଷିତ ମାଧ୍ୟମ ବୋଲି ଵିଵେଚନା କରାଯାଏ।

ତେଣୁ ଓଡ଼ିଆରେ ଯେତେବେଳେ ଆମେ 'କର୍ଣ୍ଣାଟକ' କିମ୍ବା 'କନ୍ନଡ଼' ଲେଖୁ, ଆମର ପ୍ରାକୃତିକ ଉଚ୍ଚାରଣ ପଦ୍ଧତି ଅନୁଯାୟୀ ଶେଷ ଵର୍ଣ୍ଣ 'କ' ଓ 'ଡ଼' ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅକାରାନ୍ତ ହୋଇ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୋଇଥାଏ। ଅର୍ଥାତ୍ ହିନ୍ଦୀ ପରି ଶବ୍ଦ ଶେଷରେ ଥିଵା 'ଅ' ଧ୍ୱନିକୁ ଆମେ ଲୋପ କରୁନାହିଁ। ଏହା ସହିତ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଵର୍ଣ୍ଣଦ୍ୱିତ୍ୱକରଣ (Gemination) ନିୟମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର। ଶବ୍ଦ ଗଠନ ବେଳେ ‘ର୍’ (ରେଫ୍) ଯୁକ୍ତ ହେଲେ ପରଵର୍ତ୍ତୀ ଵ୍ୟଞ୍ଜନ ଵର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରାୟତଃ ଦ୍ୱିତ୍ୱ ହୋଇଯାଏ, ଯେପରିକି 'ର୍' ଓ 'ଣ' ମିଶି 'ର୍ଣ୍ଣ' (rṇṇa) ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ତେଣୁ 'କର୍ଣ୍ଣାଟକ' ବନାନ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ନିଜସ୍ୱ ଵ୍ୟାକରଣିକ ପରମ୍ପରାକୁ ଵହନ କରିଵା ସହ ଏହାର ମୂଳ ଉଚ୍ଚାରଣକୁ ମଧ୍ୟ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରଖେ। ସେହିପରି 'ନ' ଵର୍ଣ୍ଣର ଦ୍ୱିତ୍ୱକରଣ ଘଟି 'ନ୍ନ' ହୋଇ 'କନ୍ନଡ଼' ଲେଖାଯାଏ। ଏଣୁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ଲିଖନ ଓ ପଠନ କେଵଳ ଏକ ଆଞ୍ଚଳିକ ଶୈଳୀ ନୁହେଁ ଵରଂ ଏହା ମୂଳ ଶବ୍ଦର ପ୍ରକୃତ ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରତି ସର୍ଵଶ୍ରେଷ୍ଠ ନ୍ୟାୟ ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ। ହିନ୍ଦୀ ଵା ଇଂରାଜୀ ପ୍ରଭାବରେ ପଡ଼ି ଆମ ଭାଷାରେ 'କର୍ଣ୍ଣାଟକା' ଵା 'କନ୍ନଡ଼ା' କିମ୍ବା 'କନ୍ନାଟକ୍ ଵା କନ୍ନଡ୍' ଲେଖିଵା ବୋଲିଵା ଆମର ସମୃଦ୍ଧ ଭାଷାଗତ ପରମ୍ପରାର ଅଵମାନନା କରିଵା ସଙ୍ଗେ ସମାନ। ଆମର ଅକାରାନ୍ତ ଉଚ୍ଚାରଣ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତୀୟ ଭାଷାଗୁଡ଼ିକର ଉଚ୍ଚାରଣ ଶୈଳୀ ସହ ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବରେ ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ରଖିଥିଵାରୁ, ଆମ ପାଇଁ ଓଡ଼ିଆରେ 'କର୍ଣ୍ଣାଟକ ଓ କନ୍ନଡ଼' କହିଵା-ଲେଖିଵା ହିଁ ସର୍ଵଥା ଶୁଦ୍ଧ, ଵ୍ୟାକରଣ ସମ୍ମତ ଓ ପ୍ରାମାଣିକ ଅଟେ।

ଯେଉଁ ଗେରୁଆ ରଙ୍ଗ ବାଘଠାରୁ ବଞ୍ଚାଏ, ସେଇ ଗେରୁଆ ରଙ୍ଗ ରାଜନୀତିରେ ଫସାଏ

ଆଜିକାଲି ଆମ ରାଜ୍ୟ ଓଡ଼ିଶାରେ କେତେବେଳେ କ’ଣ ଘଟୁଛି ତାହା କେହି ଅନୁମାନ କରିପାରୁନାହାନ୍ତି । କିଛି ଦିନ ତଳେ ଖବରକାଗଜ ଓ ଟେଲିଭିଜନ ପରଦାରେ ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଖବର ପ୍ରକାଶ ପାଇଲା। ଆମ ସୁନ୍ଦର ଓଡ଼ିଶା ମାଟିରେ ପାଞ୍ଚୋଟି ଵିଦେଶୀ ଅତିଥି ଧରାପଡ଼ିଲେ। ସେମାନେ କୌଣସି ସାଧାରଣ ଅତିଥି ନଥିଲେ କିମ୍ବା କୌଣସି ବହୁରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ କମ୍ପାନୀର ପୁଞ୍ଜିପତି ନଥିଲେ, ସେମାନେ ଥିଲେ ଵିଚରା ପାଞ୍ଚୋଟି ଓରାଙ୍ଗୁଟାନ୍ ଛୁଆ। ଏବେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି, ଯେଉଁ ପ୍ରାଣୀ ଆମ ଦେଶର ନୁହେଁ, ଯାହାର ଭାରତୀୟ ନାଗରିକତ୍ୱ ନାହିଁ, ପାସପୋର୍ଟ ନାହିଁ କିମ୍ବା ଆଧାର କାର୍ଡ ତିଆରି ହୋଇନାହିଁ, ସେମାନେ ହଠାତ୍ ଦରିଆ ପାର ହୋଇ ଓଡ଼ିଶାରେ କେମିତି ପହଞ୍ଚିଗଲେ? ସାଧାରଣ ଲୋକେ କହିଲେ ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଵନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଚୋରାଚାଲାଣକାରୀଙ୍କ କାମ। କିନ୍ତୁ ଆମର ସାମାଜିକ ଗଣମାଧ୍ୟମରେ ସର୍ଵଦା ଜାଗ୍ରତ ଥିଵା ରାଜନୈତିକ ବୁଦ୍ଧିଜୀଵୀମାନେ ଏହାକୁ ଏତେ ସହଜରେ ଗ୍ରହଣ କରିଵାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ନୁହଁନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ମତରେ ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ କୌଣସି ଗଭୀର ରାଜନୈତିକ ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା କୌଣସି ଶାସକ ଦଳର ରାଜନୈତିକ ଲାଭର ଏକ ଅଭିନବ କୌଶଳ ହୋଇପାରେ। ଯେତେବେଳେ ଏହି ପାଞ୍ଚୋଟି ଓରାଙ୍ଗୋଟାଙ୍ଗ୍ ଛୁଆଙ୍କ ଫଟୋ ସର୍ଵସାଧାରଣରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଲା, ସେତେବେଳେ ଗୋଟିଏ କଥା ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଆକର୍ଷଣ କଲା, ତାହା ହେଉଛି ସେମାନଙ୍କର ରଙ୍ଗ। ସେମାନଙ୍କ ଦେହର ରଙ୍ଗ ଖାଣ୍ଟି ଗେରୁଆ ଵା କମଳା ଅଟେ। ବାସ୍, ଏତିକି ଇସାରା ଯଥେଷ୍ଟ ଥିଲା ଆମ ଦେଶର ସୃଜନଶୀଳ କାର୍ଟୁନିଷ୍ଟ ଏଵଂ ଵ୍ୟଙ୍ଗ ଲେଖକମାନଙ୍କ ମସ୍ତିଷ୍କର ଘୋଡ଼ା ଦୌଡ଼ିଵା ପାଇଁ। ତୁରନ୍ତ ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଝଡ଼ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା। କେହି କେହି କହିଲେ, ଏମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ଶାସକ ଦଳର ନୂଆ ବ୍ରାଣ୍ଡ ଆମ୍ବାସାଡାର କିମ୍ବା ଵିଦେଶୀ ଶାଖାର ମୁଖ୍ୟ। ବିଜେପିର ପ୍ରିୟ ଗେରୁଆ ରଙ୍ଗ ପିନ୍ଧି ଏହି ଵିଦେଶୀ Great apeମାନେ ବୋଧହୁଏ ଭାରତରେ 'ଗେରୁଆ ଵିପ୍ଳଵ'ର ପ୍ରଚାର କରିଵାକୁ ବୋର୍ନିଓ ଜଙ୍ଗଲରୁ ସିଧାସଳଖ ଓଡ଼ିଶା ଉଡ଼ି ଆସିଛନ୍ତି। ଯେଉଁ ଦେଶରେ ଗାଈ, ଗୋବର, ମନ୍ଦିର ଏଵଂ ଵିଶେଷ କରି ରଙ୍ଗକୁ ନେଇ ସରକାର ଗଢ଼ାଯାଏ ଓ ଭଙ୍ଗାଯାଏ, ସେଠାରେ ପୂରାପୂରି ଗେରୁଆ ରଙ୍ଗର ଏକ ଜୀଵ ମିଳିଵା କିଛି ସାଧାରଣ କଥା ନୁହେଁ। ଏହାକୁ ନେଇ ଵିରୋଧୀ ଦଳମାନେ ମଧ୍ୟ ଭିତିରି ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେଣି ଯେ କାଳେ ଏହି ଗେରୁଆ ରଙ୍ଗର ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଦେଖାଇ ଶାସକ ଦଳ ନିଜର ହିନ୍ଦୁତ୍ୱ ଭୋଟ୍ ବ୍ୟାଙ୍କକୁ ଆହୁରି ମଜବୁତ କରିଦେବେ। ଆଜିକାଲି ତ ରାଜନୀତିରେ କିଛି ବି ସମ୍ଭଵ। ହୁଏତ ଆଗକୁ ଏହି ଓରାଙ୍ଗୁଟାନ୍ ମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନିତ ସଦସ୍ୟ ଭାବରେ ଦଳରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାନ ଦିଆଯାଇପାରେ। ଗଧ,ଓଧ,ଶ୍ଵାନ,ଶୃଗାଳ ଓ ମେଣ୍ଢା ଶ୍ରେଣୀୟ ମାନଵ ଯଦି ନେତା ହୋଇପାରୁଛନ୍ତି ତେବେ ଓରାଙ୍ଗ୍‌ଓଟାଙ୍ଗ୍ କାହିଁକି ହୋଇପାରିବେ ନାହିଁ । 

ସାମାଜିକ ଗଣମାଧ୍ୟମଗୁଡ଼ିକରେ ସେହି ପାଞ୍ଚୋଟି ଓରାଙ୍ଗୋଟାଙ୍ଗ ଛୁଆମାନଙ୍କର ମୁଖମଣ୍ଡଳର ଗାମ୍ଭୀର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି କିଛି ଵିରୋଧୀ ତ ପ୍ରଚାର କଲେଣି ଯେ ସେମାନେ ଜନ୍ମରୁ ହିଁ କୌଣସି ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ସ୍ୱୟଂସେଵକ ସଂଘର ଶାଖାରୁ କଠୋର ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ନେଇ ଆସିଛନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦେହର ଗେରୁଆ ରଙ୍ଗ ହିଁ ତାଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ରାଜନୈତିକ ଯୋଗ୍ୟତା ପ୍ରମାଣପତ୍ର। ଓରାଙ୍ଗୋଟାଙ୍ଗମାନଙ୍କୁ ଓଡ଼ିଶାକୁ ଆଣି ଡବଲ ଇଞ୍ଜିନ୍ ସରକାର କେମିତି ହିନ୍ଦୁଧର୍ମ ଓ ହିନ୍ଦୁତ୍ଵ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି ତାହାର ଏହା ଏକ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରଦର୍ଶନ ମାତ୍ର । 

କିନ୍ତୁ ସତ କହିଵାକୁ ଗଲେ, ଏହି ଵିଚରା ଓରାଙ୍ଗୁଟାଙ୍ଗମାନଙ୍କର ଆମ ଦେଶର ରାଜନୀତି, ଆଦର୍ଶଵାଦ କିମ୍ବା ସନାତନ ଧର୍ମ ସହ କୌଣସି ସମ୍ପର୍କ ନାହିଁ। 

ହଁ ସେମାନଙ୍କ ପୂର୍ଵଜ ଶିଵାପିଥିକସ୍ ନିଶ୍ଚୟ ଭାରତୀୟ ଥିଲେ । ପ୍ରାୟ ୮–୮.୫ ନିୟୁତ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ଜଳଵାୟୁ ପରିଵର୍ତ୍ତନ ଯୋଗୁଁ ଶିଵାପିଥିକସ୍‌ ଭାରତରେ ଆଉ ରହିପାରିଲେ ନାହିଁ । ଜଳବାୟୁ ବଦଳିଲା, ଜଙ୍ଗଲ କମିଲା—ପ୍ରକୃତି ମଧ୍ୟ କହିଦେଲା, “ବାବୁମାନେ, ଏଠି ଆଉ ଜାଗା ନାହିଁ!”

ସେଇଠୁ ଶିଵାପିଥିକସ୍ ଦକ୍ଷିଣ ପୂର୍ଵ ଏସିଆକୁ ଚାଲିଗଲେ ଏଵଂ ସେମାନଙ୍କ ପରଵର୍ତ୍ତୀ ଵଂଶଧର ସେହି ଅଞ୍ଚଳରେ ତଥା ପୂର୍ଵ ଭାରତୀୟ ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜରେ ଵାସ କଲେ । ପରଵର୍ତ୍ତୀ କାଳରେ କେଵଳ ଓରାଙ୍ଗଓଟାଙ୍ଗଙ୍କ ପୂର୍ଵଜ ହିଁ ରହିଗଲେ ଏଵଂ ଦକ୍ଷିଣ ପୂର୍ଵ ଏସିଆ ତଥା ପୂର୍ଵ ଭାରତୀୟ ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜରେ ବାକି ସବୁ Great apeମାନେ ଲୋପ ପାଇଗଲେ । 

କିନ୍ତୁ ଆଜି ନିଜର ପୂର୍ଵଜଙ୍କ ପୂର୍ଵଜଙ୍କର ଜନ୍ମଭୂମି ଭାରତରେ ଆସି ପହଞ୍ଚିଗଲାପରେ ଏହି ଓରାଙ୍ଗଓଟାଙ୍ଗମାନଙ୍କର ପ୍ରାକୃତିକ ରଙ୍ଗକୁ ଏକ ରାଜନୈତିକ ପତାକା ସହ ତୁଳନା କରାଯାଇ ସେମାନଙ୍କୁ ଦଳୀୟ କର୍ମୀ ସଜାଇ ଦିଆଯାଉଛି। ପ୍ରକୃତରେ ସେମାନଙ୍କର ଏହି ଗେରୁଆ ଵା କମଳା ରଙ୍ଗ ପଛରେ କୌଣସି ରାଜନୈତିକ କାରଣ ଲୁଚି ରହିନାହିଁ ଵରଂ ଅଛି ପ୍ରକୃତିର ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦୟ ରଣଭୂମିରେ ବଞ୍ଚିରହିଵାର ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ କୌଶଳ। ଆମ ଦେଶର ନେତାମାନେ ଯେମିତି ନିଜର ଅସଲି କଳା କାରନାମା ଲୁଚାଇଵା ପାଇଁ ଧଳା ଖଦଡ଼ ପିନ୍ଧନ୍ତି, ଠିକ୍ ସେମିତି ଓରାଙ୍ଗୁଟାଙ୍ଗମାନେ ଜଙ୍ଗଲରେ ନିଜକୁ ଶତ୍ରୁ କବଳରୁ ଲୁଚାଇଵା ପାଇଁ ଏହି କମଳା ରଙ୍ଗର ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି ଜନ୍ମ ହୋଇଥାନ୍ତି। ଏହାକୁ ଇଂରାଜୀରେ କାମୋଫ୍ଲେଜ୍ ଵା ଛଦ୍ମାଵରଣ କୁହାଯାଏ। ଵୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ଦୀର୍ଘ ଵର୍ଷ ଧରି ପରୀକ୍ଷାଗାରରେ ବସି, ଧାଆଁ ଦଉଡ଼ି କରି ଏଵଂ ଶହ ଶହ ବହି ପଢ଼ୁ ପଢ଼ୁ ନିଜ ମୁଣ୍ଡର ବାଳ ଛିଣ୍ଡାଇ ଏହି ରହସ୍ୟ ଉନ୍ମୋଚନ କରିଛନ୍ତି। ଵୈଜ୍ଞାନିକମାନଙ୍କର ତ କାମ ହେଲା ଖାଲି ଅଯଥା ସମୟ ନଷ୍ଟ କରିଵା। ଯେଉଁ କଥା ଆମ ରାଜନେତା ଓ ରାଜନୈତିକ ଦଳୀୟ ସମର୍ଥକମାନେ କ୍ଷଣିକ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖି ବୁଝିଗଲେ ଯେ ଓରାଙ୍ଗୋଟାଙ୍ଗ୍ ଦେହର ରଙ୍ଗ ଏକ ଦଳର ପଵିତ୍ର ରଙ୍ଗ, ସେହି ସାଧାରଣ କଥାଟିକୁ ବୁଝିଵା ପାଇଁ ଏହି ମୂର୍ଖ ଵୈଜ୍ଞାନିକମାନଙ୍କୁ ଶହ ଶହ ଵର୍ଷ ଲାଗି ଯାଇଥିଲା।

ଉନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର କଥା। ଆଲଫ୍ରେଡ୍ ରସେଲ୍ ୱାଲେସ୍ ନାମକ ଜଣେ ବ୍ରିଟିଶ୍ ବାବୁ ଥିଲେ। ଵିଶ୍ଵସାରା ଲୁଣ୍ଠନ କରିଥିଵା ବ୍ରିଟେନର ନାଗରିକ ହୋଇଥିଵାରୁ ଧନ ସମ୍ପତ୍ତି ପାଇଁ ଚିନ୍ତା ନଥିଲା କିମ୍ବା ରସେଲଙ୍କର ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସହ ଝଗଡ଼ା ହୋଇଯାଇଥିଲା । କୌଣସି ଏକ କାରଣରୁ ରସେଲ୍ ନିଜ ଘରୁ ବାହାରି ଯାଇ ବୋର୍ନିଓର ମାରାତ୍ମକ ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲରେ ବୁଲିଵାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେଠାରେ ସେ ଉପରକୁ ଅନାଇ ଦେଖିଲେ ଯେ ଵିଶାଳକାୟ ଗେରୁଆ ରଙ୍ଗର ଓରାଙ୍ଗୋଟାଙ୍ଗ୍ ମହାଵାନରମାନେ ଗଛ ଉପରେ ବସି ଆରାମରେ ଫଳ ଖାଉଛନ୍ତି। ପ୍ରଥମେ ସେ ଭାବିଲେ, ଆରେ ଏତେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରଙ୍ଗର ପ୍ରାଣୀ ଏତେ ସବୁଜ ଜଙ୍ଗଲରେ ତ ଅତି ସହଜରେ ଦୂରରୁ କାହା ଆଖିରେ ବି ପଡ଼ିଯିଵା କଥା, ଏମାନେ ବଞ୍ଚୁଛନ୍ତି କେମିତି? କିନ୍ତୁ ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଗଲେ ଯେତେବେଳେ ସେ ଲକ୍ଷ୍ୟ କଲେ ଯେ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ପଡ଼ୁନଥିଵା ଗଛର ଉପର ଭାଗରେ ଏହି କମଳା ରଙ୍ଗ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଉଛି। ଯେମିତି ଏକ ଵିରାଟ ଆର୍ଥିକ ଦୁର୍ନୀତି କଲା ପରେ ଜଣେ ପ୍ରଭାଵଶାଳୀ ଵ୍ୟକ୍ତି ଵିଦେଶ ପଳାଇଲେ ଆଇନର ଲମ୍ବା ହାତ ଆଗରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଆନ୍ତି ଏଵଂ ତାଙ୍କୁ ଖୋଜିଵା ଅସମ୍ଭଵ ହୋଇପଡ଼େ, ଠିକ୍ ସେମିତି। ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଲୋକର ଅଭାଵରେ କମଳା ରଙ୍ଗ ଆଲୁଅକୁ ଶୋଷିନିଏ ଏଵଂ ପ୍ରାୟତଃ କଳା କିମ୍ବା ମାଟିଆ ଦେଖାଯାଏ। ୱାଲେସ୍ ମହାଶୟ ବହୁତ ଖୁସି ହୋଇଗଲେ ଯେ ସେ ନିଜ ଡାଏରୀରେ ଗୋଟିଏ ବଡ଼ ଆଵିଷ୍କାର ଲେଖିଦେଲେ। 

ତା'ପରେ ଏହି ଗଵେଷଣାକୁ ଆହୁରି ଆଗକୁ ନେଵାକୁ ଆସିଲେ ଆଉ ଜଣେ ମହାନ ଗଵେଷିକା, ଡଃ ବିରୁଟେ ଗାଲ୍‌ଡିକାସ୍। ଏହି ସାହସୀ ମହିଳା ଜଣକ ୧୯୭୧ ମସିହାରୁ ସିଧା ଯାଇ ବୋର୍ନିଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ନିଜର ଟେଣ୍ଟ୍ ପକାଇଦେଲେ। ପଚାଶ ଵର୍ଷରୁ ଅଧିକ ସମୟ ସେ ନିଜ ପରିଵାରଠାରୁ ଦୂରରେ କେଵଳ ଓରାଙ୍ଗୁଟାନ୍ ମାନଙ୍କ ସହ ବିତାଇଦେଲେ। ଆମ ଦେଶରେ ଗୋଟିଏ ମେଣ୍ଟ ସରକାର ପାଞ୍ଚ ଵର୍ଷ ବିନା କଳି ଝଗଡ଼ାରେ ତିଷ୍ଠିଵା କଷ୍ଟକର ହୋଇପଡୁଥିବା ବେଳେ, ଏହି ମହିଳା ପଚାଶ ଵର୍ଷ ଧରି ଵାନର ଓ ମହାଵାନରମାନଙ୍କ ସମାଜକୁ ବିନା ଦ୍ୱିଧାରେ ଅଧ୍ୟୟନ କଲେ। ସେ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରି ଦେଖିଲେ ଯେ ଜଙ୍ଗଲର ଘଞ୍ଚ ଛାଇ ଭିତରେ ଓରାଙ୍ଗୋଟାଙ୍ଗ୍‌ମାନଙ୍କର ଏହି ଗେରୁଆ ରଙ୍ଗ ହିଁ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରକୃତ ସୁରକ୍ଷା କବଚ, କୌଣସି ରାଜନୈତିକ କବଚ ନୁହେଁ। 

ଯେମିତି କିଛି ଲୋକ ଧର୍ମ ନାମରେ ଗେରୁଆ ଵସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି,ମୁଣ୍ଡରେ 'ଠ' ଆକାରର ଟୋପି ପିନ୍ଧି ତଥା ହାତେ ଲମ୍ବା ନିଶହୀନ ଦାଢ଼ି ରଖି କିମ୍ବା କୌଣସି ଧାର୍ମିକ ଚିହ୍ନ ଗଳାରେ ପିନ୍ଧି ନିଜର ସବୁ ପାପ ଓ ଦୁର୍ନୀତିକୁ ଲୁଚାଇ ଧାର୍ମିକ ସାଧୁ ଵ୍ୟକ୍ତିର ଛଦ୍ମଵେଶ ଧାରଣ କରିଦିଅନ୍ତି, ଠିକ୍ ସେହିପରି ପ୍ରକୃତି ମଧ୍ୟ ତା’ର ଏହି ନିରୀହ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଗେରୁଆ ରଙ୍ଗରେ ସଜାଇ ଦେଇଛି। ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଗୋଟିଏ—ଶିକାରୀଙ୍କ ଆଖିରେ ଧୂଳି ଦେଇ, ସେମାନଙ୍କୁ ସହଜରେ ଚିହ୍ନଟ ହେଵାରୁ ବଞ୍ଚାଇବା ଏଵଂ ନିରାପଦରେ ବଞ୍ଚିଵାର ସୁଯୋଗ ଦେଵା !

ଡଃ ଗାଲ୍‌ଡିକାସ୍ ପ୍ରମାଣ କଲେ ଯେ ଓରାଙ୍ଗୋଟାଙ୍ଗ୍‌ମାନେ ପ୍ରକୃତରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶାନ୍ତିପ୍ରିୟ ପ୍ରାଣୀ ଏଵଂ ସେମାନେ ନିଜକୁ ଗଛ ଡାଳରେ ଲୁଚାଇ ରଖିଵାକୁ ହିଁ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ନିଜର ଗେରୁଆ ରଙ୍ଗକୁ ନେଇ କୌଣସି ରାଜରାସ୍ତାରେ ଶୋଭାଯାତ୍ରା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସ୍ଲୋଗାନ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ କିମ୍ବା ନିଜ ରଙ୍ଗକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କହି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଵାନରଜାତି ସହ ଧାର୍ମିକ ଦଙ୍ଗା ମଧ୍ୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

ଏହାପରେ ଗଵେଷଣା ଦୁନିଆରେ ଆହୁରି ଏକ ବଡ଼ କଥା ଜଣାଗଲା। ନବେ ଦଶକରେ ଜେରାଲ୍ଡ ଜ୍ୟାକବସ୍ ନାମକ ଜଣେ ଵୈଜ୍ଞାନିକ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିଶକ୍ତି ଅର୍ଥାତ୍ ଆଖିର କ୍ଷମତା ଉପରେ ଗଵେଷଣା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଆଖିକୁ କିଏ କେମିତି ଦେଖେ ଏଵଂ ରଙ୍ଗକୁ କେମିତି ଚିହ୍ନେ, ସେଇଟା ପ୍ରକୃତିର ଗୋଟିଏ ବଡ଼ ରହସ୍ୟ। ଆମ ଭାରତୀୟ ଭୋଟରମାନେ ଯେମିତି ନିର୍ଵାଚନ ଆସିଲେ ହଠାତ୍ ଦୃଷ୍ଟିହୀନ ହୋଇଯାଆନ୍ତି, ପ୍ରାର୍ଥୀଙ୍କ ଦୋଷ ଦୁର୍ଵଳତା କିଛି ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସବୁ କିଛି କେଵଳ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତିର ସବୁଜ ଓ ସୁନ୍ଦର ରଙ୍ଗରେ ହିଁ ଦେଖାଯାଏ, ଠିକ୍ ସେମିତି ଜଙ୍ଗଲର ବଡ଼ ବଡ଼ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଶିକାରୀ ଯଥା ବାଘ ଵା କଲରାପତ୍ରିଆ ବାଘମାନେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମରୁ ଗୋଟିଏ ପ୍ରକାରର ରଙ୍ଗ ଅନ୍ଧକାରର ଶିକାର ହୋଇଥାନ୍ତି। ଵୈଜ୍ଞାନିକ ଭାଷାରେ ଏହି ଅଵସ୍ଥାକୁ 'ଡାଇକ୍ରୋମାଟିକ୍' ଵା ଦ୍ୱି-ଵର୍ଣ୍ଣ ଦୃଷ୍ଟି କୁହାଯାଏ। ଏହାର ସିଧାସଳଖ ଅର୍ଥ ହେଲା ଯେ ଏହି ମହାବଳୀ ଶିକାରୀମାନେ ନାଲି ଓ ସବୁଜ ରଙ୍ଗ ଭିତରେ ଥିଵା ପାର୍ଥକ୍ୟ କଦାପି ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଆମ ମଣିଷମାନଙ୍କୁ ଯେଉଁ ଓରାଙ୍ଗୋଟାଙ୍ଗ୍ ଦେହର ରଙ୍ଗ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଶାସକ ଦଳର ପତାକା ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଗେରୁଆ ଦେଖାଯାଏ, ସେହି ସମାନ ରଙ୍ଗ ଗୋଟିଏ ବାଘକୁ ଗଛର ଶୁଖିଲା ମାଟିଆ ପତ୍ର କିମ୍ବା ସବୁଜ ପତ୍ର ଭଳି ହିଁ ଦେଖାଯାଏ। ବାଘ ଵିଚରା ଭୋକିଲା ପେଟରେ ତଳେ ଥାଇ ଉପରକୁ ଅନାଏ, ତାକୁ ଲାଗେ ଯେମିତି ଉପରେ କିଛି ନାହିଁ କେଵଳ ଗଛରେ ପତ୍ର ହିଁ ପତ୍ର ଅଛି। ଏଣେ ଉପରେ ଓରାଙ୍ଗୋଟାଙ୍ଗ୍ ମହାଶୟ ଡାଳରେ ବସି ନିଜର ଗେରୁଆ ରଙ୍ଗର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲାଭ ପାଇ ମହା ଆନନ୍ଦରେ ଫଳ ଗେମ୍ଫୁଥାନ୍ତି ଆଉ ତଳେ ବାଘର ମୂର୍ଖାମୀକୁ ଦେଖି ମନେ ମନେ ହସୁଥାନ୍ତି। ଏହାକୁ କହନ୍ତି ପ୍ରକୃତିର ସର୍ଵଶ୍ରେଷ୍ଠ କୂଟନୀତି ଵା ରାଜନୀତି। ଶତ୍ରୁ ଭାବୁଛି ସବୁ ଠିକ୍ ଅଛି, ଅଥଚ ତା ଆଖି ଆଗରେ ହିଁ ସବୁ ଖେଳ ଚାଲିଛି ଆଉ ସେ କିଛି ଧରିପାରୁନି।

ଆଜିକାଲିର ଆଧୁନିକ ଯୁଗରେ କମ୍ପ୍ୟୁଟର ଏଵଂ ଉନ୍ନତ ଧରଣର କ୍ୟାମେରା ମାଧ୍ୟମରେ ମଧ୍ୟ ଵୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ଏହି କଥାକୁ ଶତ ପ୍ରତିଶତ ପ୍ରମାଣିତ କରିଦେଇଛନ୍ତି। ବ୍ରିଷ୍ଟଲ୍ ଵିଶ୍ୱଵିଦ୍ୟାଳୟର Visual Ecologyର ଗଵେଷକମାନେ କମ୍ପ୍ୟୁଟରରେ ଶିକାରୀ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଆଖିର ଗୋଟିଏ ସିମ୍ୟୁଲେସନ୍ ଵା ମଡେଲ୍ ତିଆରି କରି ଦେଖିଲେ ଯେ ସତକୁ ସତ ସବୁଜ ପତ୍ରଭରା ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରେ କମଳା ରଙ୍ଗ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଲୁଚିଯାଏ। ଏହି ଆଧୁନିକ ଗଵେଷଣାରୁ ଗୋଟିଏ କଥା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଲା ଯେ ଓରାଙ୍ଗୋଟାଙ୍ଗ୍‌ମାନେ ନିଜେ ଜାଣିଶୁଣି ଏହି ଗେରୁଆ ରଙ୍ଗ ବାଛି ନାହାଁନ୍ତି କିମ୍ବା କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ରାଜନୈତିକ ଆଦର୍ଶରେ ଅନୁପ୍ରାଣିତ ହୋଇ ରାଷ୍ଟ୍ରଵାଦୀ ହୋଇ ରଙ୍ଗ ମାଖି ଗେରୁଆଵର୍ଣ୍ଣ ଵାନର ହୋଇନାହାନ୍ତି। ଏହା କେଵଳ ଓରାଙ୍ଗଓଟାଙ୍ଗମାନଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲରେ ବଞ୍ଚିଵାର ଏକ ସାଧାରଣ ସଂଘର୍ଷ, ଗୋଟିଏ ଜୈଵିକ ଆଵଶ୍ୟକତା। କିନ୍ତୁ ଵିଡ଼ମ୍ବନା ଦେଖନ୍ତୁ, ଭାରତ ଭଳି ଦେଶରେ,ଵିଶେଷ କରି ଆମ ଓଡ଼ିଶାରେ ଧରାପଡ଼ିଥିଵା ଏହି ପାଞ୍ଚୋଟି ନିରୀହ ଓରାଙ୍ଗୋଟାଙ୍ଗ୍ ଛୁଆଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ରଙ୍ଗ ହିଁ ଵର୍ତ୍ତମାନ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସମସ୍ୟା ହୋଇଯାଇଛି। ସେମାନେ ନିଜ ଦେଶ ବୋର୍ନିଓର ଜଙ୍ଗଲରେ ଥିଲେ ବାଘ କବଳରୁ ହୁଏତ ରକ୍ଷା ପାଇଥାନ୍ତେ, କିନ୍ତୁ ଭାରତ ଭୂଇଁରେ ପାଦ ଦେଉ ଦେଉ ସେମାନେ ଵ୍ୟଙ୍ଗକାର ଓ ରାଜନେତାମାନଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଆଖିରୁ ବର୍ତ୍ତି ପାରିଲେ ନାହିଁ। ବୋଧହୁଏ ସେମାନେ ଏବେ ଚିଡ଼ିଆଖାନାରେ ବସି ନିଜ ନିଜ ଭିତରେ ନିଜ ଭାଷାରେ ଆଲୋଚନା କରୁଥିବେ ଯେ, ହେ ଭଗଵାନ, ଆମେ ତ ଜଙ୍ଗଲରେ ଶତ୍ରୁଠାରୁ ଲୁଚିଵା ପାଇଁ ଏହି ରଙ୍ଗ ପାଇଥିଲୁ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଦେଶରେ ଏହି ରଙ୍ଗ ତ ଲୁଚାଇଵା ପରିଵର୍ତ୍ତେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରୁଛି। ଯଦି ଆମେ ଜନ୍ମରୁ ଜାଣିଥାନ୍ତୁ ଯେ ଭାରତରେ ଗେରୁଆ ରଙ୍ଗର ଏତେ ଚାହିଦା ଏଵଂ ଏହାକୁ ଦେଖିଲେ ଲୋକେ ରାଜନୀତି କରନ୍ତି, ତେବେ ଆମେ ନିଶ୍ଚୟ ଆଉ କୌଣସି ନିରପେକ୍ଷ ରଙ୍ଗ ବାଛିଥାନ୍ତୁ। ଅନ୍ତତଃ ପକ୍ଷେ ଧଳା କିମ୍ବା କଳା, ଯାହାକୁ କେହି ଅଯଥା ରାଜନୀତି ସହ ଯୋଡ଼ି ନଥାନ୍ତେ। ତେବେ ଯାହା ବି ହେଉ, ଓରାଙ୍ଗୋଟାଙ୍ଗମାନଙ୍କର ଏହି କାହାଣୀ ଆମକୁ ଶିଖାଏ ଯେ ପ୍ରକୃତିର ଖେଳ ଏଵ ମଣିଷର ରାଜନୀତି ଉଭୟ ବଡ଼ ଵିଚିତ୍ର। ଯାହା ଗୋଟିଏ ଜାଗାରେ ଜୀଵନ ରକ୍ଷାକାରୀ ଅଟେ, ଅନ୍ୟ ଜାଗାରେ ତାହା ବିନା କାରଣରେ ହାସ୍ୟସ୍ପଦ ଆଲୋଚନାର ଵିଷୟ ପାଲଟିଯାଏ। ଏହି ଵିଚରା ମହାଵାନରମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଥିବେ ଯେ ଖୁବ୍ ଶୀଘ୍ର ଆମ ଦେଶର ଏହି ରାଜନୈତିକ ପରିଵେଶ ଶାନ୍ତ ପଡ଼ୁ ଏଵଂ ସେମାନେ ନିଜର ପ୍ରାକୃତିକ ପରିଵେଶକୁ ସକୁଶଳ ଫେରିଯାଆନ୍ତୁ । ଓରାଙ୍ଗୋଟାଙ୍ଗ୍‌ମାନଙ୍କ ରଙ୍ଗ ତାଙ୍କୁ ଗଛ ଗହଳିରେ ଲୁଚାଇଵାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଵ, ଖବରକାଗଜର ମୁଖ୍ୟ ପୃଷ୍ଠାରେ ଶିରୋନାମା ପାଲଟିଵାରେ ନୁହେଁ।

କିନ୍ତୁ ଏହି ଵିଚରା ଓରାଙ୍ଗୋଟାଙ୍ଗ୍‌ମାନେ ଓଡ଼ିଶାର ରାଜନୈତିକ ଝଡ଼ରୁ ବଞ୍ଚି ନିଜ ମୂଳ ନିଵାସ 'ବୋର୍ଣିଓ' ଜଙ୍ଗଲକୁ ଫେରିଗଲେ କ’ଣ ସେଠାରେ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିପାରିବେ? ଆଦୌ ନୁହେଁ!

ଭାରତରେ ହୁଏତ ସେମାନଙ୍କୁ ଦଳୀୟ କର୍ମୀ, ଗେରୁଆ ପ୍ରଚାରକ କିମ୍ବା ଶାସକ ଦଳର ରାଜନୈତିକ ବ୍ରାଣ୍ଡ ଆମ୍ବାସାଡାର ବୋଲି ଆଖ୍ୟା ଦିଆଯାଉଛି; କିନ୍ତୁ ନିଜ ଘର ବୋର୍ଣିଓରେ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆଉ ଗୋଟିଏ ବଡ଼ ଆହ୍ୱାନ ଅପେକ୍ଷା କରିଛି—ତାହା ହେଉଛି ‘ତାଳ ତେଲ’ ଵା Palm Oilର ଦୈତ୍ୟ ଏଵଂ ମଣିଷର ଅସୀମ ପେଟ ଓ ପକେଟ୍।

ବୋର୍ଣିଓ ଓ ସୁମାତ୍ରାର ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲରେ ହୁଏତ ସଭା-ସମିତି ନାହିଁ କି ଶାସକ-ଵିରୋଧୀଙ୍କ ଚିତ୍କାର ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ଦିନରାତି ଶୁଭୁଛି 'Chainsaw'ର ଵିକଟାଳ ଶବ୍ଦ। 

ପ୍ରକୃତିପ୍ରେମୀ ମଣିଷ ନିଜର ଚିପ୍ସ, ବିସ୍କୁଟ, ସାବୁନ୍, କ୍ରିମ୍ ଓ ଜଙ୍କ୍ ଫୁଡ୍ ତିଆରି କରିଵା ପାଇଁ ବୋର୍ଣିଓର ହଜାର ହଜାର ହେକ୍ଟର ପୁରାତନ ଵର୍ଷାରଣ୍ୟକୁ କାଟି ପଦା କରିଦେଉଛି, ଯାହାଫଳରେ 'Palm Oil' ଵା ତେଲତାଳ ଚାଷ ପାଇଁ ପଥ ପରିଷ୍କାର ହୋଇପାରିଵ। ଯେଉଁ ଓରାଙ୍ଗୋଟାଙ୍ଗ୍‌ମାନେ ଗଛ ଉପରେ ବସି ନିଜର ଗେରୁଆ ରଙ୍ଗ ବଳରେ ଶତ୍ରୁ ଆଖିରୁ ଲୁଚିଵାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି, ମଣିଷ ସେହି ଗଛକୁ ହିଁ ମୂଳରୁ ହାଣି ଶେଷ କରିଦେଉଛି।

ଆଲଫ୍ରେଡ୍ ୱାଲେସ୍ ଏଵଂ ଡଃ ବିରୁଟେ ଗାଲ୍‌ଡିକାସ୍ ଗଵେଷଣା କରି ପ୍ରମାଣ କରିଥିଲେ ଯେ ଓରାଙ୍ଗୋଟାଙ୍ଗ୍‌ଙ୍କ ଗେରୁଆ ରଙ୍ଗ ବାଘ ଓ କଲରାପତ୍ରିଆ ବାଘଙ୍କ ଆଖିରୁ ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥାଏ, କାରଣ ବାଘ ପାଖରେ 'ଦ୍ୱି-ଵର୍ଣ୍ଣ ଦୃଷ୍ଟି' (Dichromatic vision) ଥାଏ। କିନ୍ତୁ ଵିଜ୍ଞାନ ଵିଚରା ଏତିକି ଆକଳନ କରିପାରିନଥିଲା ଯେ ବୋର୍ଣିଓର କାଠ ମାଫିଆ, ଶିଳ୍ପପତି ଓ ବୁଲ୍‌ଡୋଜର୍ ଚାଳକଙ୍କ ଆଖିରେ କେଵଳ 'ସବୁଜ ନୋଟ୍'ର ରଙ୍ଗ ହିଁ ଦିଶେ ! 

ବୁଲ୍‌ଡୋଜର୍‌ର ଲୁହା ଦାନ୍ତ ଆଗରେ ପ୍ରକୃତିର କାମୋଫ୍ଲେଜ୍ ଵା ଛଦ୍ମାଵରଣର ଶକ୍ତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଷ୍ଫଳ। ଜଙ୍ଗଲରେ ନିଆଁ ଲଗାଇ ଯେତେବେଳେ ରାକ୍ଷସ ଭଳି ବୁଲ୍‌ଡୋଜର୍‌ଗୁଡ଼ିକ ମାଡ଼ିଆସନ୍ତି, ଓରାଙ୍ଗୋଟାଙ୍ଗ୍ ମା’ମାନେ ନିଜ ଛୁଆଙ୍କୁ ଛାତିରେ ଜାକି ଭୟରେ ଏଗଛରୁ ସେଗଛକୁ ଦୌଡ଼ନ୍ତି। ସେତିକି ବେଳେ ଵନ୍ୟପ୍ରାଣୀ ଚୋରାଚାଲାଣକାରୀମାନେ ନିରୀହ ମା’କୁ ଗୁଳି କରି ହତ୍ୟା କରନ୍ତି ଏଵଂ ଏହି ଅନାଥ ଛୁଆମାନଙ୍କୁ କାଠ ବାକ୍ସରେ ପୂରାଇ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ କଳାବଜାରକୁ ବିକ୍ରି କରିଦିଅନ୍ତି। ଏହିପରି ଭାବେ ହିଁ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସୀମା ପାର ହୋଇ ଏହି ପାଞ୍ଚୋଟି ଅତିଥି ଆମ ଓଡ଼ିଶା ମାଟିରେ ଆସି ପହଞ୍ଚିଗଲେ ଏଵଂ ଆମ ସୃଜନଶୀଳ ରାଜନେତା ଓ ନେଟିଜେନ୍‌ଙ୍କ ପାଇଁ 'ଗେରୁଆ ରାଜନୀତି'ର ଏକ ରୋଚକ କାହାଣୀ ସାଜିଗଲେ! ତେଣୁ ନିରପେକ୍ଷ ଭାବେ ଦେଖିଵାକୁ ଗଲେ, ଏହି ଵିଚରା ଓରାଙ୍ଗୋଟାଙ୍ଗ୍‌ମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପୃଥିଵୀର କୌଣସି କୋଣରେ ବି ଶାନ୍ତି ନାହିଁ।

ନିଜ ଘର ବୋର୍ଣିଓରେ ମଣିଷ ସେମାନଙ୍କ ‘ଘର’ ଵା ଆଵାସସ୍ଥଳୀ ଛଡ଼ାଇ ନେଉଛି,

ଆଉ ଇଆଡ଼େ ଭାରତରେ ମଣିଷ ସେମାନଙ୍କ ‘ରଙ୍ଗ’ କୁ ନେଇ ରାଜନୀତି କରୁଛି। ବୋର୍ଣିଓରେ ସେମାନେ "ତାଳ ତେଲ" ପାଇଁ ବଳି ପଡୁଛନ୍ତି, ଆଉ ଓଡ଼ିଶାରେ "ହିନ୍ଦୁତ୍ୱ ଭୋଟ୍ ବ୍ୟାଙ୍କ" ପାଇଁ ନୂଆ ପ୍ରଚାରକ ବୋଲାଉଛନ୍ତି।

ବୋର୍ଣିଓ ଜଙ୍ଗଲ ଆଜି ସୁରକ୍ଷିତ ନୁହେଁ। ଯଦି ଏହିପରି ଭାବେ ଜଙ୍ଗଲ କଟା ଚାଲେ, ତେବେ ଆଗାମୀ କିଛି ଦଶନ୍ଧି ମଧ୍ୟରେ ବୋର୍ଣିଓରୁ ଓରାଙ୍ଗୋଟାଙ୍ଗ୍‌ମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୋପ ପାଇଯିବେ। ବୋଧହୁଏ ଚିଡ଼ିଆଖାନାର ପିଞ୍ଜରା ଭିତରେ ବସି ଏହି ପାଞ୍ଚୋଟି ଓରାଙ୍ଗୋଟାଙ୍ଗ୍ ଛୁଆ ନିଜ ମନ ଭିତରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଥିବେ—"ହେ ଈଶ୍ୱର! ବୋର୍ଣିଓର କାଠକଟା କୁରାଢ଼ୀଠାରୁ ଆମକୁ ବଞ୍ଚାଅ, ନଚେତ୍ ଭାରତର ସୃଜନଶୀଳ ରାଜନେତା, କାର୍ଟୁନିଷ୍ଟ ଓ ଟ୍ରୋଲରଙ୍କ କଲମଠାରୁ ଆମକୁ ମୁକ୍ତି ଦିଅ!"

ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଶାଳୀନତା: ଏକ ଉତ୍ତମ ସମାଜର ପ୍ରତିବିମ୍ବ

ଆମ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀଵନରେ ଭାଷା କେଵଳ ଭାଵ ଵିନିମୟର ଏକ ମାଧ୍ୟମ ହୋଇନଥାଏ, ଵରଂ ଏହା ଏକ ସମାଜର ମାନସିକତା, ସଂସ୍କୃତି, ପରମ୍ପରା ଓ ସାମାଜିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧର ଏକ ଜୀଵନ୍ତ ଦର୍ପଣ ଅଟେ। ଉଦାହରଣସ୍ୱରୂପ, ହିନ୍ଦୀ ଭାଷାରେ ଯେତେବେଳେ ଜଣେ କାହାଣୀକାର କହୁଛନ୍ତି, "एक राजा था इतना ताकतवर कि उसका हुकुम समंदर तक मानते थे", ସେତେବେଳେ ସେ ରାଜାଙ୍କ ଵ୍ୟକ୍ତିଗତ ପରିଚୟ ପାଇଁ "था" (ଥିଲା) ଓ "उसका" (ତାର) ଭଳି ଏକଵଚନ ଵା ସାଧାରଣ ସମ୍ବୋଧନ ଵ୍ୟଵହାର କରୁଛନ୍ତି, ଅଥଚ ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାଵକୁ ଦର୍ଶାଇଵାକୁ ଯାଇ ଭାରତ ମହାସାଗର, କଳିଙ୍ଗ ସାଗର ଓ ସିନ୍ଧୁସାଗର ଆଦି ସାଗରଗୁଡ଼ିକ ରାଜାଙ୍କ କଥା मानते थे(ମାନୁଥିଲେ) ବୋଲି କହୁଛନ୍ତି।

କିନ୍ତୁ ସମାନ କଥାକୁ ଓଡ଼ିଆରେ କହିଲାବେଳେ ଆମେ ସ୍ୱତଃପ୍ରଵୃତ୍ତ ଭାବରେ କହୁ— "ଜଣେ ରାଜା ଏତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ ଯେ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରୁଥିଲା।" ଏହି ଗୋଟିଏ ଵାକ୍ୟରୁ ଉଭୟ ଭାଷାର ପ୍ରକୃତି ଏଵଂ ସେହି ଭାଷା ଵ୍ୟଵହାର କରୁଥିଵା ଲୋକଙ୍କ ସାମାଜିକ ତଥା ସାଂସ୍କୃତିକ ଚିନ୍ତାଧାରାରେ ଥିଵା ଆକାଶ ପାତାଳ ପ୍ରଭେଦ ସ୍ପଷ୍ଟ ବାରି ହୋଇପଡ଼େ। ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଜଣେ ରାଜା ଵା କୌଣସି ସମ୍ମାନନୀୟ ଵ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ "ଥିଲା" ପରିଵର୍ତ୍ତେ "ଥିଲେ" ଏଵଂ "ତାର" ପରିଵର୍ତ୍ତେ "ତାଙ୍କ" କିମ୍ବା "ତାଙ୍କର" ଵ୍ୟଵହାର କରିଵାର ଏହି ଯେଉଁ ଅଦ୍ଭୁତ ଗୁଣ ରହିଛି, ତାହା କୌଣସି ଆକସ୍ମିକ ଘଟଣା ନୁହେଁ କି ଗୋଟିଏ ଦିନରେ ଵା କିଛି ଵର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇନାହିଁ । ଏହା ପଛରେ ଏକ ସୁଦୀର୍ଘ ଭାଷାଗତ, ସାମାଜିକ, ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ମନୋଵୈଜ୍ଞାନିକ ଇତିହାସ ରହିଛି, ଯାହା ଓଡ଼ିଆ ସମାଜକୁ ଏକ ଉତ୍ତମ ଓ ସଂସ୍କାରଯୁକ୍ତ ସମାଜ ଭାବରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରେ।

ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ସମ୍ବୋଧନ ପ୍ରଣାଳୀ ସାମାଜିକ ସମ୍ପର୍କ, ଵୟସ ଓ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଉପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଆଧାରିତ। ଦ୍ୱିତୀୟ ପୁରୁଷରେ ଵ୍ୟଵହୃତ ହେଉଥିଵା 'ତୁ', 'ତୁମେ' ଓ 'ଆପଣ'— ଏହି ତିନୋଟି ଶବ୍ଦ କେଵଳ ସର୍ଵନାମ ନୁହନ୍ତି, ଏଗୁଡ଼ିକ ସହିତ ଯୋଡ଼ିହୋଇଥିଵା କ୍ରିୟାପଦର ରୂପ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ। ନିଜଠାରୁ ସାନ, ସ୍ନେହର ପିଲା କିମ୍ବା ଅତି ଘନିଷ୍ଠ ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରିଵା ବେଳେ 'ତୁ' ଵ୍ୟଵହାର କରାଯାଏ, ଯାହା ସହିତ 'ତୁ କରୁଛୁ' କିମ୍ବା 'ତୁ ଯାଉଛୁ' ଭଳି କ୍ରିୟାପଦ ଯୋଡ଼ାଯାଏ। ସେହିପରି ସମଵୟସ୍କ କିମ୍ବା ସାଧାରଣ ପରିଚିତ ଵ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ 'ତୁମେ' ଵ୍ୟଵହୃତ ହୁଏ ଏଵଂ ସେଠାରେ କ୍ରିୟାପଦ 'ତୁମେ କରୁଛ' କିମ୍ବା 'ତୁମେ ଯାଉଛ' ରୂପ ନିଏ। ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ଵୟୋଜ୍ୟେଷ୍ଠ, ପୂଜ୍ୟପୂଜକ କିମ୍ବା ଅପରିଚିତ ଵ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନର ସହ କଥା ହେଵାକୁ ପଡ଼େ, ସେତେବେଳେ 'ଆପଣ' ଵ୍ୟଵହାର କରାଯାଏ ଏଵଂ କ୍ରିୟାପଦ 'ଆପଣ କରୁଛନ୍ତି' କିମ୍ବା 'ଆପଣ ଯାଉଛନ୍ତି' ଭାବରେ ବଦଳିଯାଏ।

ତୃତୀୟ ପୁରୁଷ ଵା ଅନ୍ୟ ଵ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଵିଷୟରେ କହିଵା ବେଳେ ମଧ୍ୟ ଏହି ସମ୍ମାନାର୍ଥକ ଭାବ ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରକାଶ ପାଏ। ଏଠାରେ ସର୍ଵନାମ 'ସେ' କିମ୍ବା 'ସିଏ' ସମାନ ରହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଵ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଅନୁସାରେ କ୍ରିୟାପଦର ଶେଷ ରୂପ ବଦଳିଯାଏ। ଜଣେ ସାନ ଵା ସାଧାରଣ ଵ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ ଆମେ କହୁ 'ସେ କରୁଛି' କିମ୍ବା 'ସିଏ ଯାଉଛି'। କିନ୍ତୁ ସେହି 'ସେ' ଶବ୍ଦଟି ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ଶିକ୍ଷକ, ବାପା କିମ୍ବା ସମ୍ମାନିତ ଵ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରୟୋଗ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଆମେ କହୁ 'ସେ କରୁଛନ୍ତି' କିମ୍ବା 'ସେ ଯାଉଛନ୍ତି'। ଅତୀତ ଓ ଭଵିଷ୍ୟତ କାଳରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପାର୍ଥକ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଏ; ଯେପରି ସାଧାରଣ ଅର୍ଥରେ 'ସେ ଗଲା' କିମ୍ବା 'ସେ ଖାଇବ' ହେଉଥିଵା ବେଳେ, ସମ୍ମାନାର୍ଥେ 'ସେ ଗଲେ' କିମ୍ବା 'ସେ ଖାଇବେ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ବ୍ୟାକରଣଗତ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଦେଖିଲେ, ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ତୃତୀୟ ପୁରୁଷ ସମ୍ମାନାର୍ଥକ ଏକଵଚନ ପାଇଁ ପ୍ରାୟତଃ ବହୁଵଚନର କ୍ରିୟାପଦ ଵ୍ୟଵହୃତ ହୋଇଥାଏ। ଯେପରି 'ସେମାନେ ଯାଉଛନ୍ତି' ଏଵଂ 'ମହାଶୟ ଯାଉଛନ୍ତି'— ଦୁଇଟିଯାକ କ୍ଷେତ୍ରରେ 'ଯାଉଛନ୍ତି' କ୍ରିୟାପଦଟି ସମାନ ରହେ। ଏହାଛଡ଼ା ଦ୍ୱିତୀୟ ପୁରୁଷର ସମ୍ମାନସୂଚକ 'ଆପଣ' ଏଵଂ ତୃତୀୟ ପୁରୁଷର ସମ୍ମାନସୂଚକ 'ସେ'— ଏହି ଦୁଇଟିଯାକ କ୍ଷେତ୍ରରେ କ୍ରିୟାପଦର ରୂପ ଏକାଭଳି ହୋଇଥାଏ, ଯେପରି 'ଆପଣ କରୁଛନ୍ତି' ଏଵଂ 'ସେ କରୁଛନ୍ତି'। ଅର୍ଥାତ୍, କେଵଳ କ୍ରିୟାପଦର ବଦଳୁଥିଵା ରୂପରୁ ହିଁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ସମ୍ମାନ ଓ ଶାଳୀନତାର ସ୍ତର ସହଜରେ ବୁଝିହୁଏ।

କିନ୍ତୁ ହିନ୍ଦୀରେ ଅନେକ ସମୟରେ ଲୋକକଥା ଵା କାହାଣୀ କହିଲାବେଳେ କଥନର ସୁବିଧା ପାଇଁ ଵା କାହାଣୀରେ ଏକ ନାଟକୀୟତା ଆଣିଵା ପାଇଁ ରାଜା, ମହାରାଜା କିମ୍ବା ଐତିହାସିକ ଚରିତ୍ରମାନଙ୍କୁ ସାଧାରଣ ଏକଵଚନ 'था' ମାଧ୍ୟମରେ ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଇଥାଏ। ବୋଧହୁଏ ହିନ୍ଦୀ ଭାଷାରେ କାହାଣୀ ଶୁଣାଉଥିଵା ବ୍ୟକ୍ତି ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ ଚରିତ୍ର ପ୍ରତି ନିଜର ଆତ୍ମୀୟତା ଵା ସାଧାରଣ ସଂଯୋଗ ଦର୍ଶାଇଵାକୁ ଏଭଳି କରିଥାଏ। 

ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହିନ୍ଦୀ ସାହିତ୍ୟିକ ପ୍ରେମଚନ୍ଦଙ୍କ ଲିଖିତ कलम, तलवार और त्याग (1939)ରେ ଲେଖକ ତୋଡ୍ଡରମଲ୍ଲଙ୍କ ଵିଷୟରେ ଲେଖିଛନ୍ତି ...

"यद्यपि राजा बहुत ही साधु-स्वभाव और शुद्ध निश्छल हृदय का व्यक्ति था, फिर भी १५८९ ई० में किसी दुश्मन ने उस पर तलवार चढ़ाई। सौभाग्यवश वह तो बाल-बाल बच गया, पर उसका 

फल एक अभागे खत्री बच्चे को भुगतना पड़ा। गहरा सन्देह है कि यह किसी द्वेष रखनेवाले सरदार वा अधिकारी का इशारा था पर संभवतः यह हमला मौत का ही था। क्योंकि इस घटना के थोड़े ही दिन बाद राजा को इस लोक विदा हो जाना पड़ा। निर्दयी ने दूसरा हमला ज्वर के रूप में किया और अबकी जान लेकर ही छोड़ा।"

ଏହି ସମାନ ଲେଖାକୁ ଯଦି କେହି ଓଡ଼ିଆ ଲେଖକ ଲେଖିଥାନ୍ତେ ତେବେ ସେ ତୋଡ୍ଡରମଲ୍ଲଙ୍କ ପାଇଁ କେତେକ ସମ୍ମାନ ସୂଚକ ଶବ୍ଦ ଵ୍ୟଵହାର କରିଥାନ୍ତେ । 

ହିନ୍ଦୀରେ ତ ଏହା ଏତେ ସାଧାରଣ ଯେ 

एक था राजा ନାମରେ ଏକ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ତଥା एक था राजा एक थी रानी ଭଳି ଗୀତ ବି ନିର୍ମିତ ହେଇଥିଲା । 

କିନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଆ ଵ୍ୟାକରଣ ଓ ଶବ୍ଦଵିନ୍ୟାସରେ ସମ୍ମାନ ପ୍ରଦର୍ଶନ ଏତେ ଗଭୀର ଭାବରେ ଗୁନ୍ଥା ହୋଇଛି ଯେ, ଯେକୌଣସି ପଦଵୀ, ଵୟସ କିମ୍ବା ସମ୍ମାନର ଅଧିକାରୀ ଥିଵା ଵ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଵିଷୟରେ କହିଲାବେଳେ ଭାଷା ଆପେ ଆପେ ବହୁଵଚନ ଵା ସମ୍ମାନସୂଚକ କ୍ରିୟା (ଥିଲେ, କହିଲେ, ଗଲେ) ଆଡ଼କୁ ଢଳିପଡ଼େ।

ଓଡ଼ିଆରେ ଯଦି କେହି କାହାଣୀରେ "ଜଣେ ରାଜା ଥିଲା" ବୋଲି କହେ, ତେବେ ଶ୍ରୋତାଙ୍କୁ ତାହା କାନରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କର୍କଶ ଓ ଅଶୋଭନୀୟ ଲାଗେ। ଏହା ପ୍ରମାଣ କରେ ଯେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଗଠନ ହିଁ ପାରସ୍ପରିକ ସମ୍ମାନ ଉପରେ ଆଧାରିତ।

ସାମାଜିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଵିଶ୍ଳେଷଣ କଲେ ଏହାର ଚେର ଆମ ମାଟିର ପରମ୍ପରା ସହିତ ନିଵିଡ଼ ଭାବେ ଜଡ଼ିତ ଥିଵାର ଦେଖାଯାଏ। ଓଡ଼ିଶାର ସଂସ୍କୃତି ମୁଖ୍ୟତଃ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତି ଉପରେ ପର୍ଯ୍ୟଵସିତ। ଆମ ସମାଜରେ ରାଜାଙ୍କୁ ସାଧାରଣ ମଣିଷ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ ନାହିଁ। ଓଡ଼ିଶାର ଗଜପତି ମହାରାଜାଙ୍କୁ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଆଦ୍ୟ ସେଵକ ତଥା ଚଳନ୍ତି ପ୍ରତିମା ରୂପେ ସମ୍ମାନ ଦିଆଯାଏ। ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରତି ଥିଵା ଏହି ଭକ୍ତିଭାବ ଏଵଂ ଅପାର ସମ୍ମାନ କେଵଳ ଗୋଟିଏ ରାଜପରିଵାର ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନରହି ସମଗ୍ର ଓଡ଼ିଆ ଜନମାନସରେ 'ରାଜା' ଶବ୍ଦଟି ପ୍ରତି ଏକ ପଵିତ୍ର ଧାରଣା ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ତେଣୁ କୌଣସି ଗପ ଵା କାହାଣୀର ରାଜା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଓଡ଼ିଆ ଲୋକଟିଏ ନିଜ ସଂସ୍କୃତିର ଅଵଚେତନ ମନର ପ୍ରଭାଵରେ ତାଙ୍କୁ ତୁଚ୍ଛାର୍ଥରେ ଵା ସାଧାରଣ ଭାବରେ 'ଥିଲା' କହିପାରେ ନାହିଁ। 

ପୁଣି ଓଡ଼ିଆ ସମାଜ ସର୍ଵଦା ମୁରବୀମାନଙ୍କୁ ସର୍ଵୋଚ୍ଚ ସମ୍ମାନ ଦେଇଆସିଛି। ଵୟସ, ପଦଵୀ ଓ ଜ୍ଞାନରେ ବଡ଼ ଥିଵା ଵ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ ଆପଣାଛାଏଁ ମୁଣ୍ଡ ନଇଁଯିଵା ଆମ ପରିଵାର ଵ୍ୟଵସ୍ଥାର ମୂଳଦୁଆ। ଆମ ସଂସ୍କୃତି ଶିଖାଏ ଯେ ସମ୍ମାନ କାହାକୁ ମାଗିଵାକୁ ପଡ଼େନାହିଁ ଵରଂ ନିଜ ଆଚରଣରେ ତାହା ଦେଖାଇଵା ଆମର କର୍ତ୍ତଵ୍ୟ । ଏହି ସାଂସ୍କୃତିକ ନମ୍ରତା ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାକୁ ଏତେ ମଧୁର ଓ ଶାଳୀନ କରିଛି ଯେ ଏକ କାଳ୍ପନିକ କାହାଣୀରେ ମଧ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମାନ କ୍ଷୁର୍ଣ୍ଣ ହେଵାକୁ ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ।

ମନୋଵୈଜ୍ଞାନିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଭାଷା ମଣିଷର ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ସିଧାସଳଖ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥାଏ ବୋଲି ଵିଭିନ୍ନ ଗଵେଷଣାରୁ ପ୍ରମାଣିତ ହୋଇଛି। ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ଵ୍ୟକ୍ତି ନିରନ୍ତର ଭାବରେ ନିଜ ଭାଷାରେ 'ଆପଣ', 'ଆଜ୍ଞା', 'ଥିଲେ', 'କରୁଥିଲେ' ଭଳି ସମ୍ମାନସୂଚକ ଶବ୍ଦର ଵ୍ୟଵହାର କରେ, ତା'ର ମନୋଵିଜ୍ଞାନ ସ୍ୱତଃ ଶାନ୍ତ, ସହନଶୀଳ ଓ ସମ୍ବେଦନଶୀଳ ହୋଇଯାଏ। 

ପିଲାଦିନରୁ ଯେତେବେଳେ ଗୋଟିଏ ଓଡ଼ିଆ ପିଲା ଜେଜେମାଆଙ୍କ ଠାରୁ ଗପ ଶୁଣେ, ସେ ଶୁଣେ "ଗୋଟେ ରାଇଜରେ ଜଣେ ରାଜା ଥିଲେ।" ଏହି ଛୋଟିଆ ଵାକ୍ୟଟି ପିଲାର ଅଵଚେତନ ମନରେ ଏକ ଵାର୍ତ୍ତା ଛାଡ଼ିଯାଏ ଯେ, କ୍ଷମତା ଓ ଗରିମାକୁ ସର୍ଵଦା ସମ୍ମାନ ଜଣାଇଵା ଉଚିତ୍ ଏଵଂ କାହା ପଛରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ନ୍ୟୁନ କରି କହିଵା ଅନୁଚିତ। ହିନ୍ଦୀରେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କେତେକ ଭାଷାରେ ଯେତେବେଳେ ତୃତୀୟ ପୁରୁଷ ଵା ଅନୁପସ୍ଥିତ ଵ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ ଏକଵଚନ ଵା ସାଧାରଣ ଶବ୍ଦର ପ୍ରୟୋଗ ହୁଏ, ତାହା ମାନସିକ ସ୍ତରରେ ଏକ ପ୍ରକାର ଅହଂକାର କିମ୍ବା ଖାମଖିଆଲି ମନୋଭାବ ସୃଷ୍ଟି କରିଵାର ଆଶଙ୍କା ଥାଏ। କିନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଏହି ସମ୍ମାନସୂଚକ ପ୍ରୟୋଗ ଵ୍ୟକ୍ତିର ମନରୁ ଉଦ୍ଧତପଣକୁ ଦୂର କରି ତାକୁ ଅଧିକ ଵିନୟୀ କରାଏ। ଭାଷାରେ ସମ୍ମାନ ଦେଵାର ଅଭ୍ୟାସ ମଣିଷର ଚରିତ୍ରରେ ସମ୍ମାନ ଦେଵାର ଗୁଣକୁ ଵିକଶିତ କରେ, ଯାହା ମନୋଵୈଜ୍ଞାନିକ ସ୍ତରରେ ଏକ ସୁସ୍ଥ ଓ ସକାରାତ୍ମକ ଵ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ଗଠନ କରିଵାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

ଏହି ସମସ୍ତ କାରଣକୁ ଭିତ୍ତି କରି ବିଚାର କଲେ ଜଣାଯାଏ ଯେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଏହି ଵିଶେଷ ଗୁଣଟି କିପରି ଏକ ଉତ୍ତମ ସମାଜର ପ୍ରତୀକ ଅଟେ। ଏକ ଉତ୍ତମ ସମାଜ କେଵଳ ଉଚ୍ଚ ଅଟ୍ଟାଳିକା, ଅର୍ଥନୈତିକ ସମୃଦ୍ଧି କିମ୍ବା ଵୈଷୟିକ ଜ୍ଞାନକୌଶଳରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏନାହିଁ ଵରଂ ଏହା ସେଠାରେ ଵାସ କରୁଥିଵା ଲୋକଙ୍କ ଆଚରଣ, ଉଚ୍ଚାରଣ ଓ ପାରସ୍ପରିକ ଵ୍ୟଵହାରରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ। ଯେଉଁ ସମାଜ କାଳ୍ପନିକ କାହାଣୀରେ ଥିଵା ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ ଚରିତ୍ର (ରାଜା) ପ୍ରତି ଏତେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ସମ୍ମାନ ଦେଖାଇପାରେ, ସେହି ସମାଜ ଵାସ୍ତଵ ଜୀଵନରେ ନିଜ ଚାରିପାଖରେ ଥିବା ଜୀଵିତ ମଣିଷମାନଙ୍କୁ କେତେ ମାତ୍ରାରେ ସମ୍ମାନ ଦେଉନଥିଵ ତାହା ସହଜରେ ଅନୁମେୟ। ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଆମକୁ ଶିଖାଏ ଯେ ସମ୍ମାନ କେଵଳ ଭୟରୁ ଆସେନାହିଁ ଵରଂ ଏହା ଭଲପାଇଵା ଓ ସଂସ୍କାରରୁ ଆସେ। ଓଡ଼ିଆରେ ରାଜାଙ୍କ କ୍ଷମତା ଥାଉ ବା ନଥାଉ, ତାଙ୍କର ପଦଵୀ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ "ଥିଲେ" କୁହାଯିଵ । ଏହା ପ୍ରମାଣ କରେ ଯେ ଓଡ଼ିଆ ସମାଜରେ ମଣିଷର ସମ୍ମାନ ତା'ର ଭୌତିକ କ୍ଷମତା ଉପରେ ନିର୍ଭର ନକରି ତା'ର ସାମାଜିକ ଅବସ୍ଥିତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ଏହି ଗୁଣ ଏକ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଶୃଙ୍ଖଳିତ ଓ ମୂଲ୍ୟବୋଧଭିତ୍ତିକ ସମାଜର ମୂଳଦୁଆ ଅଟେ।

ଅସ୍ତୁ, ଏହା ନିଃସନ୍ଦେହରେ କୁହାଯାଇପାରେ ଯେ ଭାଷା କେଵଳ କେତୋଟି ଶବ୍ଦର ସମାହାର ନୁହେଁ, ଏହା ହେଉଛି ଆମ ପୂର୍ଵଜମାନଙ୍କର ସାଧନା, ସଂସ୍କାର ଓ ସାମାଜିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଵଦାନ। ହିନ୍ଦୀ ଏବଂ ଓଡ଼ିଆ ଭିତରେ ଥିଵା ଏହି ଛୋଟ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଵାସ୍ତଵରେ ଆମ ସାଂସ୍କୃତିକ ଉତ୍କର୍ଷତାର ଏକ ଵିରାଟ ପ୍ରମାଣ। ଓଡ଼ିଆମାନେ ନିଜ ଭାଷାରେ ଅନ୍ୟକୁ ଯେଉଁଭଳି ମର୍ଯ୍ୟାଦା ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି, ତାହା ଭାରତୀୟ ପରମ୍ପରାର ସର୍ଵୋଚ୍ଚ ଆଦର୍ଶକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରିଥାଏ। ଜଣେ ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଓଡ଼ିଆରେ 'ଥିଲେ' ଓ 'ତାଙ୍କର' ଭଳି ଶବ୍ଦର ପ୍ରୟୋଗ କେଵଳ ଵ୍ୟାକରଣଗତ ନିୟମ ନୁହେଁ, ଏହା ହେଉଛି ଆମର ନମ୍ରତା, ଆମର ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତିର ପ୍ରଭାଵ ଏଵଂ ଆମର ଏକ ସୁନ୍ଦର, ସୁସ୍ଥ ଓ ଉତ୍ତମ ସମାଜ ନିର୍ମାଣ ଦିଗରେ ରହିଥିଵା ମାନସିକତାର ଜୀଵନ୍ତ ଉଦାହରଣ। ଆମ ଭାଷାର ଏହି ମହାନ ଗୁଣ ହିଁ ଆମକୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଠାରୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରମାଣିତ କରେ, ଯାହା ଆଗାମୀ ପିଢ଼ି ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏକ ଗର୍ଵ ଏଵଂ ଶିକ୍ଷାର ଵିଷୟ ହୋଇ ରହିଵ। 

ପାକିସ୍ଥାନୀଙ୍କ ଦିଲ୍ଲୀ ଵିଜୟର ସ୍ବପ୍ନ କେମିତି କାଦୁଅ ଭାଙ୍ଗିଦେଲା ?

୧୯୬୫ ମସିହାର ଆରମ୍ଭରେ ପାକିସ୍ତାନର ଭାଗ୍ୟଵିଧାତା, ସୁଦୃଢ଼ ସାମରିକ ପୋଷାକରେ ସଜ୍ଜିତ ସେନାପତି ଆୟୁବ ଖାନ୍ ନିଜର ଆଇନା ସାମ୍ନାରେ ଛିଡ଼ା ହୋଇ ଯେତେବେଳେ ନିଜର ଗାମ୍ଭୀର୍ଯ୍ୟ ପରଖୁଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ପୂର୍ଵପଟେ ଥିଵା ଭାରତୀୟ ସୀମା ତାଙ୍କୁ ଏକ ସହଜ, ନଗଣ୍ୟ ଖେଳପଡ଼ିଆ ପରି ମନେହେଉଥିଲା। ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଭାରତର ନୂତନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଲାଲ ବାହାଦୁର ଶାସ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ କେଵଳ ଜଣେ କ୍ଷୁଦ୍ରକାୟ, ନମ୍ର, ଧୋତି ପିନ୍ଧା ଶାକାହାରୀ ମଣିଷ, ଯାହାଙ୍କୁ ସାମରିକ ବୁଟ୍‌ର କଠୋର ଶବ୍ଦରେ ହିଁ ଭୟଭୀତ କରାଯାଇପାରିଵ। ଶାସ୍ତ୍ରୀଙ୍କର ସାଧାରଣ ଜୀଵନଶୈଳୀ, ଶାନ୍ତ ଆଚରଣ ଓ ନମ୍ରତାକୁ ପାକିସ୍ତାନୀ ଶାସକଵର୍ଗ ନିଜର ଦୂରଦର୍ଶିତା ଅଭାବରୁ ଭାରତର ଦୁର୍ଵଳତା ବୋଲି ଧରିନେଇଥିଲେ। ସେମାନେ ଅତି ଆତ୍ମଵିଶ୍ୱାସୀ ହୋଇ ଭାବିଥିଲେ ଯେ ଯେଉଁ ଦେଶର ନେତା ଶାନ୍ତି ଓ ଅହିଂସାର କଥା କୁହନ୍ତି, ସେହି ଦେଶର ସେନା ଆଧୁନିକ ଗୋଳାବାରୁଦର ଗର୍ଜନ ସାମ୍ନାରେ ମୁହୂର୍ତ୍ତକ ପାଇଁ ବି ଛିଡ଼ା ହୋଇପାରିଵ ନାହିଁ।

ଏହି ମିଥ୍ୟା ଅହଂକାରକୁ ଅଧିକ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରିଵା ପାଇଁ ଆଟଲାଣ୍ଟିକ୍ ସମୁଦ୍ର ସେପାରିରୁ ଆସିଥିଲା ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ଆମେରିକୀୟ ସାମରିକ ଉପହାର। ଶୀତଳ ଯୁଦ୍ଧର ସମୀକରଣରେ ପାକିସ୍ତାନକୁ ନିଜର ଵିଶ୍ୱସ୍ତ ସହଯୋଗୀ ମନେକରି ଆମେରିକା ସେମାନଙ୍କ ହାତରେ ସମର୍ପି ଦେଇଥିଲା "ପ୍ୟାଟନ୍ ଟ୍ୟାଙ୍କ" ନାମକ ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ଲୌହ ଦାନବଗୁଡ଼ିକୁ। ସେହି ଟ୍ୟାଙ୍କଗୁଡ଼ିକ ଆମେରିକୀୟ ଇଞ୍ଜିନିୟରିଂର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅହଂକାର ଥିଲା। ସେଥିରେ ଲଗାଯାଇଥିଲା କମ୍ପ୍ୟୁଟରାଇଜ୍‌ଡ୍ ରେଞ୍ଜଫାଇଣ୍ଡର, ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ଚିହ୍ନଟ ପ୍ରଣାଳୀ, ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ନାଇଟ୍-ଭିଜନ୍ ଏଵଂ ଏପରି ଏକ ମୋଟା କଵଚ ଯାହାକୁ କୌଣସି ଭାରତୀୟ ଗୋଳା ଭେଦ କରିପାରିଵ ନାହିଁ ବୋଲି ଦାବି କରାଯାଉଥିଲା। ପାକିସ୍ତାନୀ ଜେନେରାଲମାନେ ଏହି ଶୀତଳ, ଚକମକିଆ ଟ୍ୟାଙ୍କଗୁଡ଼ିକର ଆରାମଦାୟକ କୁଶନ-ସିଟ୍ ଉପରେ ବସି ନିଜକୁ ଏସିଆର ଅପରାଜେୟ ଯୋଦ୍ଧା ମନେକରୁଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ଧାରଣା ଥିଲା ଯେ ଏହି ଉନ୍ନତ ଵିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ଖେଳଣାଗୁଡ଼ିକ ଆଗରେ ଭାରତର ଦ୍ୱିତୀୟ ଵିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ସମୟର ପୁରୁଣା ଟ୍ୟାଙ୍କଗୁଡ଼ିକ କେଵଳ ନିମିତ୍ତ ମାତ୍ର।

ରାବଲପିଣ୍ଡିର ଶୀତାତାପ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ମୁଖ୍ୟାଳୟରେ ବସି ସାମରିକ ଯୋଜନାକାରୀମାନେ ନିଜର କାଗଜପତ୍ରରେ ଏପରି ଏକ ଆକ୍ରମଣର ନକ୍ସା ଆଙ୍କିଥିଲେ, ଯାହା ଶୁଣିଲେ ମନେହେଉଥିଲା ଯେପରି ସେମାନେ ପଞ୍ଜାବ ସୀମାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିଵାକୁ ନୁହେଁ, ଵରଂ ଏକ ରାଜକୀୟ ଶୋଭାଯାତ୍ରାରେ ବାହାରିଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ଦୃଢ଼ ଗଣନା ଥିଲା ଯେ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ଆଠ ତାରିଖରେ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଆର୍ମଡ୍ ଡିଭିଜନ୍ ସୀମା ପାର ହୋଇ ସେହିଦିନ ସନ୍ଧ୍ୟା ସୁଦ୍ଧା ଵ୍ୟାସ ନଦୀ ପାର ହୋଇଯିଵ, ଗ୍ରାଣ୍ଡ୍ ଟ୍ରଙ୍କ୍ ରୋଡ୍ ଅଧିକାର କରିଵ ଏଵଂ ପରଦିନ ସନ୍ଧ୍ୟା ସୁଦ୍ଧା ଦିଲ୍ଲୀର ଲାଲକିଲ୍ଲାରେ ପାକିସ୍ତାନୀ ଜାତୀୟ ପତାକା ଉଡ଼ାଇ ଵିଜୟୀ ଚା'-ପାନର ଆସର ଜମାଇଵ। ସେମାନେ ଗଭୀର ଭାବେ ମନେକରୁଥିଲେ ଯେ ଯୁଦ୍ଧ କେଵଳ ଟ୍ୟାଙ୍କର ଚମକ, ଇଞ୍ଜିନର ଆକର୍ଷଣୀୟ ହର୍ସପାୱାର ଏଵଂ ଵିଦେଶୀ ଚିଠିପତ୍ରର ବଳରେ ଜିତାଯାଏ ଏଵଂ ଶତ୍ରୁକୁ ସ୍ଵତ୍ଵଃ ଚିହ୍ନଟ କରିପାରୁଥିଵା ଆମେରିକୀୟ କମ୍ପ୍ୟୁଟର ସାମ୍ନାରେ କୌଣସି ମାନଵୀୟ ସାହସ ତିଷ୍ଠି ପାରିଵ ନାହିଁ।

ଏହିପରି ଗର୍ଵ ଓ ମିଥ୍ୟା ଆଶ୍ୱାସନାର ଅନ୍ଧକାରରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ ହୋଇ, ସେପ୍ଟେମ୍ବର ଆଠ ତାରିଖର ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପୂର୍ଵରୁ, ପାକିସ୍ତାନୀ ଵାହିନୀ ନିଜର ପ୍ରାୟ ପ୍ରଥମ ଆର୍ମଡ୍ ଡିଭିଜନ୍ ଏଵଂ ଶହ ଶହ ପ୍ୟାଟନ୍ ଟ୍ୟାଙ୍କ ନେଇ ପଞ୍ଜାବର ଖେମକରଣ ସେକ୍ଟର ଅନ୍ତର୍ଗତ 'ଅସଲ୍ ଉତ୍ତର' ନାମକ ଏକ ଶାନ୍ତ ଗ୍ରାମ ଆଡ଼କୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ। ପାକିସ୍ତାନୀମାନଙ୍କର ଯୋଜନା ଥିଲା ନିଶ୍ଚିତ, ସରଳ ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଅହଂକାରପୂର୍ଣ୍ଣ। ପାକିସ୍ତାନୀମାନେ ଭାବିଥିଲେ ଯେ ସେମାନଙ୍କର ଏହି ଗୁରୁଗମ୍ଭୀର ଲୌହ ଅସୁରଗୁଡ଼ିକର ଗର୍ଜନ ଶୁଣି ଭାରତୀୟ ସେନା ନିଜର ଆସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ି ପଳାୟନ କରିଵ। କିନ୍ତୁ ଭାରତୀୟ ସେନାର ନାୟକମାନେ ଫାଙ୍କା ଗର୍ଜନ ଅପେକ୍ଷା ମାଟିର ଗୁଣକୁ ଭଲ ଭାବେ ବୁଝୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଜାଣିଥିଲେ ଯେ କାଗଜର ବାଘ ହେଉ କିମ୍ବା ଆମେରିକାର ଗଢ଼ା ଲୌହ ଅସୁର, ପୃଥିଵୀର ମାଧ୍ୟାକର୍ଷଣ ଏଵଂ ପାଣି-ମାଟିର ସଂଯୋଗ ସାମ୍ନାରେ ସମସ୍ତେ ସମାନ। ଭାରତୀୟ ସେନାପତିମାନେ କୌଣସି ଆକାଶଛୁଆଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ ନାହିଁ କିମ୍ବା ନିଜର ଅତ୍ୟାଧୁନିକତାର ଡିଣ୍ଡିମ ପିଟିଲେ ନାହିଁ। ଵରଂ ସେମାନେ ନିଜର ଚତୁର ବୁଦ୍ଧି ପ୍ରୟୋଗ କରି ଏକ ନୀରଵ ଜାଲ ବିଛାଇଲେ, ଯାହା ଇତିହାସରେ ହାସ୍ୟରସ ଓ ରଣନୀତିର ଏକ ଅପୂର୍ଵ ସଙ୍ଗମ ଭାବେ ଲିପିବଦ୍ଧ ହୋଇରହିଲା।

ଅସଲ୍ ଉତ୍ତର ଗ୍ରାମର ଚାରିପାଖରେ ଥିଵା ସମୃଦ୍ଧ ଆଖୁ କିଆରୀଗୁଡ଼ିକ ଥିଲା ସେମାନଙ୍କର ରଙ୍ଗମଞ୍ଚ। ଭାରତୀୟ ସୈନ୍ୟମାନେ ଗ୍ରାମର ନିକଟସ୍ଥ କେନାଲ ଏଵଂ ରୋହି ନାଳର ବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକୁ କାଟି ଦେଇ ସମଗ୍ର ଆଖୁ କିଆରୀ ଏଵଂ ପଡ଼ିଆଗୁଡ଼ିକୁ ପାଣିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ। ମୁହୂର୍ତ୍ତକ ମଧ୍ୟରେ ସେହି ଶୁଖିଲା ସୁନ୍ଦର ଚାଷଜମି ଏକ ନରମ, ସୁଦୃଢ଼ ଓ ଗଭୀର କାଦୁଅର ହ୍ରଦରେ ପରିଣତ ହୋଇଗଲା। ଉପରୁ ଦେଖିଲେ ମନେହେଉଥିଲା ଯେପରି କେଵଳ ଲମ୍ବ ଲମ୍ବ ଆଖୁ ଗଛଗୁଡ଼ିକ ସବୁଜ ପତ୍ର ହଲାଇ ଅତିଥିମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କରୁଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତଳେ ଲୁଚି ରହିଥିଲା ସେହି ଗଭୀର କାଦୁଅର ମାୟାଜାଲ, ଯାହା ଅହଂକାରୀ ଲୌହ ଯନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରାସ କରିଵାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥିଲା।

ସେପ୍ଟେମ୍ବର ଆଠ ତାରିଖ ସକାଳେ, ଯେତେବେଳେ ପାକିସ୍ତାନୀ ପ୍ୟାଟନ୍ ଟ୍ୟାଙ୍କଗୁଡ଼ିକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗର୍ଵର ସହ ଗର୍ଜନ କରି, ଭାରତୀୟ ସୀମା ମଧ୍ୟକୁ ପ୍ରଵେଶ କଲେ, ସେତେବେଳେ ସେଗୁଡ଼ିକର ଚାଳକମାନେ ନିଜକୁ କୌଣସି ଅଜେୟ ଦେଵତା ଭାବୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଆଖୁ କିଆରୀଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ନିଜର ଵିଶାଳ ଚକଗୁଡ଼ିକୁ ଗଡ଼ାଇଦେଲେ। କିନ୍ତୁ କିଛି ବାଟ ଯାତ୍ରା କରିଵା ପରେ, ସେମାନଙ୍କର ଗୋଟିଏ ପରେ ଗୋଟିଏ ଟ୍ୟାଙ୍କ କାଦୁଅ ମଧ୍ୟରେ ଦବିଵାକୁ ଲାଗିଲା। ସେହି ଶହ ଶହ ଟନ୍ ଓଜନର ଵିଶାଳକାୟ ଲୌହ ଯନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ସାରା ଵିଶ୍ୱକୁ ଜିତିଵାର ଦାବି କରୁଥିଲେ ବି ସେଗୁଡ଼ିକ ସେଦିନ ମାଟି ଓ ପାଣିର ସାଧାରଣ ମିଶ୍ରଣ ମଧ୍ୟରେ ଅଚଳ ହୋଇଗଲେ। ଟ୍ୟାଙ୍କର ଚକଗୁଡ଼ିକ ଯେତେ ବେଗରେ ଘୁରୁଥିଲା, ସେଗୁଡ଼ିକ ସେତେ ଅଧିକ ଗଭୀରତାକୁ କାଦୁଅ ଭିତରକୁ ଧସିଯାଉଥିଲା।

ଏହା ଥିଲା ଏକ ଵିଚିତ୍ର ଓ ହାସ୍ୟାସ୍ପଦ ଦୃଶ୍ୟ। ଆମେରିକାର ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ଇଞ୍ଜିନିୟରିଂର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନମୁନାଗୁଡ଼ିକ କାଦୁଅ ଭିତରେ ଫସିଯାଇ ଛଟପଟ ହେଉଥିଵା ଵିଶାଳକାୟ କଚ୍ଛପ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ପ୍ୟାଟନ୍ ଟ୍ୟାଙ୍କ୍‌ଗୁଡ଼ିକର ଗୋଳାବାରୁଦ, ଗୁଳି ଚାଳନା ପ୍ରଣାଳୀ ଓ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ୍ ଯନ୍ତ୍ରପାତି—ସବୁକିଛି ସେହି ଦେଶୀ କାଦୁଅ ସାମ୍ନାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଵ୍ୟର୍ଥ ପ୍ରମାଣିତ ହୋଇଥିଲା। ପାକିସ୍ତାନୀମାନେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିପାରିଲେ ନାହିଁ, କି ପଛକୁ ଫେରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ସେହି ଲୌହ ଅସୁରମାନ ନିଜର ଓଜନ ଯୋଗୁଁ ନିଜେ ହିଁ କାଦୁଅର ବନ୍ଦୀ ହୋଇଗଲେ।

ଏହି ସମୟରେ, ଆଖୁ କିଆରୀଗୁଡ଼ିକର ଆଢ଼ୁଆଳରେ ଓ କାଦୁଅରୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକରେ ଛପି ରହିଥିଵା ଭାରତୀୟ ସୈନ୍ୟମାନେ ନିଜର କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଭାରତୀୟ ସେନାର ଶେରଶାହ, ପରମଵୀର ଚକ୍ର ଵିଜେତା କମ୍ପାନୀ କ୍ୱାର୍ଟର ମାଷ୍ଟର ହାବିଲଦାର ଅବଦୁଲ ହାମିଦଙ୍କ ପରି ଵୀରମାନେ ନିଜର ସାଧାରଣ, କିନ୍ତୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରୋକଲେସ୍ ଗନ୍ (RCL Gun) ସହିତ ଜିପ୍ ଉପରେ ଚଢ଼ି ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଲେ। ଯେଉଁ ଟ୍ୟାଙ୍କଗୁଡ଼ିକୁ କେହି ଭାଙ୍ଗିପାରିବେ ନାହିଁ ବୋଲି ପାକିସ୍ତାନୀମାନେ ଗର୍ଵ କରୁଥିଲେ, ସେହି ନିଶ୍ଚଳ, କାଦୁଅରେ ଫସିରହିଥିଵା ଟ୍ୟାଙ୍କଗୁଡ଼ିକୁ ଭାରତୀୟ ସୈନ୍ୟମାନେ ଗୋଟିଏ ପରେ ଗୋଟିଏ ଚିହ୍ନଟ କରି ଧ୍ୱଂସ କରିଵାକୁ ଲାଗିଲେ। ଅବଦୁଲ ହାମିଦ ନିଜର ବୁଦ୍ଧି ଓ ସାହସ ବଳରେ ଏକାକୀ ଏକାଧିକ ପ୍ୟାଟନ୍ ଟ୍ୟାଙ୍କକୁ ଜଳାଇ ଛାରଖାର କରିଦେଲେ।

ପାକିସ୍ତାନୀ ସୈନ୍ୟ ଓ ଚାଳକମାନଙ୍କର ଗର୍ଵ ମୁହୂର୍ତ୍ତକ ମଧ୍ୟରେ ଭୟ ଓ ହତାଶାରେ ପରିଣତ ହେଲା। ସେମାନେ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ ଯେ କିପରି ସେମାନଙ୍କର ଏହି କୋଟି କୋଟି ଟଙ୍କାର ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ଯୁଦ୍ଧ ଜାହାଜଗୁଡ଼ିକ କେଵଳ ପାଣି ଓ ମାଟିର ପାଣିଆ ମିଶ୍ରଣରେ ଅସହାୟ ହୋଇପଡ଼ିଛି। 

ଅନେକ ପାକିସ୍ତାନୀ ସୈନ୍ୟ ନିଜର ଜୀଵନ ବଞ୍ଚାଇଵା ପାଇଁ ସେହି ଟ୍ୟାଙ୍କଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚାଲୁ ସ୍ଥିତିରେ, କାଦୁଅ ମଧ୍ୟରେ ଛାଡ଼ି ପଳାୟନ କଲେ। ସେମାନେ ନିଜର ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର, ଗୋଳାବାରୁଦ ଏଵଂ ବହୁମୂଲ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ରପାତିକୁ ସେହିପରି ଅଵସ୍ଥାରେ ଛାଡ଼ି ଦୌଡ଼ିଵାକୁ ଶ୍ରେୟସ୍କର ମଣିଲେ।

ସେପ୍ଟେମ୍ବର ଆଠରୁ ଦଶ ତାରିଖ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଥିଵା ଏହି "ଅସଲ୍ ଉତ୍ତର ଯୁଦ୍ଧ" ଶେଷରେ ଯେଉଁ ଦୃଶ୍ୟ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଲା, ତାହା ଵିଶ୍ଵ ସମରିକ ଇତିହାସରେ ଏକ ନୂତନ ଅଧ୍ୟାୟ ଯୋଡ଼ିଥିଲା। ପ୍ରାୟ ଶହେରୁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ପାକିସ୍ତାନୀ ଟ୍ୟାଙ୍କ୍ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଯାଇଥିଲା କିମ୍ବା ଭାରତୀୟ ସେନା ଦ୍ୱାରା ଅକ୍ଷତ ଅଵସ୍ଥାରେ ଜବତ କରାଯାଇଥିଲା । ଯୁଦ୍ଧ ସମାପ୍ତ ହେଵା ପରେ ଯେଉଁ ଆଖୁ କ୍ଷେତରେ ଟ୍ୟାଙ୍କ ଫସିଥିଲା ସେଠାରେ ତହିଁର ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳରେ କେଵଳ ଧ୍ୱଂସପ୍ରାପ୍ତ ଏଵଂ କାଦୁଅରେ ପୋତି ହୋଇଥିଵା ପ୍ୟାଟନ୍ ଟ୍ୟାଙ୍କଗୁଡ଼ିକ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଉଥିଲେ।

ଭାରତୀୟ ସେନା ଏହି ଜବତ ଓ ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିଵା ଟ୍ୟାଙ୍କଗୁଡ଼ିକୁ ଏକାଠି କରି ଏକ ଵିଶାଳ ପ୍ରଦର୍ଶନୀ ସଦୃଶ ସ୍ଥାନରେ ଛିଡ଼ା କରାଇଲେ। ସେହି ସ୍ଥାନକୁ ପରେ "ପ୍ୟାଟନ୍ ନଗର" ବୋଲି ନାମିତ କରାଗଲା। ଯେଉଁ ପ୍ୟାଟନ୍ ଟ୍ୟାଙ୍କର ନାମ ଶୁଣି ଶତ୍ରୁ ଗର୍ଵରେ ଫୁଲିଉଠୁଥିଲା, ସେହି ନାମରେ ଏକ ନଗରୀ ଗଢ଼ିଉଠିଲା, କିନ୍ତୁ ତାହା କୌଣସି ଗୌରଵର ନଗରୀ ନଥିଲା ଵରଂ ତାହା ଥିଲା ଆମେରିକୀୟ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଏଵଂ ପାକିସ୍ତାନୀ ଅହଂକାରର ଏକ ମଜାଳିଆ ସମାଧିସ୍ଥଳ।

ସମସ୍ତ ପ୍ରାମାଣିକ ଦସ୍ତାବେଜ ଓ ଯୁଦ୍ଧ ଇତିହାସ ଏହି ସତ୍ୟକୁ ସ୍ୱୀକାର କରେ ଯେ ଅସଲ୍ ଉତ୍ତରର ଯୁଦ୍ଧ କେଵଳ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ରର ଯୁଦ୍ଧ ନଥିଲା, ଏହା ଥିଲା କୌଶଳ ବନାମ ଯାନ୍ତ୍ରିକ ଗର୍ଵର ଏକ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ପରୀକ୍ଷା। ପ୍ୟାଟନ୍ ନଗରର ସେହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଵାକୁ ଅନେକ ଦେଶୀ ଓ ଵିଦେଶୀ ସାମ୍ବାଦିକ ଆସିଥିଲେ। ସେମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ଦେଖିଲେ ଯେ କିପରି ସାଧାରଣ ମାଟି ଓ ପାଣିର ଏକ ସରଳ ଚକ୍ରାନ୍ତ ସାମ୍ନାରେ ଵିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ମହଙ୍ଗା ଯୁଦ୍ଧଜାହାଜଗୁଡ଼ିକ ନିଜର ଆଣ୍ଠୁ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଯାଇଥିଲେ।

କୋଟ୍ ଭିତରେ ମୋନାଲିସା,ହାଜତ ଭିତରେ ପିକାସୋ

ଚୋରି ଏକ ସାଧାରଣ ଘଟଣା, କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ମହାନ୍ ଜିନିଷ ଚୋରି ହୁଏ, ତାହା ଇତିହାସ ପାଲଟିଯାଏ। ଆମ ଗାଆଁ ଗହଳିରେ କାହାର ସାଇକେଲ୍ ଚୋରି ହେଲେ ପୋଲିସ୍ FIR ଲେଖିଵାକୁ ହୁଏତ କୁଣ୍ଠାବୋଧ କରିପାରେ। କିନ୍ତୁ ଯଦି ଗୋଟାଏ ସାଇକେଲ୍‌କୁ ଲିଓନାର୍ଡୋ ଦା ଭିନ୍ସି ଚଳାଉଥାନ୍ତେ, ତେବେ ସେହି ସାଇକେଲ୍ ଚୋରି ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ରର ରୂପ ନେଇଥାନ୍ତା। ଠିକ୍ ସେହିପରି ଏକ ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା ୧୯୧୧ ମସିହାରେ, ଯେତେବେଳେ ଫ୍ରାନ୍ସର ରାଜଧାନୀ ପ୍ୟାରିସ୍‌ର ସୁରକ୍ଷିତ Louvre Museumରୁ 'ମୋନାଲିସା' ଫେରାର୍ ହୋଇ ଯାଇଥିଲେ। ଥାନାରେ କେଶ୍ ହେଲା, "ମୋନାଲିସା ନିଖୋଜ।" ପୋଲିସ୍ ଭାବିଲା, କୌଣସି ଝିଅ ବୋଧହୁଏ ପ୍ରେମିକ ସହ ଫେରାର୍ ହୋଇଯାଇଛି। କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ଜଣାପଡ଼ିଲା ଯେ ଫେରାର୍ ହୋଇଥିଵା ମହିଳା ଜଣକ ରକ୍ତମାଂସର ନୁହେଁ ଵରଂ କାନ୍ଥରେ ଟଙ୍ଗା ହୋଇଥିଵା ଏକ ଚିତ୍ର, ସେତେବେଳେ ଫରାସୀ ସରକାରଙ୍କ ହୋସ୍ ଉଡ଼ିଗଲା।

ମୋନାଲିସା ବିଷୟରେ କୁହାଯାଏ ଯେ ତାଙ୍କ ହସରେ ଏକ ରହସ୍ୟ ଅଛି। ସେ କାହିଁକି ହସୁଛନ୍ତି, ତାହା ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେହି ବୁଝିପାରି ନାହାନ୍ତି। ମୋର ତ ସନ୍ଦେହ ହୁଏ, ସେ ବୋଧହୁଏ ପ୍ୟାରିସ୍ ପୋଲିସ୍‌ର ବୋକାମୀକୁ ଦେଖି ସେବେଠାରୁ ହସୁଛନ୍ତି। ୧୯୧୧ ମସିହା ଅଗଷ୍ଟ ୨୧ ତାରିଖ ସକାଳେ ଏକ ସାଧାରଣ ଲୋକ ଲୁଵର୍ ମ୍ୟୁଜିୟମରେ ପଶିଲା, କାନ୍ଥରୁ ମୋନାଲିସାଙ୍କ ଚିତ୍ରଟି କାଢ଼ିଲା, କୋଟ୍ ଭିତରେ ଲୁଚାଇଲା ଆଉ ସିଧା ବାହାରକୁ ଖସି ପଳାଇଲା । କେହି ଦେଖିଲେ ନାହିଁ, କେହି ପଚାରିଲେ ନାହିଁ। ଆମ ଦେଶରେ ମନ୍ଦିର ବାହାରୁ ଜୋତା ଚୋରି କଲାବେଳେ ବି ଲୋକେ ଧରାପଡ଼ି ଛେଚା ଖାଆନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏଠି ଵିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ଦାମୀ କଳାକୃତି ଏତେ ଆରାମରେ ଚୋରି ହୋଇଗଲା ଯେମିତି କିଏ ନିଜ ଶ୍ୱଶୁର ଘରୁ ଆଚାର ଡବାଟିଏ ଉଠାଇ ନେଇଯାଉଛି।

ପରଦିନ ଯେତେବେଳେ ମ୍ୟୁଜିୟମ ଖୋଲିଲା, କର୍ମଚାରୀମାନେ ଦେଖିଲେ କାନ୍ଥ ଖାଲି। ସରକାରୀ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ମାନସିକତା ସବୁଠି ସମାନ। ଯେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିଆଁ ନ ଲାଗିଛି, ସେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତେ ଶୋଇଥାନ୍ତି। ଶେଷରେ ଯେତେବେଳେ ନିଶ୍ଚିତ ହେଲା ଯେ ଚୋରି ହୋଇଛି, ପ୍ୟାରିସ୍‌ରେ ଆତଙ୍କ ଖେଳିଗଲା। ମ୍ୟୁଜିୟମ୍ ଡାଇରେକ୍ଟରଙ୍କୁ ଚାକିରିରୁ ବିଦା କରାଗଲା। ଖବରକାଗଜଗୁଡ଼ିକ ସରକାରଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଖାଇଵା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ପୋଲିସ୍ ଉପରେ ଚାପ ପଡ଼ିଲା।

ଏବେ ପୋଲିସର ନିୟମ ହେଉଛି— ଯଦି ପ୍ରକୃତ ଚୋର ମିଳୁନାହିଁ, ତେବେ ଏମିତି କାହାକୁ ଧର ଯାହାକୁ ଦେଖିଲେ ଲୋକେ ଭାବିବେ ଯେ ହଁ, ଏଇ ଲୋକଟା ହିଁ ଚୋରି କରିଥିଵ। 

କିନ୍ତୁ ଆପଣ ଭାବୁଥିବେ ସେତେବେଳେ ପୋଲିସ୍ କାହାକୁ ସନ୍ଦେହ କରିବ? କୌଣସି ପେସାଦାର ଚୋର, ମାଫିଆ ଵା ଗୁଣ୍ଡାକୁ ? ନା! ପୋଲିସ୍ ସନ୍ଦେହ କଲା ଜଣେ କଵି ଉପରେ। ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା Guillaume Apollinaire। ସେ ଥିଲେ ଜଣେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଫରାସୀ କଵି ଏଵଂ କଳା ସମାଲୋଚକ।

ଵର୍ତ୍ତମାନ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠୁଛି, କଵିଙ୍କୁ କାହିଁକି ସନ୍ଦେହ କରାଗଲା? ସମାଜରେ କଵି, ଲେଖକ ଓ ବୁଦ୍ଧିଜୀଵୀମାନଙ୍କର ସ୍ଥିତି ବଡ଼ ଅଜବ। ସେମାନେ ନିଜ କଵିତାରେ ଏତେ ଗୁଡ଼ାଏ ଵିପ୍ଳଵ, ଭଙ୍ଗାରୁଜା ଓ ପୁରୁଣା ପରମ୍ପରାକୁ ନଷ୍ଟ କରିଵାର କଥା ଲେଖିଥାନ୍ତି ଯେ ପୋଲିସ୍ ଭାବେ, "ଶଳା ଏଇଟା ହିଁ ଅସଲ ଆତଙ୍କଵାଦୀ।" ଆପୋଲିନେୟାର ଥରେ ଏକ ପ୍ରବନ୍ଧରେ ଲେଖିଥିଲେ ଯେ, "ଲୁଵର୍ ମ୍ୟୁଜିୟମକୁ ଜାଳି ଦେଵା ଉଚିତ୍!" କଵି ଲୋକ, ଭାବପ୍ରଵଣ ହୋଇ କିଛି ଗୋଟେ ବୌଦ୍ଧିକ କଥା ଲେଖିଦେଇଥିଲେ। ତାଙ୍କର କହିଵାର ଅର୍ଥ ଥିଲା ଯେ ପୁରୁଣା କଳାକୁ ଛାଡ଼ି ନୂଆ କଳା ସୃଷ୍ଟି କରିଵା ଦରକାର। କିନ୍ତୁ ଦରମାଖିଆ ପୋଲିସ୍ ଇନ୍ସପେକ୍ଟର କ'ଣ ଏହି ରୂପକ ଅଳଙ୍କାର ବୁଝିଵ ? ସେ ଭାବିଲା, ଯିଏ ମ୍ୟୁଜିୟମ୍ ଜାଳିଦେଵା କଥା କହୁଛି, ସିଏ ନିଶ୍ଚୟ ମୋନାଲିସାଙ୍କ ଚିତ୍ରଟି ଚୋରି କରିଥିବ। ଆଉ ଏକ କାରଣ ମଧ୍ୟ ଥିଲା। ଆପୋଲିନେୟାରଙ୍କର ଜଣେ ପୂର୍ଵତନ ସେକ୍ରେଟାରୀ ଥିଲା ଯିଏକି ଆଗରୁ ଲୁଵର୍ ମ୍ୟୁଜିୟମରୁ କିଛି ଛୋଟମୋଟ ମୂର୍ତ୍ତି ଚୋରି କରି ଆଣିଥିଲା ଏଵଂ ଆପୋଲିନେୟାର ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜ ଘରେ ରଖିଥିଲେ। ବାସ୍, ପୋଲିସ୍ ପାଇଁ ଏତିକି ପ୍ରମାଣ ଯଥେଷ୍ଟ ଥିଲା। ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୭, ୧୯୧୧ ମସିହାରେ ପୋଲିସ୍ ଯାଇ ଆପୋଲିନେୟାରଙ୍କ ଘରେ ପହଞ୍ଚିଲା।

"ଚାଲ ବାବୁ, ଥାନାକୁ।"

"କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଜଣେ କଵି, ମୁଁ ଜଣେ ସମାଲୋଚକ!" ଆପୋଲିନେୟାର ଯୁକ୍ତି କଲେ।

"ଥାନାରେ ପହଞ୍ଚିଵା ପରେ ତୁମର ସବୁ ସମାଲୋଚନା ଆମେ ବାହାର କରିଦେବୁ, ଆସ।" ପୋଲିସ୍ ବାବୁ କହିଲେ।

ପୋଲିସ ହାଜତ ଏକ ଏମିତି ଜାଗା ଯେଉଁଠି ବଡ଼ ବଡ଼ ଦାର୍ଶନିକଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଵିଫଳ ହୋଇଯାଏ। ଯେଉଁ କଵିମାନେ କଵିତାରେ ଛାତି ଦେଖାଇ ଗୁଳି ଖାଇଵାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥାଆନ୍ତି, ପୋଲିସର ଗୋଟିଏ ଚାପୁଡ଼ାରେ ସେମାନେ ନିଜ ଜେଜେବାପାଙ୍କଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପଡ଼ୋଶୀ କୁକୁରର ନାମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁ ସତ ଓଗାଳି ଦିଅନ୍ତି। ଆପୋଲିନେୟାରଙ୍କ ଅଵସ୍ଥା ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ହେଲା।

ଆପୋଲିନେୟାର ଥିଲେ ସୁକୁମାର ବୁଦ୍ଧିଜୀବୀ। କଫି ହାଉସ୍‌ରେ ବସି ସିଗାରେଟ୍ ଟାଣି ଟାଣି କଳା ଉପରେ ଘଣ୍ଟା ଘଣ୍ଟା ଭାଷଣ ଦେଵା ଅଲଗା କଥା ଏଵଂ ପୋଲିସ୍ ଇନ୍ସପେକ୍ଟରର ଲାଲ୍ ଆଖି ସାମ୍ନାରେ ଛିଡ଼ା ହେଵା ଅଲଗା କଥା। ପୋଲିସ୍ ତାଙ୍କୁ ଜେରା ଆରମ୍ଭ କଲା।

"କୁହ କଵି, ମୋନାଲିସା କେଉଁଠି ଅଛି?"

"ମୁଁ ଜାଣିନି ଆଜ୍ଞା। ମୁଁ କେଵଳ କଳାର ପୂଜାରୀ।"

"ତୁମେ ନିଜେ ଲେଖିଥିଲ ଲୁଵର୍ ମ୍ୟୁଜିୟମ୍ ଜାଳିଦେଵ ବୋଲି?"

"ଆଜ୍ଞା, ସେଟା ଗୋଟେ 'ମେଟାଫର୍' (Metaphor) ଥିଲା। ସାହିତ୍ୟିକ ଭାଷା।"

"ଥାନାରେ କୌଣସି ମେଟାଫର୍ ଚାଲେନି, କେଵଳ ମାଡ଼ ଚାଲେ। ସତ କୁହ, ନହେଲେ ତମ କଵିତାକୁ ଫଵିତା କରିଦେବି।"

ଏତିକି ଶୁଣିଲା ମାତ୍ରେ ଆପୋଲିନେୟାରଙ୍କ ଭିତରେ ଥିଵା ଵୀର ରସର କଵିତା ଶାନ୍ତ ରସରେ ପରିଣତ ହୋଇଗଲା। ଭୟରେ ତାଙ୍କର ପ୍ୟାଣ୍ଟ୍ ଓଦା ହୋଇଗଲା। ସେ ବୁଝିଗଲେ ଯେ ଏହି ମୂର୍ଖ ପୋଲିସ୍‌ବାଲାମାନେ ତାଙ୍କୁ ହିଁ ମୋନାଲିସା ଚୋର ସଜାଇ ଦେବେ। ମଣିଷ ଯେତେବେଳେ ବୁଡ଼ିଵାକୁ ବସେ, ସେତେବେଳେ ସେ କୁଟା ଖିଅଟିକୁ ବି ଧରେ। ଆଉ ଯଦି କୁଟା ନମିଳେ, ତେବେ ନିଜର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ସାଙ୍ଗର ଗୋଡ଼ ଟାଣେ।

ଆପୋଲିନେୟାର ଭାବିଲେ, ମୁଁ ଏକୁଟିଆ କାହିଁକି ମରିବି? ଯଦି ବୁଡ଼ିବି, ତେବେ ମୋ ସାଙ୍ଗକୁ ବି ସାଥିରେ ନେଇ ବୁଡ଼ିବି। ସେ ପୋଲିସକୁ କହିଲେ, "ଦେଖନ୍ତୁ ସାର୍, ମୁଁ ଏଥିରେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ମୋର ଏକ ସାଙ୍ଗ ଅଛି, Pablo Picasso। ସେ ଟିକେ ଆଡ଼ବାଇଆ ଚିତ୍ରକର। ସେ ବଙ୍କା ଟେହେଣା ମୁହଁ ଥିଵା ଲୋକଙ୍କର ଚିତ୍ର ଆଙ୍କେ। ତା'ର କଳା ପ୍ରତି ଭାରି ନିଶା। ହୁଏତ ସେ ହିଁ ମୋନାଲିସାକୁ ଚୋରି କରିଥିଵ।"

ବାସ୍! ଏତିକି ଦରକାର ଥିଲା। ସଙ୍କଟ ସମୟରେ ହିଁ ପ୍ରକୃତ ବନ୍ଧୁତାର ପରୀକ୍ଷା ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଆମର ଏଠି ବନ୍ଧୁ ହିଁ ବନ୍ଧୁକୁ ସଙ୍କଟ ଭିତରକୁ ଠେଲି ଦେଲା। ପୋଲିସ୍ ତୁରନ୍ତ ଏକ ଟିମ୍ ପଠାଇଲା ଏଵଂ ପାବ୍ଲୋ ପିକାସୋଙ୍କୁ ଉଠାଇ ଆଣିଲା।

ପାବ୍ଲୋ ପିକାସୋଙ୍କ ନାମଟି ଶୁଣିଲେ ଆଜି ଲୋକେ ଭକ୍ତିରେ ମୁଣ୍ଡିଆ ମାରନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ ଚିତ୍ର ଆଜି ଶହ ଶହ କୋଟି ଟଙ୍କାରେ ବିକ୍ରି ହେଉଛି। କିନ୍ତୁ ୧୯୧୧ ମସିହାରେ ପିକାସୋ କେଵଳ ଜଣେ ସଂଘର୍ଷରତ, ଅଳ୍ପ-ପରିଚିତ ଆଧୁନିକ ଚିତ୍ରକର ଥିଲେ। ସେ ପ୍ୟାରିସ୍‌ର ଏକ ଶସ୍ତା ଘରେ ରହୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଚିତ୍ର ଆଙ୍କିଵାର କ୍ୟୁବିଜିମ୍ ଶୈଳୀ ଦେଖି ସାଧାରଣ ଲୋକେ ଭାବୁଥିଲେ ଯେ ଲୋକଟା ନିଶ୍ଚୟ ପାଗଳ। ଗୋଟିଏ ମୁହଁରେ ଆଖି କେଉଁଠି ତ ନାକ ଆଉ କେଉଁଠି।

ଯେତେବେଳେ ପୋଲିସ୍ ଯାଇ ପିକାସୋଙ୍କ ଦ୍ୱାର ବାଡ଼େଇଲା, ପିକାସୋ ବୋଧହୁଏ ଭାବିଥିବେ କିଏ ଗ୍ରାହକ ଆସିଛି। କିନ୍ତୁ ପୋଲିସକୁ ଦେଖି ତାଙ୍କର ରଙ୍ଗ-ତୁଳୀ ଖସିପଡ଼ିଲା। "ଆପଣଙ୍କୁ ଆପୋଲିନେୟାର ଫସାଇଛନ୍ତି, ଚାଲନ୍ତୁ ଥାନାକୁ।"

ପିକାସୋ ଥିଲେ ଜଣେ ସ୍ପେନୀୟ ନାଗରିକ ଏଵଂ ଫ୍ରାନ୍ସରେ ରହୁଥିଲେ। ଵିଦେଶୀ ଲୋକ, ତା' ଉପରେ ପୋଲିସ୍‌ର ଧରପକଡ଼। ପିକାସୋଙ୍କର ଅଵସ୍ଥା ଶୋଚନୀୟ ହୋଇଗଲା। କୁହାଯାଏ, ମଣିଷର ଅସଲ ଚରିତ୍ର ଭୟ ସମୟରେ ହିଁ ବାହାରକୁ ଆସେ। ପିକାସୋ ନିଜ ଚିତ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ସମାଜର ନିୟମକୁ ଭାଙ୍ଗିଵାର ସାହସ ଦେଖାଉଥିଲେ, ପୋଲିସ୍ ଗାଡ଼ିରେ ବସିଲା ବେଳେ ଏକ ଭୟଭୀତ ଛୁଆ ପରି ଥରୁଥିଲେ। ସେ ଭାବୁଥିଲେ, ଏହି ଫରାସୀ ପୋଲିସ୍ ତାଙ୍କୁ ସ୍ପେନ୍‌କୁ ତଡ଼ିଦେବେ କିମ୍ବା ଆଜୀଵନ ଜେଲ୍‌ରେ ପୂରାଇଦେବେ।

ପ୍ୟାରିସ୍‌ର ଏକ ପୋଲିସ୍ ଷ୍ଟେସନ୍‌ରେ ପୋଲିସ ଅଫିସର ଜଣକ ପିକାସୋଙ୍କୁ ଚାହିଁ ପଚାରିଲେ, "ତେବେ, ତୁମେ ହିଁ ମୋନାଲିସାକୁ ଚୋରି କରିଛ?"

ପିକାସୋଙ୍କ କଣ୍ଠରୁ ସ୍ୱର ବାହାରୁ ନଥାଏ। ଡରିଯାଇ ସେ କହିଲେ, "ନାଇଁ ଆଜ୍ଞା, ମୁଁ ଚୋରି କରିନି।"

ଅଫିସର ଆପୋଲିନେୟାରଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ଆଙ୍ଗୁଠି ଦେଖାଇ କହିଲେ, "କିନ୍ତୁ ତୁମର ଏହି ସାଙ୍ଗ କହୁଛି ଯେ ତୁମେ ହିଁ ଚୋର।"

ଏବେ ଆସିଲା ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ଯାହା ଇତିହାସର ସବୁଠାରୁ ହାସ୍ୟାସ୍ପଦ ଓ କରୁଣ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ। ପିକାସୋ, ଆପୋଲିନେୟାରଙ୍କର ଅତି ଘନିଷ୍ଠ ବନ୍ଧୁ ଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ସହ ସେ ପ୍ରତିଦିନ ଖାଉଥିଲେ, ପିଉଥିଲେ ଏଵଂ କଳା ଉପରେ ଚର୍ଚ୍ଚା କରୁଥିଲେ, ସେହି ପିକାସୋ ଆପୋଲିନେୟାରଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ଏମିତି ଅପରିଚିତ ଭାବରେ ଚାହିଁଲେ ଯେମିତି କିଏ ମଙ୍ଗଳ ଗ୍ରହରୁ ଆସିଛି।

ପିକାସୋ କାନ୍ଦ କାନ୍ଦ ହୋଇ, ପୋଲିସ୍ ଅଫିସରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ଏ ଲୋକଙ୍କୁ ଜାଣିନାହିଁ! ମୁଁ ଏହାଙ୍କୁ ଜୀଵନରେ କେବେବି ଦେଖିନାହିଁ!"

ଏକଥା ଶୁଣି ଆପୋଲିନେୟାରଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଵଜ୍ର ପଡ଼ିଲା। ଯେଉଁ ସାଙ୍ଗକୁ ସେ ନିଜେ ଫସାଇଥିଲେ, ସେ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଵାକୁ ମନା କରିଦେଲା ! ଏବେ ଦୁଇ ମହାନ କଳାକାରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ନାଟକ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ତାହା ଦେଖି ସେକ୍ସପିୟର ବି ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇଯାଇଥାନ୍ତେ ।

ଆପୋଲିନେୟାର କାନ୍ଦିଵାକୁ ଲାଗିଲେ। ପିକାସୋ ବି ଭୋ ଭୋ ହୋଇ କାନ୍ଦିଵା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଦୁଇ ବୁଦ୍ଧିଜୀଵୀ, ଦୁଇ ବିପ୍ଳଵୀ କଳାକାର, ପୋଲିସ୍ ଷ୍ଟେସନରେ ଛୋଟ ପିଲାଙ୍କ ପରି ଲୁହ ଗଡ଼ାଇ କହିଵାକୁ ଲାଗିଲେ, "ମୁଁ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ଏଇଟା ମିଛ କହୁଛି, ମୁଁ ଏହାକୁ ଜାଣିନି।"

ଭାବନ୍ତୁ ତ, ଆଜି ଆମେ ଏହି ଦୁଇ ଜଣଙ୍କ ଉପରେ କେତେ ଗବେଷଣା କରୁଛୁ। ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ PhD କରୁଛନ୍ତି। ପିକାସୋଙ୍କ ପେଣ୍ଟିଂକୁ ବୁଝିଵା ପାଇଁ ଲୋକେ ମୁଣ୍ଡ ଖରାପ କରୁଛନ୍ତି। ଆଉ ସେହି ଵ୍ୟକ୍ତି ନିଜ ପ୍ରାଣ ଵିକଳରେ ନିଜର ସବୁଠାରୁ ଭଲ ସାଙ୍ଗକୁ ଚିହ୍ନିଵାକୁ ମନା କରୁଥିଲା। ଏହାକୁ ହିଁ କହନ୍ତି ମାନଵ ଚରିତ୍ରର ପ୍ରକୃତ ରୂପ। ଦର୍ଶନ, କଳା, ଆଦର୍ଶ—ଏ ସବୁ କେଵଳ ପେଟ ପୂରିଥିଵା ବେଳେ ଏଵଂ ସୁରକ୍ଷିତ ଥିଵା ବେଳେ ମନେପଡ଼େ। ଯେତେବେଳେ ଥାନାର ବେତ ପିଠି ପାଖରେ ପହଞ୍ଚେ, ସେତେବେଳେ Socialism,Idealism,Capitalism,Communism ଓ ‌Pacifism ଇତ୍ୟାଦି ସବୁ 'ଇଜିମ୍' (Ism) ବାଷ୍ପ ହୋଇ ଉଡ଼ିଯାଏ, ବଳିପଡ଼େ କେଵଳ ବଞ୍ଚିଵାର ଇଚ୍ଛା। ମୋତେ ଲାଗେ, ସେଦିନ ପିକାସୋ ନିଜ ଜୀଵନର ସବୁଠାରୁ ଵାସ୍ତଵଵାଦୀ ଅଭିନୟ କରିଥିଲେ।

ଦୁଇ କଳାକାରଙ୍କ ଏହି କାନ୍ଦଣା, ପରସ୍ପରକୁ ଦୋଷାରୋପ ଏଵଂ ଅତ୍ୟଧିକ ଭୟ ଦେଖି ମାମଲାର ତଦନ୍ତ କରୁଥିଵା ଵିଚାରପତି ଆନ୍ରି ଡ୍ରିଓଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଘୂରାଇଲା। ସେ ଜଣେ ଅଭିଜ୍ଞ ଲୋକ ଥିଲେ। ସେ ଭାବିଲେ, ଯେଉଁ ଲୋକମାନେ ନିଜ ସାଙ୍ଗକୁ ଚିହ୍ନିଵାକୁ ଭୟ କରୁଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ପୋଲିସ୍ ଷ୍ଟେସନରେ ଏମିତି ରଡ଼ି ପକାଇ କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଜୀଵନରେ ଆଉ ଯାହା ବି କରିପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଵିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ମ୍ୟୁଜିୟମରୁ ଵିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଚିତ୍ରକୁ ଏତେ ଚତୁରତାର ସହ ଚୋରି କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହି ଅକର୍ମା ବୁଦ୍ଧିଜୀଵୀମାନଙ୍କର ଏତେ ସାହସ ହିଁ ନାହିଁ। ଏମାନେ କେଵଳ କାଗଜରେ ବାଘ, ଵାସ୍ତଵରେ ମୂଷା। ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତରେ ପହଞ୍ଚିଵା ପରେ,ଵିଚାରପତି ଦୁଇ ଜଣଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷରେ ଖଲାସ କରିଦେଲେ। ପ୍ରମାଣ ଅଭାବରୁ ଏଵଂ ସେମାନଙ୍କର ଅତ୍ୟଧିକ ଭୟଭୀତ ଆଚରଣ ଯୋଗୁଁ ସେମାନେ ରକ୍ଷା ପାଇଗଲେ। କିନ୍ତୁ ଖଲାସ ହେଵା ପରେ ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ଥାନା ବାହାରକୁ ଆସିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ବନ୍ଧୁତାରେ ଯେଉଁ ଫାଟ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା, ତାହା ସହଜରେ ଯୋଡ଼ି ହେଲା ନାହିଁ। ପିକାସୋ ସାରା ଜୀଵନ ଏହି ଘଟଣାକୁ ନେଇ ଲଜ୍ଜିତ ରହିଥିଲେ। ପରଵର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ସେ କେବେବି ଏହି ଵିଷୟରେ ଖୋଲାଖୋଲି କଥା ହେଵାକୁ ପସନ୍ଦ କରୁନଥିଲେ। କିଏ ଵା ନିଜର କାପୁରୁଷତାକୁ ଡେଙ୍ଗୁରା ପିଟି କହିଵ ?

କିନ୍ତୁ ଯଦି ଆପୋଲିନେୟାର ଓ ପିକାସୋ ଚୋର ନଥିଲେ, ତେବେ ଚୋର କିଏ ଥିଲା? ଫରାସୀ ପୋଲିସ୍ ଆଗାମୀ ଦୁଇ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନ୍ଧାରରେ ବାଡ଼ି ବୁଲାଉଥିଲା କିନ୍ତୁ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର କୌଣସି ଉତ୍ତର ମିଳିପାରିନଥିଲା । ସେମାନେ ଭାବୁଥିଲେ ଏହା କୌଣସି ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଗ୍ୟାଙ୍ଗ୍‌ର କାମ। କୌଣସି କୋଟିପତି କିମ୍ବା ଅବ୍ଜପତି(Billionaire) ଏହାକୁ କିଣି ନେଇଛି। କିନ୍ତୁ ସତ କଥା ଥିଲା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସାଧାରଣ ଏଵଂ ପୋଲିସର ମୁହଁରେ ଶକ୍ତ ଚାପୁଡ଼ା ସଦୃଶ।

୧୯୧୩ ମସିହା। ମୋନାଲିସା ଚୋରି ହେଵାର ପୂରା ଦୁଇ ଵର୍ଷ ବିତିଯାଇଥାଏ। ଇଟାଲୀର ଫ୍ଲୋରେନ୍ସ ସହରର ଜଣେ ଆର୍ଟ ଡିଲର୍‌ଙ୍କ ପାଖକୁ ଏକ ଚିଠି ଆସିଲା। ଚିଠି ଲେଖିଥିଵା ଵ୍ୟକ୍ତି ଜଣକ କହିଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଅସଲି 'ମୋନାଲିସା' ଅଛି ଏଵଂ ସେ ତାକୁ ଇଟାଲୀକୁ ଫେରାଇ ଦେଵାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କିଛି ପୁରସ୍କାର ରାଶି ବଦଳରେ। ଡିଲର୍ ଜଣକ ପୋଲିସ୍ ନେଇ ପହଞ୍ଚିଲେ ଏଵଂ ଏକ ହୋଟେଲ୍ ରୁମ୍‌ରେ ଧରାପଡ଼ିଲା ପ୍ରକୃତ ଚୋର। ଚୋରର ନାମ ଥିଲା Vincenzo Peruggia। ସେ କୌଣସି ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମାଫିଆ କିମ୍ବା ବଡ଼ କଳା ସମାଲୋଚକ ନଥିଲା। ସେ ଥିଲା ଲୁଵର୍ ମ୍ୟୁଜିୟମରେ କାମ କରୁଥିଵା ଜଣେ ସାଧାରଣ ଇଟାଲୀୟ କାରିଗର । ସେ ସେହି ଗ୍ଲାସ୍ ବାକ୍ସ ତିଆରି କରିଵାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲା ଯେଉଁଥିରେ ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ରଖାଯାଉଥିଲା।

Vincenzo କିପରି ଚୋରି କଲା? ଆପଣ ଶୁଣିଲେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେବେ। କୌଣସି ହଲିଉଡ୍ ସିନେମା ଭଳି ଲେଜର୍ ବିମ୍, ହେଲିକପ୍ଟର କିମ୍ବା ବୋମା ଵିସ୍ଫୋରଣ ନଥିଲା। ସେ ସେଦିନ ମ୍ୟୁଜିୟମ୍ ବନ୍ଦ ହେଵା ବେଳେ ଏକ ଝାଡ଼ୁ ରଖାଯାଉଥିଵା ଆଲମିରା ଭିତରେ ଲୁଚି ରହିଲା। ରାତି ସାରା ସେଇଠି ଶୋଇଲା। ସକାଳେ ଯେତେବେଳେ କେହି ନଥିଲେ, ସେ ବାହାରକୁ ଆସିଲା। କାନ୍ଥରୁ ମୋନାଲିସା ଚିତ୍ରଟି କାଢ଼ିଲା। ଫ୍ରେମ୍ ଖୋଲିଲା। କାନ୍ଭାସ୍‌ଟିକୁ ନିଜର କାମ କରିଵା ବେଳେ ପିନ୍ଧୁଥିଵା ଲମ୍ବା କୋଟ୍ ଭିତରେ ଲୁଚାଇଲା ଆଉ ସିଧା ମୁଖ୍ୟ ଦ୍ୱାର ଦେଇ ବାହାରକୁ ଚାଲିଆସିଲା। ଗେଟ୍‌ରେ ଥିଵା ସିକ୍ୟୁରିଟି ଗାର୍ଡ ତାକୁ ସୁପ୍ରଭାତ ମଧ୍ୟ କହିଥିଲା! ଦୁଇ ଵର୍ଷ ଧରି ସେହି ଵିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ ମୋନାଲିସା ଚିତ୍ରଟି ପ୍ୟାରିସ୍‌ରେ ଥିଵଖ ତା'ର ଏକ ଛୋଟ ଭଡ଼ା ଘରର ଏକ ଟ୍ରଙ୍କ୍ ଭିତରେ ଲୁଚି ରହିଥିଲା, ଆଉ ପୋଲିସ୍ ପୂରା ଦୁନିଆରେ ପିକାସୋଙ୍କ ପରି ଲୋକଙ୍କୁ ଧରି ପିଟୁଥିଲା।

ଵିନ୍‌ସେଞ୍ଜୋର ଯୁକ୍ତି କ'ଣ ଥିଲା? ସେ କହିଲା ଯେ ଲିଓନାର୍ଡୋ ଦା ଭିନ୍ସି ଥିଲେ ଇଟାଲୀୟ। ତେଣୁ ତାଙ୍କର କଳାକୃତି ଇଟାଲୀର ସମ୍ପତ୍ତି। ନେପୋଲିଅନ୍ ଏହାକୁ ଚୋରି କରି ଫ୍ରାନ୍ସ ନେଇଯାଇଥିଲେ। ସେ କେଵଳ ଇଟାଲୀର ଗୌରଵକୁ ଫେରାଇ ଆଣିଵାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲା। (ସତ କଥା ହେଉଛି ଲିଓନାର୍ଡୋ ନିଜେ ହିଁ ମୋନାଲିସା ଚିତ୍ରଟିକୁ ଫ୍ରାନ୍ସର ରାଜାଙ୍କୁ ବିକ୍ରି କରିଥିଲେ, ନେପୋଲିଅନ୍ ଚୋରି କରିନଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଦେଶଭକ୍ତିର ନିଶା ଥିଵା ଲୋକଙ୍କୁ ଇତିହାସ ପଢ଼ାଇଵା ଯାହା, କାନ୍ଥରେ ମୁଣ୍ଡ ପିଟିଵା ତାହା ।ଇଟାଲୀୟମାନେ ତାକୁ ଜଣେ ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ହିରୋ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଏଵଂ ତାକୁ ମାତ୍ର କିଛି ମାସର ଜେଲ୍ ଦଣ୍ଡ ମିଳିଲା।

ଯଦି ଆମେ ଏହି ପୂରା ଘଟଣାକୁ ଦେଖିବା, ତେବେ ଏହା କୌଣସି କ୍ରାଇମ୍ ଥ୍ରୀଲର୍ ନୁହେଁ, ଵରଂ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵ୍ୟଙ୍ଗ୍ୟ କାହାଣୀ ଵିଵେଚିତ ହେଵ । ଦୁନିଆ ଯାହାକୁ ମହାନ୍ ବୋଲି ଭାବେ, ଵାସ୍ତଵରେ ତାହା କେତେ ଦୃଢ଼, ଏ ଘଟଣା ତାର ପ୍ରମାଣ ଦିଏ। 

ମୋନାଲିସା ଚୋରି ହେଵା ପୂର୍ଵରୁ ଏତେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନଥିଲା। ଏହା ଲୁଵର୍‌ର ଶହ ଶହ ଚିତ୍ର ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ଏହା ଚୋରି ହୋଇଗଲା, ଖବରକାଗଜମାନେ ଏହାକୁ ଏତେ ବଢ଼ାଇ ଚଢ଼ାଇ ଲେଖିଲେ ଯେ, ଏହା ରାତାରାତି ଏକ ଵିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ 'ସେଲିବ୍ରିଟି' ପାଲଟିଗଲା। ଲୋକେ ଖାଲି କାନ୍ଥ ଦେଖିଵା ପାଇଁ ଟିକେଟ୍ କିଣିଵାକୁ ଲାଗିଲେ! ଅର୍ଥାତ୍ ଲୋକେ କଳାକୁ ସମ୍ମାନ କରୁନାହାନ୍ତି ଵରଂ 'ପ୍ରସିଦ୍ଧି' ଓ ଚାଞ୍ଚଲ୍ୟକୁ ସମ୍ମାନ କରୁଛନ୍ତି । ଏକ ଜିନିଷର ମୂଲ୍ୟ ସେତେବେଳେ ବଢ଼ିଯାଏ, ଯେତେବେଳେ ତାହା ଆମ ପାଖରେ ନଥାଏ।

ଆଉ ସେହି କାନ୍ଭାସ୍ ଭିତରେ ବନ୍ଦୀ ଥିଵା ମହିଳା ଜଣକ ସବୁ ଦେଖୁଥିଲା। ସେ ଦେଖିଲା କିପରି ଜଣେ ଇଟାଲୀୟ ତାକୁ କୋଟ୍‌ରେ ଗୁଡ଼ାଇ ନେଇଗଲା, କିପରି ପ୍ୟାରିସ୍ ପୋଲିସ୍ ଖାଲି ହାତରେ ମାଛି ମାରିଲା ଏଵଂ କିପରି ପିକାସୋଙ୍କ ଭଳି ମହାନ୍ ଲୋକେ ତା ପାଇଁ ଥାନାରେ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ନିଜ ସମ୍ମାନ ହରାଇଲେ। ବୋଧହୁଏ, ମୋନାଲିସାର ସେହି ରହସ୍ୟମୟୀ ହସ ପଛରେ ଏହି ଭଵିଷ୍ୟତର ଘଟଣାକୁ ଦେଖି ଆଗୁଆ ହସିଵାର ଲକ୍ଷଣ ଲୁଚି ରହିଥିଲା। ଅଵଶ୍ୟ ପିକାସୋ ପରେ ଦୁନିଆର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଚିତ୍ରକର ହେଲେ। ଆପୋଲିନେୟାର କଵିତାରେ ନୂଆ ଯୁଗ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଲୁଵର୍ ମ୍ୟୁଜିୟମର ସୁରକ୍ଷା କଡ଼ାକଡ଼ି କରାଗଲା। କିନ୍ତୁ ଇତିହାସର ପୃଷ୍ଠାରେ ସେହି ୧୯୧୧ ମସିହା ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୭ ତାରିଖର ଦିନଟି ସବୁଦିନ ପାଇଁ ଲିପିବଦ୍ଧ ହୋଇଗଲା—ଯେଉଁ ଦିନ କଳା ଜଗତର 'ବାଘ'ମାନେ ପୋଲିସ୍ ଷ୍ଟେସନରେ 'ବିରାଡ଼ି' ପାଲଟି ଯାଇଥିଲେ। ଯଦି ଵ୍ୟଙ୍ଗ୍ୟସମ୍ରାଟ୍ ହରିଶଙ୍କର ପରସାଇ ଆଜି ଥାଆନ୍ତେ, ସେ ହୁଏତ ଏହି ଘଟଣା ଉପରେ ଏତିକି କହିଥାନ୍ତେ, "ମହାପୁରୁଷମାନଙ୍କୁ କେଵଳ ପୁସ୍ତକରେ ମହାନ୍ ରହିଵାକୁ ଦିଅ। ଯଦି ସେମାନଙ୍କୁ ଥାନାକୁ ନେଇଆସିଵ, ତେବେ ସେମାନେ ତୁମ ସାହିର ଭିକାରିଠାରୁ ବି ଅଧିକ ଦୟନୀୟ ଦେଖାଯିବେ।"