ଚେରି ବଗିଚାର କାହାଣୀ(The Cherry Orchard)

(ପ୍ରଥମ ଭାଗ—ଆଗମନ)

 ମେ ମାସର ପ୍ରଭାତ । ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଉଥିଲା, ଆକାଶ ଗୋଲାପୀ ରଙ୍ଗରେ ରଙ୍ଗେଇ ହୋଇଥିଲା । ରୁଷିଆର ଏକ ପୁରୁଣା ଜମିଦାରୀରେ ଚେରି ଗଛଗୁଡ଼ିକରେ ଧଳା ଧଳା ଫୁଲ ଫୁଟିଥିଲା । ହଜାରେ ଗଛ - ଧାଡ଼ି ଧାଡ଼ି, ଯେତେଦୂର ଆଖି ଯାଏ । ଵସନ୍ତର ସୁଗନ୍ଧରେ ସାରା ଵଗିଚା ମହକୁଥିଲା । ମହୁମାଛି ଫୁଲରେ ଗୁଞ୍ଜରି ଉଠୁଥିଲେ । ପକ୍ଷୀମାନେ କିଚିରିମିଚିରି ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ ।

ବୁଢ଼ା ସେଵକ Firs ଘର ସାମ୍ନାରେ ବୁଲୁଥିଲେ । ସେ ଅଶୀ ଵର୍ଷରୁ ଅଧିକ, ଧଳା କେଶ, କୁଞ୍ଚିତ ମୁହଁ । କିନ୍ତୁ ଆଜି ତାଙ୍କର ଆଖିରେ ଏକ ଚମକ ଥିଲା । ସେ ଯୁଵ କିରାଣୀ Dunyashaକୁ ଡାକିଲେ ।

"Dunyasha ! ମାଲିକାଣୀ ଆସୁଛନ୍ତି! ପାଞ୍ଚ ଵର୍ଷ ପରେ ! ସବୁକିଛି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ରଖ !"

Dunyasha ଦୌଡ଼ୁଥିଲା, ହାତରେ ଫୁଲ, ତା'ର ଆଖିରେ ଉତ୍ତେଜନା । ସେ ଏକ ରୂପସୀ ଯୁଵତୀ, ସର୍ଵଦା ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖୁଥିଲା । "Firs, ମୁଁ ଏତେ ଉତ୍ସାହିତ! ମୁଁ କେବେ ବି Paris ରୁ ଫେରୁଥିଵା କାହାକୁ ଦେଖିନି!"

ଘର ଦ୍ୱାରରେ ଆଉ ଦୁଇଜଣ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ । Lopakhin - ଚାଳିଶ ଵର୍ଷର ଜଣେ ଧନୀ ଵ୍ୟଵସାୟୀ,ଉଚ୍ଚ ଶରୀର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତ ଓ ସୁନ୍ଦର ଚେହେରା ଯୁକ୍ତ ଵ୍ୟକ୍ତି । ତାଙ୍କର ଜାମା ମହଙ୍ଗା କିନ୍ତୁ ଶୈଳୀହୀନ । ସେ ଉପରକୁ ଉଠିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଵ୍ୟଵହାରରେ ଏଵେ ମଧ୍ୟ କୃଷକର ଚିହ୍ନ ଥିଲା ।

ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଥିଲେ Dunyashaର ପ୍ରେମିକ Yasha - ପାରିସରୁ ଫେରୁଥିଵା ଏକ ଅହଂକାରୀ ଯୁଵକ ସେଵକ । ସେ ସିଗାରେଟ୍ ପିଉଥିଲା, ଫ୍ରେଞ୍ଚ୍ ଜାମା ପିନ୍ଧିଥିଲା, ସବୁକିଛି ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତୁଚ୍ଛ ଜ୍ଞାନ କରୁଥିଲା ।

Lopakhin ଘଣ୍ଟା ଦେଖୁଥିଲେ । "ରେଳଗାଡ଼ି କେବେ ଆସିଵ? ମୁଁ ବହୁତ ବେଳୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛି ।" ସେ ନିଜକୁ ନିଜେ କହୁଥିଲେ - "Lyubov Andreyevna! ସେ ମୋତେ ପିଲାଦିନେ କେତେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲେ । ମୋର ବାପା ମାଡ଼ ମାରିଥିଲା, ସେ ମୋର ମୁହଁ ଧୋଇ ଦେଇଥିଲେ, ମୋତେ ଦୟା ଦେଖାଇଥିଲେ । ଆଜି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରିବି..."

ହଠାତ୍ ଦୂରରୁ ଗାଡ଼ିର ଶବ୍ଦ । Dunyasha ଚିତ୍କାର କଲା - "ଆସିଗଲେ! ସେମାନେ ଆସିଗଲେ!"

ଗାଡ଼ି ଅଟକିଲା । ପ୍ରଥମେ ଓହ୍ଲାଇଲେ Lyubov Andreyevna Ranevskaya - ପଚାଶ ଵର୍ଷର ଜଣେ ସୁନ୍ଦରୀ ମହିଳା, ଧଳା ରଙ୍ଗର ଜାମା, ଆଖିରେ ଲୁହ । ତା'ପରେ ତାଙ୍କ ସତର ଵର୍ଷର କନ୍ୟା Anya - ତାଜା, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆଖି । ତା'ପରେ ଭାଇ Leonid Gayev - ପଚାଶ ଵର୍ଷରୁ ଅଧିକ, ଧୂସର କେଶ, ସୁନ୍ଦର ଜାମା, କିନ୍ତୁ କିଛି ଵାଳସୁଳଭ ଭାଵ ।

Ranevskaya ଘର ଦେଖିଲେ, ଵଗିଚା ଦେଖିଲେ । ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଶରୀର କମ୍ପିଲା । "ଓ ଭଗଵାନ! ମୋର ଘର! ମୋର ପ୍ରିୟ,ଅତି ଆପଣାର ଜନ୍ମଭୂମି !" ସେ ଘର ଭିତରକୁ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ହୋଇ ପଶିଗଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଠରୀକୁ ଦେଖିଲେ, ଆସବାବକୁ ଛୁଇଁଲେ । "ମୋର ପିଲାଦିନର କୋଠରି! ଏଠାରେ ମୁଁ ଶୋଇଥିଲି! ଏଇ ଝରକା ଦେଇ ଵଗିଚା ଦେଖୁଥିଲି!" ସେ ଝରକା ପାଖକୁ ଗଲେ, ଚେରି ଫୁଲ ଦେଖିଲେ । "ଏବେ ମଧ୍ୟ ସବୁକିଛି ଧଳା! ମୋର ପ୍ରିୟ ଵଗିଚା!"

Gayev ମଧ୍ୟ ଭାବୁକ ହୋଇଥିଲେ । ସେ ଏକ ପୁରୁଣା ବୁକ୍‌କେସ୍‌କୁ ଦେଖିଲେ । "ଆହା! ମୋର ପ୍ରିୟ ବୁକ୍‌କେସ୍! ଏକ ଶତାବ୍ଦୀରୁ ଅଧିକ ପୁରୁଣା! ତୁମେ ଏଠାରେ ଠିଆ ହୋଇଛ, ଜ୍ଞାନ ଓ ସଦ୍‌ଭାଵର ପ୍ରତୀକ!" ସେ ଲମ୍ଵା ଭାଷଣ ଦେଵାକୁ ଲାଗିଲେ, କିନ୍ତୁ Anya ତାଙ୍କୁ ଅଟକାଇଲା । "ମାମୁଁ - ଈଶାରା କରି ଚୁପ୍ ରହିଵାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲା !"

Lopakhin ଦ୍ୱାର ପାଖରେ ଠିଆ ହୋଇଥିଲେ, ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ । Ranevskaya ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ । "Lopakhin! ତୁମେ? ଏତେ ସକାଳୁ?" ସେ ତାଙ୍କୁ ଜାବୁଡ଼ି ଧରିଲେ ।

Lopakhin ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇଗଲେ, ଖୁସି ହୋଇଗଲେ । "ହଁ, ମୁଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲି । ମୁଁ... ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ କିଛି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଵାକୁ ଚାହୁଁଛି ।"

କିନ୍ତୁ ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଆଉ ଅନେକେ ଆସିଲେ । Ranevskayaଙ୍କ ଦତ୍ତକ କନ୍ୟା Varya - ଚଵିଶ ଵର୍ଷ, କଳା ପୋଷାକ, ଗମ୍ଭୀର ମୁହଁ । ସେ ଘର ସମ୍ଭାଳୁଥିଲା, ସର୍ଵଦା ଚିନ୍ତିତ, ସର୍ଵଦା କାମରେ ଵ୍ୟସ୍ତ । ସେ ମାଆଙ୍କୁ ଜାବୁଡ଼ି ଧରିଲା, କାନ୍ଦିଵାକୁ ଲାଗିଲା ।

ଆଉ ଆସିଲେ Anyaର ପୁରୁଣା ଶିକ୍ଷକ Peter Trofimov - ଚବିଶ ଵର୍ଷ, ଚଷମା ପିନ୍ଧିଥିଲେ,କେଶ ତାଙ୍କର ଅସଜଡ଼ା, ଜାମା ପୁରୁଣା । ସେ "ଚିରକାଳୀନ ଛାତ୍ର" - ସର୍ଵଦା ପଢ଼ୁଥିଲା, ସର୍ଵଦା ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖୁଥିଲା, କିନ୍ତୁ କେଵେ କିଛି ପୂରା କରୁନଥିଲା ।

Ranevskaya ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ହଠାତ୍ କାନ୍ଦିଵାକୁ ଲାଗିଲେ । "Petya! ତୁମେ? ତୁମେ ମୋର Grish ର ଶିକ୍ଷକ ଥିଲ... ମୋର ପୁଅ..." ସେ ଆଉ କହି ପାରିଲେ ନାହିଁ, କେଵଳ କାନ୍ଦିଲେ ।

Trofimov ମଧ୍ୟ ଭାବୁକ ହୋଇଥିଲେ । "କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ... ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଲି..."

(ଦ୍ଵିତୀୟ ଭାଗ —ଵାସ୍ତଵିକତା)

ଘରଟି କୋଳାହଳରେ କମ୍ପିଉଠୁଥିଲା । ଲୋକମାନେ ଚା ପିଉଥିଲେ, କଥାଵାର୍ତ୍ତା ହେଉଥିଲେ, ହସୁଥିଲେ । କିନ୍ତୁ Lopakhin ଏକ କୋଣରେ ଵସି ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ । ଶେଷରେ ସେ ସାହସ ସଂଗ୍ରହ କରି କହିଲେ ।

"ମ୍ୟାଡାମ୍, Leonid Andreyevich, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଵାକୁ ଚାହୁଁଛି ।" ସେ ଏକ କାଗଜ ବାହାର କଲେ । "ଆପଣଙ୍କର ଏଷ୍ଟେଟ୍ ଋଣରେ ବୁଡ଼ି ଯାଇଛି । ଆଗଷ୍ଟ ୨୨ ତାରିଖରେ ଏହା ନିଲାମ ହେଵ । ଯଦି ଆପଣ କିଛି କରନ୍ତି ନାହିଁ, ତେଵେ ସବୁକିଛି ହଜିଯିଵ ।"

Ranevskaya ଓ Gayev ଚମକି ଉଠିଲେ । "କଣ? କେମିତି? ଏହା ସମ୍ଭଵ ନୁହେଁ!"

Lopakhin ଧୈର୍ଯ୍ୟର ସହିତ ବୁଝାଇଲେ । "କିନ୍ତୁ ମୋର ଏକ ଯୋଜନା ଅଛି । ଏକ ଉପାୟ ଅଛି ସବୁକିଛି ଵଞ୍ଚାଇଵାର । ଏହି ଚେରି ଵଗିଚାକୁ କାଟି ଦିଅନ୍ତୁ । ଜମିକୁ ଛୋଟ ଛୋଟ ପ୍ଲଟରେ ଵିଭାଜନ କରନ୍ତୁ । ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳୀନ କଟେଜ୍ ନିର୍ମାଣ କରନ୍ତୁ, ଭଡ଼ାରେ ଦିଅନ୍ତୁ । ନଦୀ ପାଖରେ ଜମି - ଲୋକମାନେ ବହୁତ ଟଙ୍କା ଦେବେ । ଆପଣ ଵର୍ଷକୁ ପଚିଶ ହଜାର ରୁବଲ୍ ପାଇଯିଵେ!"

Ranevskaya ଆଖି ଚିଲ୍‌କାଇଲେ । "ଚେରି ବଗିଚା କାଟି ଦେଵା? ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳୀନ କଟେଜ୍? ତୁମେ ଏସବୁ କଣ କହୁଛ, Lopakhin? ମୁଁ ବୁଝିପାରୁନି ।"

Gayev କ୍ରୋଧିତ ହୋଇଗଲେ । "ୟେ କେମିତିକା ଅଵାନ୍ତର କଥା ! ଏହି ବଗିଚା କେଵଳ ଗଛର ସମୂହ ନୁହେଁ! ଏହା ଆମର ପରିଵାରର ଆତ୍ମା! ଏହା ସାରା ପ୍ରଦେଶରେ ଵିଖ୍ୟାତ! ଏନସାଇକ୍ଲୋପିଡିଆରେ ଏହାର ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି! ଏହା ଏକ ଐତିହାସିକ ଧରୋହର!"

Lopakhin ହତାଶ ହୋଇଗଲେ । "କିନ୍ତୁ ଏହି 'ଐତିହାସିକ ଧରୋହର' ଵିକ୍ରି ହୋଇଯିଵ! ଆପଣଙ୍କର କିଛି ରହିଵ ନାହିଁ! ଦୟାକରି ଵାସ୍ତଵିକତା ବୁଝନ୍ତୁ!"

କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଶୁଣୁନଥିଲେ । Ranevskaya କହିଲେ, "ମୁଁ ଥକି ଯାଇଛି । ମୋତେ ଵିଶ୍ରାମ କରିଵାକୁ ଦିଅ । ଆମେ ପରେ ଏ ଵିଷୟରେ କଥା ହେଵା ।"

Lopakhin ଵାହାରକୁ ଗଲେ,ନିରାଶାରେ ମୁଣ୍ଡ ହଲାଇଲେ । "ସେମାନେ ବୁଝୁନାହାଁନ୍ତି! ସେମାନେ ବୁଝିଵେ ନାହିଁ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁକିଛି ନଷ୍ଟ ହୋଇନଯାଏ !"

(ତୃତୀୟ ଭାଗ —ପୁରୁଣା ଜୀଵନ)

ଦିନ ଗଡ଼ିଵାକୁ ଲାଗିଲା । ଘରେ ଜୀଵନ ପୂର୍ଵ ଭଳି ଚାଲିଲା - ଯେମିତି କିଛି ହେଉନି, ଯେମିତି କୌଣସି ବି ସଙ୍କଟ ନାହିଁ ।

Ranevskaya ସକାଳୁ ଵିଳମ୍ବରେ ଉଠୁଥିଲେ, ବଗିଚାରେ ବୁଲୁଥିଲେ, ଅତୀତ ଵିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ । ସେ ନିଜ ପିଲାଦିନ ମନେ ପକାଉଥିଲେ, ନିଜ ମା'ଙ୍କ କଥା ଭାବୁଥିଲେ ଯିଏ ଏଇ ବଗିଚାରେ ବୁଲୁଥିଲେ । ଏଵଂ ତା'ପରେ - Grishaଙ୍କ କଥା ବି ତାଙ୍କର ମନ ପଡ଼ୁଥିଲା । Ranevskayaଙ୍କର ସେଇ ଛୋଟ ପୁଅଟି ସାତ ଵର୍ଷ ଵୟସରେ ଏଇ ପାଖ ନଦୀରେ ବୁଡ଼ି ମରିଯାଇଥିଲା । ସେ ଦିନଟି ସେ କେଵେ ଭୁଲି ପାରୁନଥିଲେ । ଜୁନ୍ ମାସ, ଗରମ ଦିନ । Grisha ନଦୀରେ ଖେଳୁଥିଲା । ହଠାତ୍ ଚିତ୍କାର ଶୁଣାଗଲା । ସେ ଦୌଡ଼ି ଯାଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ବହୁତ ଡେରି ହୋଇଯାଇଥିଲା । ପାଣିରେ କେଵଳ Grishaର ଛୋଟ ଟୋପୀ ଭାସୁଥିଲା ।

ସେହି ଦିନ ପରେ ସେ ଏଇଠି ଆଉ ଶାନ୍ତିରେ ରହିପାରିନଥିଲେ । ସବୁକିଛି ତାଙ୍କୁ Grishaର କଥା ମନେ ପକାଇ ଦେଉଥିଲା । ସେ Paris ପଳାଇଯାଇଥିଲେ । ସେଠାରେ ସେ ଜଣେ ଵ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଭେଟିଥିଲେ - ଜଣେ ଯୁଵକ, ସୁନ୍ଦର, କିନ୍ତୁ ନିଷ୍ଠୁର । ସେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଭଲ ଵ୍ୟଵହାର କରୁଥିଲା, ତାଙ୍କ ଟଙ୍କା ଖର୍ଚ୍ଚ କରୁଥିଲା, ଅନ୍ୟ ମହିଳାମାନଙ୍କ ସହ ସମ୍ପର୍କ ରଖୁଥିଲା । କିନ୍ତୁ ସେ ତାଙ୍କୁ ଭଲପାଉଥିଲେ - କିମ୍ଵା ଭଲପାଉଥିଵା ଭାବୁଥିଲେ । ସେ ସବୁକିଛି ଜାଣିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ପାରୁନଥିଲେ ।

ଶେଷରେ, ଯେତେଵେଳେ ସମସ୍ତ ଟଙ୍କା ସରିଗଲା, ସେ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲା । Ranevskaya ଏକ ହୋଟେଲ୍‌ରେ ଏକାକୀ ଵସିଥିଲେ, ଏକ ବୋତଲ ଵିଷ ହାତରେ ଥିଲା । କିନ୍ତୁ ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ Anya ର ଟେଲିଗ୍ରାମ୍ ଆସିଲା - "ମା, ଫେରି ଆସ । ଆମକୁ ତୁମର ଆଵଶ୍ୟକତା ଅଛି ।" ଏଵଂ ସେ ଫେରି ଆସିଥିଲେ ।

Gayev ଦିନସାରା ବିଲିୟାର୍ଡ଼ ଖେଳୁଥିଲେ - କିନ୍ତୁ କଳ୍ପନାରେ । ସେ ହାତ ହଲାଉଥିଲେ, କହୁଥିଲେ - "Yellow to the corner! Double the red! Cut into the middle pocket!" ସେ ମିଠା ଅଧିକ ଖାଉଥିଲେ - ତାଙ୍କର ପକେଟ୍ ସର୍ଵଦା କାରାମେଲରେ ଭରା ଥିଲା ।

ସେ ମଧ୍ୟ ଲମ୍ଵା ଲମ୍ଵା ଭାଷଣ ଦେଉଥିଲେ - ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ, ପ୍ରକୃତିକୁ, ମାନଵତାକୁ । "ହେ ପ୍ରକୃତି! ତୁମେ କେତେ ସୁନ୍ଦର! ତୁମେ ଜୀଵନ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ଉଭୟକୁ ଧାରଣ କରୁଛ! ତୁମେ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛ ପୁଣି ଵିନାଶ ବି କରୁଛ!" ସମସ୍ତେ ଶୁଣୁଥିଲେ, ଚୁପ୍ ରହୁଥିଲେ, ତା'ପରେ କେହି କହୁଥିଲା - "ମାମୁଁ, ଦୟାକରି ଚୁପ୍ ରୁହନ୍ତୁ!"

Varya ସକାଳରୁ ସନ୍ଧ୍ୟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କାମ କରୁଥିଲା । ସେଵକମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରତି ଦୃଷ୍ଟି ଦେଉଥିଲା, ହିସାବ ରଖୁଥିଲା,ଭଲ ମନ୍ଦ ଦେଖାଶୁଣା କରୁଥିଲା । ତା'ର ଚାବିର ଗୁଚ୍ଛ ବେଲ୍ଟରେ ଝୁଲୁଥିଲା - ସେ ଚାବି ଗୁଚ୍ଛର ଝଣଝଣ ଶବ୍ଦରୁ ଦୂରରୁ ହିଁ ତାହାର ଉପସ୍ଥିତି ଜାଣି ହୋଇଯାଉଥିଲା । ସେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଥିଲା, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖୁଥିଲା । କିନ୍ତୁ ଗଭୀରରେ, ସେ Lopakhinଙ୍କୁ ଭଲପାଉଥିଲା - ଏଵଂ ଅପେକ୍ଷା କରିଥିଲା ଯେ ଦିନେ ସେ ତାକୁ ଵିଵାହ ପ୍ରସ୍ତାଵ ଦେବେ ।

Anya ଓ Trofimov ବଗିଚାରେ ବୁଲୁଥିଲେ, କଥା ହେଉଥିଲେ । Trofimov ତାଙ୍କୁ ବୁଝାଉଥିଲେ - "ଏହି ସୁନ୍ଦର ବଗିଚା ଦେଖ, Anya । କିନ୍ତୁ ଏହା କିପରି ତିଆରି ହୋଇଥିଲା? ଦାସମାନଙ୍କର ପରିଶ୍ରମରେ! ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଛରେ ଏକ ଦାସର ଆତ୍ମା କାନ୍ଦୁଛି । ଏହା ପୁରୁଣା ଶୋଷଣର ପ୍ରତୀକ! ଆମକୁ ନୂଆ ରୁଷିଆ ଗଢ଼ିଵାକୁ ପଡ଼ିଵ - ଏକ ସ୍ୱାଧୀନତା ଓ ସମାନତାର ଦେଶ! ଆମକୁ ପରିଶ୍ରମ କରିଵାକୁ ପଡ଼ିଵ, Anya । ଏହା ମାନଵତାର କର୍ତ୍ତଵ୍ୟ!"

Anya ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣୁଥିଲା,ତା ଆଖିରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଚମକ ଥିଲା । "ହଁ, Petya! ତୁମେ ଠିକ୍ କହୁଛ! ଆମେ ନୂଆ ବଗିଚା ତିଆରି କରିଵା - ଅଧିକ ସୁନ୍ଦର, ଅଧିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ! ଆମେ କାମ କରିଵା, ଅଧ୍ୟୟନ କରିଵା! ଓ Petya, ମୁଁ କେତେ ଖୁସି ଜାଣିଛ ! ୟେ ଜୀଵନ କେତେ ସୁନ୍ଦର ସତେ!"

ସେଵକମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ନିଜର ଜୀଵନ ଥିଲା । Dunyasha, Yashaକୁ ଭଲପାଉଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସେ ତାଙ୍କୁ ତୁଚ୍ଛ ଜ୍ଞାନ କରୁଥିଲା । "ତୁମେ ଗାଁର ଝିଅ," ସେ କହୁଥିଲା । "ତୁମେ Paris ଦେଖିନାହଁ! ତୁମେ କିଛି ବୁଝନି!"

କିରାଣୀ Epihodov - ଜଣେ ଅଦକ୍ଷ, ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଵ୍ୟକ୍ତି - ମଧ୍ୟ Dunyashaକୁ ପ୍ରେମ କରୁଥିଲା । ସେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଗିଟାର୍ ବଜାଉଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସର୍ଵଦା କିଛି ନା କିଛି ଭୁଲ୍ ହେଉଥିଲା । ସେ ସିଡ଼ିରେ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲା, ଜିନିଷ ଭାଙ୍ଗୁଥିଲା କିମ୍ବା ହଜିଯାଉଥିଲା । ସେ ସର୍ଵଦା କହୁଥିଲା - "ପ୍ରତିଦିନ ମୋ ଜୀଵନରେ କିଛି ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଘଟେ!"

 (ଚତୁର୍ଥ ଭାଗ —ବଗିଚା ପାଖରେ ସନ୍ଧ୍ୟା)

ଜୁନ୍ ମାସର ଏକ ସୁନ୍ଦର ସନ୍ଧ୍ୟା । ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ହେଇ ଆସୁଥାଇ । ସମସ୍ତେ ବଗିଚା ପାଖରେ ପୁରୁଣା ଚାପେଲ୍ କାଖରେ ବସିଥିଲେ । ଦୂରରୁ ସଙ୍ଗୀତ ଭାସି ଆସୁଥିଲା - କେହି ଅଜ୍ଞାତ ଵ୍ୟକ୍ତି ଗାଉଥିଲା ।

Lopakhin ଆସିଲେ । ସେ ପୁଣି ଚେଷ୍ଟା କଲେ ସେମାନଙ୍କୁ ବୁଝାଇଵାକୁ । "ଦୟାକରି ବୁଝନ୍ତୁ! ଆଉ କେଵଳ ଦୁଇମାସ ବାକି ଅଛି ! ଆଗଷ୍ଟ ୨୨ ତାରିଖ ଆସୁଛି! ଶୀଘ୍ର ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଅନ୍ତୁ!"

Ranevskaya ଉତ୍ତର ଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ କଥା ଵିଷୟରେ । "Lopakhin, ମୋତେ କୁହ - ତୁମେ Varyaକୁ ଵିଵାହ କରିଵ କି? ସେ ତୁମକୁ ବହୁତ ଭଲପାଏ ।"

Lopakhin ଅସହଜ ହୋଇଗଲେ । "ମୁଁ... ମୁଁ ଜାଣେ ନାହିଁ । ସେ ଜଣେ ଭଲ ମହିଳା, କିନ୍ତୁ... ମୁଁ ସର୍ଵଦା କାମରେ ଵ୍ୟସ୍ତ । ମୋର ସମୟ ନାହିଁ ପ୍ରେମ ପାଇଁ!"

"କାମ, କାମ, କାମ!" Gayev କହିଲେ । "ଏହା ହିଁ ସବୁକିଛି ନୁହେଁ, ବାବୁ Lopakhin! ଜୀଵନରେ ଅନ୍ୟ ଜିନିଷ ମଧ୍ୟ ଅଛି - ସଂସ୍କୃତି, କଳା, ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ!"

Lopakhin ହସିଲେ । "ହଁ, ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଭଲ । କିନ୍ତୁ ଏହା ଋଣ ପରିଶୋଧ କରି ପାରେନାହିଁ । ପେଟକୁ ଦାନା ଯୋଗାଇପାରେ ନାହିଁ ।‌"

ହଠାତ୍ ଦୂରରୁ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଶବ୍ଦ ଶୁଭିଲା - ଯେମିତି କୌଣସି ତାର ଛିଣ୍ଡିଗଲା । ଏକ ଦୁଃଖର, ମରିଯାଉଥିଵା ସ୍ୱର । ସମସ୍ତେ ଚୁପ୍ ହୋଇଗଲେ ।

"ଏହା କଣ ଥିଲା?" Ranevskaya ଫୁସ୍ ଫୁସ୍ କରି ପଚାରିଲେ ।

"ବୋଧହୁଏ କୌଣସି ଖଣିରେ କିଛି ପଡ଼ିଲା," Lopakhin କହିଲେ । "ବହୁତ ଦୂରରେ ଖଣି ଅଛି ।"

କିନ୍ତୁ Ranevskaya କମ୍ପୁଥିଲେ । "ମୋତେ ଏହା ଠିକ୍ ଲାଗୁନାହିଁ। ଏହା ଏକ ଅଶୁଭ ଘଟଣାର ପୂର୍ଵାଭାସ ହୋଇପାରେ !"

Trofimov ଉଠିଲେ । ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତକୁ ଚାହିଁଲେ, ତା'ପରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ । "ତୁମେ ଦେଖ, ମାନଵତା ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଛି, ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉଛି । ଆଜି ଯାହା ଆମ ପାଇଁ ଅସମ୍ଭଵ, ଆସନ୍ତାକାଲି ସାଧାରଣ ହେଵ । କିନ୍ତୁ ଆମକୁ କାମ କରିଵାକୁ ପଡ଼ିଵ! ଆମକୁ ସତ୍ୟ ଖୋଜୁଥିଵା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିଵାକୁ ପଡ଼ିଵ!"

"କାମ!" Lopakhin ସହମତ ହେଲେ । "ହଁ, ଆମକୁ କାମ କରିଵାକୁ ପଡ଼ିଵ । କିନ୍ତୁ କେତେ ଲୋକ ପ୍ରକୃତରେ କାମ କରନ୍ତି? ତୁମେ ଦେଖ - ଏଇ ଘରେ, ଏଇ ଏଷ୍ଟେଟ୍‌ରେ କେହି କାମ କରନ୍ତିନାହିଁ! କେଵଳ, ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖନ୍ତି । ହେଣ୍ଡି ମାରନ୍ତି । ବଡ଼ବଡ଼ କଥା କୁହନ୍ତି ! କିନ୍ତୁ କାମ ଘର ଶୂନ ! "

ଏତିକିବେଳେ ସେଠାକୁ ଜଣେ ଭିକାରୀ ଆସିଲା - ଜରାଜୀର୍ଣ୍ଣ ଫଟା ଛିଣ୍ଡା କପଡ଼ା ପିନ୍ଧିଥିଵା କଙ୍କାଳସାର ଗରିବଟି ଭିକ ମାଗିଲା । Ranevskaya ତାଙ୍କୁ ଏକ ସୁନାର ମୁଦ୍ରା ଦେଲେ - ତାଙ୍କର ଶେଷ ଟଙ୍କା । Varya ରାଗିଗଲା । "ମା! ତୁମର ନିଜର ଟଙ୍କା ନାହିଁ! ତୁମେ କାହିଁକି...?"

"କିନ୍ତୁ ସେ ଏତେ ଗରିବ !" Ranevskaya କହିଲେ । "ମୁଁ ଦୁଃଖିତ ତାକୁ ଯେତିକି ସାହାଯ୍ୟ ଅରିଵା କଥା କରିପାରିଲି ନାହିଁ!"

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହୋଇଗଲା । ସମସ୍ତେ ଘରକୁ ଫେରିଲେ । କେଵଳ Anya ଓ Trofimov ରହିଲେ ।

Trofimov ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "Anya, ତୁମେ ଏତେ ସୁନ୍ଦର, ଏତେ ନିଷ୍ପାପ ! ତୁମେ ପୁରୁଣା ଜୀଵନରୁ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱ! ତୁମେ ଏହି ଘର, ଏହି ବଗିଚା ଛାଡ଼ିପାରିଵ! ତୁମର ସମସ୍ତ ଜୀଵନ ତୁମ ସାମନାରେ ପଡ଼ିଛି!"

Anya ର ଆଖି ଲୁହରେ ଭରିଗଲା । "ହଁ, Petya! ମୁଁ ଏହି ଘରକୁ ଛାଡ଼ିଦେବି ! ମୁଁ ମା'ଙ୍କୁ ବୁଝାଇବି ! ଆମେ ମିଳିତ ଭାଵରେ ନୂଆ ଜୀଵନ ଆରମ୍ଭ କରିଵା!"

(ପଞ୍ଚମ ଭାଗ — ଘର ନିଲାମର ଦିନ)

ଅଗଷ୍ଟ ୨୨ ତାରିଖ । ନିଲାମର ଦିନ । Gayev ଓ Lopakhin ସହରକୁ ଯାଇଥିଲେ ନିଲାମରେ ଯୋଗଦେଵାକୁ ।

ଘରେ Ranevskaya ଏକ ବଡ଼ ପାର୍ଟିର ଆୟୋଜନ କରିଥିଲେ । ଅର୍କେଷ୍ଟ୍ରା ବାଜୁଥିଲା, ଲୋକମାନେ ନାଚୁଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ସବୁକିଛି ଅଦ୍ଭୁତ ଲାଗୁଥିଲା -ସତେ ଯେମିତି ତାହା ଵାସ୍ତଵ ନୁହେଁ ଵରଂ କାହାର ଅଵଚେତନ ମନର ଏକ ଅବାଞ୍ଛିତ ସ୍ୱପ୍ନ ଥିଲା । 

Varya କାନ୍ଦୁଥିଲା । "ଏ ପାର୍ଟି କାହିଁକି ହେଉଛି ? ଆଜି ଆମର ଘର ଵିକ୍ରି ହେଉଛି, ଏଵଂ ମା ପାର୍ଟି କରୁଛନ୍ତି! ମୁଁ କିଛି ବୁଝିପାରୁନି କ’ଣ ଏସବୁ ହେଉଛି!"

Ranevskaya ନାଚୁଥିଲେ, ହସୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଆଖିରେ ଆନନ୍ଦ କମ୍ ଚିନ୍ତାର ଝଲକ ଅଧିକ ଥିଲା । ସେ ଵାରମ୍ଵାର ଦ୍ୱାର ଆଡ଼କୁ ଚାହିଁ ରହୁଥିଲେ । "ସେମାନେ କାହିଁକି ଫେରୁନାହାଁନ୍ତି? କଣ ହୋଇଛି? ନିଲାମରେ କଣ ହେଲା?"

Trofimov, Anyaଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଏହା ବଦ୍ଧ ପାଗଳାମି ! ଏମାନେ ଵାସ୍ତଵିକତାକୁ ସାମ୍ନା କରିପାରୁନାହାଁନ୍ତି! ସେମାନେ ଅତୀତରେ ପଡ଼ି ରହିଛନ୍ତି!"

ଶେଷରେ ଦ୍ୱାର ଖୋଲିଲା । ବୃଦ୍ଧ Gayev ପ୍ରଵେଶ କଲେ,ସେ କ୍ଳାନ୍ତ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ । Gayev କାନ୍ଦୁଥିଲେ, କିଛି କହି ପାରୁନଥିଲେ । ସେ କେଵଳ ହାତ ହଲାଇଲେ ।

"ଭାଇ! କଣ ହେଲା?" Ranevskaya ଚିତ୍କାର କଲେ ।

Gayev ଜଵାଵ ଦେଲେ ନାହିଁ । କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ସେ ନିଜ କୋଠରୀକୁ ଚାଲିଗଲେ । 

ତା'ପରେ Lopakhin ଆସିଲେ । ସେ ଉତ୍ତେଜିତ ଥିଲେ, କ୍ଳାନ୍ତ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଆଖିରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଚମକ ଥିଲା ।

"Lopakhin!" Ranevskaya ଦୌଡ଼ି ଆସିଲେ । "କଣ ହେଲା? ନିଲାମରେ କିଏ କିଣିଲା?"

Lopakhin ଧୀରେ ଧୀରେ କହିଲେ, ଯେମିତି ଵିଶ୍ୱାସ କରିପାରୁନଥିଲେ । "ମୁଁ କିଣିଲି । ମୁଁ ଏଷ୍ଟେଟ୍ କିଣିଲି । ଚେରି ବଗିଚା ଏବେ ମୋର!"

ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତର ନୀରଵତା । ତା'ପରେ Lopakhin ହଠାତ୍ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ ହସିଵାକୁ ଲାଗିଲେ, ନାଚିଵାକୁ ଲାଗିଲେ ।

"ମୁଁ କିଣିଲି! ମୁଁ କିଣିଲି! ସଂଗୀତ ବଜାଅ! ହଁ ମୁଁ ଆଜି ମନ ଭରି ସଂଗୀତ ଶୁଣିଵାକୁ ଚାହୁଁଛି! ଆସ ସମସ୍ତେ ଦେଖ କିପରି Lopakhin କୁଠାର ନେଇ ଚେରି ବଗିଚାକୁ କାଟିଵ! କିପରି ଗଛଗୁଡ଼ିକ ଗୋଟି ଗୋଟି କରି ହଣା ହୋଇ ପଡ଼ିବେ!"

ସେ ହସିଲେ, କାନ୍ଦିଲେ, ନାଚିଲେ । "ମୋର ବାପା ଓ ଜେଜେବାପା ଏଇ ଘରର ଦାସ ଥିଲେ! ସେମାନଙ୍କୁ ରୋଷେଇ ଘରେ ପଶିଵାକୁ ଦିଆଯାଉନଥିଲା! ମୋର ବାପା ଏଇ ମାଟିରେ କାମ କଲେ, ତାଙ୍କର ପିଠି ବଙ୍କା ହୋଇଗଲା! ଏଵଂ ଏବେ ତାଙ୍କର ପୁଅ - Lopakhin - ସେହି ଦାସ ପୁତ୍ର - ଏହି ଘରର ମାଲିକ! ମୁଁ ଏହି ସବୁଠାରୁ ସୁନ୍ଦର ଜମି କିଣିଲି! ଯେଉଁଠିକୁ ମୋର ବାପା ଓ ଜେଜେବାପା ମଧ୍ୟ ଆସିପାରୁନଥିଲେ!"

ସେ ଏକ ଟେବୁଲରେ ଧକ୍କା ମାରିଲେ, ଏକ ମହମଵତୀ ପଡ଼ିଗଲା । "ମୋର ଆଉ କୌଣସି ଚିନ୍ତା ନାହିଁ! ଏହା ସ୍ୱପ୍ନ ନୁହେଁ, ଏହା ମଦର ପ୍ରଭାଵ ନୁହେଁ, ଏହା କଳ୍ପନା ନୁହେଁ! ଏହା ସତ୍ୟ!"

Ranevskaya ଚଉକିରେ ବସିଥିଲେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଅସହାୟ ଭାଵରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ । Varya ନିଜର ଚାବି ଗୁଚ୍ଛ କାଢ଼ି ମଧ୍ୟ ମହଲାକୁ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ, ବାହାରକୁ ଚାଲିଗଲେ ।

Anya ଦୌଡ଼ି ମା'ଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲା, ଜାବୁଡ଼ି ଧରିଲା । "ମା! ମା, କାନ୍ଦ ନାହିଁ! ତୁମର ଏବେ ମଧ୍ୟ ଜୀଵନ ଅଛି! ତୁମର ଏବେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଭଲ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ଅଛି! ଚାଲ ମା, ଆମେ ଏଠାରୁ ଚାଲିଯିଵା । ଆମେ ଦୂରକୁ ଚାଲି ଯିଵା, ଏଇଠୁ ବହୁତ ଦୂର! ଆମେ ଏକ ନୂଆ ବିଗିଚା ତିଆରି କରିଵା - ଅଧିକ ସୁନ୍ଦର ଏହି ବଗିଚାଠାରୁ ସେ ବଗିଚା ହେଵ ! 

ତୁମେ ନିଜ ଜୀଵନରେ ସେ ଦିନକୁ ବି ଦେଖିଵ, ତୁମେ ବୁଝିଵ ଏଵଂ ଗଭୀର, ଶାନ୍ତ ଆନନ୍ଦ - ତୁମର ଆତ୍ମାରେ ଅଵତରଣ କରିଵ! ଏଵଂ ତୁମେ ବି ସେଦିନ ହସିଵ, ମାଆ !"

Ranevskaya ଉଠିଲେ, Anyaର ହାତ ଛୁଇଁ କହିଲେ। "ହଁ, ତୁମେ ଠିକ୍ କହୁଛ, ମୋର ପ୍ରିୟ । ଆମେ ନିଶ୍ଚୟ ନୂଆ ଜୀଵନ ଆରମ୍ଭ କରିଵା!"

( ଷଷ୍ଠ ଭାଗ - ଵିଦାୟ )

ଅକ୍ଟୋଵର ମାସ । ଶୀତ ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ଗଛର ପତ୍ର ଝଡ଼ୁଥିଲା । ଘର ଖାଲି ହେଉଥିଲା ।

ଟ୍ରଙ୍କ୍‌ଗୁଡ଼ିକ ବନ୍ଧା ହୋଇସାରିଥିଲା । ଆସବାବ ଚାଦରରେ ଢଙ୍କା ହୋଇଥିଲା। କାନ୍ଥରୁ ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକ କାଢ଼ି ଦିଆଗଲା । ସେ ଘର ଏବେ ଅଜଣା ଅଜଣା ଦେଖାଯାଉଥିଲା।

ସମସ୍ତେ ଵିଦାୟ ନେଉଥିଲେ । ସେଵକମାନେ ଚାଲିଯାଉଥିଲେ । Yasha- Paris ଫେରୁଥିଲା, Ranevskaya ସହ । Dunyasha କାନ୍ଦୁଥିଲା - "ତୁମେ ମୋତେ ସାଙ୍ଗରେ ନେଉନାହଁ କାହିଁକି?"

Yasha ନୈରାଶ୍ୟ ମନରେ କହିଲା - "ନା । ତୁମେ ଏଠି ରହିଵାର ଯୋଗ୍ୟ ।"

Epihodov ଆସିଲେ, ଵିଦାୟ ନେଲେ । ସେ ସିଡ଼ିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଚଷମା ଭାଙ୍ଗିଗଲା । "ଦେଖିଲେ କି? ମୋର ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋର ସାଙ୍ଗରେ ଅଛି ଓ ରହିଥିଵ !"

କେଵଳ Lopakhin ଓ Varya ଏକାକୀ ରହିଗଲେ । ସମସ୍ତେ ଭାବୁଥିଲେ ଏ ହେଉଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ - ସେ ତାଙ୍କୁ ଵିଵାହ ପ୍ରସ୍ତାଵ ଦେବେ ।

Lopakhin ଚିନ୍ତିତ ଥିଲେ । "Varya, ତୁମେ... ତୁମେ କେଉଁଠାକୁ ଯାଉଛ?"

"Ragulinsଙ୍କ ପାଖକୁ । ସେମାନଙ୍କର ଘର ଦେଖାଶୁଣା କରିଵାକୁ ଚାକିରି ମିଳିଛି ।" Varya, ଉତ୍ତର ଦେଲେ ।

"ଆହା, ଭଲ । ଭଲ ।" ଏତିକି କହି Lopakhin ଘଣ୍ଟା ଦେଖିଲେ । ତାଙ୍କ ମୁହଁରୁ ପୁଣି ପଦିଏ ବାହାରି ଗଲା "ହଁ, ଭଲ ।"

ତାପରେ ଏକ ଦୀର୍ଘ ନୀରଵତା । ସେମାନେ ଉଭୟ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ । କିନ୍ତୁ Lopakhin ଶବ୍ଦ ଖୋଜି ପାଇଲେ ନାହିଁ କି ନିଜ ମନ କଥା କହି ପାରିଲେ ନାହିଁ।

"ମୁଁ... ମୋତେ ଯିଵାକୁ ପଡ଼ିଵ,"Lopakhin ଶେଷରେ ଏତିକି ମାତ୍ର କହି ପାରିଲେ ।

Varyaଙ୍କର ଆଖିରେ ଲୁହ ଆସିଗଲା । "ହଁ, ଯାଅ । ସମୟ ହୋଇଯାଉଛି ।"

Lopakhin ବାହାରିଗଲେ । Varya ମହଲାରେ ବସି କାନ୍ଦିଲେ - ଚୁପ୍ଚାପ୍, ଏକାକୀ ଜଣେ ଭଗ୍ନ ହୃଦୟ ଦୁଃଖିନୀ ପରି ।

Trofimov ଓ Anya ଅନ୍ତିମ ଥର ବଗିଚା ବୁଲିଲେ । "ଵିଦାୟ, ପୁରୁଣା ଜୀଵନ!" Trofimov ଚିତ୍କାର କଲେ । "ନମସ୍କାର, ନୂଆ ଜୀଵନ!"

Anya ହସିଲା, ଆଖିରେ ଲୁହ । "ହଁ, ନମସ୍କାର! ଆମେ ଏକ ନୂଆ ବଗିଚା ତିଆରି କରିଵା!"

Ranevskaya ଶେଷ ଥର ଘର ବୁଲିଲେ । ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଠରୀକୁ ଗଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣକୁ ଦେଖିଲେ । "ଵିଦାୟ, ମୋର ପିଲାଦିନର କୋଠରି । ଵିଦାୟ, ପ୍ରିୟ ଘର ।"

ସେ କାନ୍ଥକୁ ଛୁଇଁଲେ, ଚୁମ୍ଵନ ଦେଲେ । "ଵିଦାୟ, ମୋର ଜୀଵନ । ଵିଦାୟ, ମୋର ଯୌଵନ! ଵିଦାୟ!"

Gayev ଶେଷଥର ନିଜ ପ୍ରିୟ ବୁକ୍‌କେସ୍‌କୁ ଦେଖିଲେ । "ଵିଦାୟ, ପୁରୁଣା ଵନ୍ଧୁ!" ସେ ଦେଖାଗଲେ ପୁଣି କାନ୍ଦିଵା ଆରମ୍ଭ କରିଵେ, କିନ୍ତୁ Anya ଓ Varya ତାଙ୍କୁ ଵାହାରକୁ ନେଇଗଲେ ।

ସମସ୍ତେ ଗାଡ଼ିରେ ଵସିଲେ । ଘୋଡ଼ା ଚାଲିଲା । Ranevskaya ଓ Gayev ଶେଷଥର ଘର ଆଡ଼କୁ ଚାହିଁଲେ ।

"ଵିଦାୟ!" Ranevskaya ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌ କରି କହିଲେ ।

"ଵିଦାୟ!" Gayev ଉଚ୍ଚ ସ୍ଵରରେ କହିଲେ ।

ଗାଡ଼ି ଦୂରକୁ ଗଲା । ଶବ୍ଦ ଧୀରେ ଧୀରେ କମିଗଲା । ସମସ୍ତେ ଚାଲିଗଲେ ।

(ଶେଷ ଭାଗ)

ଘର ଏବେ ଖାଲି । ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନୀରଵ । ଦ୍ୱାର ଵନ୍ଦ । ସବୁକିଛି ଶେଷ ।

କିନ୍ତୁ ହଠାତ୍ ଏକ ଶବ୍ଦ । କେହି ଆସୁଛି । ବୁଢ଼ା Firs ଏକ କୋଠରୀରୁ ବାହାରି ଆସିଲେ ।

ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଭୁଲି ଯାଇଥିଲେ! ସେ ବହୁତ ଦୁର୍ଵଳ ଥିଲେ, ଅସୁସ୍ଥ ଥିଲେ । ସେ ଧୀରେ ଧୀରେ ବୁଲୁଥିଲେ, ଦ୍ୱାର ଖୋଲିଵାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ଦ୍ୱାର ବନ୍ଦ ଥିଲା ।

"ସେମାନେ ଚାଲିଗଲେ," ସେ ମନ ଦୁଃଖରେ କହିଲେ । "ମତେ ଭୁଲିଗଲେ । କିଛି କଥା ନାହିଁ । ମୁଁ ଏଠି ବସିବି । Leonid Andreyevich ନିଶ୍ଚୟ ଶୀତଳ ଓଭରକୋଟ୍ ପିନ୍ଧି ନାହାନ୍ତି । ସେ ହାଲୁକା କୋଟ୍ ନେଇଗଲେ । ଯୁଵକମାନେ! ସେମାନେ କିଛି ବୁଝନ୍ତି ନାହିଁ!"

ସେ ସୋଫାରେ ଶୋଇ ପଡ଼ିଲେ, ଅସଞ୍ଚଳ ଭାବରେ । ପୁଣି ଧୀରେ ଧୀରେ କହିଲେ, ଯେମିତି ନିଜକୁ ନିଜେ କହୁଛନ୍ତି ।

"ଜୀଵନ ବିତିଗଲା । ଯେମିତି ଜିଇଁଵା କଥା ମୁଁ ସେଭଳି ଜିଇଁନି... ମୁଁ ଶୋଇଵି... ମୋ ପାଖରେ ଆଉ ଶକ୍ତି ନାହିଁ... କିଛି ବାକି ନାହିଁ... କିଛି ନାହିଁ..."

ସେ ଅସଞ୍ଚଳ ହୋଇଗଲେ । ଘର ପୁଣି ନୀରଵ ହୋଇଗଲା ।

ତେଣେ ବାହାରେ ଦୂରରୁ ଶବ୍ଦ ଆସିଲା । କୁଠାରର ଆଘାତ । ଠକ୍‌ ଠକ୍‌ ଠକ୍‌ ।

ଚେରି ଗଛଗୁଡ଼ିକ କଟାଯାଉଥିଲା । ଗଛ ପଡ଼ିଵାର ଶବ୍ଦ - ଧଡ଼ାମ୍ ! ପ୍ରଥମେ ଗୋଟିଏ, ତା'ପରେ ଆଉ ଗୋଟିଏ, ତା'ପରେ ଆଉ ଗୋଟିଏ ।

ଠକ୍‌ ଠକ୍‌ ଠକ୍‌ । ଧଡ଼ାମ୍ ! ଠକ୍‌ ଠକ୍‌ ଠକ୍‌ । ଧଡ଼ାମ୍ !

ଏକ ଶତାବ୍ଦୀ ପୁରୁଣା ଗଛ, ଦୁଇ ଶତାବ୍ଦୀ ପୁରୁଣା ଗଛ - ସମସ୍ତ ପଡ଼ୁଥିଲେ । ପୁରୁଣା ଯୁଗ ଶେଷ ହେଉଥିଲା ।

ଏଵଂ ପୁଣି ସେହି ଅଦ୍ଭୁତ ଶବ୍ଦ - ଯେମିତି କୌଣସି ତାର ଛିଣ୍ଡିଗଲା । ଦୂରରୁ, ଆକାଶରୁ, ପୃଥିଵୀରୁ । ଏକ ଦୁଃଖର, ମରିଯାଉଥିଵା ସ୍ୱର । ଧୀରେ ଧୀରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ନୀରଵତାରେ ଵିଲୀନ ହୋଇଗଲା ।

ତା'ପରେ ପୁଣି ସେହି କୁଠାରର ଶବ୍ଦ । ଠକ୍‌ ଠକ୍‌ ଠକ୍‌...

ଘର ନୀରଵ । Firs ସୋଫାରେ ଶୋଇଛନ୍ତି, ଅସଞ୍ଚଳ, ଏକାକୀ । ବାହାରେ ଗଛମାନ ହଣା ହୋଇ ଗୋଟିକ ପରେ ଗୋଟିଏ ପଡ଼ୁଛି ।

ଚେରି ଵଗିଚା ଆଉ ନାହିଁ । ଏକ ଯୁଗ ସମାପ୍ତ ହୋଇଗଲା ।

------------××××-------------

 Anton Chekhovଙ୍କର "The Cherry Orchard" ନାଟକଟି ୧୯୦୪ରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା ଏଵଂ ଏହା ତାଙ୍କର ଶେଷ ନାଟକ ଥିଲା । The Cherry Orchard କୌଣସି ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସତ୍ୟ ଘଟଣା ଉପରେ ସିଧାସଳଖ ଆଧାରିତ ନୁହେଁ । ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କାଳ୍ପନିକ ଚରିତ୍ର ଓ ଘଟଣା ଉପରେ ରଚିତ । କିନ୍ତୁ ଏହାର ଥିମ୍ ଓ ପରିଵେଶ ସେତେବେଳେର ରୁଷୀୟ ସମାଜର ଵାସ୍ତଵ ସାମାଜିକ-ଆର୍ଥିକ ପରିଵର୍ତ୍ତନକୁ ଗଭୀର ଭାବେ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ । ଏହି ନାଟକରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଅଭିଜାତ ପରିଵାରର ଋଣଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ଜମିଦାରୀ ବିକ୍ରି ହେଵାର ଘଟଣା ସେହି ସମୟରେ ଅର୍ଥାତ୍ ଉନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଓ ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଆରମ୍ଭର ରୁଷିଆରେ ବହୁ ପରିମାଣରେ ଘଟୁଥିଲା । 

ରୁଷିଆରୁ ୧୮୬୧ରେ ଦାସପ୍ରଥା ଉଚ୍ଛେଦ ପରେ ଅଭିଜାତ ଶ୍ରେଣୀର ଅଵକ୍ଷୟ ଓ ନୂତନ ଧନୀ ଵ୍ୟଵସାୟୀ ଶ୍ରେଣୀର ଉତ୍ଥାନ ଏହାର ମୂଳ ଵିଷୟ ଅଟେ । ଏହି ସାମାଜିକ ପରିଵର୍ତ୍ତନକୁ ନାଟକରେ ଚିତ୍ରଣ କରାଯାଇଛି ।

Anton Chekhovଙ୍କ ନିଜ ଜୀଵନରୁ କିଛି ପ୍ରେରଣା ମିଳିଥିଲା । ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଋଣ ଯୋଗୁଁ ପରିଵାର ଘର ହରାଇଥିଲେ । ପରେ ତାଙ୍କ ମାତା ଏକ ଘର ନିର୍ମାଣ କରିଵା ସମୟରେ ଠିକାଦାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତାରିତ ହୋଇ ଋଣଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇଥିଲେ । ଏହା ଵ୍ୟତୀତ ତାଙ୍କ ମେଲିଖୋଭୋ ଜମିଦାରୀରେ ଲଗାଇଥିଵା ଚେରି ବଗିଚାକୁ ପରଵର୍ତ୍ତୀ ମାଲିକ କାଟି ଦେଇଥିଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କୁ ଵ୍ୟଥିତ କରିଥିଲା । ଏହି ଵ୍ୟକ୍ତିଗତ ଅନୁଭୂତି ନାଟକର ଭାବନାକୁ ପ୍ରଭାଵିତ କରିଥିଲା ସତ, କିନ୍ତୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କାହାଣୀ କିମ୍ବା ଚରିତ୍ରଗୁଡ଼ିକ କୌଣସି ଏକ ଵ୍ୟକ୍ତିଗତ ସତ୍ୟ ଘଟଣାର ପ୍ରତିଚ୍ଛବି ନୁହନ୍ତି । ଏହା ଏକ କାଳ୍ପନିକ ନାଟକ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ରୁଷିଆର ଐତିହାସିକ ସତ୍ୟତାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସଫଳତାର ସହିତ ଚିତ୍ରଣ କରିଛି । ଏହି କାରଣରୁ ଏହାକୁ ଏକ ଯୁଗର ଅନ୍ତ ଓ ନୂଆ ଯୁଗର ଆରମ୍ଭର ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ କାହାଣୀ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ ।

Anton Chekhov ତାଙ୍କର The Cherry Orchard ନାଟକ ମାଧ୍ୟମରେ ସମାଜକୁ ଏକ ଗଭୀର ଓ ବହୁମୁଖୀ ସନ୍ଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି । ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ ସାମାଜିକ ପରିଵର୍ତ୍ତନର ଅନିଵାର୍ଯ୍ୟତା ଓ ତାହାର ଜଟିଳ ପ୍ରଭାଵକୁ ଚିତ୍ରଣ କରିଛି । ରୁଷିଆରେ ଦାସପ୍ରଥା ଉଚ୍ଛେଦ ପରେ ପୁରାତନ ଅଭିଜାତ ଶ୍ରେଣୀର ଅଵକ୍ଷୟ ଓ ନୂତନ ମଧ୍ୟଵର୍ଗର ଉତ୍ଥାନ ଘଟୁଥିଲା । ଚେଖଵ୍ ଦେଖାଇଛନ୍ତି ଯେ ଏହି ପରିଵର୍ତ୍ତନ ଅନିଵାର୍ଯ୍ୟ ଏଵଂ ସମାଜର ଵିକାଶ ପାଇଁ ଆଵଶ୍ୟକ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ବହୁ ଲୋକଙ୍କୁ ପଛରେ ଛାଡ଼ି ଦିଏ । ପୁରୁଣା ଯୁଗର ଲୋକେ ଯେମିତି Ranevskaya ଓ Gayev ଅତୀତର ସ୍ମୃତି ଓ ପରମ୍ପରାରେ ଆବଦ୍ଧ ରହି ବର୍ତ୍ତମାନର ଵାସ୍ତଵତାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି । ଫଳରେ ସେମାନେ ସବୁକିଛି ହରାଇ ଦିଅନ୍ତି । ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ Lopakhin ପରି ନୂଆ ଯୁଗର ପ୍ରତିନିଧି କଠିନ ପରିଶ୍ରମ ଓ ଵ୍ୟଵହାରିକତାରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ନ୍ତି ଓ ସଫଳ ହୁଅନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ସଫଳତା ମଧ୍ୟ ଏକ ନିର୍ମମ ଵାସ୍ତଵତା ଆଣିଦିଏ - ପୁରୁଣା ଯୁଗର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ସ୍ମୃତିର ଵିନାଶ । ନାଟକ ମଧ୍ୟରେ ଚେଖଵ୍ କହିଵାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି ଯେ ପରିଵର୍ତ୍ତନକୁ ଅଣଦେଖା କରିଵା କିମ୍ବା ଵିରୋଧ କରିଵା ଵୃଥା ଅଟେ । ଏହା ଅନିଵାର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ଆସିଵ । କିନ୍ତୁ ଏହି ପରିଵର୍ତ୍ତନ ସମୟରେ ମାନବିକତା ଓ ସମ୍ବେଦନଶୀଳତା ହରାଇଵା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । Trofimov ପରି ଯୁଵକ ଭଵିଷ୍ୟତର ଆଶା ଦେଖାନ୍ତି କିନ୍ତୁ ସେ ମଧ୍ୟ ଵାସ୍ତଵରେ ଅଧିକ କାମ କରିଵାକୁ ପଡ଼ିବ ବୋଲି କହନ୍ତି । ନାଟକର ଶେଷରେ ବୁଢ଼ା ସେଵକ Firsଙ୍କୁ ଭୁଲିଯିଵା ଓ ଚେରି ଗଛ କଟାଯିଵା ଦେଖାଇ ଚେଖଵ୍ କହିଛନ୍ତି ଯେ ପୁରୁଣା ଯୁଗର ଅନେକ ଲୋକ ନୂଆ ଦୁନିଆରେ ଅସହାୟ ହୋଇ ରହିଯାଆନ୍ତି । ସମାଜର ପରିଵର୍ତ୍ତନ ସମୟରେ କେହି କେହି ଉଠନ୍ତି କିନ୍ତୁ ଅନେକେ ପଛରେ ପଡ଼ିଯାଆନ୍ତି । ଏହା ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ରାଜନୈତିକ ଵାର୍ତ୍ତା ନୁହେଁ ଵରଂ ମାନଵ ଜୀଵନର ଅନିଵାର୍ଯ୍ୟ ସତ୍ୟ - ସମୟ ବଦଳେ ଏଵଂ ମଣିଷକୁ ତାହା ସହିତ ତାଳ ଦେଇ ବଦଳିଵାକୁ ହିଁ ପଡ଼େ । ଏମନ୍ତ ନହେଲେ ଦୁଃଖ ଓ ଵିନାଶ ଅଵଶ୍ୟମ୍ଭାଵୀ । ଚେଖଵ୍ ଏହି ପରିଵର୍ତ୍ତନକୁ ନ ହସାଇ ନ କନ୍ଦାଇ କେଵଳ ଦେଖାଇଛନ୍ତି ଯେପରି ଏହା ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା । ସେ ସମାଜକୁ କହୁଛନ୍ତି ଯେ ଅତୀତକୁ ଭୁଲି ନ ଯାଇ ତାହାର ଶିକ୍ଷା ନେଇ ଭଵିଷ୍ୟତ ଗଢ଼ିଵାକୁ ହେବ । ଏହି ନାଟକ ଏକ ଯୁଗର ଅନ୍ତ ଓ ନୂଆ ଯୁଗର ଆରମ୍ଭର ଦୁଃଖମୟ କିନ୍ତୁ ଅନିଵାର୍ଯ୍ୟ କାହାଣୀ ଭାବେ ସମାଜକୁ ସଚେତନ କରାଇଛି ।

ଗାଲୁଆ ଇଂରେଜ କଥା

ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଦିନରେ ଜଣେ ଫିରିଙ୍ଗୀ ଅଫିସର ଭାରତ ଭୂମିରେ ପାଦ ରଖିଥିଲେ। ଦିନେ ଗାଁ ବୁଲୁ ବୁଲୁ ଦେଖିଲେ - ପ୍ରତ୍ୟେକ ହିନ୍ଦୁ ଘର ଆଗରେ ଏକ ଏକ ସବୁଜ ଗଛ, ଆଉ ଲୋକମାନେ ତାକୁ ପୂଜା ମଧ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି। ଖିରସ୍ତାନୀ ସମାଜରେ ଏଭଳି କୌଣସି ପରମ୍ପରା ନଥିଵାରୁ ସାହେବଙ୍କ କୌତୁହଳ ଜାଗିଲା। ଜଣେ ହିନ୍ଦୁ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "ଆରେ ୟାର, ହ୍ୱାଟ ଇଜ ଦିସ? ଏଵ୍ରି ହାଉସରେ ଏହି ଗଛ, ଆଉ ପୂଜା-ପାଠ କାହିଁକି?"

ସେ ଭଦ୍ର ଭାରତୀୟ ଭକ୍ତିଭାବରେ କହିଲେ, "ସାହେବ, ୟେ ଗଛ ନୁହେଁ, ୟେ ଆମର ମା - ମା ବୃନ୍ଦାବତୀ, ତୁଳସୀ ମା। ଏହାର ସୁଗନ୍ଧ, ଔଷଧୀୟ ଗୁଣ, ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଶକ୍ତି..."

ବହୁତ ବୁଝାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ସାହେବଙ୍କ ଇଂରାଜ ମୁଣ୍ଡରେ ଗୋଟିଏ କଥା ଘୁରି ବୁଲୁଥିଲା - "ଗଛ... ପୁଣି ମା? ହା ହା ହା! ଏହା କେମିତି ସମ୍ଭଵ ?"

 ସାହେବ ଖିରସ୍ତାନୀ ହୋଇଥିଵାରୁ ଭାରତୀୟଙ୍କୁ ମୂର୍ଖ ଅପଗଣ୍ଡ ପଛୁଆ ହୀନ ନ୍ୟୂନ ମନେ କଲେ ଫଳତଃ ତାଙ୍କ ମନରେ ବହେ ଦ୍ବେଷ ଜାତହେଲା ଆଉ ସେ ଗୋଟିଏ ତୁଳସୀ ଗଛକୁ ଚଉରା ମଧ୍ୟରୁ ଉପାଡ଼ି ପକାଇ ଫିଙ୍ଗି ଦେଲେ।

ହିନ୍ଦୁ ଵ୍ୟକ୍ତି କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ହୋଇଗଲେ। କିନ୍ତୁ କ୍ରୋଧ ଚାପି କହିଲେ, "ଆଚ୍ଛା ସାହେବ, ତୁମେ ଆମ ବୃନ୍ଦାମାତାଙ୍କୁ ଉପାଡ଼ିଦେଲ, ଦେଖିଲି। କିନ୍ତୁ ଧ୍ୟାନ ରଖିଵ - ଆମ ଵୃକ୍ଷପିତା ଓ ଵୃକ୍ଷଦଦାଙ୍କୁ କିନ୍ତୁ ଆଦୌ ଛୁଇଁଵ ନାହିଁ। ନଚେତ୍ ମହାଵିପତ୍ତି ପଡ଼ିଵ !"

ଗାଲୁଆ ସାହେବ ଅହଂକାରରେ ଫୁଲିଗଲେ। "କାହିଁ? କୋଉଠି ଅଛି ତୋର ଵୃକ୍ଷପିତା? ଶୋ ମି!"

ହିନ୍ଦୁ ଵ୍ୟକ୍ତି କହିଲେ ଆମ ମାଆ ଵୃନ୍ଦାଵତୀ ଶାନ୍ତ,ସରଳ ତେଣୁ ଘର ସାମ୍ନାରେ ରୁହନ୍ତି କିନ୍ତୁ ଵୃକ୍ଷପିତା ଓ ଦଦା ବଡ଼ ଦୁଷ୍ଟ ତେଣୁ ସିଏ ବାଡ଼ିରେ ରୁହନ୍ତି । ଆମେ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଉନୁ ‌ । ଇଂରେଜ ଲୋକଟା ଅହଂଭାଵ ଧରି ତଥାପି ଦେଖିଵାକୁ ଜିଦ କଲାରୁ ହିନ୍ଦୁ ଵ୍ୟକ୍ତି ତାକୁ ବାଡ଼ି ପଟକୁ ଖଣ୍ଡେ ଦୂର ନେଇ ଯାଇ ଧୀରେ ଧୀରେ ବିଛୁଆତି ଗଛ ଆଡ଼କୁ ଦେଖାଇ କହିଲେ, "ଏ ହେଉଛି ଆମର ଵୃକ୍ଷପିତା।" ତା'ପରେ ବାଇଢଙ୍କ ଆଡ଼କୁ କହିଲେ, "ଆଉ ଏ ହେଉଛି ଆମର ଵୃକ୍ଷଦଦା।"

ସାହେବ ଛାତିରେ ହାତ ମାରି ହାସିଲେ, "ଓହ୍, ଆଇ ସି! ଲେଟ୍ ମି ଶୋ ୟୁ ବ୍ରିଟିଶ ପାୱାର!"

କୁହାଯାଏ ଅହଂଭାଵ ମନକୁ କଵଳିତ କଲେ ଲୋକେ ଆଖି ଥାଇ ଅନ୍ଧ ହୋଇଯାଆନ୍ତି । ସଭ୍ୟ ଖିରସ୍ତାନୀ ଇଂରେଜ ସାହେବ 

ସେହିପରି ବିଛୁଆତି ଓ ବାଇଢଙ୍କଙ୍କୁ ଉପାଡ଼ିଵାକୁ ଗଲା ଯେ ଗଲା ଆଉ ଜୀଵନ ଧରି ଫେରିଲା ନାହିଁ ।‌

ମଣିଷମାନଙ୍କ ଭାଗ୍ଯ ଉପରେ ନକ୍ଷତ୍ରଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରଭାଵ ପଡ଼େ କି ?

ରାତିର ଆକାଶରେ ଝଲସି ଉଠୁଥିଵା ତାରାଗୁଡ଼ିକ ସଦା ସର୍ଵଦା ମାନଵ ମନକୁ ଆକର୍ଷିତ କରିଆସିଛନ୍ତି। ଅନେକ ମଣିଷ ଵିଶେଷତଃ ବାଳକ ବାଳିକାମାନେ ରାତି ଆକାଶକୁ ଦେଖିଲେ ତାରା ଗଣିଵା ଆରମ୍ଭ କରିଦିଅନ୍ତି । କେହି କେହି କୁହନ୍ତି ଆକାଶରେ ତାରା ଗଣିଵା ଵୃଥା କାରଣ ଅସଂଖ୍ୟ ତାରା ଗଣାଯାଇନପାରେ । କିନ୍ତୁ କ’ଣ ପ୍ରକୃତରେ ଏହା ସତ୍ୟ ? 

ପୃଥିଵୀରୁ ଖାଲି ଆଖିରେ ଦେଖାଯାଉଥିଵା ତାରାଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଆମ ଧାରଣାଠାରୁ ବହୁତ କମ୍। ଏହାର ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ହେଉଛି ଆମେ ଏକାଥରକେ ଆକାଶର କେଵଳ ଅର୍ଧଭାଗ ଦେଖିପାରୁ ଏଵଂ ଵାତାଵରଣ, ଆଲୋକ ପ୍ରଦୂଷଣ ତଥା ଚନ୍ଦ୍ରମାର ଆଲୋକ ଆମର ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଵାଧା ଦେଇଥାଏ।

ସାଧାରଣ ଅନୁମାନ ଅନୁସାରେ ଆଧୁନିକ ସଭ୍ୟତାଠାରୁ ଦୂରରେ ଥିଵା ଗାଆଁ କିମ୍ଵା ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ଆଲୋକ ପ୍ରଦୂଷଣ ନଥାଏ ସେଭଳି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅନ୍ଧକାର ଓ ପରିଷ୍କାର ଆକାଶରେ (ଯେପରି) ଜଣେ ସାଧାରଣ ଵ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରାୟ ୨,୦୦୦ରୁ ୪,୫୦୦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାରା ଦେଖିପାରନ୍ତି। ଅଧିକାଂଶ ସ୍ଥାନରେ ଏହା ୨,୫୦୦ରୁ ୩,୦୦୦ ଆଖପାଖ ହୋଇଥାଏ। କିନ୍ତୁ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ସହରରେ ଵା ଆଲୋକ ପ୍ରଦୂଷଣ ଥିଲେ ଏହି ସଂଖ୍ୟା ମାତ୍ର ୧୦୦ରୁ ୫୦୦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କମିଯାଇପାରେ। ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଯେ ଆମ ଆକାଶଗଙ୍ଗା ଗାଲାକ୍ସିରେ ପ୍ରାୟ ୨୦୦ ଵିଲିୟନ ତାରା ଅଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଆମେ ତନ୍ମଧ୍ୟରୁ କେଵଳ କିଛି ହଜାର ତାରାକୁ ଦେଖିପାରୁଛୁ।

ଖାଲି ଆଖିରେ ଦେଖାଯାଉଥିଵା ତାରାଗୁଡ଼ିକର ଦୂରତା ଵହୁତ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ। ଅଧିକାଂଶ ତାରା (ପ୍ରାୟ ୯୦-୯୫%) ୧୦ରୁ ୧,୦୦୦ ଆଲୋକ ଵର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଅଵସ୍ଥିତ। Sirius, Vega, Procyon ଓ Altair ଭଳି ଅନେକ ସୁନ୍ଦର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତାରା କେଵଳ ୪ରୁ ୩୦୦ ଆଲୋକ ଵର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି। Deneb ଭଳି କିଛି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହାଇପରଜାଇଣ୍ଟ୍ ତାରା ପ୍ରାୟ ୧,୫୦୦ରୁ ୨,୬୦୦ ଆଲୋକ ଵର୍ଷ ଦୂରରେ ଅଛନ୍ତି। ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅନୁମାନରେ କିଛି ତାରା ୮,୦୦୦ରୁ ୧୫,୦୦୦ ଆଲୋକ ଵର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେଖାଯାଇପାରନ୍ତି। ଏହି ତାରାଗୁଡ଼ିକ ସବୁ ଆମର ଆକାଶଗଙ୍ଗା ଗାଲାକ୍ସିର ଭିତରେ ତଥା ଆମ ସୌରଜଗତର ନିକଟଵର୍ତ୍ତୀ Orion Arm ଏଵଂ ଏହାର ଆଖପାଖ ସ୍ପାଇରାଲ୍ ଆର୍ମ୍‌ଗୁଡ଼ିକରେ ଅଵସ୍ଥିତ । ଏହା ଆମ ଗାଲାକ୍ସିର ଏକ ଵହୁତ ଛୋଟ ଅଂଶ ମାତ୍ର, କାରଣ ଆକାଶଗଙ୍ଗାର ଵ୍ୟାସ ପ୍ରାୟ ୧,୦୦,୦୦୦ରୁ ୨,୦୦,୦୦୦ ଆଲୋକ ଵର୍ଷ।

ରାତି ଆକାଶରେ ତାରାଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଯୋଗ କରି ପ୍ରାଚୀନକାଳରୁ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାନଵ ସମାଜ ମୋଟ୍ ୮୮ଟି ତାରାମଣ୍ଡଳ (constellations) ଗଠନ କରିଛି କିନ୍ତୁ ତନ୍ମଧ୍ୟରୁ ୧୨ଟି ରାଶିଚକ୍ର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ତଥା ପୁରାତନ। କିନ୍ତୁ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଵୈଜ୍ଞାନିକ ସତ୍ୟ ହେଉଛି: ଏହି ରାଶିଗୁଡ଼ିକରେ ଥିଵା ତାରାଗୁଡ଼ିକ ପରସ୍ପରଠାରୁ ଅନେକ ଆଲୋକ ଵର୍ଷ ଦୂରରେ ଅଛନ୍ତି ଏଵଂ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭୌତିକ ସମ୍ପର୍କ ନାହିଁ।

ଉଦାହରଣସ୍ୱରୂପ, Orion ତାରାମଣ୍ଡଳରେ Rigel ପ୍ରାୟ ୮୬୦ ଆଲୋକ ଵର୍ଷ ଦୂରରେ ଥିଵାବେଳେ Betelgeuse ପ୍ରାୟ ୬୪୦ ଆଲୋକ ଵର୍ଷ ଦୂରରେ ଅଛି। ଅର୍ଥାତ୍ Rigel ଓ Betelgeuse ପରସ୍ପରଠାରୁ ୨୦୦+ ଆଲୋକ ଵର୍ଷ(ପ୍ରାୟ ୧.୯ quadrillion କିଲୋମିଟର) ଦୂରରେ ରହି ଆକାଶଗଙ୍ଗାର ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ପରିକ୍ରମା କରୁଛନ୍ତି । 

ଆମେ ରାତି ଆକାଶରେ ଦେଖୁଥିଵା ତାରାଗୁଡ଼ିକ ଗାଲାକ୍ସିର ଵିଭିନ୍ନ ଅଂଶରେ ଅଛନ୍ତି। ଏକ ରାଶିରେ ଥିଵା ତାରାଗୁଡ଼ିକ କେଵଳ ପୃଥିଵୀରୁ ଦେଖିଵାର ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ନିକଟଵର୍ତ୍ତୀ ଦେଖାଯାନ୍ତି। ଯଦି ଆପଣ ପୃଥିଵୀରୁ ବାହାରି ଯାଆନ୍ତି ତେବେ ସେହି ଆକାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯିଵ ଏଵଂ ଭିନ୍ନ 

ଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଵିଭିନ୍ନ ଆକାର ଦେଖିଵାକୁ ମିଳିଵ ।

ନାସାର Hubble Space Telescope ଓ Gaia Mission ଦ୍ୱାରା ତାରାଗୁଡ଼ିକର ନିର୍ଭୁଲ ଦୂରତା ମାପାଯାଇଛି, ଯାହା ଦର୍ଶାଏ ଯେ ଏକ ରାଶିରେ ଥିଵା ଵିଭିନ୍ନ ତାରାଗୁଡ଼ିକ ପରସ୍ପରରୁ ବହୁତ ଦୂରରେ ଅଛନ୍ତି। ତାରାଗୁଡ଼ିକର ଆଲୋକର ସ୍ପେକ୍ଟ୍ରମ୍ ଵିଶ୍ଲେଷଣରୁ ଜଣାପଡ଼େ ଯେ ରାଶିଗୁଡ଼ିକରେ ତାରାଗୁଡ଼ିକର ଵୟସ ମଧ୍ୟ ସମାନ ନାହିଁ । ଗୋଟିଏ ରାଶିରେ କିଛି ତାରା ୧୦୦ ମିଲିୟନ ଵର୍ଷୀୟ ହୋଇଥିଲା ବେଳେ ଆଉ କିଛି ୧୦ ତାରା ଵିଲିୟନ୍ ଵର୍ଷୀୟ ଅଟନ୍ତି । ଏହା ସୂଚିତ କରେ ଯେ ସେ ତାରାମାନ ଏକତ୍ର ସୃଷ୍ଟି ହୋଇନାହାଁନ୍ତି। ପୁଣି ଗୋଟିଏ ରାଶି ମଧ୍ୟରେ ଥିଵା ତାରାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ଗ୍ରାଭିଟେସନାଲ୍ ପ୍ରଭାଵର ଅଭାଵ ମଧ୍ୟ ପରିଲକ୍ଷିତ ହୋଇଥାଏ । Hipparcos satelliteର ଡାଟା ଦର୍ଶାଏ ଯେ ତାରାଗୁଡ଼ିକ ପରସ୍ପରରୁ ଦୂରେଇ ଯାଉଛନ୍ତି, ଏକଠାରେ ଘୂରୁନାହାଁନ୍ତି।

ତେଣୁ ଏହି ପାରମ୍ପରିକ ରାଶିଗୁଡ଼ିକ ଏକ ଵୈଜ୍ଞାନିକ ଵାସ୍ତଵତା ନୁହଁନ୍ତି, ଵରଂ ମାନଵୀୟ ସଂସ୍କୃତି ଏଵଂ କଳ୍ପନାର ନିର୍ମାଣ। ପ୍ରାଚୀନ ସମୟରେ ବାବିଲୋନୀୟନ୍, ଗ୍ରୀକ୍ ଏଵଂ ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିରେ ଲୋକେ ଆକାଶରେ ତାରାଗୁଡ଼ିକୁ ଭାଗ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ, ଋତୁ ପରିଵର୍ତ୍ତନର ଚିହ୍ନଟ ଏଵଂ ପୌରାଣିକ କାହାଣୀ ପାଇଁ ଵ୍ୟଵହାର କରୁଥିଲେ। ତାରାମଣ୍ଡଳ ମିଥ୍କର ଇତିହାସ ଵହୁତ ପ୍ରାଚୀନ ଏଵଂ ବହୁମୁଖୀ। ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟ ଵାପ୍ରାଚୀନ ମେସୋପୋଟାମିଆର ସୁମେରିଆନ୍ ଓ ବାବିଲୋନୀୟମାନେ ତାରାଗୁଡ଼ିକୁ ନାମ ଦେଇ ଦେଵତାଙ୍କ ସହ ଯୋଡ଼ିଥିଲେ (ପ୍ରାୟ ୪୦୦୦-୨୦୦୦ BCE)। ବାବିଲୋନୀୟମାନେ ୧୨ଟି ରାଶିଚକ୍ର ତିଆରି କରିଥିଲେ, ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟର ଵାର୍ଷିକ ପଥ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଥିଲା। ଠିକ୍ ସେହି ସମୟରେ ଭାରତୀୟମାନେ ଵେଦରେ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜ୍ୟୋତିର୍ଵିଜ୍ଞାନ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ତଥ୍ୟ ଯୋଡ଼ିଥିଲେ ଯାହାକୁ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଗଵେଷକମାନେ ତଥା ଭାରତର ଵାମପନ୍ଥୀ ଐତିହାସିକମାନେ କେତେକ ସଂସ୍କୃତ ଶବ୍ଦର ଵ୍ୟଵହାର ଆଧାରରେ 1400–700 BCE ବୋଲି କହି ବୁଲୁଛନ୍ତି । 

ତେବେ ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟ ଓ ଭାରତ ଭଳି ପ୍ରାଚୀନ ମିଶରୀୟମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାଚୀନ ଜ୍ୟୋତିର୍ଵିଜ୍ଞାନ କ୍ଷେତ୍ରରେ କେତେକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ । ସେମାନେ Orionକୁ ଦେଵତା Osiris ଏଵଂ Siriusକୁ Sopdet (ନୀଳ ନଦୀ ଵନ୍ୟାର ସଙ୍କେତ) ଭାବେ ଦେଖୁଥିଲେ। ଗ୍ରୀକ୍‌ମାନେ ବାବିଲୋନୀୟ ତାରାମଣ୍ଡଳକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ନିଜ ପୌରାଣିକ କାହାଣୀ ସହ ଯୋଡ଼ିଲେ, ଯେପରି Orion (ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶିକାରୀ), Ursa Major (ଭାଲୁରେ ପରିଣତ ନିମ୍ଫ Callisto), ଏଵଂ Pleiades (ସାତ ଭଉଣୀ)। ପ୍ରାଚୀନ ଚୀନାମାନେ ମଧ୍ୟ ତାରାଗୁଡ଼ିକୁ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ଦେଵତାଙ୍କ ସହ ଯୋଡ଼ିଛନ୍ତି ଏଵଂ ଵିଭିନ୍ନ ସଭ୍ୟତାରେ ସମାନ ତାରାଗୁଡ଼ିକୁ ଭିନ୍ନ କାହାଣୀ ସହ ଦେଖାଯାଇଛି।

ଭାରତୀୟ ଜ୍ୟୋତିଷ ଶାସ୍ତ୍ର ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଵିଦ୍ୟା ଯାହା ତାରା ଓ ଗ୍ରହଗୁଡ଼ିକର ଅଵସ୍ଥାନକୁ ମାନଵ ଭାଗ୍ୟ, କର୍ମା ଏଵଂ ଜୀଵନ ଘଟଣା ସହ ଯୋଡ଼ି ଦେଖେ। ଏହା ଭାରତରେ ସାଂସ୍କୃତିକ ଏଵଂ ଧାର୍ମିକ ମହତ୍ତ୍ୱ ରଖିଛି। କିନ୍ତୁ ଵୈଜ୍ଞାନିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏହା କେତେ ଯୁକ୍ତି ଯୁକ୍ତ ?

ଆଧୁନିକ ଵିଜ୍ଞାନ ଅନୁସାରେ, ଜ୍ୟୋତିଷରେ ତାରା ଓ ଗ୍ରହଗୁଡ଼ିକ ମାନଵ ଭାଗ୍ୟ ଉପରେ ପ୍ରଭାଵ ପକାଉଥିଵା ଦାଵିର କୌଣସି ଵୈଜ୍ଞାନିକ ପ୍ରମାଣ ନାହିଁ। ଵିଜ୍ଞାନ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଏହାକୁ ଛଦ୍ମଵିଜ୍ଞାନ ବୋଲି ଵିଵେଚନା କରେ। ଭାରତର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଆଷ୍ଟ୍ରୋଫିଜିକିଷ୍ଟ୍ ଡ. ଜୟନ୍ତ ନର୍ଲିକର୍‌ଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ୨୦୦୮ରେ କରାଯାଇଥିଵା ପରୀକ୍ଷଣରେ ଜ୍ୟୋତିଷୀମାନେ ଜନ୍ମଚାର୍ଟ୍ ଅନୁସାରେ ଵ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଗୁଣ ଚିହ୍ନଟ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। କାର୍ଲସନ୍‌ଙ୍କର ୧୯୮୫ର ଷ୍ଟଡି ଏଵଂ ଅନ୍ୟ ଅନୁସନ୍ଧାନରେ ଜ୍ୟୋତିଷ ଅନୁମାନଗୁଡ଼ିକ ରାଣ୍ଡମ୍ ଚାନ୍ସ୍‌ରୁ ଭଲ ନୁହେଁ ବୋଲି ଦର୍ଶାଇଛି। ଭୌତିକ କାରଣର ଅଭାଵ ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ଗ୍ରହଗୁଡ଼ିକ ମାନଵ ଜୀଵନକୁ ପ୍ରଭାଵିତ କରିଵାର କୌଣସି ଭୌତିକ କାରଣ ନାହିଁ। ଗ୍ରାଭିଟେସନାଲ୍ କିମ୍ଵା ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋମ୍ୟାଗ୍ନେଟିକ୍ ଫୋର୍ସ୍ ଯାହା ଗ୍ରହଗୁଡ଼ିକରୁ ଆସେ ତାହା ବହୁତ ଦୁର୍ଵଳ ଏଵଂ ମାନଵ ଭାଗ୍ୟ ଉପରେ ପ୍ରଭାଵ ପକାଇଵା ହେତୁ ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହେଁ। ପୁଷ୍ପା ଭାର୍ଗଵ, ରାଜା ରାମନ୍ନା ଭଳି ଭାରତୀୟ ଵିଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜ୍ୟୋତିଷକୁ ଅନ୍ଧଵିଶ୍ୱାସ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି ଏଵଂ ଏହାକୁ ଵିଶ୍ୱଵିଦ୍ୟାଳୟରେ ପଢ଼ାଇଵା ଵିରୋଧରେ ପ୍ରୋଟେଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି। ୨୦୦୧ରେ UGCର ଜ୍ୟୋତିଷ କୋର୍ସ୍ ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ୍ କରାଯାଇଥିଲା, ଯାହା ଵିଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଵଡ଼ ଵିତର୍କ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା। ଜ୍ୟୋତିଷ ସମର୍ଥକମାନେ କହନ୍ତି ଯେ ଏହା ଏକ "ସାଇନ୍ସ୍ ଅଫ୍ ଲାଇଟ୍" ଏଵଂ କର୍ମା ଏଵଂ କସ୍ମିକ୍ ଇନ୍‌ଫ୍ଲୁଏନ୍ସ୍ ଉପରେ ଆଧାରିତ। ଏହା ଵେଦ ଏଵଂ ପୁରାଣରୁ ଆସିଛି ଏଵଂ ଜୀଵନ ନେଭିଗେସନ୍ ପାଇଁ ଵ୍ୟଵହାର ହୁଏ। କିଛି କୋର୍ଟ୍ ଜଜ୍‌ମେଣ୍ଟ୍ ଏହାକୁ "ଵିଜ୍ଞାନ" ବୋଲି କହିଛି, କିନ୍ତୁ ଏହା ଵୈଜ୍ଞାନିକ ପ୍ରମାଣ ଉପରେ ନୁହେଁ ଵରଂ ପ୍ରାଚୀନ ସଂଜ୍ଞା ଉପରେ ଆଧାରିତ। ଅନେକ ଲୋକ ଵ୍ୟକ୍ତିଗତ ଅନୁଭଵ ଅନୁସାରେ ଏହାକୁ ନିର୍ଭୁଲ୍ ମନେ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏହା ମାନସିକ ପକ୍ଷପାତ ଵା confirmation bias ଯୋଗୁଁ ହୋଇପାରେ । ଜ୍ୟୋତିଷ କ୍ଷେତ୍ରରେ confirmation biasରେ ଦେଖାଯାଏ ଯେ ଲୋକେ କେଵଳ ମେଳ ଖାଉଥିଵା ଜ୍ୟୋତିଷ ଅନୁମାନଗୁଡ଼ିକୁ ମନେରଖନ୍ତି ଏଵଂ ଭୁଲ୍ ଅନୁମାନଗୁଡ଼ିକୁ ଭୁଲିଯାଆନ୍ତି।

ଜ୍ୟୋତିଷ ଏକ ସାଂସ୍କୃତିକ ଵିଶ୍ୱାସ ଭାବେ ଜୀଵନ୍ତ ରହିଛି ଏଵଂ ଅନେକଙ୍କୁ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ଦେଇଥାଏ। ଏହା ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଜ୍ଞାନ ପରମ୍ପରାର ଅଂଶ ଯାହା ଆତ୍ମଵିଶ୍ଲେଷଣ ଓ ମାନସିକ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ସହାୟକ ହୋଇପାରେ। କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ ଵୈଜ୍ଞାନିକ ସତ୍ୟ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଵା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯଦି କେହି ଜ୍ୟୋତିଷକୁ ଏକ ଟୁଲ୍ ଭାବେ ଵ୍ୟଵହାର କରନ୍ତି, ତେଵେ ଏହାକୁ ସମାଲୋଚନାତ୍ମକ ଚିନ୍ତାଧାରା ସହ ମିଶାଇ ଵ୍ୟଵହାର କରିଵା ଜରୁରୀ। ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀଵନ ନିଷ୍ପତ୍ତି କେଵଳ ଜ୍ୟୋତିଷ ଉପରେ ଆଧାର କରି ନେଵା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ଏଠାରେ ଖଗୋଳଶାସ୍ତ୍ର ଵା ଜ୍ୟୋତିର୍ଵିଜ୍ଞାନ ଓ ଜ୍ୟୋତିଷଶାସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଥିଵା ପାର୍ଥକ୍ୟ ବୁଝିଵା ବହୁତ ଆଵଶ୍ୟକ । ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ ଖଗୋଳଶାସ୍ତ୍ର ଵା ଜ୍ୟୋତିର୍ଵିଜ୍ଞାନକୁ Astronomy ଏଵଂ ଜ୍ୟୋତିଷଶାସ୍ତ୍ରକୁ Astrology କୁହାଯାଏ ଏଵଂ ଏହି ଦୁଇଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ ଵିଷୟ ଅଟେ । ଖଗୋଳଶାସ୍ତ୍ର ପ୍ରାଚୀନ ପାରମ୍ପରିକ ଵିଜ୍ଞାନ ଯାହା ତାରା, ଗ୍ରହର ଗତି ତତ୍ ଆଧାରରେ ମାନଵ ଭାଗ୍ୟ ଓ ଜଳଵାୟୁ ଆଦିର ପୂର୍ଵାନୁମାନ ପାଇଁ ଵ୍ୟଵହୃତ ହୋଇଥାଏ ଏଵଂ ଏହା ପର୍ଯ୍ୟଵେକ୍ଷଣ, ପରୀକ୍ଷଣ ଓ ଗଣିତ ଉପରେ ଆଧାରିତ। ଖଗୋଳଶାସ୍ତ୍ର ଆମକୁ ଵ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଵୟସ, ତାରାଗୁଡ଼ିକର ଜୀଵନଚକ୍ର, ଗାଲାକ୍ସିର ଗଠନ ଇତ୍ୟାଦି ବୁଝିଵାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

ଜ୍ୟୋତିଷଶାସ୍ତ୍ର ଏକ ଵିଶ୍ୱାସ ପ୍ରଣାଳୀ ଯାହା ଗ୍ରହ ଏଵଂ ତାରାଗୁଡ଼ିକର ଅଵସ୍ଥାନକୁ ମାନଵ ଜୀଵନ ଏଵଂ ଘଟଣା ସହ ଯୋଡ଼େ। ଏହା ସାଂସ୍କୃତିକ ପରମ୍ପରା ଏଵଂ ଵିଶ୍ୱାସ ଉପରେ ଆଧାରିତ, ଵୈଜ୍ଞାନିକ ପଦ୍ଧତି ଉପରେ ପର୍ଯ୍ୟଵେସିତ ନୁହେଁ ।

ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଏହି ଦୁଇଟି ଏକତ୍ର ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଆଧୁନିକ ଯୁଗରେ ଖଗୋଳଶାସ୍ତ୍ର ଵା ଜ୍ୟୋତିର୍ଵିଜ୍ଞାନ ଏକ ଶୁଦ୍ଧ ଵିଜ୍ଞାନ ହୋଇଥିଵାଵେଳେ ଜ୍ୟୋତିଷଶାସ୍ତ୍ର ଏକ ସାଂସ୍କୃତିକ ପ୍ରଥା ଭାବେ ରହିଛି।

ଵୈଜ୍ଞାନିକ ସତ୍ୟ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଵିଶ୍ୱାସକୁ ନେଇ ଚର୍ଚ୍ଚା ସତ୍ତ୍ୱେ, ରାତିର ଆକାଶକୁ ଦେଖିଵାର ନିଜସ୍ୱ ଏକ ମହତ୍ତ୍ୱ ଅଛି। ତାରାଗୁଡ଼ିକ ଆମକୁ ଵ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଵିଶାଳତା, ଆମର କ୍ଷୁଦ୍ରତା ଏଵଂ ପ୍ରକୃତିର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ମନେ ପକାଇ ଦିଅନ୍ତି। ଆଧୁନିକ ସହରୀ ଜୀଵନରେ ଆଲୋକ ପ୍ରଦୂଷଣ ଯୋଗୁଁ ଅଧିକାଂଶ ଲୋକ ତାରାଭରା ରାତି ଦେଖିଵାର ସୁଯୋଗରୁ ଵଞ୍ଚିତ ହେଉଛନ୍ତି। ଏହା ଏକ ଵଡ଼ କ୍ଷତି, କାରଣ ତାରା ଦର୍ଶନ କେଵଳ ଵୈଜ୍ଞାନିକ ଜ୍ଞାନ ନୁହେଁ, ଵରଂ ମାନସିକ ଶାନ୍ତି, ଦାର୍ଶନିକ ଚିନ୍ତା ଏଵଂ ପ୍ରକୃତି ସହିତ ସଂଯୋଗର ମାଧ୍ୟମ ମଧ୍ୟ ଅଟେ । 

ତାରା ଓ ଆକାଶର ଅଧ୍ୟୟନ ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଲାଭଦାୟକ ହୋଇଥାଏ। ଖଗୋଳଶାସ୍ତ୍ର ଵା ଜ୍ୟୋତିର୍ଵିଜ୍ଞାନ ପଢ଼ିଵା ଦ୍ୱାରା ଶିକ୍ଷାର୍ଥୀମାନେ ଵୈଜ୍ଞାନିକ ପଦ୍ଧତି, ପର୍ଯ୍ୟଵେକ୍ଷଣ, ଏଵଂ ସମାଲୋଚନାତ୍ମକ ଚିନ୍ତାଧାରା ଶିଖନ୍ତି। ଦୂରତା, ଆକାର, ଏଵଂ ଗତିର ଗଣନା ଗଣିତୀୟ ଦକ୍ଷତା ଵୃଦ୍ଧି କରେ। ଆମେ ଵ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଏକ ଅଂଶ ବୋଲି ବୁଝିଵା ଦ୍ୱାରା ଵିଶ୍ୱଦୃଷ୍ଟି ଵିସ୍ତୃତ ହୁଏ। ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଵିଶାଳତାକୁ ଜାଣିଲେ ମନରେ ଗର୍ଵ ଅହଂକାର ହ୍ରାସ ପାଇଥାଏ । ଵିଭିନ୍ନ ସଭ୍ୟତାର ତାରା ସମ୍ଵନ୍ଧୀୟ କାହାଣୀ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟ ବୁଝିଵାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ। ତାରା ଦେଖିଵାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ଵ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଅନ୍ଧକାର ସ୍ଥାନ ବାଛନ୍ତୁ ‌ଏଵଂ ସହରଠାରୁ ଦୂରରେ, ଆଲୋକ ପ୍ରଦୂଷଣମୁକ୍ତ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଆନ୍ତୁ। ଚନ୍ଦ୍ରହୀନ ରାତି ବାଛନ୍ତୁ ଵିଶେଷତଃ ଅମାଵାସ୍ୟା ସମୟରେ ଅଧିକ ତାରା ଦେଖାଯାଏ। ଆଖିକୁ ସମୟ ଦିଅନ୍ତୁ । ଅନ୍ଧକାରରେ ଆଖି ଅଭ୍ୟସ୍ତ ହେଵାକୁ ୨୦-୩୦ ମିନିଟ୍ ଲାଗେ। Stellarium, SkySafari ଭଳି ଆପ୍‌ ତାରାଗୁଡ଼ିକୁ ଚିହ୍ନଟ କରିଵାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

ତାରା ଦର୍ଶନ ଏକ ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳ କାର୍ଯ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଲାଭଦାୟକ।

ଵୈଜ୍ଞାନିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ତାରାଗୁଡ଼ିକୁ ଅଧ୍ୟୟନ କଲେ ମାନଵମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଵିଶାଳତା, ଦୂରତା ଏଵଂ ସମୟର ଗଭୀରତା ହୃଦୟଙ୍ଗମ କରିପାରିବେ। ସେମାନେ ଜାଣିବେ ଯେ ରାଶିଚକ୍ରରେ ଥିଵା ତାରାଗୁଡ଼ିକ ପରସ୍ପରରୁ ଵହୁତ ଦୂରରେ ଅଵସ୍ଥିତ ଏଵଂ ଏହି ସତ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦେଵ ଯେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଯାହା ଦେଖୁଛୁ ତାହା ସଦା ସତ୍ୟ ନୁହେଁ — ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ।

ସାଂସ୍କୃତିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ରାଶିଚକ୍ର ତଥା ଜ୍ୟୋତିଷ ହଜାରେ ଵର୍ଷର ମାନଵ କଳ୍ପନା, କାହାଣୀ ଓ ଵିଶ୍ୱାସର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରେ। ଯଦିଓ ଏହାର କୌଣସି ଵୈଜ୍ଞାନିକ ଭିତ୍ତି ନାହିଁ, ତଥାପି ଏହା ଆମର ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ ଏଵଂ ଅନେକଙ୍କ ପାଇଁ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ମାର୍ଗଦର୍ଶନର ମାଧ୍ୟମ।

ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉଛି ଵିଜ୍ଞାନ ଓ ଵିଶ୍ୱାସ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ବୁଝିଵା। ଵିଜ୍ଞାନ ଆମକୁ ଵସ୍ତୁନିଷ୍ଠ ସତ୍ୟ ସହିତ ପରିଚିତ କରାଏ ଯାହା ପରୀକ୍ଷଣ ଓ ପର୍ଯ୍ୟଵେକ୍ଷଣ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରମାଣିତ ହୋଇଛି। ଵିଶ୍ୱାସ ଆମକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା, ଅର୍ଥ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟ ଦିଏ। ଦୁଇଟିର ନିଜସ୍ୱ ସ୍ଥାନ ଅଛି, କିନ୍ତୁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପରସ୍ପର ସହ ମିଶାଇଵା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ଯେତେଵେଳେ ଆମେ ରାତିର ଆକାଶକୁ ଦେଖୁଛୁ, ଆସନ୍ତୁ ଵିସ୍ମୟ ଏଵଂ କୌତୁହଳ ସହିତ ଦେଖିଵା — ଵୈଜ୍ଞାନିକ ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକରେ, କିନ୍ତୁ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟର ସମ୍ମାନ ସହିତ। ତାରାଗୁଡ଼ିକ କେଵଳ ଦୂରଵର୍ତ୍ତୀ ଗ୍ୟାସ୍ ବଲ୍ ନୁହଁନ୍ତି, ଵରଂ ମାନଵ କଳ୍ପନା, ଵୈଜ୍ଞାନିକ ଅନୁସନ୍ଧାନ ଓ ଦାର୍ଶନିକ ଚିନ୍ତାର ଅସୀମ ଉତ୍ସ। ଆକାଶର ଏହି ତାରାଗୁଡ଼ିକ ଆମକୁ ମନେ ପକାଇ ଦିଅନ୍ତି ଯେ ଆମେ ଏକ ଵିଶାଳ, ରହସ୍ୟମୟ ଵ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଅତି ଅତି ଅତି ଅତି ଅତି ଅତି କ୍ଷୁଦ୍ରାତିକ୍ଷୁଦ୍ର ଅଂଶ ମାତ୍ର। 

•••••••••••••••••••••••••••••••••••••

ଏ ଵିଷୟରେ ଆହୁରି ଅଧ୍ୟୟନ ପାଇଁ ନିମ୍ନୋକ୍ତ ପୁସ୍ତକଗୁଡ଼ିକୁ ପଢ଼ନ୍ତୁ :

1.Stars: A Very Short Introduction by James B. Kaler

2.Astronomy: A Very Short Introduction by Michael Hoskin

3.Astrology: A Very Short Introduction by Patrick Curry

4.The Oxford Illustrated History of the Sky and Solar System edited by Gareth Wynn-Williams

5.Cosmology: A Very Short Introduction by Peter Coles

6.Galaxies: A Very Short Introduction by John Gribbin

7.The Stars: A New Way to See Them by H.A. Rey

8.NightWatch: A Practical Guide to Viewing the Universe by Terence Dickinson

9.Constellations: The Story of Star Patterns by Paul Murdin

10.The Mythology of the Night Sky: Greek, Roman, and Other Celestial Tales by David E. Falkner

••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••

ନନୀ ଶବ୍ଦର ଵ୍ୟୁତ୍ପତ୍ତି ଇତିହାସ କ’ଣ ?

ଶବ୍ଦଟିଏ ନନୀ,ଝିଅ ପ୍ରତି ଏକ ସ୍ନେହ ଆଦାରର ସମ୍ବୋଧନ । ଓଡ଼ିଶାର ଦକ୍ଷିଣାଞ୍ଚଳ, ପଶ୍ଚିମାଞ୍ଚଳ ଓ ଉତ୍ତରାଞ୍ଚଳରେ ଏହି ଶବ୍ଦଟି ପ୍ରଚଳିତ। ଏଇ ସମ୍ବୋଧନଵାଚକ 'ନନୀ' ଶବ୍ଦର ଵ୍ୟୁତ୍ପତ୍ତିକୁ ନେଇ ନାନା ମତ ପ୍ରକାଶ ପାଇଛି ‌। ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଲୋକେ ନନୀ ଶବ୍ଦର ଉତ୍ପତ୍ତିକୁ ନେଇ ଵିଭିନ୍ନ ମତ ରଖିଛନ୍ତି । 

ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶାର କିଛି ଵିଦ୍ଵାନ ସେମାନଙ୍କ ଅଞ୍ଚଳରେ ହିନ୍ଦୀର ଵର୍ତ୍ତମାନର ପ୍ରଭାଵ ଅନୁଭଵ କରି ମତ ଦିଅନ୍ତି ଯେ ବହୁତ ସମ୍ଭଵ ନନୀ ଶବ୍ଦଟି ହିନ୍ଦୀ नन्ही ଶବ୍ଦର ପରିଵର୍ତ୍ତିତ ରୂପ ହୋଇଥାଇପାରେ। ହିନ୍ଦୀରେ ପ୍ରଚଳିତ नन्हा ଓ नन्ही ଶବ୍ଦ ପ୍ରାକୃତ ଭାଷାର लण्ह ତଥା ସଂସ୍କୃତ श्लक्ष्ण (ślakṣṇá) ଶବ୍ଦ ସହିତ ସମୋଦ୍ଧୃତ ଅଟେ ।‌ ଏହି ସଂସ୍କୃତ ତଥା ପ୍ରାକୃତ ଶବ୍ଦଦ୍ଵୟର ଅର୍ଥ ଥିଲା କୋମଳ ଵା ନରମ । ପରଵର୍ତ୍ତୀ କାଳରେ ଅପଭ୍ରଂଶ ଦେଇ ଏ ଶବ୍ଦ କ୍ରମଶଃ ଶିଶୁଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରଚଳିତ ହେଵାକୁ ଲାଗିଲା। ବହୁତ ପରେ ହିନ୍ଦୀରେ ନନ୍ହା ଓ ନନ୍ହୀ ଶବ୍ଦ ଚଳିଲା ଯାହାର ଅର୍ଥ ଯଥାକ୍ରମେ ଛୋଟ ପୁଅ ଓ ଛୋଟ ଝିଅ ଥିଲା । କିନ୍ତୁ ହିନ୍ଦୀଭାଷୀ କେବେହେଲେ ବି ଏହାକୁ ପୁଅ ଝିଅଙ୍କୁ ସ୍ନେହ ସମ୍ବୋଧନ ପାଇଁ ଵ୍ୟଵହାର କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଛୋଟ ଵୟସର ଵା କ୍ଷୁଦ୍ର ଆକାରକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଵାକୁ ଏ ଶବ୍ଦ ଵ୍ୟଵହାର କରାଯାଏ । ହିନ୍ଦୀ ତଥା ଏହା ଦ୍ଵାରା ପ୍ରଭାଵିତ କୌଣସି ଭାଖାଶୈଳୀରେ ଏଭଳି ଵ୍ୟଵହାର ନାହିଁ । ହଁ ଯେମିତି ଓଡ଼ିଶାରେ କିଛି ପିଲାଙ୍କୁ ସାନ ନାଆଁ ଦିଆଯାଏ ଠିକ୍ ସେହିପରି ହିନ୍ଦୀଭାଷୀ କିଛି ପିଲାଙ୍କୁ नन्हें ନାମରେ ଡାକନ୍ତି କିନ୍ତୁ ଏ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ କେବେହେଲେ ବି ହିନ୍ଦୀଭାଷାଭାଷୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ସମ୍ବୋଧନଵାଚକ ଶବ୍ଦ ରୂପେ ପ୍ରଚଳିତ ହୋଇନାହିଁ। ହିନ୍ଦୀ ଭାଷାରୁ ଏ ଶବ୍ଦ ଆସି ସମ୍ବଲପୁରୀରେ ଚଳିଵାର ସମ୍ଭାଵନା ମଧ୍ୟ କମ୍ କାରଣ ଆଜି ଭଳି ଆଜକୁ ଦୁଇଶହ କିମ୍ବା ତିନିଶହ ଵର୍ଷ ତଳେ ହିନ୍ଦୀର ଏତେ ପ୍ରଭାଵ ନଥିଲା । ଵିଗତ କିଛି ଵର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ହିଁ ଦିଲ୍ ଲେକିନ୍ ଭଳି କିଛି ହିନ୍ଦୀ ଶବ୍ଦ ଆସି ସମ୍ବଲପୁରୀରେ ଚଳୁଅଛି ସିନା ସମ୍ବଲପୁରୀରେ ଅନେକ ପ୍ରାଚୀନ ଓଡ଼ିଆ ଶବ୍ଦ ଏବେବି ବଞ୍ଚି ରହିଛି । 

ଆଉ କିଛି ଲୋକ କୁହନ୍ତି ନନ୍ଦିନୀ ଶବ୍ଦରୁ କ୍ରମେ ନନ୍ନିନୀ ହୋଇ ପରେ ନନୀ ହୋଇଅଛି । ନନ୍ଦିନୀ ଶବ୍ଦଟି ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାର ଶବ୍ଦ ଏଵଂ ଏହାର ମୂଳ ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଆନନ୍ଦ ଦାୟିନୀ ଅଥଵା ସୁଖକରିଣୀ। ସଂସ୍କୃତରେ ନନ୍ଦ୍ ଧାତୁରୁ ନନ୍ଦିନୀ ଶବ୍ଦଟି ଗଠିତ ଯାହାର ଅର୍ଥ ନନ୍ଦନ କରୁଥିଵା ଅଥଵା ଆନନ୍ଦ ପ୍ରଦାନ କରୁଥିଵା ଅଟେ। ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ସାହିତ୍ୟରେ ଏହି ଶବ୍ଦଟି ଵିଶେଷ ଭାବରେ କାମଧେନୁର କନ୍ୟା ସୁରଭିର ନାମ ରୂପେ ପ୍ରଯୁକ୍ତ ହୋଇଛି ଯାହାକୁ ମହାଭାରତ ଏଵଂ ପୁରାଣଗୁଡ଼ିକରେ ନନ୍ଦିନୀ ନାମରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି। ଏହା ଛଡ଼ା ଏହି ଶବ୍ଦଟି ସ୍ତ୍ରୀ ନାମ ରୂପେ ମଧ୍ୟ ବହୁଳ ଭାବରେ ଵ୍ୟଵହୃତ ହେଉଥିଲା ଏଵଂ ଆଜି ମଧ୍ୟ ହିନ୍ଦୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭାରତୀୟ ଭାଷାମାନଙ୍କରେ ନନ୍ଦିନୀ ନାମଟି ଅପରିଵର୍ତ୍ତିତ ରୂପରେ ରହିଛି।

କିନ୍ତୁ ନନ୍ଦିନୀରୁ ନନ୍ନିନୀ ହୋଇ ପରେ ନନୀ ହୋଇଥିଵାର ମତଟି ଭାଷାଵିଜ୍ଞାନ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅତି ଦୁର୍ଵଳ ଏବଂ ଅଯୌକ୍ତିକ। ପ୍ରଥମତଃ ନନ୍ଦିନୀ ଶବ୍ଦଟି କେବେ ହେଲେ ବି ପ୍ରାଚୀନ ପ୍ରାକୃତ ଭାଷାଗୁଡ଼ିକରେ ଯେପରି ମାଗଧୀ ଅର୍ଦ୍ଧମାଗଧୀ ପୈଶାଚୀ ଆଦିରେ କୌଣସି ସ୍ୱାଭାଵିକ ଧ୍ୱନିଗତ ପରିଵର୍ତ୍ତନ ଦେଇ ନନୀ ଵା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ରୂପେ ପ୍ରଚଳିତ ହୋଇନାହିଁ। ପ୍ରାକୃତ ଭାଷାଗୁଡ଼ିକରେ ସଂସ୍କୃତ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣତଃ ଧ୍ୱନିଗତ ସରଳୀକରଣ ଯେପରି ଦୀର୍ଘ ସ୍ୱରର ହ୍ରସ୍ୱୀକରଣ ତଥା ଵ୍ୟଞ୍ଜନ ସମୂହର ସରଳୀକରଣ ଆଦି ଦେଇ ପରିଵର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଥାଏ। କିନ୍ତୁ ନନ୍ଦିନୀ ଶବ୍ଦଟି ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ କେବେ ହେଲେ ବି ଆନରୂପ ନେଇ ନାହିଁ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ ସଂସ୍କୃତର ରାଜପୁତ୍ର ପ୍ରାକୃତରେ ରାୟପୁତ୍ତ ହୋଇ ପରେ ରାଜପୁତ୍ ହୋଇଛି କିନ୍ତୁ ନନ୍ଦିନୀର କୌଣସି ପ୍ରାକୃତ ରୂପ ନନୀ କିମ୍ବା ନାନୀ ନୁହେଁ। ଦ୍ୱିତୀୟତଃ ନନ୍ଦିନୀ ଶବ୍ଦଟି ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଲିଖିତ ସାହିତ୍ୟ ପୁରାଣ ଏବଂ ନାମକରଣରେ ଵ୍ୟଵହୃତ ହେଉଥିଲା। ଏହା କଥିତ ଭାଷାର ସାଧାରଣ ଶବ୍ଦ ନଥିଲା। ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତରେ ସଂସ୍କୃତ ଥିଲା ପଣ୍ଡିତ ଓ ଧାର୍ମିକ ଗ୍ରନ୍ଥର ଭାଷା ଏବଂ ପ୍ରାକୃତ ଥିଲା ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ କଥିତ ଭାଷା। ନନ୍ଦିନୀ ଯେହେତୁ ଏକ ଵିଶେଷ୍ୟ ନାମ ଏଵଂ ତାତ୍ପର୍ଯ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଶବ୍ଦ ତେଣୁ ଏହା କଥିତ ଭାଷାରେ ସାଧାରଣ ସମ୍ବୋଧନ ରୂପେ ପରିଣତ ହେଵାର କୌଣସି ଐତିହାସିକ ପ୍ରମାଣ ନାହିଁ। ଯଦି ଏହା କଥିତ ଭାଷାରେ ପ୍ରଚଳିତ ହୋଇଥାନ୍ତା ତେବେ ଅନ୍ୟ ଭାରତୀୟ ଭାଷାଗୁଡ଼ିକରେ ମଧ୍ୟ ଏହାର କିଛି ପରିଵର୍ତ୍ତିତ ରୂପ ଦେଖାଯିଵା ଉଚିତ୍ କିନ୍ତୁ ଏପରି କିଛି ଶବ୍ଦ ମିଳେ ନାହିଁ। ହିନ୍ଦୀଭାଷାରେ ମାତାମହୀଙ୍କୁ ନାନୀ ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଏ କିନ୍ତୁ ଏହା ନନ୍ଦିନୀରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇନାହିଁ ଵରଂ ଏହା ପ୍ରାଚୀନ ପ୍ରାକୃତ णण्ण (ṇaṇṇa) ତଥା ପ୍ରାଚୀନ ଆର୍ଯ୍ୟଭାଷାର *𑀦𑀸𑀦𑁆𑀦 (*nānna) ମୂଳର ଏଵଂ ଏ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ଅତି ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ମୂଳତଃ Child babbling ଯୋଗୁଁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା। 

ତୃତୀୟତଃ ନନ୍ଦିନୀ ଶବ୍ଦଟି କେବେ ହେଲେ ବି ସମ୍ବୋଧନଵାଚକ ନୁହେଁ। ଏହା ଏକ ଵିଶେଷ୍ୟ ଯାହାର ଅର୍ଥ ଆନନ୍ଦଦାୟିନୀ କିମ୍ବା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଲୌକିକ ଗୋରୁର ନାମ। ସମ୍ବୋଧନଵାଚକ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣତଃ ପରିଵାର ସମ୍ପର୍କ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ହୋଇଥାଏ ଯେପରି ମା ବାପା ଭାଇ ଵୋହୂ ନାନୀ ଆଦି ଏଵଂ ଏସବୁ ଶବ୍ଦ ବହୁ ପ୍ରାଚୀନ ତଥା ହଜାର ହଜାର ଵର୍ଷ ଧରି ଗୋଟିଏ ସମାଜ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଚଳିତ ହୋଇ ରହିଥାଏ । ନନ୍ଦିନୀ ଶବ୍ଦଟି ଏପରି କୌଣସି ସମ୍ପର୍କକୁ ସୂଚିତ କରେ ନାହିଁ ଯଦିଓ ଏହା ଏକ ସାହିତ୍ୟିକ ଶବ୍ଦ ଏଵଂ ସାହିତ୍ୟରେ ଏହାର "କନ୍ୟା" ଅର୍ଥରେ ପ୍ରୟୋଗ ହୋଇଛି।‌ କିନ୍ତୁ ଏ ଶବ୍ଦ କେବେ ହେଲେ ବି ସମ୍ବୋଧନଵାଚକ ଶବ୍ଦ ହୋଇ ପ୍ରଚଳିତ ହୋଇଥିଵାର ପ୍ରମାଣ ମିଳେ ନାହିଁ। ଭାଷାରେ ଶବ୍ଦର ଵିକାଶ ସର୍ଵଦା ଅର୍ଥଗତ ଓ ଵ୍ୟଵହାରଗତ ଯୌକ୍ତିକତା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥାଏ। ଅତଏଵ‌ ନନ୍ଦିନୀରୁ ନନୀ ହୋଇଛି ବୋଲି ଯେଉଁ ଯୁକ୍ତି ଦିଆଯାଏ ତାହା ଧ୍ୱନିଗତ ଭାବରେ ଅସମ୍ଭଵ, ଐତିହାସିକ ଭାବରେ ଅପ୍ରମାଣିତ ଏଵଂ ଅର୍ଥଗତ ଭାବରେ ଅଯୌକ୍ତିକ। 

Sir. Ralph Lilly Turnerଙ୍କ ଵ୍ୟୁତ୍ପତ୍ତିକୋଷ “A comparative dictionary of Indo-Aryan languages”ର ୩୯୮ତମ ପୃଷ୍ଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି ଯେ "ନଜାନତ" ଯାହାର ଆକ୍ଷରିକ ଅର୍ଥ "ଅଜ୍ଞାନ" ଏଥିରୁ ଭାରତର ପଶ୍ଚିମ ଭାଗରେ ଅନେକ ଭାଷାରେ ନନୀ ଶବ୍ଦ ସହିତ ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ଥିଵା ଅନେକ ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି ।‌ ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ 

ସିନ୍ଧୀ ଭାଷାରେ ଏ ନଜାନତ ଶବ୍ଦରୁ niāṇo ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି ଯାହାର ଅର୍ଥ ଯ୍ବାଇଁ ଅଟେ ।‌ ସେହିପରି ଏ ଭାଷାରେ niāṇīର ଅର୍ଥ ଝିଅ ଵା କନ୍ୟା ଅଟଇ । ଲୁଧିଆନ୍ଵୀରେ ଏହି ଶବ୍ଦରୁ niāṇī˜ ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି ଏଵଂ ଭଉଣୀ ଵା ନାନୀର ଝିଅ ପ୍ରତି ପ୍ରୟୋଗ କରାଯାଏ । ପଞ୍ଜାବୀ ଭାଷାରେ ଏହି ଶବ୍ଦମୂଳରୁ niāṇā ଓ niānā̃ ଭଳି ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି ତଥା ସାନ,ନାବାଳକ ଓ ଯୁଵା ଆଦି ଅର୍ଥରେ ଵ୍ୟଵହୃତ ହେଉଅଛି । କେହି କେହି ମୂଳ ଅଜାନତ ଶବ୍ଦରୁ ସମ୍ବଲପୁରୀ ନନୀ ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇପାରେ ବୋଲି ଅନୁମାନ କରିପାରନ୍ତି ତେବେ ଏହାର ସମ୍ଭାଵନା ଅଳ୍ପ । ଉଲ୍ଲେଖଯୋଗ୍ୟ ଯେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ମଧ୍ୟ ଏହି 'ନଜାନତ' ପରି ଏକ ଶବ୍ଦ ଏବେବି ଚଳୁଅଛି ଏଵଂ ତାହା 'ଅଜାଣତ' ଅଟେ । 

ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭାଷାକୋଷରେ କୁହାଯାଇଛି ଯେ ଓଡ଼ିଶାର କେତେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ଲହୁଣୀକୁ ମଧ୍ୟ ନନୀ କୁହାଯାଏ ଯାହା ଲବଣୀ ଵା ଲହୁଣୀ ପରି ସଂସ୍କୃତ ନଵନୀତ ସହିତ ସମୋଦ୍ଧୃତ ।‌ କେହି କେହି ଅନୁମାନ କରନ୍ତି ଯେ ହୁଏତ ଝିଅକୁ ଲଵଣୀ ପରି ଵା ନଵନୀତ ପରି କୋମଳ ଜ୍ଞାନ କରି ଲୋକେ ତାକୁ ନନୀ ଡାକିଥିବେ ଯାହା ପରେ ଏକ ସମ୍ବୋଧନଵାଚକ ଶବ୍ଦ ହୋଇଯାଇଥିଵ ତେବେ ଏହାର କୌଣସି ପ୍ରମାଣ ମିଳେ ନାହିଁ କି ମିଳିଵାର ସମ୍ଭାଵନା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ପୂର୍ଵରୁ ଆଲୋଚିତ ହୋଇଛି ଯେ ସମ୍ବୋଧନଵାଚକ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ବହୁତ ପ୍ରାଚୀନ ଏଵଂ ନୂଆ ସମ୍ବୋଧନଵାଚକ ଶବ୍ଦ କ୍ଵଚିତ ଏହିପରି ଆଧୁନିକ କାଳର ଶବ୍ଦରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇ ବହୁପ୍ରଚଳିତ ହୋଇପାରେ। 

ତେବେ ଆଉ ଏକ ଶବ୍ଦ ଅଛି ଯହିଁରୁ ଏହି ନନୀ ଶବ୍ଦର ଉତ୍ପତ୍ତି ହୋଇଥିଵାର ସମ୍ଭାଵନା ସର୍ଵାଧିକ ଏଵଂ ସେହି ଶବ୍ଦଟି 'ନନା' ଅଟେ । କିନ୍ତୁ ଏହା କେମିତି ସମ୍ଭଵ ଜାଣିଵାକୁ ହେଲେ ଆମକୁ ପ୍ରଥମେ ନନା ଶବ୍ଦ ସହିତ ପରିଚିତ ହେଵାକୁ ପଡ଼ିଵ । 

ଇଣ୍ଡିକ୍ ଭାଷାପରିବାରର ଅନେକ ଭାଷାରେ ପାରିଵାରିକ ସମ୍ପର୍କ ବୁଝାଇବା ପାଇଁ ଵ୍ୟଵହୃତ ହେଉଥିବା ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁରାତନ ଓ ଵ୍ୟାପକ 'nānna' ଶବ୍ଦ ଅଟେ । ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଏହି ଶବ୍ଦଟି ସାଧାରଣତଃ ବଡ଼ ଆତ୍ମୀୟଙ୍କ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନସୂଚକ ସମ୍ବୋଧନ ଭାବରେ ଵ୍ୟଵହୃତ ହେଉଥିଲା ଏଵଂ ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ଗ୍ରନ୍ଥ ଋଗ୍ବେଦରେ ନାନାଁ (nanā̃) ରୂପରେ ମାତା ଅର୍ଥରେ ଏହାର ଵ୍ୟଵହାର ଦେଖାଯାଏ । 

ଏହାର ବ୍ୟୁତ୍ପତ୍ତିଗତ ମୂଳ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷଣୀୟ କାରଣ ଏହା ପ୍ରୋଟୋ-ଇଣ୍ଡୋ-ଇଉରୋପୀୟ (Proto-Indo-European) ଭାଷାର *nan(n)-eh₂- ରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି ଯାହାର ଅର୍ଥ ମାତା କିମ୍ବା ବଡ଼ ମହିଳା ଆତ୍ମୀୟା ଥିଲା । ଏହି ମୂଳଧାତୁଟି ଶିଶୁମାନଙ୍କର ପ୍ରାକୃତିକ ବୋଲି (baby-talk) ର ଅନୁକରଣରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଵା ଏକ ଅନୁକାରୀ (imitative) ଶବ୍ଦ ଅଟେ । ଶିଶୁମାନେ ପ୍ରଥମେ ଯେଉଁ ସରଳ ଧ୍ୱନିଗୁଡ଼ିକ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି ସେଥିରୁ ନା-ନା ଭଳି ଧ୍ୱନି ମାତା କିମ୍ବା ଯତ୍ନକାରିଣୀଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରିଵା ପାଇଁ ବ

ଵ୍ୟଵହାର ହେଉଥିଲା ଏଵଂ ଏହା ଵିଭିନ୍ନ ଇଣ୍ଡୋ-ଇଉରୋପୀୟ ଭାଷାପରିବାରର ଶାଖାଗୁଡ଼ିକରେ ପ୍ରଵେଶ କରିଛି । ଉଦାହରଣସ୍ୱରୂପ ଆଲବାନିଆନ୍ ଭାଷାରେ nënë ଶବ୍ଦଟି ମାତା ଅର୍ଥରେ ରହିଛି ଏଵଂ ଶୁଘ୍ନି ଭାଷାରେ на̄н (nān) ମଧ୍ୟ ମାତାକୁ ବୁଝାଏ । ସର୍ବୋ-କ୍ରୋଏସିଆନ୍ ଭାଷାରେ nána ମାତା ଅର୍ଥରେ ଵ୍ୟଵହୃତ ହୁଏ ସେହିପରି ଇଂରାଜୀର nanny ଶବ୍ଦଟି ଯତ୍ନକାରିଣୀ ଧାତ୍ରୀ ଅର୍ଥରେ ଚଳୁଅଛି । ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରୀକ୍ ଭାଷାରେ νίννη (nínnē) ଓ νάννη (nánnē) ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ସମାନ ଅର୍ଥ ଵହନ କରୁଥିଲା । ମେସାପିକ୍ ଭାଷାରେ ana ଓୟେଲ୍ସ୍ ଭାଷାରେ nain ପର୍ସିଆନ୍ ଭାଷାରେ ننه (nane) ଇଉକ୍ରେନିଆନ୍ ଭାଷାରେ неня (nenja) ଏଵଂ ରୁସିଆନ୍ ଭାଷାରେ няня (njanja) ଇତ୍ୟାଦି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ *nan(n)-eh₂- ମୂଳଧାତୁରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି ଯାହା ଦର୍ଶାଏ ଯେ ଏହି ଧ୍ୱନିଗତ ରୂପଟି ମାନବ ସଭ୍ୟତାର ଅତି ପ୍ରାଚୀନ ସାଧାରଣ ଅନୁଭବର ଫଳ ।

ମୂଳ ଭାରୋପୀୟ ଶବ୍ଦ *nan(n)-eh₂- କାଳକ୍ରମେ ଭାରତଵର୍ଷରେ *nānna ରୂପେ ପ୍ରଚଳିତ ହେଲା ଏଵଂ ଇଣ୍ଡୋ-ଆର୍ଯ୍ୟ ଭାଷାଗୋଷ୍ଠୀର ଵିଭିନ୍ନ ସ୍ତରରେ ରୂପାନ୍ତରିତ ହୋଇ ଵିଭିନ୍ନ ପାରିଵାରିକ ସମ୍ପର୍କକୁ ବୁଝାଇଵା ପାଇଁ ଵ୍ୟଵହୃତ ହେଲା । ପ୍ରାକୃତ ଭାଷାରେ ଏହା ṇaṇṇa- ରୂପ ନେଇ ବଡ଼ ଭାଇ ଅର୍ଥରେ ପରିଣତ ହେଲା ଯାହା ଦର୍ଶାଏ ଯେ ସମ୍ମାନସୂଚକ ସମ୍ବୋଧନରୁ ଏହା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆତ୍ମୀୟତା ଅର୍ଥ ଗ୍ରହଣ କଲା । ଡ଼ୁମାକି ଭାଷାରେ nΛna ଜେଜେମାଆ ଅର୍ଥରେ ରହିଛି ଯାହା ମାତୃପକ୍ଷୀୟ ବଡ଼ ମହିଳା ଆତ୍ମୀୟଙ୍କୁ ସୂଚିତ କରୁଛି । ଆଶ୍କୁନ୍ ଭାଷାରେ nänī́ ପିତୃପକ୍ଷୀୟ ଭଉଣୀ ଅର୍ଥରେ ଵ୍ୟଵହୃତ ହେଉଛି ଏଵଂ କାତେ̈ ଭାଷାରେ nanī́ ବା nū̃ ମାତୃପକ୍ଷୀୟ ଭଉଣୀକୁ ବୁଝାଏ । ପ୍ରାସୁନ୍ ଭାଷାରେ nan ଵା nän ମାତା କିମ୍ବା ଶାଶୁ ଅର୍ଥରେ ରହିଛି । ଡାମେଲି ଭାଷାରେ nan ମାତୃପକ୍ଷୀୟ ଭଉଣୀକୁ ସୂଚିତ କରୁଛି । ଏହି ସବୁ ଉଦାହରଣରୁ ଦେଖାଯାଏ ଯେ ଦାର୍ଦିକ୍ ଓ ନୂରିସ୍ତାନି ଭଳି ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ ଇଣ୍ଡୋ-ଆର୍ଯ୍ୟ ଶାଖାଗୁଡ଼ିକରେ ଏହି ଶବ୍ଦଟି ମୁଖ୍ୟତଃ ମହିଳା ଆତ୍ମୀୟଙ୍କ ପାଇଁ ଵ୍ୟଵହୃତ ହେଉଥିଲା ଏଵଂ ପ୍ରାୟଶଃ ମାତୃପକ୍ଷୀୟ ସମ୍ପର୍କକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଉଥିଲା ।

କାଶ୍ମୀରୀ ଭାଷାରେ nāñ ପିତା କିମ୍ବା ମାତାଙ୍କ ମାତା ଅର୍ଥାତ୍ ଠାକୁରମା ଅର୍ଥରେ ଵ୍ୟଵହୃତ ହେଉଛି ଯାହା ପୂର୍ଵଵର୍ତ୍ତୀ ଉଦାହରଣଗୁଡ଼ିକ ସହ ସମାନତା ଦର୍ଶାଏ । ସିନ୍ଧୀ ଭାଷାରେ nāno ମାତୃପକ୍ଷୀୟ ମାତାମହ ଵା ଅଜା ଅର୍ଥରେ nānī, ମାତାମହୀ ଅର୍ଥରେ ଏଵଂ nānāṇo ମାତୃପକ୍ଷୀୟ ପରିବାର ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଅର୍ଥରେ ରହିଛି । ଲାହନ୍ଦା ଓ ପଞ୍ଜାବୀ ଭାଷାରେ nānā ମାତୃପକ୍ଷୀୟ ମାତମହ ଅର୍ଥରେ ଏଵଂ nānī ମାତାମହୀ ଅର୍ଥରେ ଵ୍ୟଵହୃତ ହେଉଛି । ନେପାଳୀ ଭାଷାରେ nāni ଶିଶୁ କିମ୍ବା କନିଷ୍ଠ ମହିଳାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରିଵାର ଶବ୍ଦ ହୋଇଛି ଯାହା ଏହି ଧାତୁର ସ୍ନେହସୂଚକ ରୂପକୁ ଦର୍ଶାଏ । ବଙ୍ଗଳା ଭାଷାରେ nānā ଅଜା ଏବଂ nāni ଆଈଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରିଵା ପାଇଁ ଵ୍ୟଵହୃତ ହେଉଛି । ହିନ୍ଦୀ ଭାଷାରେ nānā ମାତାମହ ଏବଂ nānī ମାତାମହୀ ଅର୍ଥରେ ସମ୍ବୋଧନ କରାଯିଵା ସୁପରିଚିତ । ଏହି ସବୁ ଉଦାହରଣରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଉଛି ଯେ ମଧ୍ୟ ଏବଂ ପଶ୍ଚିମ ଇଣ୍ଡୋ-ଆର୍ଯ୍ୟ ଭାଷାଗୁଡ଼ିକରେ ଏହି ଶବ୍ଦଟି ମୁଖ୍ୟତଃ ଅଜା ଓ ଆଈଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରିଵା ପାଇଁ ଵ୍ୟଵହୃତ ହୋଇଛି ଯାହା ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶର ପାରିଵାରିକ ସଂସ୍କୃତିରେ ମାତୃପକ୍ଷୀୟ ଆତ୍ମୀୟଙ୍କ ପ୍ରତି ଵିଶେଷ ସ୍ନେହ ଓ ସମ୍ମାନକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରୁଛି ।

ତେବେ ମୂଳ ଆର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ବୋଧନ ଵାଚକ ଶବ୍ଦ *nānna ଯଦି କୌଣସି ଭାଷାରେ ସର୍ଵାଧିକ ଵିଵର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଥାଏ ସେହି ଭାଷାଟି ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଅଟେ । ଆମ ଭାଷାରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠଭ୍ରାତା ଵାଷ ବଡ଼ଭାଇଙ୍କୁ କେହି କେହି ଭାଇନନା,ଭାଇନା ଓ ନନା ସମ୍ବୋଧନ କରିଥାନ୍ତି । ଗଞ୍ଜାମର କଵି କୃଷ୍ଣସିଂହଙ୍କ କୃଷ୍ଣ ମହାଭାରତର ଵନପର୍ଵରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠଭ୍ରାତା ଅର୍ଥରେ ନନା ଶବ୍ଦ ପ୍ରୟୋଗ ହୋଇଛି। 

“ଡାକିଵାରୁ ସିନା ଯେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ନନା

 ହାରିଲେ ଖେଳେ ଭାଇ ତୁଲେ ପ୍ରିୟାଙ୍ଗନା।”

ଜ୍ୟେଷ୍ଠଭ୍ରାତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଏହି ନନା ସମ୍ବୋଧନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପରିଵାରରେ ଅଧିକ ଦେଖାଯାଏ ତେବେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜାତିରେ ମଧ୍ୟ ଊଣାଅଧିକେ ଏହାର ପ୍ରଚଳନ ରହିଛି । ଆଗେ ସବୁ ଜାତିର ଲୋକଙ୍କୁ ନନା ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଉଥିଲା । ସେଥିପାଇଁ ଦୀନକୃଷ୍ଣ ଦାସଙ୍କ ନାଵକେଳିରେ କେଉଟ ଵ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ନନା ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଇଛି। 

“ପଣେ ପଣେ ଦେଲେ ଅଣ୍ଟଇ ସିନା । 

କାହିଁକି ଭାବୁଛ କେଉଟ ନନା ।”

ଏହିପରି ଭାବେ କଵି ଅଚ୍ୟୁତାନନ୍ଦ ଦାସଙ୍କ ହରିଵଂଶ ତୃତୀୟ ଖଣ୍ଡରେ ମଧ୍ୟ କେଉଟଙ୍କୁ ନନା ସମ୍ବୋଧନ କରି ପଦ ରହିଛି। 

“ଗୋପୀଏ ବୋଇଲେ ଶୁଣ କଇବର୍ତ୍ତ ନନା

 ଦୁଇଜଣ ଲେଖା ପାରି କରିଦିଅ କିନା ।”

କେଵଳ ମନୁଷ୍ୟ ହିଁ ନୁହନ୍ତି ବିଲୁଆ ଭଳି ହିଂସ୍ର ଜୀଵଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ଭାଇ ଵିଚାର କରି ନନା ସମ୍ବୋଧନ କରୁଥିଵା ବୋଧହୁଏ ଏକମାତ୍ର ଭାରତୀୟ ଜାତି ଏହି ଓଡ଼ିଆ ଜାତି ଅଟଇ । କଥାପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଯାହାକୁ ବଡ଼ଭାଇ ବୋଲି ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଏ ସିଏ ଏଇ ଧରଣର ନନା ଅଟନ୍ତି । 

“ହଉଛି, ଖରା ହଉଛି, ବିଲୁଆ ନନା ବାହା ହଉଛି।”

(ନାନାବାୟା ଲୋକଗୀତ)

“ବିଲୁଆନନା ଘର ପୋଡ଼ିଗଲା ପଛକୁ ଅନା।”

(ନାନାବାୟା ଲୋକଗୀତ)

ଓଡ଼ିଶାରେ ପୁଣି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପ୍ରତି ବ୍ରାହ୍ମଣେତର ଜାତିର ସାଧାରଣ ସମ୍ବୋଧନ ଭାବେ ନନା ଶବ୍ଦ ପ୍ରୟୋଗ କରାଯାଏ । ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲାରେ ତଥା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କେତେକ ଅଞ୍ଚଳର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶାସନରେ ପିତା ଵା ବାପାଙ୍କୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପରିଵାରରେ ନନା ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଏ । ଗଞ୍ଜାମକୁ ଲାଗିଥିଵା ଶ୍ରୀକାକୁଲମର ଓଡ଼ିଆ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତଥା ତେଲୁଗୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପରିଵାରରେ ସୁଦ୍ଧା ଏଭଳି ସମ୍ବୋଧନ ଆଗେ ଥିଵାର ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭାଷାକୋଷରୁ ଜଣାଯାଏ । ଭାଷାକୋଷ ଅନୁସାରେ ତେଲୁଗୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ନାଇନା ସମ୍ବୋଧନ କରୁଥିଲେ ।

ତେଲୁଗୁ ଓ ଓଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳରେ ଵିଶେଷକରି ଦ୍ରାଵିଡ଼ ଜନଜାତିଗୁଡ଼ିକରେ ଆଗେ ପିଉସୀଙ୍କୁ ନନା ସମ୍ବୋଧନ କରୁଥିଲେ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭାଷାକୋଷରେ କୁହାଯାଇଛି । ସମ୍ବଲପୁରର ଉଲ୍ଲେଖ ସହିତ ଭାଷାକୋଷରେ କୁହାଯାଇଛି ଯେ ଆଗେ ଏହି ଗଡ଼ଜାତରେ କିଛି ଲୋକ ପିଉସୀଙ୍କୁ ନନା ସମ୍ବୋଧନ କରୁଥିଲେ । 

ପୁଣି ଆଗେ କେତେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ଗୃହକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ବି ନନା ସମ୍ବୋଧନ କରୁଥିଲେ । ଓଡ଼ିଆ ଢଗରେ ଏହି ଅର୍ଥରେ ନନା ଶବ୍ଦ ପ୍ରୟୋଗ ହୋଇଛି। 

“ନନାଙ୍କର ପାଠେ ତ ନାନୀଙ୍କର ପାଠେ।”

ଓଡ଼ିଶାରେ ପୁଣି ସାଧାରଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପ୍ରତି ସମ୍ବୋଧନ

ନନା ଓ ନନା ଗୋସାଇଁ ସମ୍ବୋଧନ ଦେଖାଯାଏ । 

ନନା ଶବ୍ଦର ଆଉ ଏକ ରୂପ ଅଟଇ । ଉତ୍ତର ଭାରତରେ ତଥା ହିନ୍ଦୀଭାଷୀ ଅଞ୍ଚଳ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ଉତ୍ତର ଓଡ଼ିଆ ଵିଚ୍ଛିନ୍ନାଞ୍ଚଳରେ ଅଜାଙ୍କୁ ନନା ସମ୍ବୋଧନ କରୁଥିଲେ ବୋଲି ଭାଷାକୋଷରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି । କେତେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ବଡ଼ ଭଉଣୀଙ୍କୁ ନାନା ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଏ । କେତେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ଆଈଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନାନା ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଏ । ସିଂହଭୂମ ଵିଚ୍ଛିନ୍ନାଞ୍ଚଳରେ ଆଗେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଦ୍ବାରା ବଡ଼ ଭାଇଙ୍କୁ ନନା ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଉଥିଲା ବୋଲି ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭାଷାକୋଷରେ କୁହାଯାଇଛି । 

ନନା ଶବ୍ଦର ସ୍ତ୍ରୀଵାଚକ ରୂପ ନାନୀ ।‌ହିନ୍ଦୀଭାଷୀ ନିଜ ଆଈ ଵା ମାତାମହୀଙ୍କୁ नानी ସମ୍ବୋଧନ କରନ୍ତି ।‌ ଓଡ଼ିଶାରେ କିନ୍ତୁ ବଡ ଭଉଣୀଙ୍କୁ ନାନୀ ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଏ । ପିଉସୀ ଵା ପିତୃସ୍ପସାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଓଡ଼ିଶାରେ ନାନୀ ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଏ । ସେହିପରି ଗୃହସ୍ୱାମିନୀ ଵା Housewiveଙ୍କୁ ଵ୍ୟଙ୍ଗ୍ୟାତ୍ମକ ଢଙ୍ଗରେ ନାନୀ ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଉଥିଲା ବୋଲି ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭାଷାକୋଷରେ କୁହାଯାଇଛି ।‌

“ନନାଙ୍କର ବାଟେ ତ ନାନୀଙ୍କର ବାଟେ।” ଢଗରେ ଏହାର ପ୍ରୟୋଗ ରହିଛି ପୁଣି “ବିଲୁଆ ନନାରେ ବିଲୁଆ ନନା! ନାନୀ ପିନ୍ଧିଅଛି ତୋ ଚିରାକନା” ଭଳି ଶିଶୁ ଗୀତରେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ପ୍ରୟୋଗ ଥିଵା ଦେଖାଯାଏ । 

ତେବେ ଭାଷାକୋଷର ଉଲ୍ଲେଖ ଅନୁସାରେ ଆଗେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପରିଵାରରେ ବଡ ଭଉଣୀକୁ ନାନୀ ତଥା ବ୍ରାହ୍ମଣେତର ପରିଵାରରେ ବଡ ଭଉଣୀକୁ ଦେଈ ଵା ଅପା ଡାକୁଥିଲେ । ହୁଏତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଵ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜାତିରେ ମଧ୍ୟ କେହି କେହି 

ଏହି ସମ୍ବୋଧନ କରୁଥିଲେ । କାଳକ୍ରମେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜାତିରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ସମ୍ବୋଧନ ସାଧାରଣ ହୋଇଅଛି । ଆପଣାଠାରୁ ଅଧିକ ଵୟସ୍କ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମହିଳାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ଵ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କର ଦ୍ଵାରା ଆଦର ସମ୍ବୋଧନ ନାନୀ ଥିଲା ବୋଲି ଭାଷାକୋଷରେ ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି । ରାଜାନ୍ତଃପୁରରେ ପାଚିକାରୂପେ ନିଯୁକ୍ତା ଵିଧଵା ବ୍ରାହ୍ମଣୀଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ସହକାରେ ନାନୀ ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଉଥିଲା ବୋଲି ଭାଷାକୋଷରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି ‌ । ବ୍ରାହ୍ମଣ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ଜାତିର ଲୋକମାନେ ନାନୀ ସମ୍ବୋଧନ କରୁଥିଲେ ଯାହାର ପ୍ରମାଣ ଓଡ଼ିଆ ଢଗରେ ଦେଖାଯାଏ । 

“ମଲ୍ଲିଫୁଲ ଫୁଟିଲା,ଗେହ୍ଲେଇନାନୀ ଗାଧୋଇ ଯାଇଁ ମାମୁଁ ଘରେ ଉଠିଲା ।‌ ଯୌଵନେ ମର୍କଟୀ ରମ୍ୟା। ପଦିନାନୀ ଵିଵର୍ଜିତା ॥”(ଓଡ଼ିଆ ଵ୍ୟଙ୍ଗ୍ୟ ଢଗ)

ବ୍ରାହ୍ମଣ କନ୍ୟା ଵା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉଚ୍ଚଜାତିର କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଉଥିଵା ଏହି ନାନୀ ଶବ୍ଦର ଆଉ ଏକ ସ୍ତ୍ରୀଵାଚକ ଗଡ଼ଜାତ ରୂପ 'ନନୀ' ଅଟେ । ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭାଷାକୋଷ ଅନୁସାରେ ଆଗେ ରଜାଝିଅ ଵା ଜେମାଦେଈଙ୍କୁ ତଥା ଦୁଲଣା ଵା ଗେହ୍ଲାଝିଅକୁ ନନୀ କୁହାଯାଉଥିଲା ।‌ ଏ ଶବ୍ଦ ଗଡ଼ଜାତର କ୍ଷତ୍ରିୟ(ଖଣ୍ଡାୟତ ଇତ୍ୟାଦି) ଓ କରଣ କୁଳରେ ଚଳୁଥିଲା । ସେହିପରି ଭାଷାକୋଷ ଅନୁସାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣକନ୍ୟାଙ୍କୁ ଗଡ଼ଜାତରେ ନନୀ ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଉଥିଲା । ଏ ଶବ୍ଦଜ୍ଞାନକୋଷରେ ନନୀ ଶବ୍ଦ ତଳେ ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ୟରେ ଲେଖାଅଛି ଯେ ଅଵିଭକ୍ତ ସମ୍ବଲପୁରର କେତେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କନ୍ୟାକୁ 'ନନୀ' ଓ ଶୂଦ୍ର କନ୍ୟାକୁ 'ବୁଈ' ବୋଲି ଡାକୁଥିଲେ ‌। ହୁଏତ ପ୍ରଥମେ ପ୍ରଥମେ କେଵଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ କନ୍ୟା ପାଇଁ ନନୀ ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଉଥିଲା ଯେମିତି ଉପକୂଳରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଇଁ ନନା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ କନ୍ୟା ପାଇଁ ନାନୀ ସମ୍ବୋଧନ ରହିଥିଲା । ସେଥିପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣେତ୍ତେର ଜାତିମାନଙ୍କରେ ବୁଈ ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଉଥିଲା । ଠିକ୍ ସେହିପରି ଉପକୂଳରେ ସ୍ନେହାର୍ଥେ ଛୋଟ ଝିଅଙ୍କୁ ମାଆ ଓ ବୁଢ଼ୀ ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଉଥିଲା ଏଵଂ ଏବେ ମଧ୍ୟ ରହିଛି । ତେବେ ପରଵର୍ତ୍ତୀ କାଳରେ ଗଡ଼ଜାତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହି ନନୀ ଶବ୍ଦ ବ୍ରାହ୍ମଣେତ୍ତର ଜାତିଗୁଡ଼ିକରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଚଳିତ ହୋଇଅଛି । 

ଅଵିଭକ୍ତ କୋରାପୁଟ ଜିଲ୍ଲାରେ ଏହି ସ୍ତ୍ରୀଵାଚକ 'ନାନୀ' ଶବ୍ଦ ଆହୁରି ଵିଵର୍ତ୍ତିତ ହୋଇ ନାନା ରୂପ ଧାରଣ କରିଛି । ଦକ୍ଷିଣ ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶାରେ ‌'ନନୀ' ଶବ୍ଦ ଛଡ଼ା 'ନୋନି' ଓ 'ନିନି' ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟ ଝିଅ ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ସମ୍ବୋଧନଵାଚକ ଶବ୍ଦ ରୂପେ ଵ୍ୟଵହୃତ ହୁଏ । ଅଵିଭକ୍ତ କୋରାପୁଟରେ ନିନି ଶବ୍ଦ ଵିଶେଷ ଭାବେ ଝିଅ ଅର୍ଥରେ ହିଁ ପ୍ରୟୋଗ କରାଯାଏ। ଅର୍ଥାତ୍ ଅଵିଭକ୍ତ କୋରାପୁଟରେ କାହାଘରେ ଦୁଇଟି ଝିଅ ଥିଲେ ଜଣକୁ "ବଡ଼ନିନି" ଓ ଆର ଜଣକୁ "ସାନନିନି" ବୋଲି ନାଆଁ ଦିଆଯାଇଥାଏ । କଳାହାଣ୍ଡିର କେତେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ଝିଅକୁ ନୁନୀ ଡକାଯାଇଥାଏ ବୋଲି କଥିତ ଓଡ଼ିଆ ଶବ୍ଦକୋଷର ୬୮୬ତମ ପୃଷ୍ଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି । କନ୍ଧମାଳର କେତେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ଝିଅକୁ ନିନି ଏଵଂ ପୁଅକୁ ନୁନା ଡକାଯାଇଥାଏ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ସେହି ପୃଷ୍ଠାରେ ଲେଖାଅଛି ।‌ ପୁଣି ଗଞ୍ଜାମର କେତେକ ରାଜପରିଵାରରେ ବଡ଼ଭାଇଙ୍କୁ ନିନା ସମ୍ବୋଧନ କରୁଥିଲେ ବୋଲି ଏହି ଶବ୍ଦକୋଷର ୬୭୫ତମ ପୃଷ୍ଠାରେ ଲେଖାଅଛି । ଗଜପତିରେ ଶିଶୁ ଅର୍ଥରେ ନିନା ଶବ୍ଦ ଚଳୁଥିଲା ତେଣୁ ନିନାଗୀତ କହିଲେ ଶିଶୁଗୀତକୁ ବୁଝାଏ ବୋଲି କଥିତ ଓଡ଼ିଆ ଶବ୍ଦକୋଷର ସେହି ପୃଷ୍ଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି ।‌ 

ଏହି ଆଲୋଚନାରୁ ଆମେ ଯେମିତି ଏହି ମତରେ ଉପନୀତ ହେଲେ ଯେ ମୂଳ ଆର୍ଯ୍ୟଶବ୍ଦ *nānnaରୁ 

ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ନନା ଓ ନାନୀ ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇ ପରେ ନାନା ରୂପ ଧାରଣ କରିଛି । ଠିକ୍ ସେହିପରି 

Sir. Ralph Lilly Turnerଙ୍କ ଵ୍ୟୁତ୍ପତ୍ତିକୋଷ “A comparative dictionary of Indo-Aryan languages”ର ୪୦୫ତମ ପୃଷ୍ଠାରେ ଇଂରେଜ ଭାଷାଵିତ ମଧ୍ୟ ମୂଳ ଆର୍ଯ୍ୟଶବ୍ଦ *nānnaରୁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ nānā(ଅଜା),nāni(ଆଈ,ପିଉସୀ,ବଡ଼ଭଉଣୀ),nāna(ପୁଅ),nanā(ବଡ଼ଭାଇ,ମାଆ,ଝିଅ) ଇତ୍ୟାଦି ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି । ଶେଷରେ 'nani(ନାନୀ ଵା ନନୀ) ଶବ୍ଦ ଉଲ୍ଲେଖ କରି ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ୟରେ Sir. Ralph Lilly Turner ଏହା "term of address for a Brahman's daughter" ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣ କନ୍ୟା ପ୍ରତି କରାଯାଉଥିଵା ସମ୍ବୋଧନ ବୋଲି ଲେଖିଛନ୍ତି । 

ତେଣୁ ଏହି ଵିସ୍ତୃତ ଆଲୋଚନାରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ ଯେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ 'ନନୀ' ଶବ୍ଦର ଉତ୍ପତ୍ତି ହିନ୍ଦୀର 'ନନ୍ହୀ' କିମ୍ବା ସଂସ୍କୃତ 'ନନ୍ଦିନୀ'ରୁ ନୁହେଁ ଵରଂ ପ୍ରାଚୀନ ଆର୍ଯ୍ୟ ଶବ୍ଦ *nānnaରୁ କ୍ରମେ ଵିକଶିତ ହୋଇଛି, ଯାହା ମୂଳତଃ ଶିଶୁଙ୍କ ପ୍ରାକୃତିକ ଧ୍ୱନିରୁ ଉଦ୍ଭୂତ ଏକ ସାର୍ଵଜନୀନ ସମ୍ବୋଧନଵାଚକ ଶବ୍ଦ। ଏହା ଓଡ଼ିଆ ସଂସ୍କୃତିରେ ସ୍ନେହ ଓ ଆଦରର ଏକ ଅନନ୍ୟ ପ୍ରତିଫଳନ, ଯାହା ଦକ୍ଷିଣାଞ୍ଚଳରୁ ଉତ୍ତରାଞ୍ଚଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଵ୍ୟାପ୍ତ।

ଏହି ଵ୍ୟୁତ୍ପତ୍ତିଗତ ସମ୍ପର୍କ ରାଲ୍ଫ୍ ଲିଲି ଟର୍ନରଙ୍କ ଭଳି ଭାଷାଵାଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ଅନୁସନ୍ଧାନରେ ପ୍ରମାଣିତ ହୋଇଛି । ନନା,ନାନୀ ଓ ନନୀ ଭଳି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ଵ୍ୟୁତ୍ପତ୍ତି ଆଲୋଚନାରୁ ଏହା ମଧ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ ଯେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ଵିଵିର୍ତ୍ତନ କେମିତି ସର୍ଵାଧିକ ଵୈଚିତ୍ର୍ୟମୟ। ଏଥିରୁ ଆମେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ପ୍ରାଚୀନତା ଓ ଵିଵର୍ତ୍ତନଶୀଳତାର ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରମାଣ ମଧ୍ୟ ପାଇଥାନ୍ତି ଯାହା ଆମ ଭାଷାକୁ ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶର ଅନ୍ୟତମ ସମୃଦ୍ଧ ଓ ଗଭୀର ଭାଷା ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରୁଛି। 

ବିଲେଇ ଚିତ୍ର ଆଙ୍କିଥିଵା ଏକ ଜାପାନୀ ବାଳକର କାହାଣୀ

ଅନେକ ଵର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଜାପାନର ଏକ ଛୋଟ ଗ୍ରାମରେ ଜଣେ ଗରିବ କୃଷକ ଏଵଂ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ରହୁଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ଅନେକ ସନ୍ତାନ ଥିଲେ—ବଡ଼ ପୁଅମାନେ ଓ ଝିଅମାନେ କ୍ଷେତରେ ତଥା ଘରେ କାମରେ ଵହୁତ ପରିଶ୍ରମ କରୁଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ସବୁଠାରୁ ସାନ ପୁଅ ବହୁତ ଦୁର୍ଵଳ ଓ ଛୋଟ ଥିଲା। ସେ କାମଦାମରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁ ନଥିଲା—କେଵଳ ଚିତ୍ର ଆଙ୍କିଵାକୁ ସୁଖ ପାଉଥିଲା, ଆଉ ସେହି ଚିତ୍ର ସବୁ ଵିଲେଇର ହିଁ ଚିତ୍ର ଥିଲା। ସେ ମାଟିରେ,କାଠରେ, କାଗଜରେ, ଯେଉଁଠି ମିଳୁଥିଲା ସେଠାରେ ବିଲେଇର ଚିତ୍ର ଆଙ୍କୁଥିଲା—ଛୋଟ ବିଲେଇ,ବଡ଼ ବିଲେଇ,ଭୟଙ୍କର ବିଲେଇ, ନିଦ୍ରିତ ବିଲେଇ ଇତ୍ୟାଦି ।

ପିତାମାତା ଚିନ୍ତିତ ହୋଇପଡ଼ିଲେ—ଏ ବାଳକ କେବେ ବି ଜଣେ ଭଲ କୃଷକ ହୋଇପାରିଵ ନାହିଁ। ମା' କହିଲେ ସେ ଚତୁର, ତେଣୁ ଗ୍ରାମର ବୌଦ୍ଧ ମଠରେ ପୂଜକଙ୍କ ପାଖରେ ସହାୟକ ହୋଇ ରହିପାରିଵ। ସେମାନେ ପୂଜକଙ୍କୁ ଦେଖା କଲେ। ପୂଜକ ବାଳକକୁ ଚତୁର ଓ କଳ୍ପନାଶୀଳ ଦେଖି ରାଜି ହେଲେ, କିନ୍ତୁ କହିଲେ ସବୁ ନିୟମ ମାନି ଚଳିଵାକୁ ହେଵ।

ବାଳକ ମଠରେ ରହିଲା। ସେ ପଢ଼ିଵାକୁ ସୁଖ ପାଉଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଏକା ହେଲେ ଵିଲେଇ ଚିତ୍ର ଆଙ୍କିଵା ଛାଡ଼ୁ ନଥିଲା। ସିଏ ପୂଜକଙ୍କ ପୁସ୍ତକର ପାର୍ଶ୍ୱରେ, ମଠର ପରଦାରେ,କୁଢ଼ରେ, ସ୍ତମ୍ଭରେ ସବୁଠି ବିଲେଇର ଚିତ୍ର ଆଙ୍କି ଦେଉଥିଲା। ପୂଜକ ବାରମ୍ଵାର ମନା କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ବିଲେଇ ଚିତ୍ର ଆଙ୍କିଵା ଛାଡ଼ୁ ନଥିଲା। ଶେଷରେ ଦିନେ ନିରାଶ ହୋଇ ପୂଜକ ଜଣକ ବାଳକକୁ କହିଲେ, ''ତୁମେ କେଵଳ ବିଲେଇ ଚିନ୍ତା କରୁଛ—ଏହି ମମତ୍ବ ତୁମକୁ ପୂଜକ ହେଵାରେ ମୁଟେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଵ ନାହିଁ। ତୁମେ ଘରକୁ ଫେରିଯାଅ।'' ଵାଳକ ଦୁଃଖ ମନରେ ମଠ ଛାଡ଼ି ଵାହାରିଗଲା।

ବାଳକଟି ଜାଣିଥିଲା ଘରକୁ ଫେରିଲେ ପିତାମାତା ଦୁଃଖ କରିବେ। ତେଣୁ ସେ ଆଉ ଏକ ମଠରେ ଯାଇ ରହିଵାକୁ ସ୍ଥିର କଲା। କିଛି ଦୂରରେ ଆଉ ଏକ ବୌଦ୍ଧ ମଠ ଥିଲା । ବାଳକ ସେହି ମଠ ଭିତରକୁ ଚାଲିଗଲା । ମଠରେ କେହି ନଥିଲେ । ବାଳକ ଭାବିଲା ମଠର ଲୋକେ ଅନ୍ୟତ୍ର ତୀର୍ଥ କରିଵାକୁ ଯାଇଛନ୍ତି । ମନରେ ଏୟା ଵିଚାର କରି ସେ ସେହି ମଠରେ ହିଁ ରହିଗଲା। କିନ୍ତୁ ବାଳକ ଜାଣି ନଥିଲା ଯେ ସେହି ମଠ ପରିତ୍ୟକ୍ତ ଓ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଗାଈ ଆକାରର ଗବ୍ଲିନ୍ ମୂଷା ସେଠାରେ ରହୁଛି। ସେ ଗବ୍ଲିନ୍ ମୂଷା ଗୋଟିଏ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରେତାତ୍ମା ଯାହାକୁ ଦୈର୍ଯ୍ୟଵାନ ତାନ୍ତ୍ରିକ ଓ ଲଢ଼ୁଆ ସୈନିକମାନେ ମଧ୍ୟ ତଡ଼ିଵାରେ ଵିଫଳ ହୋଇଥିଲେ।

ବାଳକ ସେହି ପ୍ରେତାତ୍ମା ପ୍ରଭାଵିତ ମଠ ଭିତର କବାଟ ଖୋଲି ଦେଇ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଗଲା । ସେଠାରେ କିଛି ନଥିଲା ଏଵଂ ଚାରିଆଡ଼େ ଅନ୍ଧାର ଥିଲା । ବାଳକ ଏକ ଵତୀ ଜଳାଇ ଦେଖିଲା ବଡ଼ ଘରରେ ଅନେକ ସାଦା ପରଦା ରହିଛି। ସେ ଖୁସିରେ ତାଳି ମାରି କାଳି, ତୁଳୀ ବାହାର କରି ବିଲେଇ ଚିତ୍ର ଆଙ୍କିଵାକୁ ଲାଗିଲା। ସେ ଅନେକ ବିଲେଇ ଚିତ୍ର ଆଙ୍କିଲା—ଶେଷରେ ଏକ ଵିରାଟ, ଭୟଙ୍କର ବିଲେଇ ଚିତ୍ର ଆଙ୍କିଲା। ଅନେକ ଚିତ୍ର ଆଙ୍କି ଦେଇଥିଵାରୁ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ ବାଳକଟି ଏକ ଛୋଟ ଆଲମାରି (କ୍ୟାଵିନେଟ୍) ଭିତରେ ଲୁଚି ଶୋଇଲା, କାରଣ ପୂଜକଙ୍କ ଉପଦେଶ ତାହାର ମନେ ପଡ଼ିଗଲା ଯେ ବଡ଼ ଜିନିଷ ଭିତରେ ଲୁଚିଵା ଉଚିତ୍ ଅଟେ।

ମଧ୍ୟରାତିରେ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ହେଲା—ଗର୍ଜନ, ଆକ୍ରମଣ, ଝଗଡ଼ାର ଶବ୍ଦ। ଵାଳକ ଭୟରେ ଚୁପ୍ ରହିଲା। ସକାଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଵାପରେ ବାଳକଟି ଆଲମାରିରୁ ବାହାରି ଦେଖିଲା— ବଡ଼ ମୂଷାଟିଏ ମରି ଚଟାଣରେ ପଡ଼ିଛି, ଚାରିଆଡ଼େ ରକ୍ତ ପଡ଼ିଛି। ଅଙ୍କା ଯାଇଥିଵା ବିଲେଇମାନଙ୍କର ଚିତ୍ର ମୁହଁରେ ରକ୍ତ ଲାଗିଛି—ସେମାନଙ୍କ ପାଞ୍ଜା ଓ ଦାନ୍ତ ରକ୍ତମୟ ଦେଖାଯାଉଛି । ଵାଳକ ବୁଝିଲା ତା'ର ଅଙ୍କା ବିଲେଇ ଚିତ୍ରମାନ ଜୀଵନ୍ତ ହୋଇ ପ୍ରେତ ମୂଷାକୁ ମାରିଦେଇଛନ୍ତି। ସେ କୃତଜ୍ଞତାରେ ବିଲେଇମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲା ଓ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲା ଯେ ଜୀଵନ ସାରା କେଵଳ ବିଲେଇର ହିଁ ଚିତ୍ର ଆଙ୍କିଵ।

ଗ୍ରାମଵାସୀମାନେ ଏହି ଘଟଣା ଶୁଣି ଵାଳକକୁ ଵୀର ମାନିଲେ। ପୂର୍ଵ ପୂଜକ ମଧ୍ୟ ତାକୁ ଫେରି ଆସିଵାକୁ କହିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ପୂଜକ ହେଲା ନାହିଁ। ସେ ଜଣେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଚିତ୍ରକର ହେଲା, ଯାହାର ବିଲେଇ ଚିତ୍ର ଆଜି ମଧ୍ୟ ଜାପାନରେ ଦେଖାଯାଏ।

×××××××××××××××××××××××××××

ଏହି ଲୋକକଥାଟି ମୂଳତଃ ଏକ ଜାପାନୀ ଲୋକକଥାରୁ ପ୍ରଭାଵିତ ହୋଇ ଲାଫ୍‌କାଡିଓ ହର୍ନ ୧୮୯୮ରେ ଇଂରାଜୀରେ "The Boy Who Drew Cats" ନାମରେ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ। ଏହା ଜାପାନର ମହାନ୍ ଚିତ୍ରକର Sessu Toyo(ସେସ୍ସୁ ଟୋୟୋ)ଙ୍କ ଵାଲ୍ୟାଵସ୍ଥା କିମ୍ଵଦନ୍ତୀ ସହ ଗଭୀରଭାବେ ଜଡ଼ିତ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ। ଅଵଶ୍ୟ ଐତିହାସିକ ଭାବେ ଏହା ସିଧାସଳଖ ସେସ୍ସୁ ଟୋୟୋଙ୍କର ଜୀଵନୀ ସହିତ ସମ୍ପର୍କିତ ନୁହେଁ, ତଥାପି ଏହା ତାଙ୍କ ଵାଲ୍ୟାଵସ୍ଥାର କିଛି ପ୍ରଚଳିତ କିମ୍ଵଦନ୍ତୀରୁ ଉଦ୍ଭଵ ହୋଇଥିଵା ଏକ କଳ୍ପନାପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୋକଗଳ୍ପ।

ସେସ୍ସୁ ଛୋଟବେଳୁ ଜେନ୍ ମଠରେ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଭାବେ ରହୁଥିଲେ । ପ୍ରଥମେ ସେ ବାଉଫୁକୁ-ଜି ଵା ଇଇୟାମା ହୋଫୁକୁ-ଜି ମଠରେ ଥିଲେ ପରେ କ୍ୟୋଟୋର ଶୋକୋକୁ-ଜିରେ ରହିଥିଲେ। ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କିମ୍ଵଦନ୍ତୀ ଅନୁଯାୟୀ, ସେ ପଢ଼ାପଢ଼ି ଛାଡ଼ି କେଵଳ ଚିତ୍ର ଆଙ୍କୁଥିଲେ। ପୂଜକ ତାଙ୍କୁ ଶାସ୍ତି ସ୍ୱରୂପ ମନ୍ଦିରର ସ୍ତମ୍ଭରେ ବାନ୍ଧି ଦେଇଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ସେ କାନ୍ଦିଵା ସମୟରେ ତାଙ୍କ ଆଖିରୁ ପଡ଼ୁଥିଵା ଅଶ୍ରୁକୁ ପାଦର ଆଙ୍ଗୁଠିରେ ଲଗାଇ ମାଟିରେ ଏକ ମୂଷାର ଚିତ୍ର ଆଙ୍କିଥିଲେ। ଏହି ଚିତ୍ର ଏତେ ଜୀଵନ୍ତ ଦେଖାଯାଉଥିଲା ଯେ ପୂଜକ ପ୍ରଥମେ ଏହାକୁ ସତସତିକା ମୂଷା ଭାବି ଭୟ ପାଇଥିଲେ ଏଵଂ ପରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରତିଭାରେ ପ୍ରଭାଵିତ ହୋଇ ସେସ୍ସୁ ଟୋୟୋଙ୍କୁ ଚିତ୍ର ଆଙ୍କିଵାକୁ ଅନୁମତି ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ଘଟଣା ତାଙ୍କର ଅସାଧାରଣ ପ୍ରତିଭାର ପ୍ରମାଣ ଭାବେ ପ୍ରଚଳିତ।

 କାହାଣୀରେ ବାଳକ ଦୁଇଗୋଟି ମଠରେ ରହିଥିଵା କୁହାଯାଇଛି । ସେସ୍ସୁ ଟୋୟୋ ମଧ୍ୟ ଦୁଇଗୋଟି ମଠରେ ରହିଥିଲେ । ବାରମ୍ବାର ମନା କରିଵା ସତ୍ତ୍ୱେ ବାଳକ ବିଲେଇ ଚିତ୍ର ଆଙ୍କିଵା ଯୋଗୁଁ ମଠର ପୂଜାରୀ ତାକୁ ଗାଆଁକୁ ଫେରିଯିଵାକୁ କହିଥିଲେ ଯାହା ଦଣ୍ଡ ଭଳି ଥିଲା । ଠିକ୍ ସେହିପରି ସେସ୍ସୁ ଟୋୟୋ ମଧ୍ୟ ଚିତ୍ର ଆଙ୍କିଵା ଯୋଗୁଁ ଦଣ୍ଡିତ ହୋଇଥିଲେ । 

ଏହି ଲୋକକଥା ଜାପାନର ଵିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ଭିନ୍ନ ନାମରେ ପ୍ରଚଳିତ ଥିଲା। କିଛି ଵିଦ୍ୱାନ ଏହାକୁ ପଞ୍ଚଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ସେସ୍ସୁଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିଵା କିମ୍ଵଦନ୍ତୀରୁ ଉଦ୍ଭଵ ହୋଇଥିଵା ବୋଲି ମନେ କରନ୍ତି। ଲାଫ୍‌କାଡିଓ ହର୍ନ ଏହାକୁ ଅନୁଵାଦ ଓ ପୁନର୍ଲିଖନ କରିଵା ପରେ ଏହା ଵିଶ୍ୱଵ୍ୟାପୀ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ଅନେକ ପିଲାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ସେସ୍ସୁଙ୍କ ଵାଲ୍ୟାଵସ୍ଥାର ଏକ କାହାଣୀ ଭାବେ ପ୍ରଚଳିତ।

 

ସେସ୍ସୁ ଟୋୟୋଙ୍କ ଜନ୍ମ ପ୍ରାୟ ୧୪୨୦ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ୧୫୦୬ ଅଗଷ୍ଟ ୨୬ ହୋଇଥିଲା । ସେ ଜାପାନର ମୁରୋମାଚି ଯୁଗର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଚିତ୍ରକର ଓ ଜେନ୍ ବୌଦ୍ଧ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଥିଲେ। ସେ ଜାପାନୀ କାଳି ଚିତ୍ରକଳା (sumi-e ଵା ink wash painting)ର ମହାନ୍ ମାଷ୍ଟର ଭାବେ ପରିଚିତ। ଚାଇନାର ସଙ୍ଗ୍ ଓ ମିଙ୍ଗ୍ ଯୁଗର ପ୍ରଭାଵ ଗ୍ରହଣ କରି ସେ ଜାପାନୀ ଶୈଳୀରେ ଏକ ନିଜସ୍ୱ ରୂପ ଦେଇଥିଲେ, ଯାହା ଜେନ୍ ବୌଦ୍ଧ ଦର୍ଶନ, ସରଳତା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବ୍ରଶ୍ ଷ୍ଟ୍ରୋକ୍ ଓ ଭାଵନାତ୍ମକ ଗଭୀରତା ପ୍ରକାଶ କରେ।

ସେସ୍ସୁ ଏକ ସମୁରାଇ ଓଡା ପରିଵାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଏଵଂ ଛୋଟବେଳୁ ଚିତ୍ରକଳାରେ ଅସାଧାରଣ ପ୍ରତିଭା ଦେଖାଇଥିଲେ। ମାତ୍ର ୧୧ ଵର୍ଷ ଵୟସରେ ସେ ଜେନ୍ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ହୋଇ କ୍ୟୋଟୋର ଶୋକୋକୁ-ଜି ମଠରେ ରହିଲେ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଚିତ୍ରକର ଟେନ୍‌ଶୋ ଶୁବୁନ୍‌ଙ୍କ ପାଖରେ ଚିତ୍ରକଳା ଶିଖିଲେ।

୧୪୬୮-୬୯ରେ ସେସ୍ସୁ ଚୀନ (ମିଙ୍ଗ୍ ରାଜଵଂଶ) ଯାତ୍ରା କଲେ ଏଵଂ ସେଠାରେ ତାଙ୍କର କଳା ବହୁ ପ୍ରଶଂସିତ ହେଲା। ଚୀନର ଲ୍ୟାଣ୍ଡସ୍କେପ୍ ଚିତ୍ର ପରମ୍ପରାରୁ ସେ ଗଭୀର ଭାବରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇଥିଲେ। ଜାପନକୁ ଫେରିଵା ପରେ ସେ ୟାମାଗୁଚି, ଓଇଟା ଓ ମାସୁଡାରେ ରହି ଅନେକ ଅମର ଚିତ୍ର ସୃଷ୍ଟି କଲେ ଏଵଂ ନିଜର ଷ୍ଟୁଡିଓ ସ୍ଥାପନ କରି ଉନ୍‌କୋକୁ ସ୍କୁଲ୍ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ, ଯାହା ପରଵର୍ତ୍ତୀ ପିଢ଼ିର ଚିତ୍ରକରମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଭାଵିତ କଲା। ସେ କେଵଳ ଚିତ୍ରକଳା ନୁହେଁ ଵରଂ ବଗିଚା ଡିଜାଇନ୍ କରିଵାରେ ମଧ୍ୟ ପାରଙ୍ଗମ ଥିଲେ । ଇକୋ-ଜି ମଠର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବଗିଚା ସେ ଡିଜାଇନ୍ କରିଥିଲେ ବୋଲି କଥିତ ହୋଇଥାଏ ।

ସେସ୍ସୁଙ୍କ ଅନେକ ଚିତ୍ର ଜାପାନର ନ୍ୟାଶନାଲ୍ ଟ୍ରେଜର୍ (ଜାତୀୟ ସମ୍ପଦ) ଭାବେ ଘୋଷିତ ହୋଇଛି । ତାଙ୍କର କିଛି ଅମର କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି:

୧)ଟୋକ୍ୟୋ ନ୍ୟାଶନାଲ୍ ମ୍ୟୁଜିୟମ୍‌ରେ ସଂରକ୍ଷିତ Winter Landscape(ପ୍ରାୟ ୧୪୭୦ଦଶକ)

୨)ମ୍ୟୋଶିନ୍-ଜି ମଠରେ ସଂରକ୍ଷିତ

Haboku-sansui (ବ୍ରୋକେନ୍ ଇଙ୍କ୍ ଲ୍ୟାଣ୍ଡସ୍କେପ୍, ୧୪୯୫)

୩)Sansui Chōkan (Long Landscape Scroll)

୪)ଟୋକ୍ୟୋ ନ୍ୟାଶନାଲ୍ ମ୍ୟୁଜିୟମ୍‌ରେ ସଂରକ୍ଷିତ Four Landscape Scrolls of the Seasons 

୫)ଚୀନ ପ୍ରଭାଵିତ ସିଲ୍କ୍ ଉପରେ ଅଙ୍କିତ Birds and Flowers ଚିତ୍ର 

୬)View of Ama-no-Hashidate 

୭)Huike Offering His Arm to Bodhidharma(୧୪୯୬)

ସେସ୍ସୁଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରାୟତଃ ଲ୍ୟାଣ୍ଡସ୍କେପ୍, ପକ୍ଷୀ-ଫୁଲ, ଜେନ୍ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ପୋର୍ଟ୍ରେଟ୍ ଦେଖାଯାଏ। ତାଙ୍କର ଶୈଳୀରେ ଫ୍ଲାଟେନ୍ଡ ପର୍ସପେକ୍ଟିଵ୍, ଵଳିଷ୍ଠ ଓ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ଲାଇନ୍, କମ୍ ଡିଟେଲ୍ ସହ ଗଭୀର ଭାଵନାତ୍ମକ ପ୍ରଭାଵ ରହିଛି। ସେ କାଳି ଓ କାଗଜ/ସିଲ୍କ୍‌ର ସରଳ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରକୃତିର ଆତ୍ମା, ଜେନ୍ ଦର୍ଶନର ଶୂନ୍ୟତା ଓ ସମୟର ପ୍ରଵାହକୁ ଧରି ରଖିଵାରେ ସଫଳ ହୋଇଥିଲେ।

ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାଵ ପରଵର୍ତ୍ତୀ ଜାପାନୀ ଚିତ୍ରକଳାରେ, ଵିଶେଷକରି କାନୋ ସ୍କୁଲ୍‌ରେ, ଗଭୀରଭାବେ ଦେଖାଯାଏ। ବହୁ କଳା ଵିଦ୍ୟାଳୟ ତାଙ୍କୁ ନିଜର ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ଵା ପ୍ରେରଣା ଉତ୍ସ ଭାବେ ମାନ୍ୟତା ଦେଇଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଆଜି ଟୋକ୍ୟୋ ନ୍ୟାଶନାଲ୍ ମ୍ୟୁଜିୟମ୍, କ୍ୟୋଟୋ ନ୍ୟାଶନାଲ୍ ମ୍ୟୁଜିୟମ୍ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରମୁଖ ସଂଗ୍ରହାଳୟରେ ସଂରକ୍ଷିତ ଏଵଂ ଵିଶ୍ୱଵ୍ୟାପୀ କଳା ପ୍ରେମୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମାଦୃତ।

"ବିଲେଇ ଚିତ୍ର ଆଙ୍କିଥିଵା ବାଳକ" ଗଳ୍ପଟି କେଵଳ ଏକ ଲୋକକଥା ନୁହେଁ—ଏହା ଏକ ଗଭୀର ଶିକ୍ଷା ଦିଏ ଯେ ନିଜର ପ୍ରକୃତ ପ୍ରତିଭା ଓ ଆଗ୍ରହକୁ ଅନୁସରଣ କରିଵା ଜୀଵନର ସବୁଠାରୁ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟ। ସେସ୍ସୁଙ୍କ ଜୀଵନୀ ଓ ଏହି ଲୋକଗଳ୍ପ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ ହୁଏତ କିମ୍ଵଦନ୍ତୀ ଓ କଳ୍ପନାର ମିଶ୍ରଣ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଏକ ଗଭୀର ସତ୍ୟକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ—ପ୍ରକୃତ କଳା ସର୍ଵଦା ହୃଦୟର ଗଭୀରତାରୁ ଜାତ ହୁଏ ଏଵଂ ତାହା ନିୟମ ଓ ପରମ୍ପରାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରେ।

ବୋଉ ଶବ୍ଦର ଵ୍ୟୁତ୍ପତ୍ତି ଇତିହାସ

କିଛି ଵର୍ଷ ତଳେ ଜଣେ ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ପୁରସ୍କାର ପ୍ରାପ୍ତ ମହାକଵି ଦାଣ୍ଡ ମଝିରେ ଡାକବାଜି ଲଗାଇ କଟକିଆଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଥାନ୍ତି... “ଗାଈ ହମ୍ମା ହମ୍ମା କରେ,ଅନେକ ମଣିଷ ବି ମାଁ କୁହନ୍ତି। ସଂସ୍କୃତରେ ମାତା, ଇଂରାଜୀରେ ମଦର ଅଛି । ଆମେ ବି ଆମ ମାଆଙ୍କୁ ମାଁ ଡାକୁ । ଇ କଟକିଏ ଉପକୂଳିଏ ବୋଉ ଶବ୍ଦ କେନୁ ଆନଲେ ବୋ ? ଆମେ ତ ଆମର ଫାଲେ ଦାଦାର କନିଆଁକେ ଆର୍ ଵହକେ ଵଊ ଡାକୁଛୁଁ । ଵହ ଲାଗି ଆମେ ଯେନ୍ ଵଊ ଶବ୍ଦ କହୁଛେଁ ହେଟା ଧରିକରିଁ ଇ କଟକିଏ ନିଜ ମାଁକେ କାଣା ବୋଉ ଡାକୁଛନ୍ ? 

ଆପଣା ବଳପଣ ଲାଗି ପିଲାମାନେ ଯେମିତି ଗୁରଦୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରନ୍ତି ଠିକ୍ ସେହିପରି ମହାକଵି ନିଜର ବୃଦ୍ଧ ଵୟସରେ ଅଜ୍ଞାନତା ହେତୁ ଜାତ ବାଳପଣ ଯୋଗୁଁ ଏଭଳି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲେ । ଗାଈ ଗୟଳ ମଇଁଷି ଆଦି bos ଵା ଗୋ-ଜାତୀୟ ଜୀଵ ହମା ହମା କରନ୍ତି,ଗାଈଛୁଆ ମାଁ ମାଁ କରେ,ଛେଳି ମେଁ ମେଁ କରେ,ଜିରାଫ୍ ହମ୍ ହମ୍ ଶବ୍ଦ କରେ ଆଉ ବିଲେଇ ଓ ଚିତା ମିଆଁଉ ମିଆଁଉ ଶବ୍ଦ କରନ୍ତି । ଏଥିରେ କିଛି ଵିଶେଷତା ନାହିଁ। ମ ଧ୍ଵନି ଉଚ୍ଚାରଣ ବଡ଼ ସହଜ । ତେବେ ମେଣ୍ଢା ଏମିତି ଏକ ଜୀଵ ଯିଏ ବା ବା କରେ ।‌ ବା ବା ବୋଲିଵା ଯୋଗୁଁ ମେଣ୍ଢା ଗୋଟେ ଦୀନ ହୀନ ଜୀଵ ପ୍ରମାଣିତ ହୁଏ ନାହିଁ କି କାଉ‌ କା କା କିମ୍ବା କୋଇଲି କୁ଼ହୁ କୁହୁ ଶବ୍ଦ କରିଵା ଯୋଗୁଁ ଛୋଟ ହୋଇଯାଏ ନାହିଁ । ଝେଳୀ ମେଁ ମେଁ କରି ହଣା ହୁଏ,ମେଣ୍ଢା ବା ବା ବୋଵାଳି ଛାଡ଼ି ରୋମ ଦେଇ ହଣା ହୁଏ । ଗାଈ ହମା ହମା କରି ,ବିଲେଇ ମିଆଁଉ ମିଆଁଉ କରି, ଛେଳି ମେଁ ମେଁ କରି ମନୁଷ୍ୟ ଦ୍ଵାରା ପୋଷା ହୋଇଛନ୍ତି ପଛେ ମନୁଷ୍ୟ ସହିତ ରହି ବି ନୂତନ ଭାଷା ସୃଷ୍ଟି କରିନାହାନ୍ତି । ପୃଥିଵୀର ଅନେକ ଜୀଵ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଶବ୍ଦକୁ ଧରି କେଵଳ ବୋଵାଅନ୍ତି କିନ୍ତୁ ଏ ଜୀଵଜଗତ ମଧ୍ୟରେ କେଵଳ ମଣିଷ ହିଁ ଏକମାତ୍ର ଜୀଵ ଯିଏ ସହସ୍ରାଧିକ ଭାଷା ସୃଷ୍ଟି କରିଛି ‌।‌ ମଣିଷ ଭାଷା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିଛି ଯେହେତୁ ସେ କେଵଳ ମା ମା କି ବା ବା ରେ ସୀମିତ ହୋଇ ରହିଯାଇନାହିଁ । ଦା ଦା ,ନା ନା, ପା ପା ,ଭା ଭା ,ତା ତା ଇତ୍ୟାଦି ଶବ୍ଦ ବି ମାନଵ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଛି । ଏହି ସବୁ ଶବ୍ଦ ଅନୁକରଣରେ ପୃଥିଵୀର କୋଣ ଅନୁକୋଣର ଵିଭିନ୍ନ ଭାଷାରେ ନାନା ସମ୍ବନ୍ଧଵାଚକ ସମ୍ବୋଧନାର୍ଥକ ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି । 

ତେବେ ସେ ମହାକଵି ଅଜ୍ଞାନଵଶତଃ ବୋଉ ଓ ଵୋହୂ ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଜାଣିନଥିଲେ ବୋଲି ସ୍ପଷ୍ଟ। ସଂସ୍କୃତ 'ଵଧୂ' ଶବ୍ଦରେ ଅଵର୍ଗ୍ୟ 'ଵ' ଥିଲା । ପ୍ରାକୃତ ଭାଷାର ଵହୂ ଶବ୍ଦରେ ବି ଅଵର୍ଗ୍ୟ 'ଵ' ଥିଲା । ଏହି ମୂଳରୁ ଜାତ ହୋଇଥିଵା ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଵଧୂ ଅର୍ଥଜ ଵହ,ଵହୂ,ଵଊ ଓ ଵୋହୂ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ଉଚ୍ଚାରଣରେ ଆଜି ବି ଅଵର୍ଗ୍ୟ 'ଵ' ଓ ଦୀର୍ଘ 'ଊ'ର ଆଭାସ ମିଳେ । ଆଜି ବି ମାଆକୁ ପିଲାଏ ବୋଉ ଡାକିଲାବେଳେ ବୋଉ ଶବ୍ଦରେ ଥିଵା 'ଉ'କୁ ହର୍ସ୍ଵ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି କିନ୍ତୁ ଶାଶୁଶଶୁର ଯେତେବେଳେ ନିଜ ଵୋହୂକୁ ଵୋଊ ଡାକନ୍ତି 'ଊ'କୁ ଦୀର୍ଘ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ଅତି ମହାପଣ୍ଡିତ ମହାକଵି ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ରହି ବୋଉ ଓ ଵୋଊ ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ଥିଵା ଏହି ଧ୍ଵନିତତ୍ତ୍ଵ ଭିତ୍ତିକ ପ୍ରଭେଦକୁ କେବେ ଅନୁଭଵ ହିଁ କରିନଥିଲେ ବୋଲି ତାଙ୍କ ଭାଷଣରୁ ଜଣାପଡି଼ଯାଏ। 

 

‌ଅଵଶ୍ୟ ଏହା ସତ୍ୟ ଯେ ପୃଥିଵୀରେ ପ୍ରାୟ ଅନେକ ଭାଷାରେ ମାଆଙ୍କୁ ମ ଵା ମା ଆଦ୍ୟର ସମ୍ବୋଧନଵାଚକ ଶବ୍ଦ ଵ୍ୟଵହାର କରି ପିଲାଏ ଡାକନ୍ତି। ଉପକୂଳିଆମାନେ ବି ଅଧିକାଂଶ ନିଜ ମାତାଙ୍କୁ ମାଆ ‌ହିଁ ସମ୍ବୋଧନ କରନ୍ତି । ଗଞ୍ଜାମଵାସୀ ସମାଜର ଵୃଦ୍ଧା ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ସହକାରେ ମାଆ ସମ୍ବୋଧନ କରନ୍ତି । ଉପକୂଳରେ ଛୋଟ ଛୋଟ ଝିଅମାନଙ୍କୁ ସ୍ନେହରେ ମାଆ ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଏ ‌। ଠାକୁରାଣୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଉପକୂଳିଏ ମାଆ ହିଁ ସମ୍ବୋଧନ କରନ୍ତି । ଅଧିକାଂଶ ପିଲା କଥା କହିଵା ଶିଖିଲାବେଳେ ସାଧାରଣତଃ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ଆନୁନାସିକ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି ।‌ ଜନ୍ମରୁ ଏକ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶିଶୁମାନେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ଭୟଭୀତ ଓ ଦୁଃଖି ହେଲେ ହସନ୍ତି ଵା କାନ୍ଦନ୍ତି । ଜନ୍ମର ଦୁଇ ଓ ତିନି ମାସ ମଧ୍ୟରେ ପିଲାଏ ଆଁ ଆଁ ଉ ଉ ଭଳି ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଵାକୁ ଲାଗନ୍ତି। ଜନ୍ମରୁ ଚତୁର୍ଥ ଓ ପଞ୍ଚମ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ପିଲାଏ ବଡ଼ମାନଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ବୋଲାଯାଉଥିଵା ଭାଷାର ଶବ୍ଦ ଅନୁକରଣରେ ଆଉ କେତେକ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଵା ଆରମ୍ଭ କରି ଦିଅନ୍ତି । ଛମାସ ବେଳକୁ ପିଲାଏ ସ୍ଵରତନ୍ତ୍ର ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଵା ଶିଖନ୍ତି ଏଵଂ ଏହି ସମୟରେ ହିଁ ସେମାନେ ବା ବା,ବୋ ବୋ,ବୁ ବୁ ଭଳି ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି । ବ ବ ବୁ ବୁ ବୋ ବୋ ଭଳି ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଵାରୁ ଆଧୁନିକ ଭାଷାଵିଦମାନେ ଶିଶୁମାନଙ୍କର ଏହି ଉଚ୍ଚାରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ Child babbling ନାମ ଦେଇଛନ୍ତି। ତେଣୁ ପିଲାମାନଙ୍କର ଵର୍ଗ୍ୟ 'ବ' ଧ୍ଵନି ଉଚ୍ଚାରଣ ମୌଳିକ ଅଟେ କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ଏହି ଧ୍ଵନି ଅନୁନାସିକ ହୁଏ ତାହା ମ'ମା,ମେ,ନ,ନା,ନେ ଇତ୍ୟାଦି ହୋଇଥାଏ । ଏ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ପିଲାମାନଙ୍କର ମାଆ,ମାଉସୀ,ନନା,ନାନୀ ଇତ୍ୟାଦି ଉଚ୍ଚାରଣ ଅପେକ୍ଷା ବା,ବବା,ବୁଆ,ବୋଉ,ବେଈ,ବୋଈ,ବାଈ ଆଦି ଉଚ୍ଚାରଣ ମୌଳିକ ଅଟେ । ଆଧୁନିକ ଭାଷାଵିଦମାନେ କୁହନ୍ତି ଯେ 

ପୃଥିଵୀର ଅଧିକାଂଶ ଭାଷାରେ ଯେତେ ସମ୍ବନ୍ଧଵାଚକ ସମ୍ବୋଧନ ଶବ୍ଦ ସ୍ଵାଭାଵିକ ଭାବେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି ସେସବୁର ମୂଳ Child babblingରୁ ଜାତ ପିଲାମାନଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଇଥିଵା ଏହା ବା ବା,ବୁ ବୁ,ମା ମା,ନା ନା,ତା ତା,ଦା ଦା ଇତ୍ୟାଦି ଧ୍ଵନିଗୁଡ଼ିକ ହିଁ ଅଟଇ । କିନ୍ତୁ ମହାକଵି ଜଣକ Child babbling ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଏହି ଧ୍ଵନିତତ୍ତ୍ଵ ଭିତ୍ତିକ ତଥ୍ୟ କାହୁଁ ଜାଣିବେ ? ସେ ଏତେ ପାଠ ପଢ଼ିନାହାନ୍ତି କି ଜାଣିଵାକୁ ଅଧ୍ୟଵସାୟ କରିନାହାନ୍ତି ।

ନାକରେ କଥା କହୁଥିଵା ଲୋକ,ନାକକାନ୍ଦୁରା ପିଲା ତ ଜଗତରେ ଅନେକ ହୁଅନ୍ତି ଓ ହୋଇଛନ୍ତି ତେବେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର ଵିଷୟ ଯେ ପୃଥିଵୀର କେତେକ ଵୀରଜାତିରେ ମାଆଙ୍କୁ 'ବ' ଆଦ୍ୟର ସମ୍ବୋଧନଵାଚକ ଶବ୍ଦ ଵ୍ୟଵହାର କରି ପିଲାଏ ଡାକୁଥିଵା ଦେଖାଯାଏ । 

ରୁଷିଆର Avarianମାନେ ପାର୍ଵତ୍ୟଵାସୀ ଯୋଦ୍ଧାଜାତି ସେମାନେ ନିଜ ମାଆଙ୍କୁ баба (baba) ସମ୍ବୋଧନ କରନ୍ତି। ଏକଦା ନିଜ ବାହୁବଳରେ ଚୀନଦେଶର ଉପକୂଳ ଅଞ୍ଚଳ ତଥା ଦକ୍ଷିଣପୂର୍ଵ ଏସିଆ ଓ ପୂର୍ଵ ଭାରତୀୟ ଦ୍ଵୀପପୁଞ୍ଜରେ ଆଧିପତ୍ୟ ଵିସ୍ତାର କରିଥିଵା ଚୀନଦେଶୀୟ Hokkien ଜାତି ନିଜ ମାଆଙ୍କୁ 阿母 (a-bú), 阿娘 (a-niâ) ଓ 老母 (lāu-bú) ସମ୍ବୋଧନ କରନ୍ତି। ମାଲେସିଆର ମାଳୟଭାଷୀ ଲୋକେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ମାଆଙ୍କୁ 

ibu ଓ bu ସମ୍ବୋଧନ କରନ୍ତି। ଏହି ଭାଷାର ଏକ କଥିତ ଶୈଳୀ Brunei Malay ଶୈଳୀରେ ମାଆଙ୍କୁ ପିଲାଏ babu ଓ mama ସମ୍ବୋଧନ କରନ୍ତି । 

ମାଳୟଭାଷୀଙ୍କୁ ହରାଇ ପରାଧୀନ କରିଵାକୁ ଇଂରେଜମାନେ ନାକେଦମ୍ ହୋଇଯାଇଥିଵାର ଇତିହାସ ଖୁବ ଜଣାଶୁଣା। ସେହିପରି 

Austronesian ଭାଷାପରିଵାରର Sundanese ଭାଷାରେ ମାଆଙ୍କୁ biang ଓ indung ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଏ । ଏହି ଭାଷାପରିଵାରର Javanese ଓ ମାଳୟ ଭାଷାରେ ମାଆଙ୍କୁ ପିଲାଏ ibu ଡାକିଥାନ୍ତି । ଅନ୍ୟ ଏକ Austronesian ଭାଷା Indonesianରେ ମାଆଙ୍କୁ ibu ଓ bunda ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଏ । ଭାରତୀୟଙ୍କ ପରି ଇଣ୍ଡୋନେସିଆର ଲୋକେ ବି ୟୁରୋପୀୟ ଜାତିମାନଙ୍କ ଵିପକ୍ଷରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଧରି ସ୍ଵାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ ଚଳାଇଥିଲେ । ଆମେରିକାରେ କଥିତ ଲୋହିତ ଭାରତୀୟମାନଙ୍କର Na-Dene ଭାଷା ପରିଵାରର Apache ଭାଷାର ଅନେକ କଥିତ ଶୈଳୀ ରହିଛି ତନ୍ମଧ୍ୟରୁ Chiricahuaରେ ମାଆଙ୍କୁ -má ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଏ କିନ୍ତୁ Western Apache ଭାଷାରେ ମାଆଙ୍କୁ ପିଲାଏ bimaa ଓ bąą ସମ୍ବୋଧନ କରିଥାନ୍ତି । ଏହି Apache ଜନଜାତିର ଲୋକମାନେ ଦୁର୍ଦ୍ଧାନ୍ତ ଯୋଦ୍ଧା ଥିଵାର ଇତିହାସ ଵିଶ୍ଵପ୍ରସିଦ୍ଧ। ୟୁରୋପୀୟମାନେ ଆମେରିକାରେ ଉପନିଵେଶ ସ୍ଥାପନ କରି ହଜାର ହଜାର ସ୍ଥାନୀୟ ଜନଜାତୀୟ ଲୋକଙ୍କୁ ମାରୁଥିଵାବେଳେ Apacheମାନେ ସେମାନଙ୍କର ଭୀଷଣ ଵିରୋଧ କରିଥିଲେ । ୟୁରୋପୀୟମାନେ Apache ଜନଜାତି ରହୁଥିଵା ଅଞ୍ଚଳରେ ପାଦ ଦେଵାକୁ ବି ଭୟ କରୁଥିଲେ । ଫଳତଃ ଆମେରିକାର ଅନେକ ଜନଜାତି ଓ ସେମାନଙ୍କ ଭାଷା ସଂସ୍କୃତି ଲୋପ ପାଇଯାଇଥିଵାବେଳେ Apacheମାନେ ଏବେ ବି ନିଜର ଅସ୍ତିତ୍ବ ବଜାୟ ରଖିପାରିଛନ୍ତି । ବ୍ରାଜିଲର mura ଭାଷାପରିଵାରର Pirahã ଭାଷାରେ ମାଆଙ୍କୁ baíxi ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଏ । ଏ ଭାଷାକୁ ବୋଲୁଥିଵା ଲୋକେ ଏବେ ପୃଥିଵୀରେ ୪୦୦ରୁ କମ୍ ଲୋକ ଅଛନ୍ତି । mura ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେଵଳ Pirahãମାନେ ହିଁ ବ୍ରାଜିଲ ଦେଶର ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକୃତି ସହିତ ସଂଘର୍ଷ କରି ବଞ୍ଚି ପାରିଛନ୍ତି। Austroasiatic ଭାଷା ପରିଵାରର ଵିଏତନାମୀ ଭାଷାରେ ମାଆଙ୍କୁ mẹ , má , mạ , mệ , mợ , bầm, u, nạ , đẻ ଓ cái ଇତ୍ୟାଦି ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଇଥାଏ । ଵିଶେଷତଃ ଉତ୍ତର ଵିଏତନାମରେ ପ୍ରଚଳିତ ଉତ୍ତର ଵିଏତନାମୀ ଵା Tonkinese କଥିତ ଶୈଳୀରେ ମାଆମାନଙ୍କୁ bầm ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଇଥାଏ । ଭାରତ ସିନା ଦିଭାଗ ହୋଇ ୧୯୪୭ରେ ସ୍ଵାଧୀନ ହୋଇଗଲା କିନ୍ତୁ ଵିଏତନାମୀଙ୍କୁ ନିଜର ସ୍ଵାଧୀନତା ଲାଭ ପାଇଁ ଆହୁରି ପଚିଶ ଵର୍ଷ ରକ୍ତାକ୍ତ ସଂଗ୍ରାମ କରିଵାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା । ଏକ ନଵେମ୍ବର ୧୯୫୫ରୁ ତିରିଶ ଏପ୍ରିଲ ୧୯୭୫ ଯାଏଁ ଵିଏତନାମ ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା ‌। ଯେତେବେଳେ ଦକ୍ଷିଣ ଵିଏତନାମର ଲୋକେ ୟୁରୋପୀୟ ଶକ୍ତି ଆଗରେ ନତମସ୍ତକ ହୋଇଯାଇଥିଲେ ସେତେବେଳେ ଉତ୍ତର ଵିଏତନାମର ଲୋକେ ‌ହିଁ ତୁମୁଳ ସଂଗ୍ରାମ କରି ଦିଭାଗରେ ଵିଭକ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଵା ଦେଶକୁ ଏକାଠି କରିଥିଲେ । ଆମେରିକାକୁ ହରାଇ ଵିଏତନାମୀମାନେ ଜଣେଇ ଦେଲେ ଯେ କେଵଳ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ନୁହେଁ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଵୀରତ୍ୱ ଓ ନିଜ ଜାତି ମାଟି ପାଇଁ ପ୍ରାଣବଳି ଦେଵାର ସାହସର ମଧ୍ୟ ଆଵଶ୍ୟକତା ରହିଛି। ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ ମହାଦେଶର ଏକ ଜନଜାତୀୟ ଭାଷାପରିଵାର Pama–Nyunganରେ ଵର୍ଗୀକୃତ urrbal ଭାଷାର ଗୋଟିଏ ଶୈଳୀ Yagaraରେ ମାଆଙ୍କୁ budang ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଉଥିଲା । Niger–Congo ଭାଷାପରିଵାର ମୂଳର ଜାମ୍ବିଆ ଦେଶରେ କଥିତ ହେଉଥିଵା ଏକ ଭାଷା Bemba ଭାଷାରେ ମାଆଙ୍କୁ Bamama [Bamaa] ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଏ ।‌ ପୃଥିଵୀର ଏହିପରି ଶତାଧିକ ଭାଷାରେ ମାଆଙ୍କୁ 'ବ' ଆଦ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଦ୍ଵାରା ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଏ ତେବେ ଉକ୍ତ ଭାଷାଗୁଡ଼ିକୁ ବୋଲୁଥିଵା ଅଧିକାଂଶ ମାନଵଜାତି ଵୀରଜାତି ଭାବେ ଖ୍ୟାତ।

ଭାରତରେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଵୀର ଜାତିରେ ମାଆଙ୍କୁ ‘ବ’ ଆଦ୍ୟରେ ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଉଥିଵାର ଜଣାଯାଏ । ଭାରତରେ ପଞ୍ଜାବୀ ଗୋଟିଏ ଵୀର ଜାତି ଭାବେ ଵିଶ୍ଵଵିଖ୍ୟାତ । ପଞ୍ଜାଵୀମାନେ ମାତା ଭଗିନୀ ଆଦି ସମ୍ମାନୀୟ ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ବେବେ ଓ ବିବୋ ଇତ୍ୟାଦି ସମ୍ବୋଧନ କରନ୍ତି । ଵିଶେଷକରି ମାଆଙ୍କୁ ପଞ୍ଜାଵୀମାଳେ ବେବେ ସମ୍ବୋଧନ କରୁଥିଵାର ଦେଖାଯାଏ ।‌ ଭାରତ ଉପରେ ଯଵନମାନେ ଯେବେ ଯେବେ ବି ଆକ୍ରମଣ କରିଛନ୍ତି ପଞ୍ଜାଵୀମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସେମାନଙ୍କର ସର୍ଵାଗ୍ରେ ସାମ୍ନା କରିଛନ୍ତି। ମରାଠୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଵୀରଜାତି ବୋଲି ଖ୍ୟାତି ଲଭିଛନ୍ତି । ମରାଠୀମାନେ ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କୁ ସାଧାରଣତଃ आई ଓ मां ସମ୍ବୋଧନ କରନ୍ତି । ତେବେ ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ଶବ୍ଦକୋଷ(୧୯୩୨-୫୦)ରେ 'ब' ଓ 'बई' ଶବ୍ଦର ଦେଶୀୟ ମରାଠୀ ଅର୍ଥ ମାଆ ଵା ମାତା ଲେଖା ହୋଇଛି । ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ଶବ୍ଦକୋଷର ୨୧୯୯ତମ ପୃଷ୍ଠାରେ 'ब' ଶବ୍ଦର ଦ୍ଵିତୀୟ ଅର୍ଥ ଲେଖା ହୋଇଛି “स्त्री. लहान मुलाचा आईस हांक मारण्याचा शब्द” ଅର୍ଥାତ୍ ”ପିଲାମାନଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ମାଆଙ୍କୁ କରାଯାଉଥିଵା ସମ୍ବୋଧନ” 

। ପୁଣି ଏହି ଶବ୍ଦକୋଷର ୨୨୦୦ତମ ପୃଷ୍ଠାରେ बई —ଶବ୍ଦର ଦୁଇଗୋଟି ଅର୍ଥ ଲେଖାଅଛି । (କ)लहान मुलांच्या भाषेंत आई(ଶିଶୁମାନଙ୍କ ଭାଷାରେ ମାଆଙ୍କୁ କରାଯାଉଥିଵା ସମ୍ବୋଧନ) ଓ (ଖ) वयांत आल्या- वर आईस लडिवाळपणानें संबोधण्याचा शब्द[बाई] (ଅର୍ଥାତ୍ ଵୟସ୍କ ହେଲାପରେ ମାଆଙ୍କୁ ଓ ମାତୃସ୍ଥାନୀୟା ମହିଳାଙ୍କ ପ୍ରତି ସମ୍ବୋଧନ) । ତେଣୁ ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ଶବ୍ଦକୋଷରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ ଯେ ମରାଠୀ ଭାଷାରେ ବି ମାଆଙ୍କୁ 'ब' ଓ 'बई' ସମ୍ବୋଧନ କରନ୍ତି । ହୁଏତ ଏବେବି ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର କେତେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହି ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦ ପ୍ରଚଳିତ ଥିଵ । ଗୁଜରାଟର ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ଏବେବି ଅନେକେ ମାଆଙ୍କୁ ବା ସମ୍ବୋଧନ କରନ୍ତି। କେହି କେହି ଜେଜେମାଆଙ୍କୁ 'ବା' ସମ୍ବୋଧନ କରନ୍ତି । ଶ୍ରୀରତିଲାଲ ଚନ୍ଦରିଆଙ୍କ Gujarati lexicon ભગવદ્ગોમંડલ(ଭଗଵଦ୍ଗୋମଣ୍ଡଳ) ଜ୍ଞାନକୋଷର

૬૨૮૭(6287)ତମ ପୃଷ୍ଠାରେ ବା’ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ଜେଜେବାପା,ବାପା(ସିନ୍ଧୀ ଗୁଜରାଟୀ),ରାଜା ଓ ବାପା ଆଦ ଵୟସ୍କ(କଚ୍ଛୀ ଗୁଜରାଟୀ), ଝିଅ,ବଡ଼ନଣନ୍ଦ, ବଡ଼ଭଉଣୀ, ଚାକରାଣୀ, ଜେଜେମାଆ,ପୁଅ ଓ ମାଆଙ୍କ ପ୍ରତି ସ୍ନେହ ସମ୍ବୋଧନ ପାଇଁ ଵ୍ୟଵହାର କରାଯାଏ ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି ।‌ ତେବେ ଆଧୁନିକ ଯୁଗରେ ଗୁଜରାଟୀମାନେ ଆଉ ନିଜ ମାଆଙ୍କୁ ବା’ ସମ୍ବୋଧନ କରୁନଥିଵା ଦେଖାଯାଉଛି। ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ପତ୍ନୀ କସ୍ତୁରଵାଙ୍କୁ ସେ ସମୟର ଲୋକେ ସ୍ନେହ ଆଦରରେ ବା’ ସମ୍ବୋଧନ କରୁଥିଲେ ତେଣୁ ସର୍ଵଭାରତୀୟ ସ୍ତରରେ ସେ କସ୍ତୁରଵା ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ହୋଇଛନ୍ତି ।‌ ଗୁଜରାଟ ନାମଟି ଵୀର ଗୁଜ୍ଜରମାନଙ୍କ ନାମରେ ନାମିତ ହୋଇଛି ।‌ଚାଲୁକ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଗୁଜରାଟର ଅନ୍ୟତମ ଵୀରଜାତି ଥିଲେ । ଗୁଜରାଟୀମାନେ ଆତତାୟୀ ଘୋରୀକୁ ପରାଜିତ କରିଥିଲେ । ଭୀନଦେଵ ଚାଲୁକ୍ୟ ୧୧୭୮ରେ ପ୍ରଥମେ ଆତତାୟୀ ଘୋରୀକୁ ପରାଜିତ କରିଥିଲେ କିନ୍ତୁ ସେ ଦୁଷ୍ଟକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଵା ଯୋଗୁଁ ସେ ପୁଣି ଆକ୍ରମଣ କଲା ଓ ଗୁଜରାଟର ଅନେକ ଅଞ୍ଚଳ ଛଡ଼େଇ ନେଲା । ସେ ଯାହାହେଉ ଗୁଜରାଟର ଲୋକେ ଆଜି ସିନା ମାଆଙ୍କୁ ବା’ ଡାକିଵା ଛାଡ଼ି ଦେଇଛନ୍ତି କିନ୍ତୁ ସହସ୍ରାଧିକ ଵର୍ଷ ଯାଏଁ ସେମାନେ ଏହି ସ୍ନେହ ସମ୍ବୋଧନ ଦ୍ଵାରା ମାଆଙ୍କୁ ଡାକି ଆସୁଥିଲେ କହିଲେ ଅତ୍ୟୁକ୍ତି ହେଵ ନାହିଁ । ଅହମିଆ ଆସାମର ରାଜଭାଷା । ଆସାମର ନାମଟି ପ୍ରକୃତରେ କ୍ରା ଦାଈ ଭାଷାପରିଵାରର ଅହୋମ ଭାଷା ବୋଲୁଥିଵା ଅହୋମ ଜାତିର ଅହୋମ ରାଜ୍ୟର ନାମାନୁସାରେ ନାମିତ ହୋଇଛି । ଏହି ଵୀର ଜାତି ଷୋଡ଼ଶ ସପ୍ତଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଆସାମରେ ଶାସନ କରି ଅନେକ ଥର ତତ୍କାଳୀନ ମୋଗଲ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଵିପକ୍ଷରେ ଯୁଦ୍ଧ ଘୋଷଣା କରିଦେଇଥିଲେ । ତେବେ ଅହୋମମାନଙ୍କର ଶାସନ ପୂର୍ଵରୁ କାମରୂପରେ ୧୨୦୬ ସମୟରେ ମହାରାଜା ପୃଥୁ ଶାସନ କରୁଥିଲେ । ଏହି ରାଜା ବକ୍ତିଆର ଖିଲିଜିକୁ ସେହି ଵର୍ଷ ହରାଇ ଦେଇଥିଲେ ଏଵଂ ଏହା ହିନ୍ଦୁମାନଙ୍କର ପଠାଣ ଆକ୍ରାନ୍ତାଙ୍କ ଵିପକ୍ଷରେ ଏକ ବଡ଼ ଵିଜୟ ଥିଲା । ଏହି ଅହମିଆ ଲୋକମାନେ ନିଜ ମାଆଙ୍କୁ বৌ(ବୌ) ଓ ଭାଉଜଙ୍କୁ(ৱৌ) ସମ୍ବୋଧନ କରନ୍ତି । ତେବେ ଗୌହାଟୀ ଵିଶ୍ଵଵିଦ୍ୟାଳୟ ପକ୍ଷରୁ ପ୍ରକାଶିତ ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତା ଅଭିଧାନ(୧୯୩୩)ର ୭୦୪ତମ ପୃଷ୍ଠାରେ বৌ(ବୌ) ଶବ୍ଦକୁ ଦୁଇଥର ଦୁଇଗୋଟି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଶବ୍ଦ ଦର୍ଶାଇଵା ପାଇଁ ତଳ ଉପର କରି ଲେଖା ହୋଇଛି । ପ୍ରଥମ বৌ(ଉଚ୍ଚାରଣ ତଥା ଵ୍ୟୁତ୍ପତ୍ତି ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଵୌ ଵା ৱৌ) ଶବ୍ଦଟି ଵଧୂ ଶବ୍ଦ ମୂଳର ଏଵଂ ଏହାର ଅର୍ଥ ককাইৰ ভাৰ্য্যা(କକାଇର ଭାର୍ଯ୍ୟା) ଵା ବଡ଼ଭାଇର ସ୍ତ୍ରୀ ଲେଖା ହୋଇଛି । ଦ୍ଵିତୀୟ বৌ(ବୌ) ଶବ୍ଦର କୌଣସି ଵ୍ୟୁତ୍ପତ୍ତି ଉଲ୍ଲେଖ ନାହିଁ କିନ୍ତୁ ଏହାର ଅର୍ଥ আই; পুত্ৰই মাকক কৰা সম্বোধন(ଆଇ; ପୁତ୍ରଇ ମାକକ କରା ସମ୍ବୋଧନ) ଆଈ;ପୁତ୍ରର ମାଙ୍କୁ କରାଯିଵା ସମ୍ବୋଧନ ଲେଖା ହୋଇଛି । ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖଯୋଗ୍ୟ ଯେ ଆଜି ଯେମିତି ଅହମିଆ ଓ ମରାଠୀମାନେ ନିଜ ମାଆଙ୍କୁ ଆଈ ସମ୍ବୋଧନ କରନ୍ତି ଆଗେ ସେହିପରି ଓଡ଼ିଆମାନେ ବି ନିଜ ମାଆଙ୍କୁ ଆଈ ସମ୍ବୋଧନ କରୁଥିଲେ । ଵିଚିତ୍ର ରାମାୟଣରେ 

ଆଈ ଶବ୍ଦକୁ ମାତା ଅର୍ଥରେ ଵ୍ୟଵହାର କରାଯାଇଛି । 

“ଦଶରଥ ସୂତ, ଜଗତେ ଵିଦିତ, କୈକେୟୀ ମୋହର ଆଈ।”(ଵିଶ୍ୱନାଥ—ଵିଚିତ୍ରରାମାୟଣ) 

ତେବେ ୧୯୩୩ ମସିହାରେ ପ୍ରକାଶିତ ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତା ଅଭିଧାନରେ ଅହମିଆ বৌ ଶବ୍ଦର ଗୋଟିଏ ଅର୍ଥ ମାଆ ଲେଖାଥିଵା ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ ଯେ କେଵଳ ଓଡ଼ିଆ ହିଁ ନୁହେଁ ଵରଂ ଅହମିଆମାନେ ବି ନିଜ ମାଆଙ୍କୁ ବୋଉ ନହେଲେ ମଧ୍ୟ ବୌ/বৌ ସମ୍ବୋଧନ କରୁଥିଲେ । ଉତ୍ତର ପୂର୍ଵ ଭାରତର ବୋଡୋମାନେ ବି ନିଜ ମାଆଙ୍କୁ ବିମା ସମ୍ବୋଧନ କରିଥାନ୍ତି । ଆସାମ ଓ ନାଗାଲାଣ୍ଡର ଦିମସାଭାଷାଭାଷୀ ବି ନିଜ ମାଆଙ୍କୁ ବୁମା ସମ୍ବୋଧନ କରନ୍ତି। Thomas Burrow ଓ M. B. Emeneauଙ୍କ ଦ୍ରାଵିଡ଼ ଭାଷା ଵ୍ୟୁତ୍ପତ୍ତିକୋଷ A Dravidian etymological dictionaryର ୩୯୨ତମ ପୃଷ୍ଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି ଯେ ତାମିଲନାଡୁର ନୀଳଗିରି ଅଞ୍ଚଳରେ ରହୁଥିଵା କୋଟା ଲୋକେ ନିଜ ମାଆଙ୍କୁ ବେ(Be) ତଥା ମାଉସୀଙ୍କୁ 

ଦୋବେ'କ(Dobe.k) ସମ୍ବୋଧନ କରିଥାନ୍ତି। ଏମନ୍ତକି ଆଗେ ହିନ୍ଦୀଭାଷାଭାଷୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ବି ମାଆଙ୍କୁ 'बा' ସମ୍ବୋଧନ କରୁଥିଲେ। ତେଣୁ ହିନ୍ଦୀ ଶବ୍ଦ ସାଗର ଶବ୍ଦକୋଷର ୩୪୩୭ତମ ପୃଷ୍ଠାରେ ‘बा’ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ 

माता , मा ଓ श्रेष्ठ या बड़ी स्त्रियों के लिये आदरार्थक शब्द ଆଦି ଲେଖା ହୋଇଛି। ଉତ୍ତର ତଥା ପଶ୍ଚିମ ଭାରତରେ ସମ୍ମାନନୀୟା ମହିଳାମାନଙ୍କୁ बाई ସମ୍ବୋଧନ କରନ୍ତି । ଓଡ଼ିଶାର ପଶ୍ଚିମାଞ୍ଚଳରେ ଜେଜେମାଆ ତଥା ବଡ଼ଭଉଣୀଙ୍କୁ ବାଈ ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଏ । ଓଡ଼ିଶାର କେନ୍ଦୁଝରର କେତେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ଜେଜେମାଆଙ୍କୁ ବୋଈ ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଉଥିଲା ବେଳେ କଳାହାଣ୍ଡି ଓ ଏହାର ଆଖପାଖରେ କେତେକ ଅଞ୍ଚଳର ଜେଜେମାଆ ଓ ଆଈଙ୍କୁ ବେଈ ସମ୍ବୋଧନ କରନ୍ତି । ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭାଷାକୋଷର ୭୯୧ତମ ପୃଷ୍ଠାରୁ ଜଣାଯାଏ ଯେ ଆଗେ ବାଲେଶ୍ୱର ଓ ବାଙ୍କି ଅଞ୍ଚଳର କରଣଙ୍କ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ଆବୋଉ ବୋଲି ଏକ ଶବ୍ଦ ପ୍ରଚଳିତ ଥିଲା । ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ସାଧାରଣତଃ ଖୁଡୀ ଵା ଦେଠେଇଙ୍କୁ ଆବୋଉ ଡାକୁଥିଲେ । ପୁଣି ତହୁଁ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି ଯେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ପିତୃମାତୃହୀନ ଶିଶୁଙ୍କୁ ପିଲାଦିନୁ ପାଳିଥିଵା ପିଉସୀ, ମାଉସୀ, ମାଇଁ ଆଦିଙ୍କ ପ୍ରତି ଉକ୍ତ ଶିଶୁମାନଙ୍କର ସ୍ନେହ ସମ୍ବୋଧନ ଥିଲା ଆବୋଉ । କେତେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହି ଆବୋଉ ଶବ୍ଦ ଆଉବୋଉ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଚଳୁଥିଲା ବୋଲି ଭାଷାକୋଷର ୬୮୧ତମ ପୃଷ୍ଠାରୁ ଜଣାଯାଏ। ଅତି ପ୍ରାଚୀନ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟରେ ବୋଉ ଶବ୍ଦ ଅପେକ୍ଷା ମାତା ଓ ଆଈ ଶବ୍ଦର ପ୍ରୟୋଗ ଅଧିକ ହୋଇଥିଵାର ଦେଖିଵାକୁ ମିଳେ। ଏହାର ଅର୍ଥ ଏଇଆ ନୁହେଁ ଯେ ସେତେବେଳେ ବୋଉ ଶବ୍ଦ ଚଳୁନଥିଲା । ପୁରୁଣା ଯୁଗର ଅନେକ ଓଡ଼ିଆ ଢଗରେ ବୋଉ ଶବ୍ଦ ଦେଖାଯାଏ । ଯଥା —

“ଶାଶୁ ମଲା ବୋଉ ବେଇଲା,

ଯେଉଁ ତିନି ପ୍ରାଣୀ କି 

ସେହି ତିନି ପ୍ରାଣୀ ହେଲା”

“ନଈ ଭିତରେ ଯାଉଥିଲି ମୁହିଁ,

ମାଡ଼ିଲି ମୁଣ୍ଡା ଗାଗର,

ବୋଉକୁ କହିବ କାନ୍ଦିବେ ନାହିଁ,

ଜୋଇଁତ ଗୁଣ ସାଗର”

ଢଗଗୁଡ଼ିକ ଶତାଧିକ ଵର୍ଷରୁ ଲୋକ ମୁଖରେ ପ୍ରଚଳିତ ଥାଏ ତେଣୁ ଏ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଫକୀରମୋହନ ସେନାପତିଙ୍କ ପାଠୋଇଵୋହୂ, ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସଙ୍କ ଧର୍ମପଦ, ଗୋଦାଵରୀଶ ମିଶ୍ରଙ୍କ କାଳିଜାଈ ଆଦିରେ ବୋଉ ଶବ୍ଦ ଵ୍ୟଵହାରର ବହୁତ ପୂର୍ଵରୁ ଓଡ଼ିଶାରେ , ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ବୋଉ ଶବ୍ଦ ଚଳୁଥିଲା । ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭାଷାକୋଷର ୫୯୩୧ତମ ପୃଷ୍ଠାରେ ବୋଉ ଶବ୍ଦ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି ଯେ “ସାଧାରଣତଃ ପୁରୀ ଓ କଟକ ଜିଲ୍ଲାର ବ୍ରାହ୍ମଣ, କେତେକ କରଣ ଓ ଖଣ୍ଡାୟତ ଵା କ୍ଷତ୍ରିୟ ପରିଵାରରେ ମାତାଙ୍କୁ 'ବୋଉ' ଓ ପିତାମହୀଙ୍କୁ 'ମା' ବୋଲି ଡାକନ୍ତି । ଶୂଦ୍ରମାନେ ମାତାଙ୍କୁ 'ମା' ଓ ପିତାମହୀଙ୍କୁ 'ବୁଢ଼ୀ ମା' ବା 'ଆଈ' ବୋଲି ଡାକନ୍ତି।” ଏଥିରୁ ଜଣାଯାଏ ଯେ ବୋଉ ଶବ୍ଦଟି ଆଗେ ସାରା ଓଡ଼ିଶାରେ କିମ୍ବା ସବୁ ଜାତିର ଲୋକମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟରେ ଓ ଓଡ଼ିଶାର ସବୁ ପରିଵାରରେ ମାଆଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରିଵା ହେତୁ ଵ୍ୟଵହୃତ ହେଉନଥିଲା। ଏହା ଅଵିଭକ୍ତ ପୁରୀ ଓ ଅଵିଭକ୍ତ କଟକ ତଥା ଏହାର ଆଖପାଖରେ ରହୁଥିଵା କେତେକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ , ଖଣ୍ଡାୟତତଥା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଚଷା ଓ କରଣ ପରିଵାର ମଧ୍ୟରେ ହିଁ ସୀମିତ ଥିଲା । ପୂର୍ଵେ ଓଡ଼ିଶାର ସବୁ ଅଞ୍ଚଳରେ ସବୁ ପରିଵାରରେ ସବୁ ଜାତିରେ ବୋଉ ଶବ୍ଦ ଵ୍ୟଵହାର ହେଉନଥିଲା ଫଳତଃ ପ୍ରାଚୀନ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟରେ ଏ ଶବ୍ଦ ପ୍ରୟୋଗ ହୋଇନଥିଵା ସମ୍ଭଵ ।‌ କିନ୍ତୁ ଆଗେ ପ୍ରାକୃତ ଭାଷାରେ ମଧ୍ୟ ଵର୍ଗ୍ୟ ‘ବ’ ଆଦ୍ୟରେ ମାତୃ ସମ୍ବୋଧନାର୍ଥକ ଦୁଇଗୋଟି ଶବ୍ଦ ଚଳୁଥିଲା ବୋଲି ଅନେକେ ଜାଣିନଥିବେ ‌। ହିନ୍ଦୀର बा ଓ बाई, ମରାଠୀର ब ଓ बई, ଗୁଜରାଟୀର બા,ଅହମିଆର বৌ ପରି ଆଗେ ପ୍ରାକୃତ ଭାଷାରେ ବି ମାଆଙ୍କୁ 𑀩𑀸𑀈(ବାଈ) ଓ 𑀩𑀸𑀈𑀬𑀸(ବାଈଯା) ତଥା ବାପାଙ୍କୁ 𑀩𑀸(ବା) ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଉଥିଲା । ଏହି ପ୍ରାକୃତ ଭାଷାର 𑀩𑀸𑀈(ବାଈ) ଶବ୍ଦଟି ହିଁ ଆଜି ଓଡ଼ିଶାରେ ବାଈ(ଜେଜେମା, ବଡ଼ଭଉଣୀ),ବେଈ(ଆଈ,ଜେଜେମାଆ),ବୋଈ(ଜେଜେମାଆ),ବୋଉ(ମାଆ) ଓ ଆବୋଉ(ଖୁଡ଼ି) ରୂପେ ନାନା ଅର୍ଥରେ ଚଳୁଅଛି। ପୁଣି ମୂଳ ପ୍ରାକୃତ 𑀩𑀸(ବା) ଶବ୍ଦରୁ ବାଆ,ବାବା,ବାବୁ,ବୁବା(>ବୁଆ),ବବା,ବାପା ଓ ବୋପା ଇତ୍ୟାଦି ଶବ୍ଦ କାଳକ୍ରମେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି। 

Sir Ralph lily Turner ତାଙ୍କ ସଂକଳିତ ଵ୍ୟୁତ୍ପତ୍ତି କୋଷ A comparative dictionary of Indo-Aryan languagesର 519ତମ ପୃଷ୍ଠାରେ ପ୍ରାକ୍ ଇଣ୍ଡିକ୍ ଭାଷାର ମୂଳ ଶବ୍ଦ *bāର ଅର୍ଥ ବାପା ତଥା *bāī-' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ମାତା ଲେଖିଅଛନ୍ତି । ସେହିପରି ସେଠ୍ ହରଗୋଵିନ୍ଦ ଦାସଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ସଂକଳିତ ପ୍ରାକୃତ ଅଭିଧାନ Paia-sadda-mahannavo; a comprehensive Prakrit Hindi dictionaryର ୬୩୩ତମ ପୃଷ୍ଠାରେ 𑀩𑀸𑀇𑀬𑀸(बाइया/ବାଇଯା/bāiyā) ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ମାଁ,ମାତା ଲେଖା ହୋଇଛି । ଯେମିତି Child babbling ଯୋଗୁଁ ପ୍ରାକୃତ ଭାଷାରେ ମାତୃଵାଚକ ବାଈ ଓ ବାଈଯା ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା ଠିକ୍ ସେହିପରି *bā,*buba, *bābba ଓ *bāppa ଭଳି ପିତୃଵାଚକ ଶବ୍ଦ ବି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି ।‌ ମୂଳ ଭାରତୀୟ ପିତୃଵାଚକ ଶବ୍ଦ *bā ସାମାନ୍ୟ ପରିଵର୍ତ୍ତନ ଯୋଗୁଁ*buba ହୋଇଛି ଏଵଂ ଏହି ଶବ୍ଦରୁ ପରେ କୁମାୟୁନୀ ଭାଷାରେ buwā(ପିତା), bubo-jyu(ସ୍ବାମୀଙ୍କ ପିତା;ଶଶୁର) ଓ bubu(ପିଉସୀ) ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି । ନେପାଳୀରେ ଏହି ମୂଳରୁ bubā(ପିତା) ଓ buwā(ପିତା) ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି ।‌ 

ଓଡ଼ିଆରେ ଵିଶେଷତଃ ସମ୍ବଲପୁରୀ ଓଡ଼ିଆରେ ଏହି ମୂଳ ଶବ୍ଦଟି buā(ପିତା) ଓ buiε(ଝିଅମାନଙ୍କୁ ସ୍ନେହ ସମ୍ବୋଧନ) ହୋଇଅଛି । ମରାଠୀରେ ମୂଳ ଭାରତୀୟ ଶବ୍ଦ *buba ଆହୁରି ପରିଵର୍ତ୍ତିତ ହୋଇ buvā ହୋଇ ଵୟସ୍କ ପିତୃତୁଲ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନାର୍ଥ ଵ୍ୟଵହୃତ ହେଉଛି ।‌ ପଶ୍ଚିମ ପାହାଡ଼ୀରେ ଏହି ମୂଳରୁ bvi, bui ଓ buiε ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇ ପିତାଙ୍କ ଭଗିନୀ ଵା ପିଉସୀଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରିଵା ହେତୁକ ଵ୍ୟଵହାର ହେଉଛି ।‌ ପିତୃଵାଚକ ମୂଳ ଆର୍ଯ୍ୟଶବ୍ଦ *bā ଆହୁରି ପରିଵର୍ତ୍ତିତ ହୋଇ କାଳକ୍ରମେ *bāppa(ବାପ୍ପା) ଓ *bābba(ବାବ୍ବା) ହୋଇଥିଲା ଯାହା ପରେ ଵିଭିନ୍ନ ଇଣ୍ଡିକ୍ ଭାଷାରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଓ ନାନା ଅର୍ଥରେ ପରିଵର୍ତ୍ତିତ ହୋଇ ଚଳୁଅଛି । 

ପ୍ରୋକ୍ତ ଆଲୋଚନାରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ ଯେ ଭାରତର ଦଶରୁ ଅଧିକ ଓ ଵିଶ୍ଵର କୋଡ଼ିଏ, ତିରିଶ ଵା ତତୋଽଧିକ ଭାଷାରେ ଵର୍ଗ୍ୟ 'ବ' ଆଦ୍ୟରୁ ମାତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଉଥିଵା ସମ୍ବନ୍ଧଵାଚକ ଶବ୍ଦ ଚଳୁଅଛି ଵା ପୂର୍ଵେ ଚଳୁଥିଲା। ଅଧିକାଂଶ ଇତିହାସ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଵୀରଜାତିର ଶିଶୁମାନେ ହିଁ ମାଆଙ୍କୁ ଵର୍ଗ୍ୟ 'ବ' ଆଦ୍ୟର ସମ୍ବୋଧନଵାଚକ ଶବ୍ଦ ଵ୍ୟଵହାର କରି ଡାକିଥାନ୍ତି । 

ଆଜି ଗୁଜରାଟୀମାନେ ନିଜ ମାଆଙ୍କୁ બા ଡାକିଵା ଛାଡ଼ି ଦେଇଛନ୍ତି,ମରାଠୀମାନେ ବି ଆଉ ତାଙ୍କ ମାଆଙ୍କୁ ସେତେ ब ଓ बई ଡାକୁ ନାହାନ୍ତି। ଅହମିଆମାନେ ବି বৌ ଶବ୍ଦ ଛାଡ଼ି ସାରିଛନ୍ତି କିନ୍ତୁ ମାତା ଅର୍ଥଜ ପ୍ରାକ୍ ଇଣ୍ଡିକ୍

*bāī-' ଶବ୍ଦଟି ଆଜି ବି ଓଡ଼ିଶାରେ ବୋଉ ରୂପେ ପରିଵର୍ତ୍ତିତ ହୋଇ ମାତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରିଵା ହେତୁକ ପ୍ରୟୋଗ କରାଯାଉଛି ‌। କେଵଳ ଭାରତରେ ହିଁ ହିନ୍ଦୀ(बा),ମରାଠୀ(ब, बई), ଗୁଜରାଟୀ(બા),ଅହମିଆ(বৌ),ପଞ୍ଜାଵୀ(ਬੇਬੇ),ବୋଡ଼ୋ(बिमा),ଦିମସା(बुमा),କୋଟା(Be), ପ୍ରାକ୍ ଇଣ୍ଡିକ୍ ଭାଷା(*bāī) ଓ ପ୍ରାକୃତ ଭାଷାରେ 𑀩𑀸𑀈𑀬𑀸(ବାଈଯା) ଇତ୍ୟାଦି ଶବ୍ଦ ବୋଉ ଶବ୍ଦ ପରି ମାତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ ପାଇଁ କରାଯାଉଛି ଵା ପୂର୍ଵେ କରାଯାଉଥିଲା । 

ଅଜ୍ଞାନମାନେ ପଦ୍ମଶ୍ରୀ,ପଦ୍ମଭୂଷଣ କି ଭାରତରତ୍ନ ପାଇଗଲେ ପଣ୍ଡିତ ହୋଇଗଲେ । ଵିଶ୍ଵ ଓ ଭାରତର ଅନେକ ଭାଷାରେ 'ବ' ଆଦ୍ୟର ବୋଉ ଭଳି ଶବ୍ଦ ଥାଇ ବି ଗାଈ ହମ୍ମା ହମ୍ମା କରେ କଟକିଏ କାହିଁକି ବୋଉ ବୋଉ କରନ୍ତି ବୋଲି ଦାଣ୍ଡ ମଝିରେ ଡାକବାଜି ଲଗାଇ ପଚାରି ଦେଇ ଆପଣାର ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ନୁହେଁ ଵରଂ ସେ ଜାତୀୟ ପୁରସ୍କାର ପ୍ରାପ୍ତ ଫଡି଼ତମାନେ କିଛି ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ,ଅଜ୍ଞାନ ବୋଲି ହିଁ ପ୍ରମାଣ କରିଦେଲେ । କାହାର ଆକ୍ଷେପ ଦ୍ଵାରା ବୋଉ ଶବ୍ଦର ମହତ ଲୋପ ହେଵ ନାହିଁ କି ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଅପମାନ ହେଵ ନାହିଁ । ଆକାଶକୁ ପଥର ମାରିଲେ ପଥରଟା କେବେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଠି ଯାଇ ବାଜେ ନାହିଁ । ସେହିପରି ଅଜ୍ଞାନଲୋକେ ତିନି ହଜାର ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵର ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଓ ଏହାର ଶବ୍ଦ ସମ୍ଭାରକୁ ଆକ୍ଷେପ କରି କିଛି ଲାଭ ପାଇବେ ନାହିଁ । 

...............................................................

ପିଚ୍‌ରେ ଷ୍ଟ୍ରିଟ୍ ଫାଇଟ୍ : ପାକିସ୍ତାନରେ ଭାରତୀୟ କ୍ରିକେଟ ଟିମ୍‌ର କ୍ୟାପଟେନ୍ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣର ଐତିହାସିକ ଘଟଣା

ପାକିସ୍ତାନ ବନାମ ଭାରତ, ପ୍ରଥମ ଟେଷ୍ଟ ନଭେମ୍ବର ୧୫-୨୦, ୧୯୮୯ ଦିନ ପାକିସ୍ତାନର କରାଚୀ ନ୍ୟାସନାଲ୍ ଷ୍ଟାଡିଅମ୍‌ରେ ଖେଳା ଯାଉଥାଏ । ସେ ସମୟରେ ଭାରତୀୟ କ୍ୟାପ୍ଟେନ୍ ଥାଆନ୍ତି କୃଷ୍ଣମାଚାରୀ ଶ୍ରୀକାନ୍ତ ଏଵଂ ସେହି ମ୍ୟାଚ୍ ସଚିନ୍ ତେନ୍ଦୁଲକରଙ୍କର ପ୍ରଥମ ଟେଷ୍ଟ ମ୍ୟାଚ୍ ଥିଲା ।‌

ମ୍ୟାଚ୍ ସାଧାରଣ ଭାବରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ପାକିସ୍ତାନ ପ୍ରଥମ ଇନିଂସରେ ବ୍ୟାଟିଂ କରୁଥିଵା ବେଳେ ଭାରତୀୟ ଖେଳାଳିମାନେ ଫିଲ୍ଡିଂ କରୁଥିଲେ। ହଠାତ୍ ଏକ ଅଭାବନୀୟ ଘଟଣା ଘଟିଲା।

ଧୂସର ପଥାନୀ ସୁଟ୍ ପିନ୍ଧିଥିଵା ଜଣେ ଦର୍ଶକ ଆସନରୁ ସିଧା ପିଚ୍ ଭିତରକୁ ପଶି ଆସିଲା। ସେ ଭାରତ ଵିରୋଧି ସ୍ଲୋଗାନ୍ ଦେଉଥିଲା ଏଵଂ ଭାରତୀୟ ଦଳକୁ ଏହି ଗସ୍ତ ନ ଆସିଵା ପାଇଁ କହୁଥିଲା। ଏହି ଵ୍ୟକ୍ତି ଏକ ମଜହବୀ ଦଳର ସକ୍ରିୟ ସଦସ୍ୟ ଥିଲା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ସେ ମଜହବୀ ଲୋକଟା ସିଧା ଭାରତୀୟ କ୍ୟାପ୍ଟେନ୍ କୃଷ୍ଣମାଚାରୀ ଶ୍ରୀକାନ୍ତଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ଦୌଡ଼ିଗଲା। ଶ୍ରୀକାନ୍ତଙ୍କୁ ଧରି ଟାଣି ଧରିଲା ଆଉ ଟଣାଟଣି ଭିତରେ ତାଙ୍କ ଜର୍ସି ଚିରି ଦେଲା – ବୋତାମ ଛିଡ଼ିଗଲା ଏଵଂ ଏକ ଛୋଟ ଧରଣର ଝଗଡ଼ା ହେଲା। ଏହାକୁ ଅନେକେ "ପିଚ୍ ଉପରେ ଷ୍ଟ୍ରିଟ୍ ଫାଇଟ୍" ଭାବରେ ଵର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି । ଶ୍ରୀକାନ୍ତ ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରିଵାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ ଏବଂ କିଛି ଛୋଟ ଧରଣର ଆଘାତ ପାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତର ଆହତ ହୋଇନଥିଲେ।

ଶୀଘ୍ର ପାକିସ୍ତାନୀ ଖେଳାଳିମାନେ (ଵିଶେଷକରି ଇମ୍ରାନ୍ ଖାନ୍ ଭଳି ସିନିୟର ଖେଳାଳି) ଏଵଂ ସୁରକ୍ଷାକର୍ମୀମାନେ ଦୌଡ଼ିଆସି ଆକ୍ରମଣକାରୀକୁ ଧରି ବାହାର କରିଦେଲେ। ଶ୍ରୀକାନ୍ତ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଫିଲ୍ଡ ଛାଡ଼ି ବାହାରକୁ ଯାଇଥିଲେ କିନ୍ତୁ ପରେ ମ୍ୟାଚ୍ ପୁନଃ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ଏଵଂ ଖେଳ ସ୍ଵାଭାବିକ ଭାବରେ ଜାରି ରହିଲା।

କେହି କେହି କହନ୍ତି ଧାରୁଆ ଛୁରୀ ଧରି ଆକ୍ରମଣକାରୀ ଆସିଥିଲା ତେବେ ଆଉ କିଛି ଲୋକ ଏହାର ଖଣ୍ଡନ କରିଥାନ୍ତି । ଇଣ୍ଟରନେଟରେ ଏ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଥିଵା ଚିତ୍ରରୁ ଏଭଳି ଅନୁମାନ କରାଯାଉଛି । 

ସଞ୍ଜୟ ମଞ୍ଜରେକର ତାଙ୍କ ବହିରେ ଲେଖିଛନ୍ତି ଯେ ସେ ମିଡ୍-ଅଫ୍ ପୋଜିସନରେ ଥିଵା ବେଳେ ଆକ୍ରମଣକାରୀ ଵ୍ୟକ୍ତି ତାଙ୍କୁ ପାର କରି ପିଚ୍ ଆଡ଼କୁ ଯାଉଥିଵା ଦେଖିଥିଲେ। ବହିରେ ସେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି ପ୍ରଥମେ ଆକ୍ରମଣକାରୀ ଵ୍ୟକ୍ତି ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ପିଚ୍ ଭିତରକୁ ପଶିଥିଲା ପରେ ଭାରତ ଵିରୋଧୀ ସ୍ଲୋଗାନ ଦେଵା ଆରମ୍ଭ କରିଦେଲା ।

ଏହି ଘଟଣା ସତ୍ତ୍ୱେ ମ୍ୟାଚ୍ ଡ୍ର ହୋଇଥିଲା । କରାଚୀ ନ୍ୟାସନାଲ୍ ଷ୍ଟାଡିଅମ୍‌ରେ ଖେଳାଯାଇଥିଵା ଏହି ପ୍ରଥମ ଟେଷ୍ଟ ମ୍ୟାଚ୍ ଭାରତ-ପାକିସ୍ତାନ କ୍ରିକେଟ୍ ଇତିହାସରେ ଏକ ଅଵିସ୍ମରଣୀୟ ଘଟଣା ଭାବରେ ରହିଛି, କାରଣ ଏହା ସଚିନ୍ ତେନ୍ଦୁଲକର ଓ ଓ୍ୱାକର ୟୁନିସ୍‌ଙ୍କର ଟେଷ୍ଟ ପଦାର୍ପଣ ମ୍ୟାଚ୍ ରୂପେ ସ୍ମରଣୀୟ ହୋଇଥିଲା । ଝଗଡ଼ା ଛଡ଼ା ମ୍ୟାଚ୍‌ରେ ଅନେକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଘଟିଥିଲା ।

ପାକିସ୍ତାନ ପ୍ରଥମେ ବ୍ୟାଟିଂ କରି ପ୍ରଥମ ଇନିଂସରେ ୪୦୯ ରନ୍ କରିଥିଲା । କ୍ୟାପ୍ଟେନ୍ ଇମ୍ରାନ୍ ଖାନ୍ ୧୦୯ ରନ୍‌ର ଏକ ଦୃଢ଼ ଶତକ ମାରିଥିଲେ, ଯାହା ଦଳକୁ ଏକ ସଶକ୍ତ ଭିତ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲା । ଶୋଏବ ମହମ୍ମଦ ୬୭ ଓ ଜାଭେଦ ମିଆଁଦାଦ ୭୮ ରନ୍ କରିଥିଲେ । ଭାରତୀୟ ବୋଲରଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମନୋଜ ପ୍ରଭାକର ୫/୧୦୪ ଓ କପିଲ ଦେଵ୍ ୪/୬୯ ରନ୍ ନେଇ ଉତ୍ତମ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ । ଏହି ଇନିଂସରେ ପାକିସ୍ତାନ ଏକ ଭଲ ସ୍କୋର ଗଢ଼ିଥିଲା ।

ଭାରତ ପ୍ରଥମ ଇନିଂସରେ ୨୬୨ ରନ୍‌ରେ ଅଲଆଉଟ୍ ହୋଇଥିଲା, ଯାହାଦ୍ୱାରା ପାକିସ୍ତାନ ପ୍ରଥମ ଇନିଂସରେ ୧୪୭ ରନ୍‌ର ଲିଡ୍ ନେଇଥିଲା । ଭାରତୀୟ ଇନିଂସରେ କିରଣ ମୋରେ ୫୮* ରନ୍ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟ ବ୍ୟାଟ୍ସମ୍ୟାନମାନେ ବଡ଼ ସ୍କୋର କରିପାରି ନଥିଲେ । ୱାକର ୟୁନିସ୍ ୪/୮୦ ରନ୍ ନେଇ ପାକିସ୍ତାନୀ ବୋଲିଂକୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ ।

ଦ୍ୱିତୀୟ ଇନିଂସରେ ପାକିସ୍ତାନ ୩୦୫/୫ ରନ୍‌ରେ ଡିକ୍ଲେୟାର କରିଥିଲା, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଭାରତକୁ ୪୫୩ ରନ୍‌ର ଏକ ବିଶାଳ ଟାର୍ଗେଟ୍ ମିଳିଥିଲା । ସଲିମ୍ ମଲିକ ୧୦୨* ରନ୍‌ର ଏକ ଅପରାଜିତ ଶତକ କରିଥିଲେ । କପିଲ ଦେବ ୩/୮୨ ରନ୍ ନେଇ ଭାରତୀୟ ବୋଲିଂକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରଖିଥିଲେ ।

ରନ୍ ଚେଜ୍ କରିଵା ସମୟରେ ଭାରତ ୩୦୩/୩ ରନ୍ କରି ଡ୍ର କରିଥିଲା । ସଞ୍ଜୟ ମଞ୍ଜରେକର ୧୧୩* ରନ୍‌ର ଏକ ଅପରାଜିତ ଶତକ କରିଥିଲେ, ଯାହା ଦଳର ସ୍ଥିତି ସୁରକ୍ଷିତ କରିଥିଲା । ଏହି ମ୍ୟାଚ୍‌ରେ କପିଲ ଦେଵ୍‌ଙ୍କୁ ପ୍ଲେୟର ଅଫ୍ ଦ ମ୍ୟାଚ୍ ଭାବରେ ପୁରସ୍କାର ଦିଆଯାଇଥିଲା, କାରଣ ସେ ପ୍ରଥମ ଇନିଂସରେ ୪/୬୯ ଓ ଦ୍ୱିତୀୟରେ ୩/୮୨ ରନ୍ ନେଇଥିଲେ ଏଵଂ ବ୍ୟାଟିଂରେ ମଧ୍ୟ ଯୋଗଦାନ ଦେଇଥିଲେ । ଏହା ତାଙ୍କର ୧୦୦ତମ ଟେଷ୍ଟ ମ୍ୟାଚ୍ ଥିଲା ଏବଂ ସେ ୩୫୦ତମ ୱିକେଟ୍ ମଧ୍ୟ ନେଇଥିଲେ ।

ଏହି ମ୍ୟାଚ୍ ରାଜନୈତିକ ଉତ୍ତେଜନା ମଧ୍ୟରେ ଖେଳାଯାଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଖେଳାଳିମାନେ ନିଜ ନିଜର ପ୍ରଦର୍ଶନ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇଥିଲେ । ପିଚ୍ ଇନଵେଡର ଘଟଣା ହେଲା ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ହାଇଲାଇଟ୍, କିନ୍ତୁ ଇମ୍ରାନ୍‌ଙ୍କ ଶତକ, ମଞ୍ଜରେକରଙ୍କ ଅପରାଜିତ ଇନିଂସ ଓ କପିଲଙ୍କ ଅଲରାଉଣ୍ଡ ପ୍ରଦର୍ଶନ ମ୍ୟାଚ୍‌କୁ ଏକ ରୋମାଞ୍ଚକର ଡ୍ର କରିଥିଲା । ଏହି ସିରିଜ୍ ଶେଷରେ ୦-୦ରେ ଡ୍ର ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ଉଭୟ ଦଳଙ୍କର ସମାନ ଶକ୍ତିକୁ ଦର୍ଶାଇଥିଲା । 

"ଗଜଭୁକ୍ତ କପିତ୍ଥ ଵତ୍" ପ୍ରଵଚନର ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ଵୈଜ୍ଞାନିକ ଵିଶ୍ଳେଷଣ

ଭାରାତୀୟ ସାହିତ୍ୟ ଓ ସଂସ୍କୃତିରେ ପ୍ରଵଚନ ତଥା ଲୋକକଥାଗୁଡ଼ିକର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରିଛି। ଏହି ପ୍ରଵଚନଗୁଡ଼ିକ କେଵଳ ଭାଷାର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟକୁ ଵୃଦ୍ଧି କରେ ନାହିଁ ଵରଂ ଜୀଵନର ଗଭୀର ଦାର୍ଶନିକ ଓ ଵ୍ୟାଵହାରିକ ଶିକ୍ଷାକୁ ମଧ୍ୟ ସଂକେତ ଦିଏ। ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ “ଗଜଭୁକ୍ତ କପିତ୍ଥ ଵତ୍” ପ୍ରଵଚନଟି ଏକ ଅନନ୍ୟ ଉଦାହରଣ। 

ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂସ୍କୃତ ସୁଭାଷିତଟି ହେଲା :

“ଆଜଗାମ ଯଦା ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ନାରିକେଳଫଳାମ୍ବୁଵତ୍ ।

ନିର୍ଜଗାମ ଯଦା ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଗଜଭୁକ୍ତକପିତ୍ଥଵତ୍ ॥

ଅର୍ଥାତ୍ ଯେତେବେଳେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ (ଧନ/ସମ୍ପତ୍ତି) ଆସନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ନଡ଼ିଆ ଫଳରେ ପାଣି ଭରିଵା ପରି ଧୀରେ ଧୀରେ ଆସନ୍ତି। ଗଜ କଇଁଥ ଫଳ ଖାଇ ତାକୁ ଗୋଟା ଲଣ୍ଡିରେ ବାହାର କରି ଦିଏ ।‌ କିନ୍ତୁ ସେ କଇଥ ଭିତରେ ଆଉ ଶସ ନଥାଏ । ଠିକ୍ ସେହିପରି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଯେତେବେଳେ ଛାଡ଼ି ଯାଆନ୍ତି ପରି ଅତି ଶୀଘ୍ର ଓ ସହସା ଚାଲିଯାଆନ୍ତି।

ପରଵର୍ତ୍ତୀ କାଳରେ ଲୋକମାନେ “ଗଜଭୁକ୍ତ କପିତ୍ଥ ଵତ୍” ପଦଟିକୁ ଲୋକଵାଣୀ ରୂପେ ଵ୍ୟଵହାର କରିଵାକୁ ଲାଗିଲେ ଏଵଂ ଏହା ସାହିତ୍ୟରେ ଏକ ଜନପ୍ରିୟ ଉକ୍ତି ହୋଇଗଲା । ଯେତେବେଳେ “ଗଜଭୁକ୍ତ କପିତ୍ଥ ଵତ୍” ପଦଟି ଏକ ଲୋକଵାଣୀ ରୂପେ ଵ୍ୟଵହାର କରାଗଲା ସେତେବେଳେ ଏହାକୁ ସାମାନ୍ୟ ଭିନ୍ନ ଅର୍ଥରେ ପ୍ରୟୋଗ କରାଗଲା ।‌'ଗଜ', କଇଥ ଫଳକୁ ଗୋଟା ଖାଇ ତା’ର ଲଣ୍ଡିରେ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ଵାହାର କରେ, ସେହି ଫଳ ଵାହାରୁ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ଦେଖାଯାଏ କିନ୍ତୁ ଭିତରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫମ୍ପା ହୋଇଯାଏ। ଏହା ଏକ ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ଉପମା ଯାହା ମାନଵ ଜୀଵନରେ ଵାହ୍ୟ ଚାକଚକ୍ୟ ଓ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଶୂନ୍ୟତାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରେ। ଏହି ପ୍ରଵଚନ ମାଧ୍ୟମରେ ସମାଜରେ ଥିଵା ଏପରି ଵ୍ୟକ୍ତି ଵା ପରିସ୍ଥିତିକୁ ବୁଝାଯାଏ, ଯେଉଁମାନେ ବାହାରୁ ସଫଳ, ସମୃଦ୍ଧ ଵା ସୁନ୍ଦର ଦେଖାଯାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଭିତରୁ ସେମାନେ ମୂଲ୍ୟହୀନ ଵା ଶୂନ୍ୟ।

ଏହି ପ୍ରଵଚନ ଵା ଲୋକଵାଣୀରେ ହାତୀ ଓ କଇଥ ଫଳର ଉପମା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ। ହାତୀ, ଯାହା ଶକ୍ତି, ଵୃହତ୍ତ୍ୱ ଓ ପ୍ରଭାଵର ପ୍ରତୀକ, ଏକ ଛୋଟ ଫଳକୁ ଗିଳି ଦେଇ ତାହାର ଭିତରକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦିଏ। ଏହା ସମାଜରେ ଥିଵା କିଛି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଵ୍ୟକ୍ତି ଵା ପରିସ୍ଥିତିକୁ ସୂଚାଏ, ଯେଉଁମାନେ ଵାହ୍ୟରୂପେ ଆକର୍ଷଣୀୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ମୂଲ୍ୟକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦିଅନ୍ତି। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, କଇଥ ଫଳ ଏକ ସାଧାରଣ ଓ ସରଳ ଜୀଵନର ପ୍ରତୀକ, ଯାହା ଵାହାରୁ ସୁନ୍ଦର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରଭାଵରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।

ଏହି ପ୍ରଵଚନର ଵୈଜ୍ଞାନିକ ଦିଗକୁ ଵିଚାର କଲେ, ଏହାର ମୂଳ ଧାରଣାଟି କିଛି ପରିମାଣରେ ପରୀକ୍ଷାମୂଳକ ଅନୁସନ୍ଧାନ ଦ୍ୱାରା ଖଣ୍ଡନ କରାଯାଇଛି। ପ୍ରଵଚନ ଅନୁଯାୟୀ, ହାତୀ କଇଥ ଫଳକୁ ଗୋଟା ଗିଳି ଦେଇ ତାହାର ଲଣ୍ଡିରେ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରୂପରେ ବାହାର କରେ ହେଲେ ତା ଭିତର ଫମ୍ପା ଥାଏ । କିନ୍ତୁ, କେତେକ ପରୀକ୍ଷା ଓ ପର୍ଯ୍ୟଵେକ୍ଷଣରୁ ଜଣାଯାଇଛି ଯେ ହାତୀ କଇଥ ଫଳକୁ ଚୋବାଇ ଖାଏ, ଯାହା ଫଳରେ ଫଳଟି ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ ହୋଇଯାଏ। 

ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭାଷାକୋଷର 2069ତମ ପୃଷ୍ଠାରେ 

"ଗଜଭୁକ୍ତ କପିତ୍ଥ ଵତ୍" ପ୍ରଵଚନଟି ସ୍ଥାନ ପାଇଛି ଏଵଂ ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି:

“କେହି କେହି କହନ୍ତି ଏହି "ଗଜଭୁକ୍ତ କପିତ୍ଥ ଵତ୍" ପ୍ରଵଚନଟି ସତ୍ୟ । କିନ୍ତୁ ପରୀକ୍ଷା କରି ହାତୀକୁ କଇଥ ଖାଇଵାକୁ ଦେଇ ଲେଖକ ଦେଖିଅଛନ୍ତି ଯେ ପ୍ରଥମେ ହାତୀ ସେ କଇଥଟିକୁ ମଡ଼ ମଡ଼ କରି ଚୋବାଇ ଖାଏ ଓ ହାତୀ ଲଣ୍ଡିରେ ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ କଇଥର ଖୋଳ ବାହାରେ।”

ଏଥିରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ ଯେ ଶ୍ରୀଗୋପାଳଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରହରାଜ ସମ୍ଭଵତଃ ଏ ପ୍ରଵଚନକୁ ପରୀକ୍ଷା କରି ଦେଖିଛନ୍ତି ତେଣୁ ତାହା ସେ ଭାଷାକୋଷରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଯାଇଛନ୍ତି।‌

କେହି କେହି ଯୁକ୍ତି କରନ୍ତି ଯେ ହାତୀର ପାକସ୍ଥଳୀରେ କଇଥ (କପିତ୍ଥ) ଫଳର ଶସ ଅସ୍ମୋସିସ (Osmosis) ପ୍ରକ୍ରିୟା ମାଧ୍ୟମରେ ଖୋଳ ଦେଇ ବାହାରିଯାଏ, ଯାହା ଫଳରେ ଫଳଟି ବାହାରୁ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ଦେଖାଯାଏ କିନ୍ତୁ ଭିତରୁ ଫମ୍ପା ହୋଇଯାଏ। 

ତେବେ ଏହି ଅସ୍ମୋସିସ କ’ଣ ? 

ଅସ୍ମୋସିସ ଏମିତି ଏକ ଜୈଵିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା, ଯହିଁରେ ଏକ ଅର୍ଦ୍ଧଭେଦ୍ୟ (semi-permeable) ଝିଲ୍ଲୀ ମାଧ୍ୟମରେ ଦ୍ରଵଣ (solvent),ସାଧାରଣତଃ ଜଳ, ଅଧିକ ଘନତ୍ୱ (high concentration) ଅଞ୍ଚଳରୁ କମ ଘନତ୍ୱ (low concentration) ଅଞ୍ଚଳକୁ ପ୍ରଵାହିତ ହୁଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ସାଧାରଣତଃ ଜୀଵକୋଷରେ ଜଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରଵଣର ଗତିବିଧି ପାଇଁ ଦାୟୀ। କିନ୍ତୁ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା କେଵଳ ଅର୍ଦ୍ଧଭେଦ୍ୟ ଝିଲ୍ଲୀରେ ହିଁ ସମ୍ଭଵ, ଯେଉଁଥିରେ କେଵଳ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଣୁ (ଯଥା ଜଳ) ପାର ହୋଇପାରେ, ଅନ୍ୟ ଵୃହତ୍ ଅଣୁ ନୁହେଁ।

କେହି କେହି କଇଥ ଫଳର ଖୋଳକୁ ଏକ ଟୀ-ବ୍ୟାଗ୍ ସହ ତୁଳନା କରି କୁହନ୍ତି ଯେ ଏହା ଛିଦ୍ରଯୁକ୍ତ (porous) ଏଵଂ ଅର୍ଦ୍ଧଭେଦ୍ୟ ଝିଲ୍ଲୀ ଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। ଏହା ସତ୍ୟ ଯେ କଇଥ ଫଳର ଖୋଳ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କଠିନ ଓ ଛିଦ୍ରଯୁକ୍ତ ହୋଇଥାଏ ଯାହା ଫଳରେ କେତେକ ପୋକମାନେ ଏହା ଭିତରେ ପ୍ରଵେଶ କରିପାରନ୍ତି। ତେବେ ଏହାକୁ ଅର୍ଦ୍ଧଭେଦ୍ୟ ଝିଲ୍ଲୀ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିଵା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଠିକ୍ ନୁହେଁ। ଅର୍ଦ୍ଧଭେଦ୍ୟ ଝିଲ୍ଲୀ ସାଧାରଣତଃ ଜୈଵିକ ଝିଲ୍ଲୀ (ଯଥା କୋଷ ଝିଲ୍ଲୀ) ହୋଇଥାଏ, ଯେଉଁଥିରେ ଅଣୁଗୁଡ଼ିକର ଗତିଵିଧି ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୁଏ। କଇଥର ଖୋଳ ଏକ କଠିନ, ଲିଗ୍ନିନ୍‌ଯୁକ୍ତ ଆଵରଣ, ଯାହା ଅସ୍ମୋସିସ ପାଇଁ ଆଵଶ୍ୟକ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଛିଦ୍ର ପ୍ରଦାନ କରେ ନାହିଁ। ତେଣୁ, କଇଥର ଶସ ଅସ୍ମୋସିସ ମାଧ୍ୟମରେ ଖୋଳ ଦେଇ ବାହାରିଵ ବୋଲି କରାଯାଉଥିଵା ଦାବି ଵୈଜ୍ଞାନିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅସମ୍ଭଵ।

ହାତୀ ଏକ ଵୃହତ୍ ତୃଣଭୋଜୀ ପ୍ରାଣୀ, ଯାହାର ପାଚନତନ୍ତ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ହାତୀର ପାକସ୍ଥଳୀରେ ହାଇଡ୍ରୋକ୍ଲୋରିକ୍ ଏସିଡ୍ ଓ ଏଞ୍ଜାଇମ୍ ଥାଏ, ଯାହା ଖାଦ୍ୟକୁ ଭାଙ୍ଗିଵାରେ ସହାୟକ ହୁଏ। କଇଥ ଫଳର ଶସ ନରମ ଓ ପାଚନଯୋଗ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ଖୋଳଟି ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ। ଲୋକେ ଦାବି କରନ୍ତି ଯେ ହାତୀ କଇଥକୁ ଗୋଟା ଗିଳି ଦେଇ ଶସକୁ “ପାକସ୍ଥଳୀ ମଧ୍ୟରେ ନିଏ କିନ୍ତୁ କଇଥ ଖୋଳ ଯଥାଵତ୍ ରହେ ,” ।‌ ଏହି ଦାବି ଵୈଜ୍ଞାନିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଠିକ୍ ନୁହେଁ। ହାତୀର ପାଚନତନ୍ତ୍ର ଖାଦ୍ୟକୁ ଗୁଣ୍ଡ କରେ ଏଵଂ ପାଚନ କରିଥାଏ, ତେଣୁ କଇଥର ଖୋଳ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରହିଵାର ସମ୍ଭାଵନା କମ୍। ଅଧିକନ୍ତୁ, ହାତୀର ଲଣ୍ଡିରେ ସାଧାରଣତଃ ଅପଚିତ ଖାଦ୍ୟର ଅଵଶେଷ ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ ହୋଇ ବାହାରେ, ଗୋଟାଏ ଫଳ ଭାବରେ ନୁହେଁ।

ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭାଷାକୋଷର 2069ତମ ପୃଷ୍ଠାରେ ଏହି ପ୍ରଵଚନ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଲେଖାଯାଇଛି: “କେହି କେହି କହନ୍ତି ଯେ ଗଜନାମକ ଏକଜାତୀୟ ପୋକ କଇଥ ଫଳ ମଧ୍ୟରେ ପଶି କଇଥର ଶସକୁ ଏପରି ଖାଆନ୍ତି ଯେ କଇଥର ଆକାରଟି ପୂର୍ଵପରି ଥାଏ କିନ୍ତୁ ଭିତରଟି ଫମ୍ପା ହେଇଯାଏ ।”

ସମ୍ଭଵତଃ ଗଜନାମକ ଏହି ପୋକ ଏକ ଜାତୀୟ “Fruit Borer” ଯାହାର ଵୈଜ୍ଞାନିକ ନାମ Meridarchis scyrodes ଅଟେ । Meridarchis scyrodes ପ୍ରକୃତରେ ଏକ ଜାତୀୟ Moth ଅଟେ ଏଵଂ ଏହା ନିଜର ପୋକରୂପ ସମୟରେ କଇଥ ଫଳର ଭିତରକୁ ପ୍ରଵେଶ କରି ଶସକୁ ଖାଇଦିଏ, ଯାହା ଫଳରେ ଫଳଟିର ଵାହ୍ୟ ଆକୃତି ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରହେ କିନ୍ତୁ ଭିତରୁ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଯାଏ। ଏହା ପ୍ରଵଚନର ମୂଳ ଧାରଣାକୁ ଆଂଶିକ ସମର୍ଥନ କରେ, ଯଦିଓ ଏହା ହାତୀ ସହ ସମ୍ପୃକ୍ତ ନୁହେଁ। 

ତେବେ ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିରେ "ଗଜଭୁକ୍ତ କପିତ୍ଥ ଵତ୍" ପ୍ରଵଚନଟି ଅନେକ ସାମାଜିକ ଓ ଦାର୍ଶନିକ ଅର୍ଥ ଵହନ କରେ। ଏହା ସମାଜରେ ଥିଵା ଦମ୍ଭ, ଵାହ୍ୟ ଚାକଚକ୍ୟ ଓ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଶୂନ୍ୟତାକୁ ଵ୍ୟଙ୍ଗ୍ୟ କରେ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, କେହି ଵ୍ୟକ୍ତି ବାହାରୁ ଧନୀ, ସଫଳ ଵା ସମ୍ମାନିତ ଦେଖାଯାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ତା'ର ଜୀଵନରେ ନୈତିକତା, ମୂଲ୍ୟଵୋଧ ଵା ଆନ୍ତରିକତାର ଅଭାଵ ଥାଇପାରେ। ଏହା ସମାଜରେ ଥିଵା ଦ୍ୱିମୁଖୀ ଚରିତ୍ରକୁ ମଧ୍ୟ ସୂଚାଏ।

ପୁଣି ଭାଷାକୋଷ ଅନୁସାରେ ପ୍ରଵଚନଟି ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ସହ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପର୍କିତ। ଲୋକଵିଶ୍ୱାସ ଅନୁଯାୟୀ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଯେତେବେଳେ ଘରେ ପ୍ରଵେଶ କରନ୍ତି, ସେତେଵେଳେ ଘରଟି ସମୃଦ୍ଧିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ଯେପରି ନଡ଼ିଆରେ ପାଣି ପଶିଲେ ତାହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଯେତେଵେଳେ ଘର ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯାଆନ୍ତି, ସେତେଵେଳେ ଘରଟି “ଗଜଭୁକ୍ତ କପିତ୍ଥ” ପରି ଫମ୍ପା ହୋଇଯାଏ। ଏହା ମାନଵ ଜୀଵନର ଅନିଶ୍ଚିତତା ଓ ସମୃଦ୍ଧିର ଅସ୍ଥାୟୀ ପ୍ରକୃତିକୁ ସୂଚାଇଥାଏ ।

ଏହି ପ୍ରଵଚନଟି ସାମାଜିକ ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ଅନେକ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଵ୍ୟଵହୃତ ହୁଏ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, କେହି ଵ୍ୟକ୍ତି ଵାହାରୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧନୀ ଓ ସଫଳ ଦେଖାଯାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ପାରିଵାରିକ ଜୀଵନ ଵା ଵ୍ୟକ୍ତିଗତ ସୁଖ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇପାରେ। ଏହା ସମାଜରେ ଥିଵା ଦୃଶ୍ୟମାନ ସଫଳତା ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ଖାଲିପଣ ମଧ୍ୟରେ ଥିଵା ଵ୍ୟଵଧାନକୁ ସୂଚାଏ। ଏହି ପ୍ରଵଚନ ଆମକୁ ଶିକ୍ଷା ଦିଏ ଯେ ଵାହ୍ୟ ଚାକଚକ୍ୟ ଉପରେ ଵିଶ୍ୱାସ କରିଵା ପୂର୍ଵରୁ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ମୂଲ୍ୟକୁ ପରୀକ୍ଷା କରିଵା ଆଵଶ୍ୟକ। ତେବେ ଆମ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଅନେକ ଲୋକଵାଣୀ ରହିଛି ଯାହାର ଅର୍ଥ ଗଜଭୁକ୍ତ କପିତ୍ଥ ଵତ୍ ସହିତ ସାମ୍ୟ ରଖିଥାଏ । 

ଯଥା : 

•ଦେଖାସୁନ୍ଦର ପଲାଶ ଫୁଲ, ବାସ ଗୁଣ ନାହିଁ ଅମୂଲ ମୂଲ।

•ଦେଖାସୁନ୍ଦର କଖାରୁବଡ଼ି

•ଦେଖା ସୁନ୍ଦରୀ ବଉଳାଗାଈ

•ଦେଖନ ସୁନ୍ଦର ଫୁଲଗୁଭା

ଭିତରେ ଭିତରେ ରୁବରୁବା 

•ଦେଖା ସୁନ୍ଦର ମହାକାଳ ଫଳ

•ଦେଖା ସୁନ୍ଦର କଲରେଇ ଫୁଲ

ଏସବୁ ଲୋକଵାଣୀରେ "ଦେଖା ସୁନ୍ଦର" ଵିଶେଷଣ ରହିଛି। ଦେଖିଵାକୁ ସୁନ୍ଦର ଅଥଚ ନିର୍ଗୁଣ ଵା ଦୁର୍ଵଳ ହୋଇଥିଲେ, ବାହାରକୁ ଛାପ ଚିକଣ ଅଥଚ ଭିତରେ ଫମ୍ପା ହୋଇଥିଲେ ଦେଖା ସୁନ୍ଦର ଵିଶେଷଣ ପ୍ରୟୋଗ କରାଯାଏ । ଏତଦଵ୍ୟତୀତ ଆଉ କିଛି ଲୋକଵାଣୀ ମଧ୍ୟ ସମାନ ଭାବ ଓ ଅର୍ଥ ଘେନି ଵ୍ୟଵହାର କରାଯାଏ । 

•ଚହଟ ଚମ୍ପା, 

ତଳେ ପାଟ ଫୁଲି ଉପରେ ଝୁମ୍ପା 

ବାହାର ସୁନ୍ଦର ଭିତର ଫମ୍ପା

•ଓଡ଼ିଆ ଢମ,

ତଳେ ଛିଣ୍ଡା କନା 

ଉପରେ କମ। 

•ପଳାସ ଫୁଲ ଟି ଦେଖ କେଡ଼େ ମନୋହର। 

ବାସ ନାହିଁ ବୋଲି ସେ ତ ପାଏନା ଆଦର

•ସଳଖ ସୁନ୍ଦର ଭେଣ୍ଡିଆଟା 

ହାତ ଗୋଡ଼ ନାହିଁ ଖଣ୍ଡିଆଟା

•ମହାକାଳ ଫଳ କି ମନୋହର 

ଭିତରୁ ଦେଖିଲେ ପୋଡ଼ା ଅଙ୍ଗାର( କେତେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ପୋଡ଼ା ଅଙ୍ଗାର ପରିଵର୍ତ୍ତେ ପୂରା ନାରଖାର ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ )

ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ “All that glitters is not gold” ଅର୍ଥାତ୍ ବାହାରୁ ଯାହା ଭଲ କିମ୍ବା ଆକର୍ଷଣୀୟ ଲାଗେ, ସେ ସବୁବେଳେ ଭଲ ହୋଇ ନଥାଏ । ଏହି ଧରଣର ଆଉ ତିନୋଟି ଜଣାଶୁଣା ଇଂରାଜୀ ଲୋକଵାଣୀ ହେଲା : 

•Appearances can be deceptive.

•Don’t judge a book by its cover.

•Looks can be deceiving.

ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରବଚନରେ ଏକାଇ ମୂଳ ସନ୍ଦେଶ ରହିଛି – ବାହ୍ୟ ରୂପ, ଚାକଚକ୍ୟ କିମ୍ବା ପ୍ରଥମ ଛବି ଉପରେ ଭରସା କରିଵା ଵିପଜ୍ଜନକ ହୋଇପାରେ। ଅଵଶ୍ୟ "ଗଜଭୁକ୍ତ କପିତ୍ଥ ଵତ୍" ଏହାଠାରୁ କିଛି ପରିମାଣରେ ଭିନ୍ନ କାରଣ ଏହା ଅଧିକ ନାଟକୀୟ ଓ ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ – ଏଥିରେ ଏକ ଜୀଵନ୍ତ ପ୍ରାଣୀ (ହାତୀ ଵା ଗଜକୀଟ) ଓ ଏକ ଫଳର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଷ୍ଟ ହେଵାର ଚିତ୍ର ଅଛି, ଯାହା କେଵଳ ଦେଖାକୁ ନୁହେଁ ଵରଂ ଭିତରର ଶୂନ୍ୟତାର ଏକ ନିର୍ମମ ଚିତ୍ରଣ କରେ। ଆଧୁନିକ ସମୟରେ ଏହି ପ୍ରବଚନର ପ୍ରାସଙ୍ଗିକତା ଆହୁରି ବଢ଼ିଛି। ଆଜିର ଡିଜିଟାଲ୍ ଦୁନିଆରେ ଲୋକେ ସୋସିଆଲ୍ ମିଡ଼ିଆରେ ନିଜର ଜୀଵନର କେଵଳ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମୁହୂର୍ତ୍ତକୁ ଦେଖାନ୍ତି – ସୁନ୍ଦର ଫଟୋ,ଵିଦେଶ ଭ୍ରମଣ, ଵିଲାସବହୁଳ ଜୀଵନଶୈଳୀ ଇତ୍ୟାଦି। କିନ୍ତୁ ପରଦା ପଛରେ ଅନେକ ଥର ମାନସିକ ଯନ୍ତ୍ରଣା, ଅର୍ଥନୈତିକ ସଙ୍କଟ, ସମ୍ପର୍କର ଅଭାବ ଓ ଏକାକୀତ୍ଵ ରହିଥାଏ। ଏହା ପୂରାପୂରି "ଗଜଭୁକ୍ତ କପିତ୍ଥ" ପରି – ବାହାରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ, ଭିତରୁ ଫମ୍ପା ଓ ଶୂନ୍ୟ।

ଏହି ପ୍ରବଚନଗୁଡ଼ିକ ଆମକୁ କେଵଳ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନୁହେଁ, ନିଜକୁ ମଧ୍ୟ ପରୀକ୍ଷା କରିଵାକୁ ଶିଖାଏ। ଆମେ ନିଜେ କ’ଣ ବାହାରେ ଚାକଚକ୍ୟ ଦେଖାଇ ଭିତରେ କିଛି ନଥିଵା ଅଵସ୍ଥାରେ ରହିଛୁ? ଆମ ସମ୍ପର୍କ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଜୀଵନଶୈଳୀରେ କ’ଣ ଆମେ ସତ୍ୟ ଓ ଆନ୍ତରିକତାକୁ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଦେଉଛୁ, ନା କେଵଳ ଲୋକ ଦେଖାଣିଆ ଭଲ ହେଵାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛୁ?

ଅସ୍ତୁ "ଗଜଭୁକ୍ତ କପିତ୍ଥ ଵତ୍" ପୁରାତନ ଲୋକଜ୍ଞାନର ଏକ ଅମୂଲ୍ୟ ରତ୍ନ। ଏହା ଆମକୁ ସତର୍କ କରେ, ଚିନ୍ତନ କରାଏ ଏଵଂ ସତ୍ୟର ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦିଏ। ଏ କଇଥ ଫଳ ପରି – କଠିନ ବାହାର ଆଵରଣ ତଳେ ଏକ ଗଭୀର ସତ୍ୟ ଲୁଚି ରହିଛି। ତେଣୁ ଜୀବନରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା ସମୟରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ "ଦେଖାସୁନ୍ଦର" ରେ ନୁହେଁ, ପ୍ରକୃତ ସୁନ୍ଦରତା ଓ ମୂଲ୍ୟକୁ ଖୋଜିଵା – କାରଣ ସତ୍ୟ ସବୁବେଳେ ଭିତରେ ଲୁଚି ରହିଥାଏ, ବାହାରେ ନୁହେଁ। 

"ଗଜଭୁକ୍ତ କପିତ୍ଥ ଵତ୍" ପ୍ରଵଚନ ଆଜିରେ ମଧ୍ୟ ଆମ ସମାଜକୁ, ଆମ ଵ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱକୁ ଏବଂ ଆମ ସଂସ୍କୃତିକୁ ଏକ ଆଦର୍ଶ ଦିଗଦର୍ଶନ ଦେଇ ଚାଲିଛି। ଏହା ଏକ ସରଳ ଉକ୍ତି ନୁହେଁ, ଏହା ଏକ ଜୀଵନ ଦର୍ଶନ।

ଇଣ୍ଡିଆନ୍ ଏୟାରଲାଇନ୍ସ ଫ୍ଲାଇଟ୍ ଆଇସି ୪୧୦ର ଅପହରଣ କେମିତି ହୋଇଥିଲା ?

୧୯୭୮ ମସିହା ଡିସେମ୍ଵର ୨୦ ତାରିଖ। ଭାରତରେ ରାଜନୈତିକ ପରିସ୍ଥିତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସ୍ଥିର ଥିଲା। କେନ୍ଦ୍ରରେ ମୋରାରଜୀ ଦେସାଇଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱାଧୀନ ଜନତା ପାର୍ଟି ସରକାର କ୍ଷମତାରେ ଥିଵା ଵେଳେ, ପୂର୍ଵତନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କୁ ଏମର୍ଜେନ୍ସି ଵା ଆପାତକାଳ ସମ୍ପର୍କିତ ଅଭିଯୋଗରେ ଗିରଫ କରାଯାଇ ଦିଲ୍ଲୀର ତିହାର ଜେଲ୍‌କୁ ପଠେଇ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଏହି ପରିସ୍ଥିତି ଦେଖି କଂଗ୍ରେସର ଦୁଇଜଣ ଅନ୍ଧସମର୍ଥକ ଯୁଵକ – ଭୋଳାନାଥ ପାଣ୍ଡେ ଓ ଦେଵେନ୍ଦ୍ର ପାଣ୍ଡେ – ଏକ ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥିଲେ।

ସେହିଦିନ ସକାଳେ ସେ ଦୁଇଜଣ ଲଖଣୌ ଵିମାନବନ୍ଦରରେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେମାନେ ଧୋତି-କୁର୍ତ୍ତା ଓ କୁର୍ତ୍ତା-ପାଇଜାମା ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଗାମୁଛା ଧରିଥିଲେ ଏଵଂ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଲୋକ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ଭୋଳାନାଥ ଲମ୍ଵା ଓ ଆଥଲେଟିକ୍ ଥିଲେ, ଦେଵେନ୍ଦ୍ର ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଅଳ୍ପ ଉଚ୍ଚ ଓ ସାମାନ୍ୟ ଫାପୁଲା ଥିଲେ । ସେମାନେ ପ୍ରଥମ ଥର ଵିମାନରେ ଚଢ଼ୁଥିଵା ଭଳି ଅଭିନୟ କରି ଵିମାନ ଚାଳକ ଦଳ(Crew)ଙ୍କ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରିଦେଇଥିଲେ। ସେହି ସମୟରେ ଭାରତୀୟ ଵିମାନଵନ୍ଦରଗୁଡ଼ିକରେ କଡ଼ା ସୁରକ୍ଷା ଵ୍ୟଵସ୍ଥା ନଥିଲା ଏଵଂ ଵିମାନ ଅପହରଣ ଏକ ଅସମ୍ଭଵ କଥା ଭାଵରେ ଵିଵେଚନା ହେଉଥିଲା।

ଭୋଳାନାଥ ପାଣ୍ଡେ ଓ ଦେଵେନ୍ଦ୍ର ପାଣ୍ଡେ ଇଣ୍ଡିଆନ୍ ଏୟାରଲାଇନ୍ସର ଫ୍ଲାଇଟ୍ ଆଇସି ୪୧୦ରେ ଚଢ଼ିଲେ, ଯାହା କଲିକତାରୁ ଦିଲ୍ଲୀ ଯାଉଥିଵା ଏକ ଡୋମେଷ୍ଟିକ୍ ଫ୍ଲାଇଟ୍ ଥିଲା ଏଵଂ ଲାଣଣୌରୁ ଦିଲ୍ଲୀର ପାଲମ ଵିମାନଵନ୍ଦରକୁ ଯାଉଥିଲା। ଏହି ବୋଇଙ୍ଗ୍ ୭୩୭-୨୦୦ ଵିମାନରେ ପ୍ରାୟ ୧୩୨ ଜଣ ଯାତ୍ରୀ ଏଵଂ ଵିମାନ ଚାଳକ ଦଳର ସଦସ୍ୟ ଥିଲେ।

ଵିମାନ ଲଖଣୌରୁ ଉଡ଼ି ଯାଇ ପ୍ରାୟ ଅଧଘଣ୍ଟା ପରେ ଦିଲ୍ଲୀ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚିଵା ଵେଳେ ସେ ଦୁଇଜଣ ଏୟାର ହୋଷ୍ଟେସଙ୍କୁ ଶୌଚାଳୟ କେଉଁଠାରେ ଅଛି ବୋଲି ପଚାରିଲେ। ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ପାଇଵା ପରେ ସେମାନେ କକପିଟ୍ ଆଡ଼କୁ ଯାଇ ଭିତରକୁ ଡୁଙ୍ଗୁଥିଵାର ଦେଖାଗଲା। ଏୟାର ହୋଷ୍ଟେସ ପଚାରିଵାରୁ ସେମାନେ କହିଲେ ଯେ ପ୍ରଥମ ଥର ଵିମାନରେ ଚଢ଼ିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ଵିମାନ କିପରି ଉଡ଼ୁଛି ଦେଖୁଛନ୍ତି। ସେହି ସମୟରେ ଯାତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ କକପିଟ୍ ଦେଖାଇଵା ସାଧାରଣ କଥା ଥିଲା। ଏୟାର ହୋଷ୍ଟେସ ହସି ସେମାନଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ।

ଏହି ସୁଯୋଗରେ ସେମାନେ କକପିଟ୍ ଭିତରକୁ ପଶି ପାଇଲଟଙ୍କୁ ଧମକ ଦେଲେ। ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଥିଵା ଅସ୍ତ୍ର ଥିଲା ଗୋଟିଏ ପିସ୍ତଲ ଓ ହ୍ୟାଣ୍ଡ ଗ୍ରେନେଡ୍। ସେମାନେ ଇଣ୍ଟରକମ୍‌ରେ ଘୋଷଣା କରି କହିଲେ ଯେ ଵିମାନ ଅପହୃତ ହୋଇଛି, କିନ୍ତୁ କାହାକୁ ହାନି କରାଯିଵ ନାହିଁ। ସେମାନେ ନିଜକୁ ଯୁଵ କଂଗ୍ରେସର ସଦସ୍ୟ ବୋଲି ପରିଚୟ ଦେଲେ।

ପ୍ରଥମେ ସେମାନେ ପାଇଲଟଙ୍କୁ ଵିମାନକୁ ପାକିସ୍ତାନ କିମ୍ଵା ନେପାଳ ନେଇଯିଵାକୁ କହିଲେ। ପାଇଲଟ କହିଲେ ଯେ ଏହା ଡୋମେଷ୍ଟିକ୍ ଫ୍ଲାଇଟ୍ ହୋଇଥିଵାରୁ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ଏୟାର ସ୍ପେସ୍‌ରେ ପ୍ରଵେଶ କରିଵାକୁ ଅନୁମତି ନାହିଁ ଏଵଂ ଯଥେଷ୍ଟ ଇନ୍ଧନ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ପାଇଲଟ ବୁଝିପାରିଥିଲେ ଯେ ଅପହରଣକାରୀମାନେ ଵିମାନ ଚାଳନା ଵିଷୟରେ କିଛି ଜାଣି ନାହାଁନ୍ତି। ସେ ଯାତ୍ରୀଙ୍କ ଜୀଵନ ଓ ସମୟ ବଞ୍ଚାଇଵା ହେତୁ ଵନାରସ ଯିଵାକୁ ପ୍ରସ୍ତାଵ ଦେଲେ। ଅପହରଣକାରୀମାନେ ରାଜି ହେଲେ ଏଵଂ ଵିମାନ ଵନାରସ ଵିମାନଵନ୍ଦରରେ ଅଵତରଣ କଲା।

ଵନାରସରେ ପହଞ୍ଚିଵା ପରେ ସେମାନେ ନିଜର ଦାଵି ଘୋଷଣା କଲେ : ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରାଯାଉ, ସଞ୍ଜୟ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଵିରୁଦ୍ଧରେ ଥିଵା ସମସ୍ତ ମାମଲା ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରାଯାଉ ଏଵଂ ଜନତା ପାର୍ଟି ସରକାର ଇସ୍ତଫା ଦେଉ। ସେମାନେ ଅହିଂସାଵାଦୀ ବୋଲି କହି ଯାତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କରୁଥିଲେ।

ଏହି ଅପହରଣ ପ୍ରାୟ ୧୭ ଘଣ୍ଟା ଧରି ଚାଲିଥିଲା। ରାତି ପ୍ରାୟ ୧ଟାରେ ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶର ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ରାମ ନରେଶ ଯାଦଵ ଚାର୍ଟର୍ ଫ୍ଲାଇଟ୍‌ରେ ପୋଲିସ୍ ଇନ୍ସପେକ୍ଟର ଜେନେରାଲ୍ ଏଵଂ ଚୀଫ୍ ସେକ୍ରେଟାରୀଙ୍କ ସହ ଵନାରସ ପହଞ୍ଚି ଅପହରଣକାରୀମାନଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସରକାର ସମୟ ଅପଚୟ କରିଵାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଵା ଵେଳେ ପାଇଲଟ ଏଵଂ ଵିମାନଚାଳକ ସଦସ୍ୟମାନେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଇମର୍ଜେନ୍ସି ଦ୍ୱାର ଖୋଲି ସ୍ଲାଇଡ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ଯାତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ବାହାର କରିଦେଲେ। ଵିଶେଷକରି ଵୃଦ୍ଧ ମହିଳା ଏଵଂ ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଦିଆଗଲା।ଅପହରକାରୀମାନଙ୍କୁ ଏହା ଜଣା ପଡ଼ି ନଥିଲା ଏଵଂ ପ୍ରାୟ ୬୦ ଜଣ ଯାତ୍ରୀ ଏହିଭଳି ବାହାରି ଯାଇଥିଲେ।

ରାତି ସାରା ଆଲୋଚନା ଚାଲିଥିଲା। ପରଦିନ ସକାଳେ ଭୋଳାନାଥଙ୍କ ବାପାଙ୍କୁ ଡକାଯାଇଥିଲା। ବାପା ସେମାନଙ୍କୁ ବୁଝାଇଲେ ଯେ ଏହା ଭୁଲ କାମ। ଶେଷରେ ସେ ଦୁଇଜଣ ଆତ୍ମସମର୍ପଣ କଲେ। ପଛକୁ ଫେରି ଦେଖିଵାରୁ ଯାତ୍ରୀମାନେ ଅଧିକାଂଶ ନ ଥିଵା ଦେଖି ସେମାନେ ନିରୁପାୟ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।

ପରେ ଜଣାପଡ଼ିଲା ଯେ ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଥିଵା ପିସ୍ତଲ ଗୋଟିଏ ଖେଳନା ଏଵଂ ଗ୍ରେନେଡ୍ କ୍ରିକେଟ୍ ବଲ୍ ଥିଲା। ପଚରାଉଚରାରେ ସେମାନେ କହିଲେ ଯେ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କୁ ଜେଲ୍ ଯିଵା ଦେଖି ଦୁଃଖ ଲାଗିଥିଲା। ଵନାରସର ଜଣେ ଵିଧାୟକ ସେମାନଙ୍କୁ ଏହି କାମ କରିଵାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଥିଲେ ଏଵଂ ୭୨୦ ଟଙ୍କା ଦେଇଥିଲେ, ଯହିଁରୁ ୪୦୦ ଟଙ୍କା ଟିକଟ୍ କିଣିଵାରେ ଖର୍ଚ୍ଚ ହୋଇଥିଲା। ଆଜିର ମୂଲ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ୭୨୦ଟଙ୍କା ପ୍ରାୟ ୧୮୦୦୦ ଟଙ୍କା ହେଵ ଏଵଂ ସେତେବେଳର ୪୦୦ ଟଙ୍କା ଆଜିର ୧୦୦୦୦ ଟଙ୍କା ମୂଲ୍ୟ ସହିତ ସମାନ ଅଟେ। ଏହି ଵିମାନ ଅପହରଣ ଘଟଣା ଦେଶରେ ଏକ ବ୍ଲାକ୍ କମେଡିରେ ପରିଣତ ହେଲା। ନକଲି ଅସ୍ତ୍ର ଵ୍ୟଵହାର କରି ଵିମାନ ଅପହରଣ କରାଯାଇଥିବା କଥା ଯିଏ ଶୁଣିଲା ସିଏ ହସିଲା ।

୧୯୮୦ରେ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ ପୁନର୍ଵାର କ୍ଷମତାକୁ ଆସିଵା ପରେ ଵିମାନ ଅପହରଣକାରୀ ଭୋଳାନାଥ ପାଣ୍ଡେ ଓ ଦେଵେନ୍ଦ୍ର ପାଣ୍ଡେଙ୍କ ଵିରୁଦ୍ଧରେ ଥିଵା ମାମଲା ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରାଯାଇଥିଲା। କଂଗ୍ରେସ ସେମାନଙ୍କୁ ଟିକଟ୍ ଦେଇ ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶ ଵିଧାନସଭାକୁ ପଠାଇଥିଲା। ଭୋଳାନାଥ ପାଣ୍ଡେ ବଲିଆର ଡୋଵା ଆସନରୁ ୧୯୮୦-୧୯୮୫ ଏଵଂ ୧୯୮୯-୧୯୯୧ ଯାଏଁ ଦୁଇ ଥର ଵିଧାୟକ ହୋଇଥିଲେ। ପରେ ସେ ସଲେମପୁର ଲୋକସଭା ଆସନରୁ କେତେକ ଥର ନିର୍ଵାଚନ ଲଢ଼ିଥିଲେ, ଯଦିଓ ଜିତି ପାରି ନଥିଲେ। ସେ ଗାନ୍ଧୀ ପରିଵାରର ନିକଟଵର୍ତ୍ତୀ ଥିଲେ ଏଵଂ ରାଜିଵ ଗାନ୍ଧୀ ଓ ରାହୁଲ ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ସହ ଯାତ୍ରା କରିଥିଲେ। ଦେଵେନ୍ଦ୍ର ପାଣ୍ଡେ ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ଥର ଵିଧାୟକ ହୋଇଥିଲେ ଏଵଂ ପରେ ମୃତ୍ୟୁଵରଣ କରିଥିଲେ। ଭୋଳାନାଥ ପାଣ୍ଡେ ୨୦୨୪ ଅଗଷ୍ଟ ମାସରେ ଲକ୍ଷ୍ନୌରେ ଦୀର୍ଘ ରୋଗରେ ମୃତ୍ୟୁଵରଣ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଵୟସ ପ୍ରାୟ ୭୧ କିମ୍ଵା ୭୪ ଵର୍ଷ ଥିଲା। ତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ସହିତ ଏହି ଘଟଣା ପୁନର୍ଵାର ଚର୍ଚ୍ଚାକୁ ଆସିଥିଲା।

ଏହି ଅପହରଣ ଭାରତୀୟ ରାଜନୀତିର ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଉଦାହରଣ ହୋଇ ରହିଯାଇଛି । ରାଜନୈତିକ ଆନୁଗତ୍ୟ କେତେ ଦୂର ଯାଇପାରେ ଏଵଂ କିପରି ଏହା ପୁରସ୍କୃତ ହୋଇପାରେ ତାହା ଏହି ଘଟଣାରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ ।