ଜ୍ଞାନର ଵୃକ୍ଷ (The Tree of Knowledge)

ପୂର୍ଵ ଅଧ୍ୟାୟରେ ଆମେ ଦେଖିଲେ ଯେ ଯଦିଓ Homo Sapiensମାନେ ପ୍ରାୟ ୧୫୦,୦୦୦ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵରୁ ହିଁ ପୂର୍ଵ ଆଫ୍ରିକାରେ ଵସଵାସ କରୁଥିଲେ, ତଥାପି ସେମାନେ ପ୍ରାୟ ୭୦,୦୦୦ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ହିଁ ସମଗ୍ର ପୃଥିଵୀରେ ନିଜର ପ୍ରଭାଵ ଵିସ୍ତାର କରିଵାକୁ ଲାଗିଲେ ଏଵଂ ମାନଵର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ Homo ଜାତିଗୁଡ଼ିକୁ ଵିଲୁପ୍ତି ଆଡ଼କୁ ଠେଲି ଦେଲେ। ଏହି ମଧ୍ୟଵର୍ତ୍ତୀ ସହସ୍ରାବ୍ଦୀଗୁଡ଼ିକରେ, ଯଦ୍ୟପି ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ସାପିଏନ୍ସମାନେ ଦେଖିଵାକୁ ପୂରା ଆମ ଭଳି ଥିଲେ ଏଵଂ ସେମାନଙ୍କ ମସ୍ତିଷ୍କ ମଧ୍ୟ ଆମ ମସ୍ତିଷ୍କ ଭଳି ବଡ଼ ଥିଲା, ତଥାପି ଅନ୍ୟ ମାନଵ ଵା Homo ଜାତିଗୁଡ଼ିକ ତୁଳନାରେ ସେମାନଙ୍କର କୌଣସି ଵିଶେଷ ସୁଵିଧା ଵା ଅଧିକାର ନଥିଲା, ସେମାନେ କୌଣସି ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ହାତହତିଆର ତିଆରି କରିପାରି ନଥିଲେ କିମ୍ଵା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଵିଶେଷ ସଫଳତା ଲାଭ କରିପାରି ନଥିଲେ।

ପ୍ରକୃତରେ କହିଵାକୁ ଗଲେ, ସାପିଏନ୍ସ ଓ ନିଆଣ୍ଡରଥାଲ୍‌ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହୋଇଥିଵା ପ୍ରଥମ ସଂଘର୍ଷରେ ନିଆଣ୍ଡରଥାଲ୍‌ମାନେ ହିଁ ଜିତିଥିଲେ। ପ୍ରାୟ ୧୦୦,୦୦୦ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ, କିଛି ସାପିଏନ୍ସ ଗୋଷ୍ଠୀ ଉତ୍ତର ଆଡ଼କୁ Levant ଅଞ୍ଚଳକୁ ପ୍ରଵ୍ରଜନ ଵା ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ କରିଥିଲେ । ସେତେବେଳେ ସେ ଅଞ୍ଚଳ ନିଆଣ୍ଡରଥାଲ୍‌ମାନଙ୍କର ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଥିଲା । ସାପିଏନ୍ସମାନେ Levant ଅଞ୍ଚଳରେ ନିଜର ସ୍ଥାନ ସୁଦୃଢ଼ କରିଵାରେ ଵିଫଳ ହେଲେ। ଏହା ସେଠାକାର ଉଗ୍ର ସ୍ଥାନୀୟ ବାସିନ୍ଦା, ପ୍ରତିକୂଳ ଜଳଵାୟୁ କିମ୍ଵା ଅପରିଚିତ ସ୍ଥାନୀୟ ପରଜୀଵୀମାନଙ୍କ ଯୋଗୁଁ ହୋଇଥାଇପାରେ। କାରଣ ଯାହା ବି ହେଉ, ଶେଷରେ ସାପିଏନ୍ସମାନେ ସେଠାରୁ ପଛକୁ ହଟିଗଲେ ଏଵଂ ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟ ଉପରେ ନିଆଣ୍ଡରଥାଲ୍‌ମାନଙ୍କର ଆଧିପତ୍ୟ ବଜାୟ ରହିଲା।

ସଫଳତାର ଏହି ଦୁର୍ଵଳ ରେକର୍ଡ ଗଵେଷକମାନଙ୍କୁ ଏହା ଅନୁମାନ କରିଵାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିଛି ଯେ, ସେହି ସମୟର ସାପିଏନ୍ସମାନଙ୍କ ମସ୍ତିଷ୍କର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଗଠନ ବୋଧହୁଏ ଆମଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଥିଲା। ସେମାନେ ଦେଖିଵାକୁ ଆମ ଭଳି ଥିଲେ ସତ, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କର ଜ୍ଞାନଗତ ଦକ୍ଷତା ଯଥା :  ଶିଖିଵା, ମନେରଖିଵା ଓ ଭାଵ ଵିନିମୟ କରିଵା ଇତ୍ୟାଦି ବହୁତ ସୀମିତ ଥିଲା। ସେହିଭଳି ଜଣେ ପ୍ରାଚୀନ ସାପିଏନ୍ସକୁ ଇଂରାଜୀ ଶିଖାଇଵା, ଖ୍ରୀଷ୍ଟିଆନ ଧର୍ମର ନୀତି ଵିଷୟରେ ବୁଝାଇଵା କିମ୍ଵା ଵିଵର୍ତ୍ତନଵାଦର ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ବୁଝାଇଵା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିରର୍ଥକ ପ୍ରୟାସ ହୋଇଥାନ୍ତା। ଅନୁରୂପ ଭାବରେ, ଆମ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଭାଷା ଶିଖିଵା ଏଵଂ ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ବୁଝିଵା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର ହୋଇଥାନ୍ତା।

କିନ୍ତୁ ତା’ପରେ, ପ୍ରାୟ ୭୦,୦୦୦ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵରୁ ଆରମ୍ଭ କରି Homo sapiens କିଛି ଅତି ଵିଶେଷ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଵା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ସାପିଏନ୍ସ ଦଳ ଦ୍ୱିତୀୟ ଥର ପାଇଁ ଆଫ୍ରିକା ଛାଡ଼ି ବାହାରକୁ ଆସିଲେ। ଏଥର ସେମାନେ ନିଆଣ୍ଡରଥାଲ୍ ଏଵଂ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ମାନଵଜାତିକୁ କେଵଳ ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟରୁ ନୁହେଁ, ଵରଂ ସମଗ୍ର ପୃଥିଵୀ ପୃଷ୍ଠରୁ ନିଶ୍ଚିହ୍ନ କରିଦେଲେ। ପୁଣି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଭାବେ ସ୍ୱଳ୍ପ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ, ସାପିଏନ୍ସମାନେ ୟୁରୋପ ଏଵଂ ପୂର୍ଵ ଏସିଆରେ ପହଞ୍ଚିଗଲେ। ପ୍ରାୟ ୪୫,୦୦୦ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ, Homo sapiensମାନେ କେମିତି କେଜାଣି ଖୋଲା ସମୁଦ୍ର ପାର ହୋଇ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆରେ ପାଦ ଥାପିଲେ ତାହା ଆଜି ବି ରହସ୍ୟ ହୋଇ ରହିଛି । ସେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆ ଏମିତି ଏକ ମହାଦେଶ ଥିଲା ଯେଉଁଠାକୁ ପୂର୍ଵରୁ କେଵେ ମଣିଷ ପହଞ୍ଚି ନଥିଲା।

ପ୍ରାୟ ୭୦,୦୦୦ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵରୁ ୩୦,୦୦୦ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତର ସମୟସୀମା ମଧ୍ୟରେ ଡଙ୍ଗା, ତେଲ ଦୀପ, ଧନୁ-ତୀର ଓ ଛୁଞ୍ଚି (ଯାହା ଶୀତଦିନେ ଗରମ ପୋଷାକ ସିଲେଇ କରିଵା ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ ଥିଲା) ଭଳି ଜିନିଷର ଉଦ୍ଭାଵନ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଯୁଗରୁ ହିଁ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ କଳାତ୍ମକ ଜିନିଷର ପ୍ରମାଣ ମିଳିଥାଏ ଏଵଂ ଏହି ସମୟରେ ହିଁ ଧର୍ମ, ଵାଣିଜ୍ୟ ଏଵଂ ସାମାଜିକ ସ୍ତରୀକରଣର ପ୍ରଥମ ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରମାଣ ମିଳିଥାଏ। ଅଧିକାଂଶ ଗଵେଷକ ଵିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି ଯେ, ଏହି ଅଭୂତପୂର୍ଵ ସଫଳତାଗୁଡ଼ିକ ସାପିଏନ୍ସମାନଙ୍କର ଜ୍ଞାନଗତ ଦକ୍ଷତାରେ ଆସିଥିଵା ଏକ ଵିପ୍ଳଵର ପରିଣାମ ଥିଲା। ସେମାନଙ୍କ ମତରେ, ଯେଉଁମାନେ ନିଆଣ୍ଡରଥାଲ୍‌ମାନଙ୍କୁ ଵିଲୁପ୍ତ କଲେ, ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆରେ ଵସତି ସ୍ଥାପନ କଲେ ଏଵଂ ଷ୍ଟାଡେଲ୍ ସିଂହ-ମାନଵର ମୂର୍ତ୍ତି ଖୋଦେଇ କଲେ, ସେମାନେ ଆଜିର ଆମ ସଦୃଶ ହିଁ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ସୃଜନଶୀଳ ଓ ସମ୍ଵେଦନଶୀଳ ଥିଲେ। ଯଦି ଆମେ ଷ୍ଟାଡେଲ୍ ଗୁମ୍ଫାର ସେହି କଳାକାରମାନଙ୍କୁ ଭେଟିଵା, ତେବେ ଆମେ ସେମାନଙ୍କ ଭାଷା ଶିଖିପାରିଵା ଏଵଂ ସେମାନେ ଆମ ଭାଷା ଶିଖିପାରିବେ। ଆମେ ସେମାନଙ୍କୁ ଆମେ ଜାଣିଥିଵା ସବୁକିଛି ବୁଝାଇ ପାରିଵା – 'Alice in Wonderland'ର ଦୁଃସାହସିକ କାହାଣୀଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କ୍ୱାଣ୍ଟମ୍ ଫିଜିକ୍ସର ଜଟିଳତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ – ଏଵଂ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କର ଲୋକମାନେ ଦୁନିଆକୁ କେମିତି ଦେଖନ୍ତି, ତାହା ଆମକୁ ଶିଖାଇ ପାରିଵେ।

ଆଜକୁ ପ୍ରାୟ ୭୦,୦୦୦ରୁ ୩୦,୦୦୦ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ଚିନ୍ତା କରିଵା ଏଵଂ ଭାଵ ଵିନିମୟ କରିଵାର ଏହି ନୂତନ ଶୈଳୀର ଆଵିର୍ଭାଵକୁ ହିଁ "ଜ୍ଞାନଗତ ଵିପ୍ଳଵ" ଵା Cognitive Revolution କୁହାଯାଏ। ଏହାର କାରଣ କଣ ଥିଲା? ଆମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏହାର କାରଣ ଜାଣିପାରିନାହୁଁ। ତେବେ ଏ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସବୁଠାରୁ ଗ୍ରହଣୀୟ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଅନୁଯାୟୀ, ଆକସ୍ମିକ ଜେନେଟିକ୍ ମ୍ୟୁଟେସନ୍ ଵା ଵଂଶଗତ ପରିଵର୍ତ୍ତନ ଯୋଗୁଁ ସାପିଏନ୍ସମାନଙ୍କ ମସ୍ତିଷ୍କର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଗଠନକୁ ବଦଳାଇ ଦେଇଥିଲା ଯାହା ସେମାନଙ୍କୁ ଏକ ଅଭୂତପୂର୍ଵ ଢଙ୍ଗରେ ଚିନ୍ତା କରିଵାକୁ ଏଵଂ ଏକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନୂତନ ପ୍ରକାରର ଭାଷା ଵ୍ୟଵହାର କରି ଯୋଗାଯୋଗ କରିଵାକୁ ସକ୍ଷମ କଲା। ଆମେ ଏହାକୁ "ଜ୍ଞାନର ଵୃକ୍ଷ ପରିଵର୍ତ୍ତନ" Tree of Knowledge mutation ବୋଲି କହିପାରିଵା। ଏହା ନିଆଣ୍ଡରଥାଲ୍‌ମାନଙ୍କ ବଦଳରେ କେଵଳ ସାପିଏନ୍ସଙ୍କ ଡିଏନ୍ଏ (DNA) ରେ କାହିଁକି ଘଟିଲା? ଆମ ଜ୍ଞାତସାରରେ ଏହା କେଵଳ ସୌଭାଗ୍ୟଵଶତଃ ଘଟିଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଏହି "ଜ୍ଞାନର ଵୃକ୍ଷ ପରିଵର୍ତ୍ତନ" ର କାରଣ ଅପେକ୍ଷା ତାର ପରିଣାମକୁ ବୁଝିଵା ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ସାପିଏନ୍ସଙ୍କ ଏହି ନୂତନ ଭାଷାରେ ଏମିତି କଣ ଵିଶେଷତ୍ୱ ଥିଲା, ଯାହା ଆମକୁ ସାରା ପୃଥିଵୀ ଜୟ କରିଵାରେ ସାହାଯ୍ୟ କଲା?

ଏହା ପୃଥିଵୀର ପ୍ରଥମ ଭାଷା ନଥିଲା। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜୀଵଙ୍କର କିଛି ନା କିଛି ଭାଷା ଥାଏ। ଏପରିକି ପିମ୍ପୁଡ଼ି ଓ ମହୁମାଛି ଭଳି କୀଟପତଙ୍ଗମାନେ ମଧ୍ୟ ପରସ୍ପର ସହ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜଟିଳ ଭାବେ ଯୋଗାଯୋଗ କରିପାରନ୍ତି ଏଵଂ ଖାଦ୍ୟ କେଉଁଠି ଅଛି ତାହାର ସୂଚନା ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏହା ପ୍ରଥମ କଣ୍ଠସ୍ୱର ଭିତ୍ତିକ ଭାଷା ଵା vocal language ମଧ୍ୟ ନଥିଲା। ମାଙ୍କଡ଼ ଓ ସିମ୍ପାଞ୍ଜୀ ଜାତି ସମେତ ଅନେକ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର କଣ୍ଠସ୍ୱର ଭିତ୍ତିକ ଭାଷା ରହିଛି। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ସବୁଜ ମାଙ୍କଡ଼ମାନେ ପରସ୍ପର ସହିତ ଯୋଗାଯୋଗ ପାଇଁ ଵିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଶବ୍ଦ ଵ୍ୟଵହାର କରନ୍ତି। ପ୍ରାଣୀଵିଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏମିତି ଏକ ଶବ୍ଦ ଚିହ୍ନଟ କରିଛନ୍ତି ଯାହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି, ‘ସାଵଧାନ! ଚିଲ/ଈଗଲ୍!’ ଏଵଂ ଅନ୍ୟ ଏକ ଭିନ୍ନ ଶବ୍ଦ ଚେତାଵନୀ ଦିଏ, ‘ସାଵଧାନ! ସିଂହ!’ ଯେତେବେଳେ ଗଵେଷକମାନେ ମାଙ୍କଡ଼ ଦଳ ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରଥମ ଶବ୍ଦର ଏକ ରେକର୍ଡିଂ ବଜାଇଲେ, ମାଙ୍କଡ଼ମାନେ ସେମାନଙ୍କ କାମ ବନ୍ଦ କରି ଭୟରେ ଉପରକୁ ଚାହିଁଲେ। ଯେତେବେଳେ ସେହି ଦଳ ଦ୍ୱିତୀୟ ଶବ୍ଦ ଅର୍ଥାତ୍ ସିଂହର ଚେତାଵନୀ ଶୁଣିଲେ, ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ଦୌଡ଼ିଯାଇ ଗଛ ଉପରକୁ ଚଢ଼ିଗଲେ। ସାପିଏନ୍ସମାନେ ସବୁଜ ମାଙ୍କଡ଼ମାନଙ୍କ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଏଵଂ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତିମି ଓ ହାତୀମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ସେହିଭଳି ଚମତ୍କାର ଦକ୍ଷତା ଅଛି। ଆଲବର୍ଟ ଆଇନଷ୍ଟାଇନ ଯାହା ବି କହିପାରୁଥିଲେ, ଏକ ଶୁଆ ମଧ୍ୟ ସେସବୁ କହିପାରିଵ ଏଵଂ ତା’ ସହିତ ଫୋନ୍ ରିଙ୍ଗ୍ ହେଵା, କବାଟ ବାଡ଼େଇଵା ଓ ସାଇରନ୍ ବାଜିଵାର ଶବ୍ଦକୁ ମଧ୍ୟ ନକଲ କରିପାରିଵ। ଆଇନଷ୍ଟାଇନଙ୍କର ଶୁଆ ପାଖରେ ଯାହା ବି ସୁଵିଧା ଵା ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଥିଲା, ତାହା କଣ୍ଠସ୍ୱର ଜନିତ ନଥିଲା। ତାହେଲେ, ଆମ ଭାଷାରେ ଏମିତି କ’ଣ ଵିଶେଷତ୍ୱ ଅଛି?

ଏହାର ସବୁଠାରୁ ସାଧାରଣ ଉତ୍ତର , ଆମ ଭାଷା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଭାବେ ନମନୀୟ ଵା ପରିଵର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଅଟେ । ଆମେ ଏକ ସୀମିତ ସଂଖ୍ୟକ ଶବ୍ଦ ଓ ସଙ୍କେତକୁ ଯୋଡ଼ି ଅସୀମ ସଂଖ୍ୟକ ଵାକ୍ୟ ତିଆରି କରିପାରିଵା, ଯାହାର ପ୍ରତ୍ୟେକର ଏକ ଭିନ୍ନ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ଅର୍ଥ ଥାଏ। ଏହାଦ୍ୱାରା ଆମେ ଆମ ଚାରିପାଖର ଦୁନିଆ ଵିଷୟରେ ବହୁତ ବଡ଼ ପରିମାଣର ସୂଚନା ଗ୍ରହଣ, ସଂରକ୍ଷଣ ଓ ଆଦାନପ୍ରଦାନ କରିପାରୁ। ଏକ ସବୁଜ ମାଙ୍କଡ଼ ତାର ସାଥୀମାନଙ୍କୁ ଚିତ୍କାର କରି କହିପାରେ, 'ସାଵଧାନ! ସିଂହ!' କିନ୍ତୁ ଜଣେ ଆଧୁନିକ ମଣିଷ ତାର ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କୁ କହିପାରିଵ ଯେ, ଆଜି ସକାଳେ ନଦୀର ବାଙ୍କ ପାଖରେ ସେ ଏକ ସିଂହକୁ ଅରଣା ମଇଁଷି ଦଳର ପିଛା କରୁଥିଵାର ଦେଖିଛି। ସେ ଏହାପରେ ସେହି ସ୍ଥାନର ନିର୍ଭୁଲ୍ ଅଵସ୍ଥିତି ଏଵଂ ସେଠାକୁ ଯାଉଥିଵା ଵିଭିନ୍ନ ରାସ୍ତା ଵିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଵର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିଵ। ଏହି ସୂଚନା ସାହାଯ୍ୟରେ, ତାର ଦଳର ସଦସ୍ୟମାନେ ଏକାଠି ବସି ଆଲୋଚନା କରିପାରିବେ ଯେ ସେମାନେ ସିଂହକୁ ଘଉଡ଼ାଇଵା ଏଵଂ ଅରଣାମଇଁଷି ଶିକାର କରିଵା ପାଇଁ ନଦୀ ପାଖକୁ ଯିଵା ଉଚିତ୍ କି ନୁହେଁ।

ଗଵେଷକମାନଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ପ୍ରଦତ୍ତ ଆଉ ଏକ ଦ୍ୱିତୀୟ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ମଧ୍ୟ ଏହା ସ୍ୱୀକାର କରେ ଯେ ଆମର ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଷା ଦୁନିଆ ଵିଷୟରେ ସୂଚନା ବାଣ୍ଟିଵା ପାଇଁ ଵିକଶିତ ହୋଇଛି। କିନ୍ତୁ ଗଵେଷକମାନଙ୍କ ମତରେ, ଯାହା ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସୂଚନା ଦେଵା ଦରକାର ଥିଲା, ତାହା ସିଂହ ଏଵଂ ମଇଁଷି ଵିଷୟରେ ନୁହେଁ, ଵରଂ ମଣିଷମାନଙ୍କ ଵିଷୟରେ ଥିଲା। ଆମ ଭାଷା ପ୍ରକୃତରେ 'ଗପସପ' କିମ୍ଵା ପରଚର୍ଚ୍ଚା କରିଵା ପାଇଁ ଵିକଶିତ ହୋଇଥିଲା ଏଵଂ ଏହାକୁ 'Gossip Theory' ଦ୍ଵାରା ଵ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଛି । ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଅନୁଯାୟୀ, ହୋମୋ ସାପିଏନ୍ସ ମୁଖ୍ୟତଃ ଏକ ସାମାଜିକ ପ୍ରାଣୀ। ସାମାଜିକ ସହଯୋଗ ହିଁ ଆମର ବଞ୍ଚିଵା ଓ ଵଂଶଵୃଦ୍ଧିର ଚାବିକାଠି ଅଟେ। କେଵଳ ସିଂହ ଓ ମଇଁଷି କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି ତାହା ଜଣେ ପୁରୁଷ ଵା ମହିଳା ଜାଣିଵା ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହେଁ। ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଜାଣିଵା ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଯେ ସେମାନଙ୍କ ଦଳରେ କିଏ କାହାକୁ ସ୍ନେହ କରେ ଵା ଘୃଣା କରେ, କିଏ କାହା ସହ ଶୋଉଛି, କିଏ ସଚ୍ଚୋଟ ଏଵଂ କିଏ ପ୍ରତାରକ ଵା ଠକ ଅଟେ । ମାତ୍ର କିଛି ଡର୍ଜନ ଲୋକଙ୍କର ସଦା-ପରିଵର୍ତ୍ତନଶୀଳ ସମ୍ପର୍କ ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି ରଖିଵା ପାଇଁ ଯେଉଁ ପରିମାଣର ସୂଚନା ସଂଗ୍ରହ ଓ ସଂରକ୍ଷଣ କରିଵାକୁ ପଡ଼େ ତାହା ପ୍ରକୃତରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ ପଚାଶ ଜଣ ଵିଶିଷ୍ଟ ଏକ ଦଳରେ, ୧,୨୨୫ଟି ଵ୍ୟକ୍ତିଗତ ଵା ଦ୍ୱିପାକ୍ଷିକ ସମ୍ପର୍କ ଥାଏ, ଏଵଂ ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ଜଟିଳ ସାମାଜିକ ସଂଯୋଗ ମଧ୍ୟ ଥାଏ। ସମସ୍ତ ମାଙ୍କଡ଼ କିମ୍ଵା ଗରିଲା ଜାତି ଏଭଳି ସାମାଜିକ ସୂଚନା ପ୍ରତି ପ୍ରଵଳ ଆଗ୍ରହ ଦେଖାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ପ୍ରଭାଵଶାଳୀ ଭାବେ ଗପସପ ଵା ପରଚର୍ଚ୍ଚା କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ନିଆଣ୍ଡରଥାଲ୍ ଓ ପ୍ରାଚୀନ ହୋମୋ ସାପିଏନ୍ସମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପରସ୍ପର ପଛରେ ବସି ଚର୍ଚ୍ଚା କରିଵା ବୋଧହୁଏ କଷ୍ଟକର ଥିଲା । ପରଚର୍ଚ୍ଚା କରିଵା ଏମିତି ଦକ୍ଷତା ଯାହାକୁ ସାଧାରଣତଃ ଖରାପ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଵାସ୍ତଵରେ ବଡ଼ ସଂଖ୍ୟାରେ ଏକାଠି ସହଯୋଗ କରି କାମ କରିଵା ପାଇଁ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ।

ଏହି ନୂତନ ଭାଷାଗତ ଦକ୍ଷତା ଯାହା ଆଧୁନିକ ସାପିଏନ୍ସମାନେ ପ୍ରାୟ ୭୦,୦୦୦ ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ଲାଭ କରିଥିଲେ, ତାହା ସେମାନଙ୍କୁ ଘଣ୍ଟା ଘଣ୍ଟା ଧରି ଗପସପ କରିଵାକୁ ସକ୍ଷମ କଲା। କାହାକୁ ଵିଶ୍ୱାସ କରାଯାଇପାରିଵ, ସେ ଵିଷୟରେ ଠିକ୍ ସୂଚନା ମିଳିଵା ଯୋଗୁଁ ଛୋଟ ଛୋଟ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ବଡ଼ ଦଳରେ ପରିଣତ ହୋଇପାରିଲେ ଏଵଂ ସାପିଏନ୍ସମାନେ ଅଧିକ ନିଵିଡ଼ ଓ ସୁଦୃଢ଼ ସହଯୋଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିପାରିଲେ।

ଏହି 'Gossip Theory' ଵା ଗପସପ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ହୁଏତ ଏକ ମଜାଳିଆ କଥା ଭଳି ମନେହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଅନେକ ଗଵେଷଣା ଏହାକୁ ସମର୍ଥନ କରେ। ଆଜି ମଧ୍ୟ ମାନଵ ସମାଜର ଅଧିକାଂଶ ଯୋଗାଯୋଗ – ତାହା ଇମେଲ୍, ଫୋନ୍ କଲ୍ କିମ୍ଵା ଖଵରକାଗଜର ସ୍ତମ୍ଭ ଆକାରରେ ହେଉ ନା କାହିଁକି – ସେସବୁ ପ୍ରକୃତରେ ଏକ ପ୍ରକାର ଗପସପ କିମ୍ଵା ପରଚର୍ଚ୍ଚା ହିଁ ଅଟେ। ଏହା ଆମ ଭିତରେ ଏତେ ସ୍ୱାଭାଵିକ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ ଯେ ମନେହୁଏ ଯେମିତି ଆମ ଭାଷା କେଵଳ ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପାଇଁ ହିଁ ଵିକଶିତ ହୋଇଛି। ଆପଣ କଣ ଭାବୁଛନ୍ତି, ଇତିହାସର ପ୍ରଫେସରମାନେ ଯେତେବେଳେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଭୋଜନ ପାଇଁ ଏକାଠି ହୁଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ପ୍ରଥମ ଵିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧର କାରଣ ଵିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରନ୍ତି? କିମ୍ଵା ପରମାଣୁ ଵିଜ୍ଞାନୀମାନେ ଵୈଜ୍ଞାନିକ ସମ୍ମିଳନୀରେ ସେମାନଙ୍କ କଫି ବ୍ରେକ୍ ସମୟରେ କ୍ୱାର୍କ (quarks) ଵିଷୟରେ କଥା ହୁଅନ୍ତି ? ବେଳେ ବେଳେ ହୁଏତ କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ, ସେମାନେ ସେହି ମହିଳା ପ୍ରଫେସରଙ୍କ ଵିଷୟରେ ଗପନ୍ତି ଯିଏ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପ୍ରତାରଣା ଧରିଛନ୍ତି କିମ୍ଵା ଵିଭାଗୀୟ ମୁଖ୍ୟ ଓ ଡିନ୍‌ଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହୋଇଥିଵା କଳି ଵିଷୟରେ, କିମ୍ଵା କୌଣସି ଜଣେ ସହକର୍ମୀ ନିଜ ଗଵେଷଣା ପାଣ୍ଠିରୁ ଏକ Lexus ଗାଡ଼ି କିଣିଥିଵା ଗୁଜବ ଵିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରନ୍ତି। ଗପସପ ସାଧାରଣତଃ କାହାର ଭୁଲ୍ କାମ ଉପରେ କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ ହୋଇଥାଏ। ଏହି ଗୁଜବ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିଵା ଲୋକମାନେ ହିଁ ପ୍ରକୃତରେ ସମାଜର ମୂଳ 'ଚତୁର୍ଥ ସ୍ତମ୍ଭ' (fourth estate), ଅର୍ଥାତ୍ ସେମାନେ ସାମ୍ଵାଦିକଙ୍କ ଭଳି କାମ କରନ୍ତି ଯିଏ ସମାଜକୁ ଠକ ଓ ମାଗଣାଖୋର ମାନଙ୍କ ଵିଷୟରେ ସୂଚନା ଦେଇ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖନ୍ତି।

କଳ୍ପନା ଏଵଂ ସାମୂହିକ ଵିଶ୍ୱାସର ଶକ୍ତି

ଖୁଵ୍ ସମ୍ଭଵ, ଉଭୟ 'Gossip Theory' ଏଵଂ 'There-is-a-lion-near-the-river Theory' (ନଦୀ କୂଳରେ ସିଂହ ଅଛି ସିଦ୍ଧାନ୍ତ) ଦୁଇଟିଯାକ ଵୈଧ ଵା ସତ ଅଟେ। ତଥାପି, ଆମ ଭାଷାର ପ୍ରକୃତ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଵୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଏହା ନୁହେଁ ଯେ ଏହା ମଣିଷ ଓ ସିଂହ ଵିଷୟରେ ସୂଚନା ଦେଇପାରେ। ଵରଂ, ଏହାର ପ୍ରକୃତ ଵିଶେଷତ୍ୱ ହେଉଛି ଏମିତି ଜିନିଷ ଵିଷୟରେ ସୂଚନା ଦେଵା, ଯାହାର ଵାସ୍ତଵରେ କୌଣସି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ହିଁ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମେ ଜାଣିଛୁ, କେଵଳ ସାପିଏନ୍ସ ହିଁ ଏଭଳି ଜିନିଷ ଵା ସତ୍ତା ଵିଷୟରେ କଥା ହୋଇପାରନ୍ତି ଯାହାକୁ ସେମାନେ କେବେ ଦେଖିନାହାନ୍ତି, ଛୁଇଁନାହାନ୍ତି କିମ୍ଵା ଶୁଙ୍ଘିନାହାନ୍ତି।

ପୌରାଣିକ କାହାଣୀ, କିମ୍ଵଦନ୍ତୀ, ଭଗଵାନ ଓ ଧର୍ମ – ଏସବୁ ଜ୍ଞାନଗତ ଵିପ୍ଳଵ ଵା Cognitive Revolution ସହିତ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ପ୍ରକାଶ ପାଇଲା। ଅନେକ ପଶୁ ଏଵଂ ମାନଵ ଜାତି ପୂର୍ଵରୁ କହିପାରୁଥିଲେ, 'ସାଵଧାନ! ସିଂହ!' କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନଗତ ଵିପ୍ଳଵ ଯୋଗୁଁ, ହୋମୋ ସାପିଏନ୍ସ ଏହା କହିଵାର କ୍ଷମତା ଲାଭ କଲେ ଯେ, 'ସିଂହ ହେଉଛି ଆମ ଜାତି ଵା ଆଦିଵାସୀ ଗୋଷ୍ଠୀର ରକ୍ଷାକାରୀ ଆତ୍ମା ଵା guardian spirit।' କାଳ୍ପନିକ କଥା ଵା fictions ଵିଷୟରେ କହିଵାର ଏହି କ୍ଷମତା ହିଁ ସାପିଏନ୍ସ ଭାଷାର ସବୁଠାରୁ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଵୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ।

ଏହି କଥାରେ ସହମତ ହେଵା ସହଜ ଯେ କେଵଳ ହୋମୋ ସାପିଏନ୍ସ ହିଁ ଵାସ୍ତଵରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନଥିଵା ଜିନିଷ ଵିଷୟରେ କଥା ହୋଇପାରନ୍ତି ଏଵଂ ସକାଳ ଜଳଖିଆ ପୂର୍ଵରୁ ଛଅଟି ଅସମ୍ଭଵ କଥା ଉପରେ ଵିଶ୍ୱାସ କରିପାରନ୍ତି। ଆପଣ କେବେ ହେଲେ ଗୋଟିଏ ମାଙ୍କଡ଼କୁ ଏହା କହି ବୁଝାଇପାରିବେ ନାହିଁ ଯେ, 'ତୁ ମତେ ଏବେ ଗୋଟେ କଦଳୀ ଦେଇଦେ, ମଲା ପରେ ମାଙ୍କଡ଼ ସ୍ୱର୍ଗରେ ତତେ ଅସଂଖ୍ୟ କଦଳୀ ମିଳିଵ।' କିନ୍ତୁ ଏହା କାହିଁକି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ? ପରିଶେଷରେ, କଳ୍ପନା ତ ଵିପଜ୍ଜନକ ଭାବେ ଵିଭ୍ରାନ୍ତିକର କିମ୍ଵା ମନକୁ ଅନ୍ୟଆଡ଼େ ନେଇଯାଉଥିଵା ଜିନିଷ ହୋଇପାରେ। ଯେଉଁ ଲୋକମାନେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପରୀ (fairies) ଓ ଏକଶୃଙ୍ଗୀ ଘୋଡ଼ା (unicorns) ଖୋଜିଵାକୁ ଯାଆନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ବଞ୍ଚିଵାର ସମ୍ଭାଵନା ସେହି ଲୋକମାନଙ୍କ ଅପେକ୍ଷା କମ୍ ଯେଉଁମାନେ ଛତୁ ଓ ହରିଣ ଖୋଜିଵାକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଏଵଂ ଯଦି ଆପଣ କାଳ୍ପନିକ ରକ୍ଷାକାରୀ ଆତ୍ମାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି ଘଣ୍ଟା ଘଣ୍ଟା ସମୟ ନଷ୍ଟ କରୁଛନ୍ତି, ତେବେ ଆପଣ ସେହି ମୂଲ୍ୟଵାନ ସମୟକୁ ନଷ୍ଟ କରୁନାହାନ୍ତି କି, ଯେଉଁ ସମୟକୁ ଖାଦ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିଵାରେ, ଯୁଦ୍ଧ କରିଵାରେ କିମ୍ଵା ଶାରୀରିକ ସମ୍ପର୍କ ରଖିଵାରେ ଵ୍ୟଵହାର କରାଯାଇପାରନ୍ତା?

କିନ୍ତୁ କଳ୍ପନା ଆମକୁ କେଵଳ ଜିନିଷଗୁଡ଼ିକୁ ଭାବିଵା ପାଇଁ ସକ୍ଷମ କରିନାହିଁ ଵରଂ ତାହା 'ସାମୂହିକ ଭାବେ' କିଛି କରିଵାକୁ ସକ୍ଷମ କରିଛି। ଆମେ ସମସ୍ତେ ମିଶି କିଛି ସାଧାରଣ ପୁରାଣ ଵା କାହାଣୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିପାରୁ, ଯେପରିକି ବାଇବେଲର ସୃଷ୍ଟି କାହାଣୀ, ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆର ଆଦିଵାସୀମାନଙ୍କର ଡ୍ରିମଟାଇମ୍ ପୁରାଣ ଏଵଂ ଆଧୁନିକ ରାଷ୍ଟ୍ରଗୁଡ଼ିକର ଜାତୀୟତାଵାଦୀ କାହାଣୀ। ଏହିଭଳି କାଳ୍ପନିକ କାହାଣୀ କିମ୍ଵା ଵିଶ୍ୱାସ ସାପିଏନ୍ସମାନଙ୍କୁ ବହୁତ ବଡ଼ ସଂଖ୍ୟାରେ ଏଵଂ ଅତି ନମନୀୟ ଵା ସହଜ ଭାବରେ ଏକାଠି କାମ କରିଵାର ଅଭୂତପୂର୍ଵ କ୍ଷମତା ଦେଇଥାଏ।

ପିମ୍ପୁଡ଼ି ଓ ମହୁମାଛିମାନେ ମଧ୍ୟ ଵିଶାଳ ସଂଖ୍ୟାରେ ଏକାଠି କାମ କରିପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କର କାମ କରିଵାର ଶୈଳୀ ଅତି ସୀମିତ ଵା କଠୋର ଏଵଂ ସେମାନେ କେଵଳ ନିଜର ନିକଟତର ସମ୍ପର୍କୀୟମାନଙ୍କ ସହ ହିଁ ଏକାଠି କାମ କରନ୍ତି। କୋକିଶିଆଳି, ଗଧିଆ ଓ ସିମ୍ପାଞ୍ଜୀମାନେ ପିମ୍ପୁଡ଼ିମାନଙ୍କ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ନମନୀୟ ଭାବେ ସହଯୋଗ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ କେଵଳ ସେହି ଅଳ୍ପ ସଂଖ୍ୟକ ଜୀଵମାନଙ୍କ ସହ କାମ କରିପାରନ୍ତି ଯାହାଙ୍କୁ ସେମାନେ ଭଲଭାଵେ ଜାଣିଥାନ୍ତି। ଅପରପକ୍ଷରେ, ସାପିଏନ୍ସମାନେ ଅସଂଖ୍ୟ ଅପରିଚିତ ଲୋକମାନଙ୍କ ସହିତ ଅତି ନମନୀୟ ଏଵଂ ଵିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ସହଯୋଗ କରିପାରନ୍ତି। ଏହି କାରଣରୁ ହିଁ ସାପିଏନ୍ସମାନେ ସାରା ପୃଥିଵୀ ଉପରେ ଶାସନ କରୁଛନ୍ତି କିନ୍ତୁ ପିମ୍ପୁଡ଼ିମାନେ ଆମର ଵଳକା ଖାଦ୍ୟ ଖାଉଛନ୍ତି ଏଵଂ ସିମ୍ପାଞ୍ଜୀମାନେ ଚିଡ଼ିଆଖାନା ଓ ଗଵେଷଣାଗାର ଭିତରେ ବନ୍ଦ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି।

••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••

ୟୁଵାଲ୍ ନୋଆ ହାରାରିଙ୍କ ପୁସ୍ତକ A brief history of humankindର ଦ୍ଵିତୀୟ ଅଧ୍ୟାୟର ପ୍ରଥମ ଭାଗ The Tree of Knowledgeର ଓଡ଼ିଆ ଭାଵାନୁଵାଦ 

••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••

ସାଂସ୍କୃତିକ ପ୍ରତିରୋଧର ଦୁଇଟି ସମାନ୍ତରାଳ ପୃଷ୍ଠା: ଜୋସନ୍ ଓ ଓଡ଼ିଶା

ସପ୍ତଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଆରମ୍ଭରେ କୋରିଆର ଜୋସନ୍ ରାଜଵଂଶର ଚୀନର ମିଙ୍ଗ୍ ରାଜଵଂଶ ସହ ଦୃଢ଼ ମିତ୍ରତା ଥିଲା। କୋରିଆ ନିଜକୁ ମିଙ୍ଗ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ସଂସ୍କୃତିକ ଓ ରାଜନୀତିକ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ଭାବେ ଵିଚାର କରୁଥିଵାରୁ ମିଙ୍ଗ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାଶୀଳ ରହିଥିଲା। ଏହା କେଵଳ ରାଜଵଂଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୀମିତ ନଥିଲା ଵରଂ ସାଧାରଣ କୋରିଆନୀୟ ଲୋକେ ମଧ୍ୟ ସମାନ ଵିଚାର ରଖିଥିଲେ । ଏହି ସମୟରେ ମାଞ୍ଚୁରିଆ ଅଞ୍ଚଳରେ Hong Taijiଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଜୁର୍ଚେନ୍ ଜାତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉଥିଲା। ସେମାନେ ପରେ କ୍ବିଙ୍ଗ୍ ରାଜଵଂଶ ଗଠନ କରି ମିଙ୍ଗ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ୧୬୨୭ ମସିହାରେ ମାଞ୍ଚୁ ସେନା ପ୍ରଥମେ କୋରିଆ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲା। ଏହାକୁ ପ୍ରଥମ ମାଞ୍ଚୁ ଆକ୍ରମଣ ଵା “First Manchu invasion” ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସେତେବେଳେ କୋରିଆର ରାଜା ଇନ୍‌ଜୋ ଥିଲେ। ଯୁଦ୍ଧ ଅଧିକ ଦିନ ଚାଲିନଥିଲା ଏଵଂ ଶେଷରେ ଦୁଇ ପକ୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅସ୍ଥାୟୀ ସନ୍ଧି ହେଲା। କୋରିଆ ଵାହ୍ୟତଃ ମାଞ୍ଚୁମାନଙ୍କ ସହ ଶାନ୍ତି ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମନରେ ସେମାନେ ମିଙ୍ଗ୍ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିଲେ। ପରଵର୍ତ୍ତୀ କିଛି ଵର୍ଷରେ ପରିସ୍ଥିତି ଅଧିକ ଜଟିଳ ହେଲା। କୋରିଆ ମିଙ୍ଗ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟକୁ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ସମର୍ଥନ ଦେଉଥିଲା ଓ ମାଞ୍ଚୁମାନଙ୍କୁ “ବର୍ବର” ଵିଚାର କରୁଥିଲା। ଏହା Hong Taijiଙ୍କୁ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲା। ସେ ଚାହୁଁଥିଲେ ଯେ କୋରିଆ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କ୍ୱିଙ୍ଗ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟକୁ ସ୍ୱୀକାର କରୁ। 

୧୬୩୬ ମସିହାରେ Hong Taiji ଵିଶାଳ ସେନା ସହ କୋରିଆ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଏହା ଅଧିକ ସୁଯୋଜିତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଆକ୍ରମଣ ଥିଲା। କ୍ୱିଙ୍ଗ୍ ସେନା ଶୀଘ୍ର ଗତିରେ ରାଜଧାନୀ ହାନସିଂ (ଆଜିର ସିଓଲ୍) ଦିଗକୁ ବଢ଼ିଲା। ଭୟଭୀତ ହୋଇ ରାଜା ଇନ୍‌ଜୋ Namhansanseong ଦୁର୍ଗରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ। ସେଠାରେ ସେ ଏକାଧିକ ସପ୍ତାହ ଧରି ଅଵରୋଧରେ ରହିଥିଲେ। ଶୀତ ଋତୁ, ଖାଦ୍ୟ ଅଭାବ ଓ ସେନାର ଦୁର୍ଵଳତା ଯୋଗୁଁ ପରିସ୍ଥିତି ଦୟନୀୟ ହୋଇଯାଇଥିଲା।ଶେଷରେ ୧୬୩୭ ମସିହାରେ ରାଜା ଇନ୍‌ଜୋ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ ଆତ୍ମସମର୍ପଣ କଲେ। ସେ Samjeondo ନାମକ ସ୍ଥାନରେ Hong Taijiଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଁଇ ଵଶତା ସ୍ଵୀକାର କରିଥିଲେ ଏଵଂ ଏହା କୋରିଆର ଇତିହାସରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅପମାନଜନକ ଘଟଣା ଥିଲା । ଏହି ଘଟଣାକୁ ଇତିହାସରେ “Samjeondo Submission” ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ପରେ Samjeondoରେ ଗୋଟିଏ ସ୍ମାରକ "Samjeondo Monument" ତିଆରି ହୋଇଥିଲା ଯହିଁରେ Qing ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଵିଜୟ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଲେଖା ଅଛି। ଏହି ଘଟଣା ପରେ କୋରିଆ କ୍ୱିଙ୍ଗ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଉପନିଵେଶୀୟ ରାଜ୍ୟ ଵା tributary state ହେଲା । ରାଜାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ବନ୍ଦୀ ହୋଇ ଯାଇଥିଲେ ‌। ଅନେକ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କୁ ବନ୍ଦୀ କରି ଚୀନକୁ ପଠେଇ ଦିଆଯାଇଥିଲା । ହଜାର ହଜାର କୋରିଆନୀୟ ମହିଳା, କ୍ଵିଙ୍ଗ୍ ଆକ୍ରମଣ ସମୟରେ ବଳାତ୍କାର ଓ ଦାସତ୍ଵର ଶିକାର ହୋଇଥିଲେ । ଗାଆଁ ଗଣ୍ଡାରେ ଅନେକ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲୋକ ଲୁଚି ଛପି ରହୁଥିଲେ । ଅନେକେ ପାହାଡ଼ ପର୍ଵତରେ ଆତ୍ମଗୋପନ କରି ରହିଲେ । ଚାଷ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଇଥିଲା । ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ଅନେକ ଵର୍ଷ ଧରି ସରଳ ଗ୍ରାମଵାସୀ ମହିଳା ଓ ଯୁଵକମାନଙ୍କୁ ବନ୍ଦୀ କରି କ୍ଵିଙ୍ଗ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟକୁ ଦାସ ଭାବେ ଚାଲାଣ କରାଯାଉଥିଲା । ଵିଜୟୀ କ୍ଵିଙ୍ଗ୍ ସେନା ଅନେକ ଵର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୋରିଆର ଲୁଣ୍ଠନ କରିଥିଲେ ।ମହିଳା,ଯୁଵକ,ଶିଶୁ,କିଶୋର କିଶୋରୀ ସେମାନଙ୍କ ଅତ୍ୟାଚାରର ସର୍ଵାଧିକ ଶିକାର ହୋଇଥିଲେ । ଚୀନକୁ ବନ୍ଦୀ ହୋଇ ଯାଇଥିଵା ମହିଳାମାନେ ଫେରି ଆସି ସମାଜରେ ଅସ୍ୱୀକୃତ ହେଉଥିଲେ । ଅତ୍ୟାଚାରିତା ମହିଳାଙ୍କୁ ସମାଜ ଗ୍ରହଣ କରିନଥିଲା । ଦାସ ହୋଇଥିଵା ପୁରୁଷ ପଳାତକ ହୋଇ ଧରା ପଡ଼ିଗଲେ ସେମାନଙ୍କର ଗୋଇଠି କାଟି ଛୋଟା କରି ଦିଆଯାଉଥିଲା । ଯେଉଁ କୋରିଆନୀୟ ପୁରୁଷମାନେ ଦାସ ହେଲେ ତନ୍ମଧ୍ୟରୁ ଅନେକଙ୍କୁ କ୍ଵିଙ୍ଗ୍‌ମାନେ ଅନ୍ୟ ରାଜ୍ୟ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ ସମୟରେ ସୈନିକ ଭାବେ ଵ୍ୟଵହାର କରିଥିଲେ । କୋରିଆନୀୟ ଜାତୀୟ ସ୍ଵାଭିମାନ ଉପରେ ଆଘାତ ଲାଗିଥିଲା । ସେନା ଓ ପ୍ରଶାସନର ଦୁର୍ଵଳତା ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା । ଏହି ଆକ୍ରମଣ ପରେ କୋରିଆର ସମାଜ ଓ ରାଜନୀତିରେ ଗଭୀର ପରିଵର୍ତ୍ତନ ଆସିଲା। ଵାହ୍ୟତଃ କ୍ଵିଙ୍ଗ୍ ରାଜବଂଶକୁ ସ୍ୱୀକାର କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ମନରେ ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ମିଙ୍ଗ୍ ରାଜଵଂଶ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିଲେ। ଏହାକୁ “dual loyalty” ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଜୋସନ୍ ଉପରେ କ୍ଵିଙ୍ଗ୍ ଆକ୍ରମଣ କେଵଳ ଏକ ଯୁଦ୍ଧ ନଥିଲା ଵରଂ ଏହା ପୂର୍ଵ ଏସିଆର ଶକ୍ତି ସମୀକରଣକୁ ପରିଵର୍ତ୍ତନ କରି ଦେଇଥିଲା। ଏହା ପରେ କ୍ବିଙ୍ଗ୍ ରାଜଵଂଶ ଧିରେ ଧିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚୀନ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲା ଏଵଂ ମିଙ୍ଗ୍ ରାଜଵଂଶର ପତନ ହେଲା। କୋରିଆ ପାଇଁ ଏହା ଏକ ଶିକ୍ଷାଦାୟକ ଘଟଣା ହେଲା । ଵାହ୍ୟ ଶକ୍ତି ସହ ରାଜନୈତିକ ସମ୍ପର୍କରେ ସାଵଧାନତା ଓ ଵାସ୍ତଵବାଦୀ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଆଵଶ୍ୟକ ବୋଲି ସେମାନେ ବୁଝିଲେ। ଏହି ଯୁଦ୍ଧ ଦୁଃଖ, ଅତ୍ୟାଚାର,ଅପମାନ ଓ ପରିଵର୍ତ୍ତନର ଏକ ମିଶ୍ର ଅନୁଭଵ ଥିଲା। ରାଜନୈତିକ ଭାବେ ଏହା କୋରିଆକୁ ନମ୍ର କଲା କିନ୍ତୁ ସଂସ୍କୃତିକ ଭାବେ ସେମାନଙ୍କ ଆତ୍ମସମ୍ମାନ ଓ ପରିଚୟକୁ ଆହୁରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ କରିଦେଲା। ଏହି ଘଟଣାର ପ୍ରତିଧ୍ୱନି ଆଜିବି କୋରିଆର ସାହିତ୍ୟ, ସିନେମା ଏଵଂ My Dearest ଭଳି ଡ୍ରାମା ମଧ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଏ।

ତେବେ ମନରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଆସେ ଯେ ଜୋସନ୍ ଉପରେ କ୍ବିଙ୍ଗ୍ ଆକ୍ରମଣ ପରେ ପୁଣି କେବେ କ୍ଵିଙ୍ଗ୍ ଵିରୋଧରେ କୋରିଆ ପ୍ରତିଶୋଧ ନେଇଥିଲା କି ?

ଏହାର ସିଧା ସଳଖ ଉତ୍ତର "ନାହିଁ" ହୋଇଥିଲେ ବି ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଠିକ୍ ନୁହେଁ । ସପ୍ତଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ସେହି ଯୁଦ୍ଧ ପରେ କୋରିଆର ଅଵସ୍ଥା ବହୁତ ଦୁର୍ଵଳ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲା। ସୈନ୍ୟ ଶକ୍ତି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଅର୍ଥନୀତି ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଥିଲା ଏଵଂ ସମାଜର ମନୋବଳ ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗି ଯାଇଥିଲା । ଅନ୍ୟଦିଗରେ କ୍ଵିଙ୍ଗ୍ ରାଜବଂଶ ଦିନକୁ ଦିନ ଆହୁରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉଥିଲା। ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଜୋସନ୍ ରାଜଵଂଶ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ କ୍ଵିଙ୍ଗ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଅନୁଗତ ରାଜ୍ୟ (tributary state) ଭାବେ ରହିଵାକୁ ସ୍ୱୀକାର କଲା। ଏପରି ଦୁର୍ଵଳ ପରିସ୍ଥିତିରେ ସିଧାସଳଖ ସେନା ଆକ୍ରମଣ କରି ପ୍ରତିଶୋଧ ନେଵା ପ୍ରାୟ ଅସମ୍ଭଵ ଥିଲା ଫଳତଃ କୋରିଆ କେବେବି ସେହିପରି ପଦକ୍ଷେପ ନେଇନଥିଲା। ତଥାପି, ପ୍ରତିଶୋଧର ଭାବନା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କୋରିଆର ଲୋକଙ୍କ ହୃଦୟରୁ ଚାଲିଯାଇନଥିଲା। ଵିଶେଷତଃ ରାଜା King Hyojong, ଯିଏ Qing ଦରବାରରେ ବନ୍ଦୀ ଜୀଵନ ଅନୁଭଵ କରିଥିଲେ, ସେ ମନରେ ପ୍ରତିଶୋଧର ଭାବନା ରଖିଥିଲେ। ସେ “Bukbeol”(“ଉତ୍ତର ଅଭିଯାନ”) ନାମରେ ଏକ ଯୋଜନା ତିଆରି କଲେ, ଯାହାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଥିଲା ଭଵିଷ୍ୟତରେ କ୍ଵିଙ୍ଗ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଵିରୋଧରେ ସୈନ୍ୟ ଅଭିଯାନ କରିଵା । ସେ ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସେନାକୁ ପୁନର୍ଗଠନ କରିଵାରେ ମଧ୍ୟ ଲାଗିପଡ଼ିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ପରିସ୍ଥିତି ତାଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ରହିଲା ନାହିଁ। କ୍ଵିଙ୍ଗ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଆହୁରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇଯାଇଥିଲା ଏଵଂ କୋରିଆ ପୁଣି କେବେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶକ୍ତି ଫେରି ପାଇଲା ନାହିଁ। ଫଳସ୍ୱରୂପ, ଏହି ଯୋଜନା କେଵଳ ଏକ ଵିଚାରରେ ହିଁ ସୀମିତ ହୋଇ ରହିଗଲା ଏଵଂ କେବେ ବି ତୃଣମୂଳ ସ୍ତରରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୋଇପାରିଲା ନାହିଁ। ତେବେ ସୈନ୍ୟ ପ୍ରତିଶୋଧ ସମ୍ଭଵ ହୋଇନଥିଲେ ବି କୋରିଆର ଲୋକମାନେ ଅନ୍ୟ ଭିନ୍ନ ପଥ ଅନୁସରଣ କଲେ ଏଵଂ ତାହା ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ମନୋଭାବରେ ପ୍ରତିରୋଧ ଥିଲା। କୋରିଆର ଵିଦ୍ୱାନ ଓ ଶାସକମାନେ ନିଜକୁ “ପ୍ରକୃତ ଚୀନୀ ସଭ୍ୟତାର ରକ୍ଷକ” ବୋଲି ଭାବିଵା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହାର ପଛରେ ମୂଳ କାରଣ ହେଉଛି ସେମାନଙ୍କର ମିଙ୍ଗ୍ ରାଜଵଂଶ ପ୍ରତି ଗଭୀର ନିଷ୍ଠା। ମିଙ୍ଗ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟକୁ ସେମାନେ ଚୀନଦେଶୀୟ ସଭ୍ୟତାର ପ୍ରକୃତ ପ୍ରତିନିଧି ଭାବେ ଵିଚାର କରୁଥିଲେ ଆଉ କ୍ଵିଙ୍ଗ୍ ଶାସକମାନଙ୍କୁ ସେମାନେ “ବର୍ବର” ବୋଲି ଭାବୁଥିଲେ। ଏହିପରି ଭାବେ କୋରିଆର ଲୋକମାନେ ବାହାରୁ କ୍ଵିଙ୍ଗ୍‌ମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଆଦର ଦେଖାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଭିତରେ ଘୃଣା ଓ ଅସ୍ୱୀକୃତି ରହିଥିଲା।

ଏହି ମନୋଭାବକୁ ଆହୁରି ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ କୋରିଆର ଲୋକମାନଙ୍କର ମିଙ୍ଗ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତି ଅଵିଚଳ ନିଷ୍ଠା। ମିଙ୍ଗ୍‌ର ପତନ ପରେ ମଧ୍ୟ କୋରିଆର ଵିଦ୍ୱାନମାନେ ମିଙ୍ଗ୍ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡର, ପୋଷାକ ଓ ସଂସ୍କୃତିକ ପରମ୍ପରାକୁ ଜାରି ରଖିଥିଲେ। କୋରିଆର ଲୋକମାନଙ୍କର ଏହା ଏକ ପ୍ରକାର ସାଂସ୍କୃତିକ ପ୍ରତିଶୋଧ ଥିଲା ଏଵଂ ଫଳସ୍ଵରୂପ ସେମାନେ କ୍ଵିଙ୍ଗ୍‌ର ସାଂସ୍କୃତିକ ପ୍ରଭାବକୁ ମନରୁ କେବେବି ସ୍ୱୀକାର କରିନଥିଲେ। ଏହା ସହିତ କୋରିଆ ଏକ ଵ୍ୟାଵହାରିକ ରାଜନୈତିକ ନୀତି ଅନୁସରଣ କଲା। ବାହାରୁ ସେମାନେ କ୍ଵିଙ୍ଗ୍ ରାଜବଂଶକୁ ସମ୍ମାନ ଓ ନିଷ୍ଠା ଦେଖାଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଭିତରେ ନିଜ ସ୍ୱାଭିମାନ, ସଂସ୍କୃତି ଓ ପରିଚୟକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିଥିଲେ। ଏହି ଦ୍ଵିମୁଖୀ ନୀତିକୁ “dual policy” ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା କୋରିଆକୁ ସେତେବେଳେ ନିଜର ଅସ୍ତିତ୍ବ ବଞ୍ଚାଇଵାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲା।ତେବେ କୋରିଆର ଲୋକଙ୍କ ଉପରେ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଳଅତ୍ୟାଚାର କଲାପରେ ସେମାନଙ୍କର ଅଭିଶାପ କ୍ଵିଙ୍ଗ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଉପରେ ପଡ଼ିଲା । ମାତ୍ର ଦୁଇ ଶହ ଵର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ କ୍ଵିଙ୍ଗ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଦୁର୍ଵଳ ହୋଇଯାଇଥିଲା । କ୍ଵିଙ୍ଗ୍ ଆରମ୍ଭରେ ଏକ ଵିଶାଳ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଭାବେ ପରିଚିତ ଥିଲା। ସପ୍ତଦଶ ଓ ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଏହା ରାଜନୀତି, ସୈନ୍ୟଶକ୍ତି ଓ ସଂସ୍କୃତିରେ ବହୁତ ଉନ୍ନତ ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଭାଗରୁ ଏହାର ଶକ୍ତି ଧୀରେ ଧୀରେ କମିଵା ଆରମ୍ଭ ହେଲା ଏଵଂ ଊନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଏହା ଗୁରୁତର ଦୁର୍ଵଳତାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲା। ଏହି ପରିଵର୍ତ୍ତନର ପ୍ରଭାବ ପୂର୍ଵ ଏସିଆର ଅନ୍ୟ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଵିଶେଷ କରି ଜୋସନ୍ ରାଜଵଂଶ ଉପରେ ଗଭୀର ଭାବରେ ପଡ଼ିଲା। ପ୍ରଥମେ କ୍ଵିଙ୍ଗ୍ ରାଜବଂଶର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ପ୍ରଶାସନ ଧୀରେ ଧୀରେ ଦୁର୍ନୀତିଗ୍ରସ୍ତ ହେଵାକୁ ଲାଗିଲା।ରାଜକର୍ମଚାରୀମାନେ ଲୋକଙ୍କୁ ଶୋଷଣ କରୁଥିଲେ, ଏଵଂ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଶାସନର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କମିଯାଉଥିଲା। ଏହା ଫଳରେ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଏକତା ଦୁର୍ଵଳ ହେଲା। ସେହି ସମୟରେ ଜନସଂଖ୍ୟା ଅତ୍ୟଧିକ ବଢ଼ିଗଲା, କିନ୍ତୁ ଜମି ଓ ସମ୍ପଦ ସେହି ହାରରେ ବଢ଼ିପାରିଲା ନାହିଁ। ଏହା ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ, ଦରିଦ୍ରତା ଓ ଅସନ୍ତୋଷକୁ ବଢ଼ାଇଲା। ଏହି ଅସନ୍ତୋଷର ପରିଣାମ ସ୍ୱରୂପ ବଡ଼ ବଡ଼ ଵିଦ୍ରୋହ ଦେଖାଦେଲା। Taiping Rebellion ଓ Boxer Rebellion ଭଳି ଵିଦ୍ରୋହଗୁଡ଼ିକ ଯୋଗୁଁ ଚୀନର କ୍ଵିଙ୍ଗ୍ ରାଜଵଂଶ ଭିତରୁ ଦୁର୍ଵଳ ହୋଇଗଲା। ଏହା ସହିତ ବାହାରୁ ମଧ୍ୟ ଚାପ ବଢ଼ିଲା। ପଶ୍ଚିମ ଶକ୍ତି, ଵିଶେଷତଃ ବ୍ରିଟେନ୍, ପ୍ରଥମ ଅଫିମ ଯୁଦ୍ଧ ଓ ଦ୍ଵିତୀୟ ଅଫିମ୍ ଯୁଦ୍ଧ ମାଧ୍ୟମରେ ଚୀନକୁ ଅସମାନ ଚୁକ୍ତି କରିଵାକୁ ବାଧ୍ୟ କଲେ। ଫଳସ୍ଵରୂପ କ୍ଵିଙ୍ଗ୍ ରାଜଵଂଶର ସ୍ୱାଧୀନତା ଓ ଆର୍ଥିକ ଶକ୍ତି ଉଭୟ ଦୁର୍ଵଳ ହେଲା। ଏହାପରେ ଆସିଲା ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଆଘାତ ଏଵଂ ତାହା ଥିଲା ପ୍ରଥମ ଚୀନା ଜାପାନୀ ମହାସମରର ଵିଭୀଷିକା। ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ଵିଙ୍ଗ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଜାପାନୀଙ୍କ ଦ୍ବାରା ପରାଜିତ ହେଲା। ଏହା ସମଗ୍ର ଏସିଆକୁ ଦେଖାଇଦେଲା ଯେ ଏହି ପୁରୁଣା ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ତହିଁର ପୂର୍ଵତନ ଶକ୍ତି ହରାଇ ସାରିଛି । ଏହି ସମୟରେ କୋରିଆର ଅଵସ୍ଥା ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସଂକଟପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ଜୋସନ୍ ରାଜଵଂଶ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି କ୍ଵିଙ୍ଗ୍ ରାଜଵଂଶର ଅନୁଗତ ରାଜ୍ୟ (tributary state) ଭାବେ ରହିଥିଲା। ଵାହ୍ୟତଃ ସେମାନେ କ୍ଵିଙ୍ଗ୍‌କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଉଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଭିତରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ କୋରିଆ ନିଜକୁ ବାହାର ଦେଶରୁ ବହୁତ ଅଂଶରେ ଅଲଗା ରଖିଥିଲା, ଯାହାକୁ “Hermit Kingdom” ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

କିନ୍ତୁ ଊନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ପରିସ୍ଥିତି ବଦଳିଗଲା। ପଶ୍ଚିମ ଦେଶ ଓ ଜାପାନ କୋରିଆକୁ ଵାଣିଜ୍ୟ ଓ ରାଜନୈତିକ ସମ୍ପର୍କ ପାଇଁ ପଥ ଖୋଲିଵାକୁ ଚାପ ପକାଇଲେ। କ୍ଵିଙ୍ଗ୍ ରାଜଵଂଶ ଦୁର୍ଵଳ ହେଵାରୁ କୋରିଆ ନିଜର ପୁରୁଣା ରକ୍ଷକକୁ ହରାଇଲା। ପ୍ରଥମ "ଚୀନୀ ଜାପାନୀ ମହାସମର" ପରେ କୋରିଆ ଉପରେ କ୍ଵିଙ୍ଗ୍‌ର ପ୍ରଭାବ ପ୍ରାୟ ଶେଷ ହେଲା ଏଵଂ ଜାପାନ କୋରିଆରେ ନିଜ ପ୍ରଭାବ ବଢ଼ାଇଵାକୁ ଲାଗିଲା। ଏହାର ଶେଷ ପରିଣାମ ହେଲା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତର। ୧୯୧୦ ମସିହାରେ ଜାପାନ, କୋରିଆକୁ ଅଧିକାର କରିନେଲା, ଯାହା ସହିତ ଜୋସନ୍ ରାଜଵଂଶର ଅନ୍ତ ଘଟିଲା ଏଵଂ କୋରିଆ ନିଜର ସ୍ୱାଧୀନତା ହରାଇଲା। ତେବେ ୧୯୪୫ ମସିହାରେ ଦ୍ଵିତୀୟ ଵିଶ୍ଵଯୁଦ୍ଧରେ ଜାପାନର ପରାଜୟ ସହିତ କୋରିଆ ପୁଣି ସ୍ୱାଧୀନତା ପାଇଲା କିନ୍ତୁ 38° ଅକ୍ଷାଂଶ ରେଖା ଅନୁସାରେ କୋରିଆକୁ ଦୁଇ ଭାଗରେ ଭାଗ କରାଗଲା । ଉତ୍ତର ଭାଗଟି ସୋଭିଏତ୍ ୟୁନିଅନ୍ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରହିଲା ଏଵଂ ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗକୁ ଆମେରିକା ନିଜ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରଖିଲା । ତଥାପି ତିନିଶହ ଵର୍ଷ ବିତିଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଉଭୟ କୋରିଆ ଦେଶର ଲୋକମାନେ ଆଜି ବି କ୍ଵିଙ୍ଗ୍‌ମାନଙ୍କୁ ଏକ ଆକ୍ରମଣକାରୀ ଶକ୍ତି ରୂପେ ଵିଚାର କରନ୍ତି । ଵିଶେଷତଃ ଦକ୍ଷିଣ କୋରିଆର ଲୋକମାନେ ଆଧୁନିକ ସାହିତ୍ୟ ଓ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ କ୍ଵିଙ୍ଗ୍‌ମାନଙ୍କର କୋରିଆର ଲୋକମାନଙ୍କ ଉପରେ କରିଥିଵା ଇତିହାସ ସହିତ ଵର୍ତ୍ତମାନ ପିଢ଼ିକୁ ପରିଚିତ କରାଇଛନ୍ତି ।‌ କୋରିଆର ଲୋକମାନେ ଜାପାନୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଇମ୍ଜୀନ୍ ଯୁଦ୍ଧ ଓ ୧୯୧୦ରୁ ୧୯୪୫ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୋରିଆକୁ ପରାଧୀନ କରିଥିଵାରୁ ଘୃଣା ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖନ୍ତି । ଏକାଧିକ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଓ ଧାରାଵାହିକରେ କୋରିଆର ଲୋକମାନେ କ୍ଵିଙ୍ଗ୍ ଓ ଜାପାନୀମାନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣକାରୀ ଶକ୍ତି ରୂପେ ଚିତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି । ମୋଟ୍ ଉପରେ କହିଵାକୁ ଗଲେ କୋରିଆର ଲୋକମାନେ ନିଜ ଦେଶ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଵା ଆକ୍ରମଣକାରୀମାନଙ୍କୁ କେବେ ଭୁଲି ନାହାଁନ୍ତି । 

ଅସ୍ତୁ କୋରିଆ ଉପରେ ଜାପାନୀ ଓ କ୍ଵିଙ୍ଗ୍‌ ଆକ୍ରମଣକୁ ଆମେ ଓଡ଼ିଶା ଉପରେ ମୋଗଲ୍ ଓ ଵର୍ଗୀ ମରହଟ୍ଟା ଆକ୍ରମଣ ସହିତ ତୁଳନା କରିପାରିଵା । ଉଭୟ ଜାପାନୀ କ୍ଵିଙ୍ଗ୍ ଆକ୍ରମଣ ସମୟରେ କୋରିଆର ଲୋକମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅକଥନୀୟ ଅତ୍ୟାଚାର ହୋଇଥିଲା । ଝିଅଵୋହୂଙ୍କର ବଳାତ୍କାର ହୋଇଥିଲା। ଅନେକ କୋରିଆନ୍ ଲୋକେ ଦାସ ହୋଇ କ୍ଵିଙ୍ଗ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟକୁ ଚାଲାଣ ହୋଇଥିଲେ । କୋରିଆର ଦାସମାନେ କ୍ଵିଙ୍ଗ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ସଂଗଠିତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭାଗ ନେଵାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ । କୋରିଆର ଗାଆଁଗଣ୍ଡା ଲୁଟ୍ ହୋଇଥିଲା । 

ଠିକ୍ ଏହିପରି ଓଡ଼ିଶାର ଇତିହାସରେ ମଧ୍ୟ ମୋଗଲ୍ ଓ ମରାଠା ଆକ୍ରମଣ ଏକ ଦୁଃଖଦ ଅଧ୍ୟାୟ ରୂପେ ପରିଚିତ। ମୋଗଲ୍ ଓ ବଙ୍ଗାଳୀ ପଠାଣମାନେ ଓଡ଼ିଶା ଉପରେ ବାରମ୍ବାର ଆକ୍ରମଣ କରି ଲୁଣ୍ଠନ କରିଥିଲେ । ଅନେକ ମନ୍ଦିର ଭାଙ୍ଗି ଦେଇଥିଲେ । ଝିଅଵୋହୂଙ୍କ ଅସ୍ମତ ଲୁଣ୍ଠନ କରିଥିଲେ । ଓଡ଼ିଶାର ଜମିବାଡ଼ି ଉପରେ କବ୍ଜା କରି ପଠାଣିଆ ଗାଆଁ ଗଣ୍ଡା ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ । ଏହାପରେ ଆସିଲେ ମରହଟ୍ଟା ଶାସକ । ଏମାନେ ଗାଆଁ ଗଣ୍ଡା ଲୁଣ୍ଠନ କରିଵାକୁ ଵର୍ଗୀସେନା ଗଠନ କରିଥିଲେ । କଂସା ପିତ୍ତଳ ବି ଛାଡ଼ୁନଥିଲେ । ଭୟରେ ଓଡ଼ିଆ ଲୋକମାନେ ନିଜକୁ ଦରିଦ୍ର ଦେଖାଇ ଚାଳଘରେ ରହିଵା ଆରମ୍ଭ କଲେ । ଗ୍ରାମ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଲୋକମାନେ ଭୟରେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପଳାଇଯାଉଥିଲେ, ଚାଷବାସ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଉଥିଲା ଓ ଅର୍ଥନୀତି ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ୁଥିଲା। ଶ୍ରୀମନ୍ଦିର ଯାତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଉପରେ ଯାତ୍ରୀକର ଲଗାଯାଇଥିଲା । କରଦ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ଦୁଇଗୁଣ ତିନିଗୁଣ ଚଉଠ ଆଦାୟ ହେଉଥିଲା । ଵିଶେଷତଃ ଗଡ଼ଜାତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଵର୍ଗୀ ଲୁଣ୍ଠନକାରୀଙ୍କ ଅତ୍ୟାଚାର ନିର୍ଯାତନା ଅତିଶୟ ହୋଇଥିଲା । 

ଏହା କୋରିଆର ଅଵସ୍ଥା ସହିତ ଅନେକ ଦିଗରେ ସମାନ ଦେଖାଯାଏ। ଉଭୟ ଓଡ଼ିଶା ଓ କୋରିଆରେ ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ ସର୍ଵାଧିକ କଷ୍ଟ ଭୋଗ କରିଥିଲେ। ମହିଳା, ଶିଶୁ ଓ କୃଷକମାନେ ଲୁଟ୍, ଅତ୍ୟାଚାର ଓ ବନ୍ଦୀତ୍ୱର ଶିକାର ହୋଇଥିଲେ। ଗ୍ରାମ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସାମାଜିକ ଜୀବନ ସ୍ଥିର ରହିପାରିନଥିଲା। ଏହା ସହିତ ଉଭୟ ଓଡ଼ିଶା ଓ କୋରିଆରେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମନରେ ଭୟ, ଅସନ୍ତୋଷ ଓ ଅପମାନର ଭାବନା ଗଢ଼ିଉଠିଥିଲା, ଯାହା ପରେ ସାହିତ୍ୟ ଓ ଲୋକସଂସ୍କୃତିରେ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇଛି। ତଥାପି, ଏହି ଦୁଇ ଘଟଣାରେ କିଛି ମୂଳ ପାର୍ଥକ୍ୟ ମଧ୍ୟ ରହିଛି। କୋରିଆ କ୍ୱିଙ୍ଗ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଅନୁଗତ ରାଜ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜର ରାଜା ଓ ପ୍ରଶାସନକୁ ରଖିପାରିଥିଲା, ଯାହା ତାହାକୁ ଏକ ପରିମିତ ସ୍ୱାୟତ୍ତତା ଦେଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଶାରେ ମୋଗଲ୍ ଶାସନ ସିଧାସଳଖ ଥିଲା ଏଵଂ ପରେ ମରାଠା ଆକ୍ରମଣ ଯୋଗୁଁ ଅଵସ୍ଥା ଅଧିକ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଓଡ଼ିଶାରେ ରାଜା ରହିଲେ ବି ସେମାନଙ୍କର ସ୍ଵାୟତ୍ତତା ନଥିଲା ‌। ଏହି କାରଣରୁ ଓଡ଼ିଶାର ରାଜନୈତିକ ସ୍ଥିତି କୋରିଆ ତୁଳନାରେ ଅଧିକ ଅସ୍ଥିର ଥିଲା। 

କୋରିଆର ଲୋକମାନେ ଜାପାନୀ ଓ କ୍ଵିଙ୍ଗ୍‌ ଆକ୍ରମଣକୁ ଭୁଲି ନାହାନ୍ତି ଏଵଂ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର,ଡ୍ରାମା ସିରିଜ୍ ଏଵଂ ସାହିତ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ତାକୁ ଆଜି ବି ସ୍ମରଣୀୟ କରି ରଖିଛନ୍ତି ‌।‌ The Fortress,The Night Owl,The Swordsman,Monstrum,War of the Arrows ଓ Rampant ଭଳି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ତଥା The Three Musketeers,My dearest,Cruel Palace: War of Flowers,Splendid Politics / Hwajung ,Iljimae, The Slave Hunters / Chuno,Captivating the King ସିରିଜରେ କ୍ଵିଙ୍ଗର ଆକ୍ରମଣ ସମୟର କାହାଣୀକୁ ନାଟ୍ୟରୂପ ଦିଆଯାଇଛି । KBS ଚ୍ୟାନେଲ୍‌ର "The History Lands" କିମ୍ବା "Historical Talk" ର 'Byeongja Horan' ସ୍ପେଶାଲ୍ ଏପିସୋଡ୍‌ଗୁଡ଼ିକରେ ସେ ସମୟର ଅତ୍ୟାଚାରକୁ ଡକ୍ୟୁମେଣ୍ଟରୀ ଶୈଳୀରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଛି । 

କିନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଶାରେ? କିଛି ପୁରୁଣା ସାହିତ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଲେ ଓଡ଼ିଶାର ଲୋକେ ମୋଗଲ ଓ ମରାଠା ଆକ୍ରମଣକାରୀ ଲୁଣ୍ଠନକାରୀଙ୍କ ଅତ୍ୟାଚାର ନିର୍ଯାତନାକୁ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭଲ ଭାବରେ ସମାଜର ସାମ୍ନାକୁ ଆଣି ପାରି ନାହାନ୍ତି । ବଡ଼ ପରଦା ହେଉ ଵା ସାନ ପରଦା ହେଉ ଓଡ଼ିଶା ଉପରେ ମରାଠୀ ଆକ୍ରମଣର କାହାଣୀକୁ ନାଟ୍ୟରୂପ ଦିଆଯାଇନାହିଁ । ଏହାର ଫଳସ୍ୱରୂପ ଆଜି ଓଡ଼ିଶାର ସାଧାରଣ ଓଡ଼ିଆଟିଏ ମରହଟ୍ଟା ଵର୍ଗୀଙ୍କୁ ହିନ୍ଦୁରକ୍ଷକ ମନେ କରୁଛି । ଵର୍ଗୀମାନେ ମରାଠୀ ସୈନିକ ନୁହେଁ ଵରଂ ପଠାଣ ଥିଲେ ବୋଲି କିଛି ଓଡ଼ିଆ ମନେ କରୁଛନ୍ତି । ମରାଠୀମାନେ ସେହି ସମୟରେ ପଠାଣଙ୍କଠାରୁ ଓଡ଼ିଶାକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ ଏଵଂ ଅନେକ ଜନହିତକର କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ବୋଲି ଓଡ଼ିଶାର କେତେକ ତଥାକଥିତ ମୂର୍ଖ ବୁଦ୍ଧିଜୀଵୀ ମତ ପୋଷଣ କରୁଛନ୍ତି । ଓଡ଼ିଶାର ଇତିହାସକୁ ନେଇ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଵା ଏହିସବୁ ଭ୍ରମାତ୍ମକ ଧାରଣା ଏଵଂ ବୌଦ୍ଧିକ ନିଷ୍କ୍ରିୟତା ଆମ ଆତ୍ମସମ୍ମାନ ପ୍ରତି ଏକ ବଡ଼ ଆଘାତ। ଇତିହାସକୁ ଭୁଲିଯିଵାର ପରିଣାମ ସ୍ୱରୂପ, ଓଡ଼ିଶା ଆଜି ନିଜର ଵୀରତ୍ୱ ଓ ଦୁଃଖକଷ୍ଟର ପ୍ରକୃତ ଗାଥାକୁ ଆଧୁନିକ ପିଢ଼ି ପାଖରେ ପହଞ୍ଚାଇଵାରେ ବିଫଳ ହୋଇଛି।

କୋରିଆ ନିଜର ଅପମାନର ଇତିହାସକୁ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଓ ନାଟକରେ ଦେଖାଇ ଭଵିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ପ୍ରେରଣା ସଂଗ୍ରହ କରୁଛି ମାତ୍ର ଓଡ଼ିଆ ଜାତି ନିଜ କ୍ଷତକୁ ସ୍ମରଣ କରିଵା ତ ଦୂରର କଥା ଵରଂ ଶୋଷକମାନଙ୍କୁ ଗୌରଵାନ୍ୱିତ କରିଵାରେ ଵ୍ୟସ୍ତ। କୋରିଆ ଏବଂ ଓଡ଼ିଶାର ଏହି ଦୁଇଟି ସମାନ୍ତରାଳ ଇତିହାସ ଆମକୁ ଏକ ବଡ଼ ସତ୍ୟ ଶିଖାଏ—"ଯେଉଁ ଜାତି ନିଜ ଇତିହାସର କ୍ଷତ ଓ ଶତ୍ରୁକୁ ଚିହ୍ନିପାରେ ନାହିଁ, ସେ ନିଜର ପରିଚୟ ହରାଇ ବସେ।" 

କୋରିଆ ନିଜର ସାଂସ୍କୃତିକ ପ୍ରତିରୋଧ ଏଵଂ ସାହିତ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ନିଜକୁ ଵିଶ୍ୱ ଦରବାରରେ ଏକ ସ୍ୱାଭିମାନୀ ଜାତି ଭାବେ ଠିଆ କରିପାରିଛି। ସେମାନେ ନିଜର ଅତୀତକୁ ଭୁଲିନାହାନ୍ତି ଵରଂ ତାକୁ ନିଜ ଆତ୍ମସମ୍ମାନର ଢାଲ କରିଛନ୍ତି। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ଓଡ଼ିଶାକୁ ଆଜି ନିଜର ସାଂସ୍କୃତିକ ନିଦ୍ରାରୁ ଜାଗିଵାକୁ ହେଵ। କେବଳ ପୁରୁଣା ପୋଥିର କିଛି ପୃଷ୍ଠାରେ ମୋଗଲ ଓ ମରାଠା ଆକ୍ରମଣକୁ ସୀମିତ ନରଖି, ଆମ ସିନେମା, ନାଟକ, ଡକ୍ୟୁମେଣ୍ଟରୀ ଏଵଂ ଆଧୁନିକ ସାହିତ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ଏହି ସତ୍ୟକୁ ସାମ୍ନାକୁ ଆଣିଵାକୁ ହେବ। ଵର୍ଗୀ ଅତ୍ୟାଚାରର କାହାଣୀ କେଵଳ କେତେକ ହାତଗଣତି ବହିରେ ସୀମିତ ନରଖି, ଓଡ଼ିଆ ସଂଗ୍ରାମର ଏକ ପ୍ରାମାଣିକ ଦଲିଲ୍ ଭାବେ ଲୋକଲୋଚନକୁ ଆଣିଵା ଉଚିତ୍।

କ୍ୱିଙ୍ଗ୍ ଓ ଜାପାନୀ ଆକ୍ରମଣ କୋରିଆକୁ ଭୌଗୋଳିକ ଭାବେ ଦୁର୍ଵଳ କରିଥିଲା ସତ, କିନ୍ତୁ ସାଂସ୍କୃତିକ ଭାବେ ଅଜେୟ କରିଦେଲା। ଓଡ଼ିଶା ମଧ୍ୟ ମୋଗଲ ଓ ମରାଠାମାନଙ୍କର ଅକଥନୀୟ ଅତ୍ୟାଚାର ସତ୍ତ୍ୱେ ନିଜର ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତି ଏଵଂ ଓଡ଼ିଆ ସ୍ଵାଭିମାନକୁ ବଞ୍ଚାଇ ରଖିପାରିଛି। ଏହି ସଂଘର୍ଷର କାହାଣୀକୁ ଯଥାର୍ଥ ରୂପେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଵା ହିଁ ଆମ ପୂର୍ଵପୁରୁଷଙ୍କ ପ୍ରତି ସତ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାଞ୍ଜଳି ହେଵ ଏଵଂ ଏହା ହିଁ ଓଡ଼ିଆ ଜାତୀୟ ସ୍ୱାଭିମାନକୁ ପୁନର୍ଜୀଵିତ କରିଵ ।

କାହିଁକି ପଚାଶ ଦଶକରେ ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିରେ ତେଲୁଗୁ ଲୋକେ ରଥଯାତ୍ରା ସମୟରେ ରଥ ପୋଡ଼ି ଦେଇଥିଲେ ?

ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡି, ଦକ୍ଷିଣ ଓଡ଼ିଶାର ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଓ ସମୃଦ୍ଧ ଗଡ଼ଜାତ ଥିଲା, ଯାହା ଗଙ୍ଗଵଂଶୀୟ ଗଜପତି ରାଜାମାନଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ଶାସିତ ହୋଇଆସୁଥିଲା। ଏହି ଅଞ୍ଚଳଟି ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ଭୌଗୋଳିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଓଡ଼ିଶା ଓ ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶର ସୀମାନ୍ତରେ ଅଵସ୍ଥିତ ଥିଵାରୁ ଏଠାରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଓଡ଼ିଆ ଓ ତେଲୁଗୁ ଭାଷାଭାଷୀ ଜନସାଧାରଣ ଏକାଠି ଵାସ କରୁଥିଲେ। ରାଜପରିଵାରର ପୃଷ୍ଠପୋଷକତାରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା, କାଵ୍ୟ, ନାଟକ, କଳା ଓ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତିର ଯେଉଁ ଅଭ୍ୟୁଦୟ ଘଟିଥିଲା, ତାହା ସମଗ୍ର ଓଡ଼ିଶାରେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରିଥିଲା।

ଊନଵିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଆଡ଼କୁ ଏଵଂ ଵିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ, ମଦ୍ରାସ ପ୍ରେସିଡେନ୍ସି ଅଧୀନରେ ଥିଵା ଏହି ସୀମାନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଇଂରେଜ ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ତେଲୁଗୁ ଭାଷାକୁ ପ୍ରଶାସନିକ ଓ ଶିକ୍ଷାଗତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଏହାର ପ୍ରତିରୋଧ କରି ମହାରାଜା ଗୌରଚନ୍ଦ୍ର ଗଜପତି ଏଵଂ ପରଵର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ମହାରାଜା କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଗଜପତି ନାରାୟଣ ଦେଵ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଓ ସଂସ୍କୃତିର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଵ୍ରତୀ ହୋଇଥିଲେ। ୧୯୩୬ ମସିହାରେ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଗଠନ ସମୟରେ ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିର ଭୌଗୋଳିକ ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜଟିଳ ସମସ୍ୟା ଭାବେ ଉଭା ହୋଇଥିଲା। ମହାରାଜା କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଗଜପତିଙ୍କ ନିରଵଚ୍ଛିନ୍ନ ସଂଗ୍ରାମ, ଦୂରଦୃଷ୍ଟି ଏଵଂ ଲଣ୍ଡନର ଗୋଲଟେବୁଲ ଵୈଠକରେ ଦୃଢ଼ ଉପସ୍ଥାପନା ଯୋଗୁଁ ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡି ସହର ଓ ଏହାର ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳ ଓଡ଼ିଶାରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହୋଇପାରିଥିଲା। ତେବେ ମଦ୍ରାସ ପ୍ରେସିଡେନ୍ସିର ଦୀର୍ଘ ଶାସନ ଏଵଂ ଆନ୍ଧ୍ର ସହ ଥିଵା ସୀମାନ୍ତ ଵାଣିଜ୍ୟିକ ସମ୍ପର୍କ ଯୋଗୁଁ ସହରରେ ତେଲୁଗୁ ଭାଷାଭାଷୀଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଯଥେଷ୍ଟ ଅଧିକ ଥିଲା। ଏହି ଦ୍ଵିଭାଷୀ ପରିଵେଶ ଭିତରେ ଶାନ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ସହାଵସ୍ଥାନ ରହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସ୍ଵାଧୀନତା ପରଵର୍ତ୍ତୀ ଭାଷାଗତ ରାଜ୍ୟ ଗଠନର ରାଜନୈତିକ ସ୍ରୋତ ଏହି ଶାନ୍ତିକୁ ଗୁରୁତର ଭାବେ ଵ୍ୟାହତ କରିଥିଲା।

ସ୍ଵାଧୀନତା ପରଵର୍ତ୍ତୀ ଭାରତରେ ଭାଷା ଆଧାରରେ ରାଜ୍ୟ ଗଠନ ପାଇଁ ଦାବି ସମଗ୍ର ଦେଶରେ ଜୋର୍ ଧରିଥିଲା। ୧୯୫୨ ମସିହାରେ ଆନ୍ଧ୍ର ପ୍ରଦେଶକୁ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ରାଜ୍ୟ କରିଵା ଦାବିରେ ପୋଟ୍ଟି ଶ୍ରୀରାମୁଲୁଙ୍କ ଆତ୍ମାହୁତି ପରେ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତରେ ଵ୍ୟାପକ ଭାଷାଗତ ଆନ୍ଦୋଳନ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା। 

ଏହାର ଫଳସ୍ଵରୂପ ୧୯୫୩ ମସିହାରେ ଭାରତ ସରକାର ଫଜଲ୍ ଅଲ୍ଲୀଙ୍କ ଅଧ୍ୟକ୍ଷତାରେ, ହୃଦୟନାଥ କୁଞ୍ଜରୁ ଓ କେ. ଏମ୍. ପାଣିକ୍କରଙ୍କୁ ନେଇ "ରାଜ୍ୟ ପୁନର୍ଗଠନ ଆୟୋଗ" ଗଠନ କଲେ। ଏହି ଆୟୋଗ ଵିଭିନ୍ନ ରାଜ୍ୟର ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ଏହି ସମୟରେ ଆନ୍ଧ୍ର ମହାସଭା ଏଵଂ ତେଲୁଗୁ ଜାତୀୟତାଵାଦୀ ନେତାମାନେ ଦାବି କଲେ ଯେ ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡି, ବ୍ରହ୍ମପୁର, କୋରାପୁଟ, ଗୁଣୁପୁର ଓ ରାୟଗଡ଼ାର କେତେକ ଅଞ୍ଚଳକୁ ନୂତନ ଭାବେ ଗଠିତ ହେଵାକୁ ଥିଵା ଆନ୍ଧ୍ର ପ୍ରଦେଶର ଶ୍ରୀକାକୁଲମ ଜିଲ୍ଲାରେ ମିଶାଯାଉ। ସେମାନଙ୍କର ଯୁକ୍ତି ଥିଲା ଯେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକରେ ତେଲୁଗୁ ଭାଷାଭାଷୀ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଅଧିକ ଏଵଂ ବାଣିଜ୍ୟିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏହା ଆନ୍ଧ୍ର ସହ ଓତଃପ୍ରୋତ ଭାବେ ଯୋଡ଼ିହୋଇ ରହିଛି। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ଓଡ଼ିଶାରେ ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀ, ମହାରାଜା କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଗଜପତି ଏଵଂ ଓଡ଼ିଆ ଜାତୀୟତାଵାଦୀ ନେତାମାନେ ଏହାର ତୀଵ୍ର ପ୍ରତିରୋଧ କଲେ।

୧୯୫୩ରୁ ୧୯୫୬ ମସିହା ମଧ୍ୟରେ ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡି ଏକ ପ୍ରକାର ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲା। ଗୋଟିଏ ପଟେ ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶରେ ମିଶିଵା ପାଇଁ ତେଲୁଗୁ ସଂଗଠନଗୁଡ଼ିକର ଶୋଭାଯାତ୍ରା ଓ ଆନ୍ଦୋଳନ, ଅନ୍ୟପଟେ ଓଡ଼ିଶାରେ ରହିଵା ପାଇଁ ଓଡ଼ିଆମାନଙ୍କର ପ୍ରତିଵାଦ। ସହରର ଵାତାଵରଣ ଦିନକୁ ଦିନ ଵିଷାକ୍ତ ହେଵାକୁ ଲାଗିଲା। ସୀମା ଆୟୋଗର ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କ ପରିଦର୍ଶନ ସମୟରେ ଦୁଇ ଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ହିଂସାତ୍ମକ ସଂଘର୍ଷ, ଢେଲାପଥର ମାଡ଼ ଓ ଗୋଷ୍ଠୀ ସଂଘର୍ଷ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା।

ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିରେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତି କେଵଳ ଏକ ଧାର୍ମିକ ଵିଶ୍ଵାସ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ନଥିଲା, ତାହା ଥିଲା ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା, ସଂସ୍କୃତି, ରାଜକୀୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଓ ଓଡ଼ିଆ ଜାତୀୟତାର ସର୍ଵୋଚ୍ଚ ଦୃଶ୍ୟମାନ ପ୍ରତୀକ।

ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିର ରଥଯାତ୍ରା ଗଜପତି ରାଜାମାନଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ପୃଷ୍ଠପୋଷକତାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଡ଼ମ୍ବରର ସହ ଆୟୋଜିତ ହେଉଥିଲା। ପୁରୀ ଭଳି ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ତିନୋଟି ଵିଶାଳ ରଥ—ତାଳଧ୍ଵଜ, ନନ୍ଦିଘୋଷ ଓ ଦେଵଦଳନ ନିର୍ମିତ ହେଉଥିଲା। ଏହି ରଥଗୁଡ଼ିକର ନିର୍ମାଣ, ଶୋଭାଯାତ୍ରା ଏଵଂ ବଡ଼ଦାଣ୍ଡରେ ଏହାର ଗଡ଼ିଵା ପ୍ରକ୍ରିୟା ସହରରେ ଓଡ଼ିଆ ସଂସ୍କୃତିର ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଓ ଗଜପତି ରାଜଵଂଶର ପ୍ରଭାଵକୁ ପ୍ରଦର୍ଶିତ କରୁଥିଲା।

ସୀମା ଆନ୍ଦୋଳନ ସମୟରେ ତେଲୁଗୁ ଉଗ୍ର ଆନ୍ଦୋଳନକାରୀମାନେ ଅନୁଭଵ କଲେ ଯେ ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିରେ ଓଡ଼ିଆମାନଙ୍କ ସାଂସ୍କୃତିକ ଆଧିପତ୍ୟ, ସ୍ଵାଭିମାନ ଓ ସଙ୍ଘଠନ ବଳର ମୂଳଉତ୍ସ ହେଉଛି ଏହି ରଥଯାତ୍ରା। ସେମାନଙ୍କ ଧାରଣା ଥିଲା ଯେ ଯଦି ଏହି ସାଂସ୍କୃତିକ ପ୍ରତୀକକୁ ଆଘାତ ଦିଆଯାଏ, ତେବେ ଓଡ଼ିଆମାନଙ୍କର ଆନ୍ଦୋଳନାତ୍ମକ ମନୋବଳ ଭାଙ୍ଗିଯିଵ ଏଵଂ ଅଞ୍ଚଳଟିକୁ ଆନ୍ଧ୍ର ପ୍ରଦେଶରେ ମିଶାଇଵା ପାଇଁ ବାଟ ପରିଷ୍କାର ହୋଇଯିଵ। ରଥଯାତ୍ରା ସମୟରେ ସମଗ୍ର ଜିଲ୍ଲାରୁ ହଜାର ହଜାର ଓଡ଼ିଆ ଲୋକ ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିର ବଡ଼ଦାଣ୍ଡରେ ଏକାଠି ହେଉଥିଲେ। ଏହି ଜନସମାଗମ ଓଡ଼ିଆ ଜାତୀୟତାର ଏକ ଵିଶାଳ ପ୍ରଦର୍ଶନୀ ଭାବେ ଉଭା ହେଉଥିଲା, ଯାହା ସୀମା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଲିପ୍ତ ତେଲୁଗୁ ନେତୃତ୍ଵକୁ ଵିଚଳିତ କରୁଥିଲା। ଫଳରେ, ସୀମା ସଂଗ୍ରାମର ରାଜନୈତିକ ଆକ୍ରୋଶ କ୍ରମଶଃ ସାଂସ୍କୃତିକ ପ୍ରତୀକଗୁଡ଼ିକ ଆଡ଼କୁ ମୋଡ଼ ନେଇଥିଲା।

୧୯୫୦ ଦଶକର ମଧ୍ୟଭାଗରେ, ଵିଶେଷ କରି ୧୯୫୪-୧୯୫୫ ମସିହାର ସୀମା ଆନ୍ଦୋଳନ ଚରମ ସୀମାରେ ପହଞ୍ଚିଥିଵା ସମୟରେ, ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିର ବଡ଼ଦାଣ୍ଡରେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖଦାୟକ ଓ କଳଙ୍କିତ ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା। ରଥଯାତ୍ରା ପୂର୍ଵରୁ ବଡ଼ଦାଣ୍ଡରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇ ରହିଥିଵା ରଥଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ତେଲୁଗୁ ଆନ୍ଦୋଳନକାରୀ ଓ ଅସାମାଜିକ ଗୋଷ୍ଠୀଙ୍କ ନଜର ପଡ଼ିଥିଲା।

ଉତ୍ତେଜନାପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିଵେଶ ମଧ୍ୟରେ, ରାତ୍ରିର ଅନ୍ଧକାର ଓ ଦଙ୍ଗାପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିସ୍ଥିତିର ସୁଯୋଗ ନେଇ ଉଗ୍ର ଆନ୍ଦୋଳନକାରୀମାନେ ବଡ଼ଦାଣ୍ଡରେ ଠିଆ ହୋଇଥିଵା ଵିଶାଳ କାଠ ରଥଗୁଡ଼ିକରେ ନିଆଁ ଲଗାଇ ଦେଇଥିଲେ। ଵିଶେଷ କରି ପ୍ରସିଦ୍ଧ "ତାଳଧ୍ଵଜ" ରଥ ଏଵଂ ଅନ୍ୟ ରଥଗୁଡ଼ିକ ଆଖିପିଛୁଳାକେ ଜଳି ଭସ୍ମୀଭୂତ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ରଥ ଦାହର ଏହି ଘଟଣା ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡି ସହରରେ ଏକ ଅଭୂତପୂର୍ଵ ସାମ୍ପ୍ରଦାୟିକ ଓ ଭାଷାଗତ ଦଙ୍ଗାର ରୂପ ନେଇଥିଲା। ରଥ ଜଳୁଥିଵାର ଦେଖି ଓଡ଼ିଆ ଜନସାଧାରଣ କ୍ରୋଧ ଓ ଶୋକରେ ଆଲୋଡ଼ିତ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲେ। ବଡ଼ଦାଣ୍ଡରେ ଦୁଇ ଗୋଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟରେ ମୁହାଁମୁହିଁ ସଂଘର୍ଷ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା। ଢେଲାପଥର ମାଡ଼, ଦୋକାନ ବଜାର ଭଙ୍ଗାରୁଜା ଏଵଂ ରକ୍ତାକ୍ତ ଆକ୍ରମଣରେ ସହରର ଶାନ୍ତି ଵ୍ୟାହତ ହୋଇଥିଲା। ପରିସ୍ଥିତିକୁ କାବୁ କରିଵା ପାଇଁ ପ୍ରଶାସନକୁ କର୍ଫ୍ୟୁ ଜାରି କରିଵାକୁ ତଥା ସଶସ୍ତ୍ର ପୋଲିସ ଵାହିନୀ ମୁତୟନ କରିଵାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା। ଏହି ରଥ ଦାହ କେଵଳ କାଠର ଗଠନକୁ ଜାଳି ନଥିଲା ଵରଂ ସେହି ଅଞ୍ଚଳର ଓଡ଼ିଆ ଓ ତେଲୁଗୁ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ମଧ୍ୟରେ ଥିଵା ସାମାଜିକ ସୌହାର୍ଦ୍ଦ୍ୟକୁ ଗୁରୁତର ଭାବେ କ୍ଷତାକ୍ତ କରିଦେଇଥିଲା।

ବଙ୍ଗାଳୀମାନେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ମାରିଦେଵାକୁ ଉଦ୍ୟମ କରିଥିଲେ, ଓଡ଼ିଶାର କଵି,ଦରଵ ଓ ମନ୍ଦିର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚୋରାଇ ନେଵାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ। ବଙ୍ଗାଳୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଓଡ଼ିଆଙ୍କର ଭାଷା-ସଂସ୍କୃତି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଗୁରୁତର ଵିଵାଦ ସତ୍ତ୍ଵେ, ବଙ୍ଗାଳୀମାନେ କେବେହେଲେ ବି ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ରଥରେ ନିଆଁ ଲଗାଇନଥିଲେ କିମ୍ବା ରଥଯାତ୍ରାକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିନଥିଲେ। ବଙ୍ଗରେ ତ ଶତାବ୍ଦୀ ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ରଥଯାତ୍ରାର ଏକ ସମାନ୍ତରାଳ ଓ ସମୃଦ୍ଧ ପରମ୍ପରା ଗଢ଼ିଉଠିଛି। ହୁଗୁଳି ଜିଲ୍ଲାର ମାହେଶ ରଥଯାତ୍ରା ୧୩୯୬ ମସିହାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ପୁରୀ ପରେ ଭାରତର ଅନ୍ୟତମ ପ୍ରାଚୀନ ରଥଯାତ୍ରା ଭାବେ ପରିଚିତ। ସେହିପରି ଗୁପ୍ତିପଡ଼ା, ଧାନ୍ୟକୁଡ଼ିଆ ଓ ମହିଷାଦଳ ଭଳି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକରେ ଵିଶାଳ ରଥଯାତ୍ରା ପାଳିତ ହୁଏ। ବଙ୍ଗର ଗାଁ ଓ ନଗରଗୁଡ଼ିକରେ ରଥଯାତ୍ରା ଦିନ ଛୋଟ ଛୋଟ ଶିଶୁମାନେ କାଠ, ପିତ୍ତଳ କିମ୍ବା କାଗଜର ସାନ ସାନ ରଥ ସଜାଇ ବାଜା ବଜାଇ ଗଡ଼ାନ୍ତି, ଆଉ ପାମ୍ପଡ଼-ଜିଲାପିର ମେଳା ଜମେ। କିନ୍ତୁ ତେଲୁଗୁମାନେ ଆଞ୍ଚଳିକଵାଦର ଅନ୍ଧପୁଟୁଳି ଆଖିରେ ବାନ୍ଧି ଏତେ ମାତ୍ରାରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଗଲେ ଯେ ହିନ୍ଦୁ ହେଇ ବି ହିନ୍ଦୁ ଦେଵତାଙ୍କର ରଥ ଜାଳିଦେଲେ । ଏଥିରୁ ତେଲୁଗୁ ଲୋକଙ୍କ ଦାନଵୀୟ ଚରିତ୍ର ଏଵଂ ବଙ୍ଗାଳୀମାନଙ୍କ ମାନଵୀୟ ଚରିତ୍ର ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ । 

ଅସ୍ତୁ ପଚାଶ ଦଶକର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିରେ ତେଲୁଗୁ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ହୋଇଥିଵା ରଥ ଦାହର ଭୟାଵହତା ଏଵଂ ତାହାକୁ କେନ୍ଦ୍ର କରି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଵା ଗୁରୁତର ଆଇନ ଶୃଙ୍ଖଳା ସଙ୍କଟକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି ପ୍ରଶାସନ, ରାଜପରିଵାର ଏଵଂ ସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରମୁଖ ଵ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଏକ କଠୋର ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଵାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ। ପୁନଃ ହିଂସାକାଣ୍ଡ ଏଵଂ ରଥଗୁଡ଼ିକର ସୁରକ୍ଷା ଅଭାବକୁ ଏଡ଼ାଇଵା ପାଇଁ ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିରେ ତିନୋଟି ଵିଶାଳ ରଥର ଗଡ଼ିଵା ପରମ୍ପରାକୁ ଅନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାଳ ପାଇଁ ସ୍ଥଗିତ ରଖାଗଲା।

ତେବେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ନୀତିକାନ୍ତି ଓ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରା ଯେପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବନ୍ଦ ନହୁଏ, ସେଥିପାଇଁ ଏକ ଵିକଳ୍ପ ଵ୍ୟଵସ୍ଥା କରାଗଲା। ତିନୋଟି ବଡ଼ ରଥ ବଦଳରେ "ଅର୍ଜୁନ କାର" ଵା "ସାନ ରଥ" ନାମକ ଗୋଟିଏ ଛୋଟ କାଠ ରଥରେ ହିଁ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଵିଗ୍ରହମାନଙ୍କୁ ବିଜେ କରାଇ ରଥଯାତ୍ରା ସମ୍ପାଦନ କରାଗଲା। ଏହି ସାନ ରଥଟି ଆକାରରେ ଛୋଟ ଥିଵାରୁ ଏହାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିଵା ଏଵଂ କମ୍ ସଂଖ୍ୟକ ଆରକ୍ଷୀଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଵା ସହଜ ହୋଇଥିଲା। ଦୀର୍ଘ ଦଶନ୍ଧି ଦଶନ୍ଧି ଧରି, ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିର ବଡ଼ଦାଣ୍ଡରେ ତିନୋଟି ରଥ ଗଡ଼ିଵା ବନ୍ଦ ରହିଥିଲା। ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିର ଯେଉଁ ବଡ଼ଦାଣ୍ଡ ଦିନେ ତିନି ରଥର ଜୟଘୋଷରେ ମୁଖରିତ ହେଉଥିଲା,ଯୋଉ ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିର ରଥଯାତ୍ରା ଦିନେ ପୁରୀ ରଥଯାତ୍ରା ସହିତ ପ୍ରତିଯୋଗିତା କରୁଥିଲା ତାହା କେଵଳ ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ରଥର ନୀରଵ ଯାତ୍ରାର ସାକ୍ଷୀ ହୋଇ ରହିଗଲା। ଏହି ସ୍ଥଗିତାଦେଶ କେଵଳ ସୁରକ୍ଷାର ଆଵଶ୍ୟକତା ନଥିଲା, ତାହା ଥିଲା ଐତିହାସିକ କ୍ଷତର ଏକ ନୀରଵ ପ୍ରତୀକ। ପଚାଶ ଦଶକର ତେଲୁଗୁ ଓ ଓଡ଼ିଆ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହୋଇଥିଵା ଵିଵାଦ ଯୋଗୁଁ ଆଜି ବି ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡି ଅଞ୍ଚଳରେ ଉଭୟ ଗୋଷ୍ଠୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ପରିମାଣରେ ହିଂସା ଦ୍ୱେଷ ଭାଵ ରହିଛି ବୋଲି ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକମାନେ କୁହନ୍ତି । 

ତେବେ ପ୍ରାୟ ଚାରି ପାଞ୍ଚ ଦଶନ୍ଧି ଧରି ତିନି ରଥର ନିର୍ମାଣ ବନ୍ଦ ରହିଵା ଫଳରେ ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିର ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ରଥ ଶିଳ୍ପ ଓ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଵିଲୁପ୍ତ ହୋଇଗଲା। ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିର ରଥ ନିର୍ମାଣ ଶୈଳୀ ପୁରୀଠାରୁ ଅନେକାଂଶରେ ଭିନ୍ନ ଓ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଥିଲା। ଏହା ଦକ୍ଷିଣ ଓଡ଼ିଶାର କାଠ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ, କୁନ୍ଦ କାମ ଓ ପୀଢ଼ ସ୍ଥାପତ୍ୟର ଏକ ଅନନ୍ୟ ନିଦର୍ଶନ ଥିଲା। ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡି ରଥଗୁଡ଼ିକର ନିର୍ମାଣରେ ଵ୍ୟଵହୃତ ହେଉଥିଵା ଦୁଆରଘୋଡ଼ା, ଦ୍ଵାରପାଳ ପଟ୍ଟ, ନାହାକ, ଜଳକନ୍ୟା, ପାର୍ଶ୍ଵଦେଵତା ଓ କୁନ୍ଦ କାମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ କଳାତ୍ମକ ଥିଲା। ସ୍ଥାନୀୟ ମହାରାଣା ଓ ଵିଶ୍ଵକର୍ମା କାରିଗରମାନେ ଵଂଶାନୁକ୍ରମିକ ଭାବେ ଏହି ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଶିଳ୍ପକଳାକୁ ଜୀଵିତ ରଖିଥିଲେ। ରଥର ଉପରିଭାଗ ପୀଢ଼ ଆକୃତିର ହୋଇଥିଵାରୁ ଏହା ଦକ୍ଷିଣୀ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଓ ଓଡ଼ିଶୀ ସ୍ଥାପତ୍ୟର ଏକ ପୁରୋଧା ମିଶ୍ରଣ ଥିଲା। ରଥରେ ଵ୍ୟଵହୃତ ହେଉଥିଵା ପଞ୍ଚରଙ୍ଗୀ କପଡ଼ାର ମାଣ୍ଡଣି ମଧ୍ୟ ଏହାର ନିଜସ୍ଵ ପରିଚୟ ଦେଉଥିଲା। ତେବେ ରଥ ନିର୍ମାଣ ବନ୍ଦ ହୋଇଯିଵା ଫଳରେ କାରିଗରମାନେ ଜୀଵିକା ହରାଇଲେ। ଅନେକ କାରିଗର ପରିଵାର ଅନ୍ୟ ଵ୍ୟଵସାୟ ଆପଣାଇଲେ କିମ୍ବା ଅଞ୍ଚଳ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ। ଫଳରେ ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଥିଵା ସୂକ୍ଷ୍ମ କାଠ ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟ ଓ କୁନ୍ଦ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟର ଜ୍ଞାନ ପରଵର୍ତ୍ତୀ ପିଢ଼ିକୁ ହସ୍ତାନ୍ତର ହୋଇପାରିଲା ନାହିଁ। ତେଲୁଗୁ ଲୋକଙ୍କ ପାଗଳାମି ଯୋଗୁଁ ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିର ରଥ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୋପ ପାଇଗଲା । 

ନିକଟ ଅତୀତରେ ସାଂସ୍କୃତିକ ପ୍ରେମୀ, ସ୍ଥାନୀୟ ନାଗରିକ ଓ ପ୍ରଶାସନର ଉଦ୍ୟମରେ ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିରେ ପୁନର୍ଵାର ତିନୋଟି ରଥର ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଛି। ବଡ଼ଦାଣ୍ଡରେ ପୁଣିଥରେ ତିନି ରଥର ଘର୍ଘର ନାଦ ଶୁଣାଯାଉଛି, ଯାହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏକ ଆନନ୍ଦର ଵିଷୟ। ତେବେ ଏହି ପୁନରୁଦ୍ଧାର ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ସାଂସ୍କୃତିକ ସଙ୍କଟ ଦେଖାଦେଇଛି। ଵର୍ତ୍ତମାନ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଉଥିଵା ରଥଗୁଡ଼ିକରେ ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିର ପ୍ରାଚୀନ ଶୈଳୀ, ସୂକ୍ଷ୍ମ କୁନ୍ଦ କାମ, ପଞ୍ଚରଙ୍ଗୀ କପଡ଼ା ଓ ପୀଢ଼ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ବଦଳରେ ପୁରୀ ରଥର ସଂରଚନାକୁ ଅନ୍ଧଭାବେ ଅନୁକରଣ କରାଯାଉଛି। ଫଳରେ, ଆମେ ଵିଜୟର ଆନନ୍ଦରେ ଭୁଲିଯାଉଛୁ ଯେ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଞ୍ଚଳର ନିଜସ୍ଵ କଳାତ୍ମକ ପରିଚୟ ଥିଲା। ସମରୂପତା ଵା ଗୋଟିଏ ନକ୍ସାର ଅନୁକରଣ ଆମର ଆଞ୍ଚଳିକ ଵୈଵିଧ୍ୟକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦେଉଛି। ହିଂସା ଓ ଅଗ୍ନିକାଣ୍ଡ ଯେଉଁ ଆଞ୍ଚଳିକ କଳାକୁ ଜାଳି ଦେଇଥିଲା, ଆଜି ଅନୁକରଣର ମାନସିକତା ସେହି କଳାର ପୁନରୁଜ୍ଜୀଵନକୁ ଅସମାହିତ କରି ରଖିଛି।

ଇତିହାସର ନିଷ୍ଠୁର ସତ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଯେତେବେଳେ ଆମେ କାଳର ନଦୀରେ ପ୍ରଵାହିତ କରି ନିରପେକ୍ଷ ଭାବେ ଦେଖୁ, ସେତେବେଳେ ପ୍ରତୀୟମାନ ହୁଏ ଯେ ମାନଵୀୟ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣତା, ଭୌଗୋଳିକ ଆକାଂକ୍ଷା ଓ ଭାଷାଗତ ଅହଂକାର କିପରି ସୁନ୍ଦର କଳା ଓ ସଂସ୍କୃତିକୁ ଛାରଖାର କରିଦିଏ। ପଚାଶ ଦଶକର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିର ବଡ଼ଦାଣ୍ଡରେ ଜଳିଯାଇଥିଵା କାଠର ରଥଗୁଡ଼ିକ କେଵଳ କାଠ, କପଡ଼ା ଓ ରଙ୍ଗର ଆହୁତି ନଥିଲା; ସେଗୁଡ଼ିକ ଥିଲା ମାନଵିକ ସୌହାର୍ଦ୍ଦ୍ୟ ଏଵଂ କାରିଗରୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଉପରେ କ୍ରୋଧର ଆକ୍ରମଣ। କାଠର ଗଠନକୁ ନିଆଁ ଜାଳି ପାଉଁଶ କରିଦେଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଗୋଟିଏ ଜାତିର ସାଂସ୍କୃତିକ ଆତ୍ମା, ଚେତନା ଏଵଂ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ଭାବଧାରାକୁ କୌଣସି ଅଗ୍ନିଶିଖା କେବେହେଲେ ଦଗ୍ଧ କରିପାରେ ନାହିଁ। ଦୁଃଖର ଵିଷୟ ଓଡ଼ିଆମାନଙ୍କୁ ଜାତୀୟ ସଂହତିର ଦ୍ଵାହି ଦେଇ ଏହି ଇତିହାସକୁ ଲୁଚେଇ ଦିଆଗଲା । ପରଵର୍ତ୍ତୀ ପିଢ଼ିର ଓଡ଼ିଆମାନେ ତେଲୁଗୁ ଲୋକଙ୍କ ଏହି ଅମାନୁଷିକ ଆକ୍ରମଣର ଇତିହାସ ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ । ଯୋଉ ଜାତି ନିଜ ପ୍ରତି ହୋଇଥିଵା ପଡ଼ୋଶୀ ଜାତିର ଅତ୍ୟାଚାରକୁ ଭୁଲି ଯାଏ ସେ ଜାତି ନିଜର ସ୍ଵାଭିମାନ ହରାଇ ବସେ । ସେଥିପାଇଁ ଓଡ଼ିଶାର ଲୋକେ ଦିନକୁ ଦିନ ସ୍ଵାଭିମାନହୀନ ହୋଇ ହୋଇ ଯାଉଛନ୍ତି ।‌

ତେବେ ଆରମ୍ଭରୁ ସବୁକିଛି ଦେଖି ଆସୁଥିଵା ସମୟ ପୁଣି ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛି ଯେ ଯୋଉ ଅମଣିଷ ତେଲୁଗୁମାନେ ପଚାଶ ଦଶକର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିରେ ରଥଗୁଡ଼ିକୁ ଜାଳି ଦେଇଥିଲେ ସେଇ ବେଲଜ୍ଜା ତେଲୁଗୁ ଲୋକେ ଆଜି ହାଇଦ୍ରାଵାଦ,ବିଶାଖାପାଟଣା ଓ ଵିଜୟୱାଡ଼ାରେ ଧୁମ୍ ଧାମରେ କୋଉ ମୁହଁରେ ରଥଯାତ୍ରା ପାଳୁଛନ୍ତି ଏଵଂ କୋଉ ମୁହଁ ନେଇ ଜଗନ୍ନାଥ ପୁରୀ ଦର୍ଶନ କରିଵାକୁ ଆସୁଛନ୍ତି ? 

ଯଦି ପଚାଶ ଦଶକର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ତେଲୁଗୁ ଲୋକଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଜଗନ୍ନାଥ କେଵଳ ଓଡ଼ିଆଙ୍କର ଦେଵତା ଥିଲେ ତାହେଲେ ଆଜି କାହିଁକି ସେମାନେ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ନିଜର ଈଶ୍ୱର ଵିଚାର କରି ଆରାଧନା କରୁଛନ୍ତି ? 

ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ଆମକୁ କାଳର ପରିଵର୍ତ୍ତନ ଏଵଂ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ଚେତନାର ଵିଶାଳତା ଭିତରେ ହିଁ ମିଳିଥାଏ। ଉଗ୍ର ରାଜନୈତିକ ଆଵେଗ, ଭାଷାଗତ ଉନ୍ମାଦନା ଏଵଂ ସାମୟିକ ଵିଦ୍ୱେଷ ମଣିଷର ଵିଵେକକୁ ସାମୟିକ ଭାବେ ଅନ୍ଧ କରିଦିଏ ଯାହାର ପରିଣାମ ସ୍ୱରୂପ ପଚାଶ ଦଶକରେ ରଥ ଦାହ ଭଳି ଜଘନ୍ୟ ଓ କଳଙ୍କିତ କୃତ୍ୟ ଘଟିଥିଲା। କିନ୍ତୁ କାଳକ୍ରମେ ଯେତେବେଳେ ସୀମା ସଂଗ୍ରାମର ଉତ୍ତାପ ପ୍ରଶମିତ ହେଲା, ସେତେବେଳେ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ରାଜନୈତିକ ଆକାଂକ୍ଷା ଉପରେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଵିଶ୍ୱଜନୀନ ଭାଵଧାରାର ହିଁ ଵିଜୟ ହେଲା। ମହାପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥ କୌଣସି ଗୋଟିଏ ଭାଷା, ସୀମା କିମ୍ବା ଭୌଗୋଳିକ ଅଞ୍ଚଳ ମଧ୍ୟରେ ଆବଦ୍ଧ ନୁହଁନ୍ତି—ସେ 'ପତିତପାଵନ'। ଯେଉଁ ଚେତନା ଦିନେ ସୀମା ଆନ୍ଦୋଳନର ଵିଷାକ୍ତ ଵାତାଵରଣରେ ଆଘାତପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲା, ଆଜି ସେହି ଭକ୍ତିଭାବ ଆନ୍ଧ୍ର ଓ ତେଲେଙ୍ଗାନାର ନଗ୍ରଠାରୁ ଗାଁ-ଗଣ୍ଡା ଯାଏଁ ତେଲୁଗୁ ଲୋକଙ୍କୁ ରଥ ଟାଣିଵାକୁ ବାଧ୍ୟ କରୁଛି। ପୁରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରକୁ ଟାଣି ଆଣୁଛି । ଏହା ହିଁ ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତିର ସାରଵତ୍ତା।

ତେବେ ଇତିହାସର ଏହି ଦୁଃଖଦ ପୃଷ୍ଠାକୁ ମନେରଖିଵାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ସଂଘର୍ଷ କିମ୍ବା ଘୃଣା ପ୍ରସାର କରିଵା ନୁହେଁ ଵରଂ ଆତ୍ମସମୀକ୍ଷା ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଜାଗରଣ ଅଟେ । ପାରଳାଖେମୁଣ୍ଡିର ରଥ ଦାହ ଘଟଣା ଓଡ଼ିଆ ଜାତି ପାଇଁ ଏକ ସ୍ମାରକୀ—ନିଜର ପ୍ରାଚୀନ ଐତିହ୍ୟ, ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ରଥ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଏଵଂ ସ୍ୱାଭିମାନକୁ ଜାଗ୍ରତ ରଖିଵାର। ଆଜି ଅନ୍ୟ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଭକ୍ତିକୁ ସ୍ୱୀକାର କରିଵା ସହ ଆମକୁ ଆମର ନିଜସ୍ୱ କଳା, ଆଞ୍ଚଳିକ ଵୈଵିଧ୍ୟ ଓ ଇତିହାସର ସତ୍ୟକୁ ବିନା ସଙ୍କୋଚରେ ଆଗାମୀ ପିଢ଼ି ପାଇଁ ସଂରକ୍ଷିତ କରିଵାକୁ ହେଵ। କାରଣ ଯେଉଁ ଜାତି ନିଜ ଇତିହାସର କ୍ଷତ ଓ ଗୌରଵକୁ ମନେରଖି ଶିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେହି ଜାତି ହିଁ କାଳର କଷଟିପଥରରେ ନିଜର ସ୍ୱାଭିମାନ ଓ ଅସ୍ମିତାକୁ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରଖିପାରେ।

କ୍ରିକେଟ୍, ଫୁଟବଲ୍ ଓ ହକି ଖେଳରେ ଖେଳାଳି ସଂଖ୍ୟା ୧୧ କାହିଁକି?

କ୍ରିକେଟ୍‌ରେ ୧୧ ଜଣ ଲେଖାଏଁ ଖେଳାଳି ଗୋଟିଏ ଟିମ୍ ପକ୍ଷରୁ ଖେଳନ୍ତି, ଫୁଟବଲ ଓ ହକି ଖେଳରେ ମଧ୍ୟ ଗୋଟିଏ ଟିମ୍‌ରେ ୧୧ ଜଣ ଖେଳାଳି ହିଁ ଖେଳିଥାନ୍ତି। ତେବେ ଏହି '୧୧' ସଂଖ୍ୟା ପଛର ରହସ୍ୟ କ'ଣ ତାହା ଜାଣିଵା ପାଇଁ ଆମକୁ ଫୁଟବଲ ଓ କ୍ରିକେଟ୍ ଖେଳର ଇତିହାସକୁ ଜାଣିଵାକୁ ହେଵ।

ଆମେ ଆଜି ଯେଉଁ ଫୁଟବଲ୍ ଦେଖୁଛୁ, ତା'ର ପ୍ରକୃତ ମୂଳଦୁଆ ଦ୍ଵାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଇଂଲଣ୍ଡରେ ପଡ଼ିଥିଲା। ସେତେବେଳେ ଏହାର ସ୍ଥିତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ଓ ଗଣ୍ଡଗୋଳିଆ ଥିଲା। ଏକ ରୋଚକ ଓ ପ୍ରଚଳିତ ଲୋକକଥା ଅନୁସାରେ, ବ୍ରିଟିଶମାନେ ଯେତେବେଳେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଡେନମାର୍କର ସୈନିକମାନଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କଲେ, ସେତେବେଳେ ଵିଜୟ ଉତ୍ସଵ ପାଳିଵା ପାଇଁ ସେମାନେ ମୃତ ଶତ୍ରୁ ସୈନିକଙ୍କ କଟାମୁଣ୍ଡକୁ ପାଦରେ ଗୋଇଠା ମାରି ଖେଳିଵା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ପରଵର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଏହା ବଲ୍‌ର ରୂପ ନେଲା। ତେବେ ଏହି ଲୋକକଥାଟି ପ୍ରକୃତରେ ଫୁଟବଲ୍‌କୁ ଲୋକପ୍ରିୟ କରିଵା ପାଇଁ ବହୁତ ପରେ ଗଢ଼ା ଯାଇଥିଵା ଏକ ଗପ ଥିଲା ବୋଲି କେହି କେହି ଗଵେଷକ ମତ ଦିଅନ୍ତି।

ସେ ଯାହାହେଉ, ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ଇଂଲଣ୍ଡରେ ପର୍ଵପର୍ଵାଣି ସମୟରେ ଦୁଇଟି ଗାଁ ମଧ୍ୟରେ ଫୁଟବଲ ଖେଳର ଏକ ଗାଉଁଲି ରୂପ ସେତେବେଳେ ଖେଳା ଯାଉଥିଲା, ଯାହାକୁ 'Mob football' ନାମ ଦିଆଯାଇଥିଲା।

ଏଥିରେ କୌଣସି ନିୟମ ନଥିଲା, ଖେଳାଳି ସଂଖ୍ୟାର ସୀମା ନଥିଲା ଏଵଂ ପଡ଼ିଆର ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଚିହ୍ନ ନଥିଲା। ପୂରା ଗାଁ ହିଁ ପଡ଼ିଆ ପାଲଟିଯାଉଥିଲା। ପଶୁର ବ୍ଲାଡର ଵା ପରିସ୍ରା ଥଳିରେ ପବନ ପୂରାଇ ତା'ପରେ ଚମଡ଼ା ସିଲେଇ କରି ବଲ୍ ତିଆରି କରାଯାଉଥିଲା। ବଲ୍‌କୁ ଗୋଟିଏ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନକୁ ନେଵା ପାଇଁ ହଜାର ହଜାର ଲୋକ ଏକାଠି ମାଡ଼ପିଟ୍ ହେଉଥିଲେ। ଏଥିରେ ଅନେକ ଲୋକଙ୍କର ହାତ-ଗୋଡ଼ ଭାଙ୍ଗୁଥିଲା ଏଵଂ ବେଳେବେଳେ କିଛି ଲୋକଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ହେଉଥିଲା। ଏହି ହିଂସାକାଣ୍ଡ ଯୋଗୁଁ ୧୩୧୪ ମସିହାରେ ଇଂଲଣ୍ଡର ରାଜା ଏଡୱାର୍ଡ ଦ୍ଵିତୀୟ (King Edward II) ଏହି ଖେଳକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଇନଗତ ଭାବେ ନିଷିଦ୍ଧ କରିଦେଇଥିଲେ। ଏହା ପରେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ରାଜା 'Mob football'କୁ ବ୍ୟାନ୍ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଖେଳ ପାଇଁ ଏତେ ପାଗଳାମି ଥିଲା ଯେ ଲୁଚାଛପାରେ 'Mob football' ତଥାପି ଖେଳା ଯାଉଥିଲା।

ଅପରପକ୍ଷରେ କ୍ରିକେଟ୍ ଏକ ସାଧାରଣ ମେଷପାଳକ ଓ ଚାଷୀମାନଙ୍କର ଖେଳ ଭାବେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ସେହି ସମୟରେ କ୍ରିକେଟ୍ ଖେଳର କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସୀମା ଵା ନିୟମ ନଥିଲା। ଯେତେ ଜଣ ଚାହୁଁଥିଲେ ପଡ଼ିଆକୁ ଓହ୍ଲାଇ ଯାଉଥିଲେ। କେତେବେଳେ ୫ ଜଣ ତ କେତେବେଳେ ୨୦ ଜଣ ମଧ୍ୟ ଏକାଠି ଖେଳୁଥିଲେ।

କିନ୍ତୁ ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ମଧ୍ୟଭାଗରେ, ଯେତେବେଳେ ତତ୍କାଳୀନ କ୍ରିକେଟ୍ ଖେଳ ଧନୀ ଓ ଜମିଦାର ଶ୍ରେଣୀର ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଦୃତ ହେଲା, ସେତେବେଳେ ଏହା ଉପରେ ବାଜି ଵା ଜୁଆ ଖେଳାଯିଵା ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଯେତେବେଳେ ଟଙ୍କାର କଥା ଆସିଲା, ସେତେବେଳେ ନିୟମର ଆଵଶ୍ୟକତା ଜରୁରୀ ମନେହେଲା। ଏହିପରି ଭାବେ ୧୭୪୪ ମସିହାରେ କ୍ରିକେଟ୍ ଜଗତର ପ୍ରଥମ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଲିଖିତ ନିୟମାଵଳୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଗଲା।

କ୍ରିକେଟ୍ ଖେଳର ଏହି ୧୭୪୪ର ନିୟମରେ ପ୍ରଥମ କରି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଗଲା ଯେ ପ୍ରତି ଦଳରେ ୧୧ ଜଣ ଲେଖାଏଁ ଖେଳାଳି ରହିବେ। ଏହି ସଂଖ୍ୟା ବାଛିଵା ପଛରେ ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ କାରଣ ଥିଲା। ସେତେବେଳେ ପଡ଼ିଆର ଯେଉଁ ଆକାର ରହୁଥିଲା, ତାହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଘେରି ରହିଵା ଵା କଵର୍ କରିଵା ପାଇଁ ୧୦ ଜଣ ଫିଲ୍ଡର୍ ଵା ଜଗୁଆଳି ଏଵଂ ଜଣେ ବୋଲର୍ ଵା ପେଣ୍ଡୁ ନିକ୍ଷେପକାରୀ —ଏହିପରି ୧୧ ଜଣଙ୍କର ସଂଯୋଗ ସବୁଠାରୁ ଉପଯୁକ୍ତ ମନେ ହେଉଥିଲା। ଏହାଦ୍ୱାରା ଖେଳ ବହୁତ ସହଜ ହେଉନଥିଲା କି ବହୁତ କଷ୍ଟକର ମଧ୍ୟ ହେଉନଥିଲା।

କ୍ରିକେଟ୍‌ରେ ୧୧ ଜଣିଆ ନିୟମ ତ ତିଆରି ହୋଇଗଲା, କିନ୍ତୁ ଏହା ସମାଜରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଵା ପଛରେ ରହିଛି ଇଂଲଣ୍ଡର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୋର୍ଡିଂ ସ୍କୁଲଗୁଡ଼ିକର ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଅଵଦାନ। ଊନଵିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ Eton, Harrow, Rugby ଓ Cambridge ଭଳି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକରେ କ୍ରିକେଟ୍ ଓ ଫୁଟବଲ୍‌ର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ରୂପ ଖେଳାଯାଉଥିଲା।

ସେହି ସମୟରେ ଏହି ସ୍କୁଲଗୁଡ଼ିକର ହଷ୍ଟେଲ୍ ଵା ଡର୍ମିଟୋରୀର ଗଠନ ଶୈଳୀ ବହୁତ ରୋଚକ ଥିଲା। ସାଧାରଣତଃ ପ୍ରତିଟି ହଷ୍ଟେଲ୍ ରୁମ୍‌ରେ ୧୦ ଜଣ ଛାତ୍ର ରହୁଥିଲେ ଏଵଂ ସେମାନଙ୍କର ଦେଖାଶୁଣା ତଥା ଶୃଙ୍ଖଳା ରକ୍ଷା କରିଵା ପାଇଁ ଜଣେ ଵୟସ୍କ ଛାତ୍ରଙ୍କୁ ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଆଯାଉଥିଲା, ଯାହାଙ୍କୁ 'ମନିଟର୍' କିମ୍ବା 'ପ୍ରିଫେକ୍ଟ' କୁହାଯାଉଥିଲା। ଏହିପରି ଭାବେ ପ୍ରତି ରୁମ୍‌ରେ ୧୦ ଜଣ ଛାତ୍ର ଏଵଂ ୧ ଜଣ ପ୍ରିଫେକ୍ଟ୍‌ଙ୍କୁ ମିଶାଇ ସମୁଦାୟ ସଦସ୍ୟ ସଂଖ୍ୟା ୧୧ ହେଉଥିଲା।

ଯେତେବେଳେ ସ୍କୁଲ୍ ଭିତରେ କୌଣସି କ୍ରୀଡ଼ା ପ୍ରତିଯୋଗିତା ହେଉଥିଲା, ସେତେବେଳେ ଗୋଟିଏ ହଷ୍ଟେଲ୍ ରୁମ୍ ଆଉ ଏକ ହଷ୍ଟେଲ୍ ରୁମ୍ ସହିତ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱିତା କରୁଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ନିୟମ ଥିଲା ଯେ ରୁମ୍‌ର କୌଣସି ସଦସ୍ୟ ବାଦ୍ ପଡ଼ିବେ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ପୂରା ରୁମ୍‌ର ୧୧ ଜଣ ଯାକ ସଦସ୍ୟ ଏକାଠି ପଡ଼ିଆକୁ ଓହ୍ଲାଉଥିଲେ। ପ୍ରିଫେକ୍ଟ ଜଣକ ଦଳର ଅଧିନାୟକ ଵା କ୍ୟାପ୍ଟେନ୍ ହେଉଥିଲେ ଏଵଂ ବାକି ୧୦ ଜଣ ଖେଳାଳି ତାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ଖେଳୁଥିଲେ। ଧୀରେ ଧୀରେ ଏହି ସ୍କୁଲ୍ ପରମ୍ପରା ଏତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲା ଯେ, ସ୍କୁଲ୍ ସୀମା ପାର ହୋଇ ଏହା ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ନିୟମର ମୂଳଦୁଆ ପାଲଟିଗଲା।

ଏବେ ପ୍ରଶ୍ନ ଆସେ, କ୍ରିକେଟ୍‌ରେ ୧୧ ଜଣ ଖେଳିଵା କଥା ତ ବୁଝାପଡ଼ିଲା, କିନ୍ତୁ ଫୁଟବଲ୍‌ରେ ଏହି ୧୧ ସଂଖ୍ୟା କେମିତି ଆସିଲା? ଏହାର ଉତ୍ତର ଲୁଚି ରହିଛି ୧୮୬୦ ଦଶକର ବ୍ରିଟିଶ୍ କ୍ରୀଡ଼ା ଇତିହାସରେ।

ସେହି ସମୟରେ ଇଂଲଣ୍ଡରେ ଫୁଟବଲ୍ ଏକ ସଂଗଠିତ ଖେଳ ନଥିଲା। ଵିଭିନ୍ନ ସ୍କୁଲ୍ ଓ କ୍ଲବ୍ ନିଜ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ନିୟମ ତିଆରି କରି ଫୁଟବଲ୍ ଖେଳୁଥିଲେ। କେଉଁଠି ୧୫ ଜଣ ତ କେଉଁଠି ୨୦ ଜଣ ମଧ୍ୟ ଗୋଟିଏ ଦଳରୁ ଫୁଟବଲ୍ ଖେଳୁଥିଲେ। ପରିସ୍ଥିତି ଏମିତି ହେଉଥିଲା ଯେ ଫୁଟବଲ୍ ଖେଳ ସମୟରେ ପଡ଼ିଆରେ କେଵଳ ଗହଳି ହିଁ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଖେଳ କମ୍ ଏଵଂ ବାଡ଼ିଆପିଟା ଅଧିକ ହେଉଥିଲା।

ଏହି ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ପାଇଁ ୧୮୬୩ ମସିହାରେ ଲଣ୍ଡନଠାରେ 'ଫୁଟବଲ୍ ଆସୋସିଏସନ୍' (FA) ର ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରାଗଲା, ଯାହାର ମୁଖ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା ଫୁଟବଲ୍ ପାଇଁ ଏକ ସାର୍ଵଜନୀନ ନିୟମାଵଳୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା। ଯେତେବେଳେ ଦଳର ସଦସ୍ୟ ସଂଖ୍ୟା ସ୍ଥିର କରିଵାର ସମୟ ଆସିଲା, ସେତେବେଳେ କ୍ରିକେଟ୍‌ର ପ୍ରଭାଵ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଦେଖିଵାକୁ ମିଳିଥିଲା।

ଇଂଲଣ୍ଡରେ ସେତେବେଳେ ଏକ ବଡ଼ ପରମ୍ପରା ଥିଲା ଯେ, ଯେଉଁମାନେ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ କ୍ରିକେଟ୍ ଖେଳୁଥିଲେ, ସେମାନେ ଶୀତଦିନେ ନିଜ ଶରୀରକୁ ଫିଟ୍ ଓ ସକ୍ରିୟ ରଖିଵା ପାଇଁ ଫୁଟବଲ୍ ଖେଳୁଥିଲେ। ଅର୍ଥାତ୍, କ୍ରିକେଟ ଖେଳାଳିମାନେ ହିଁ ଶୀତଦିନର ଫୁଟବଲ ଖେଳାଳି ଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ଏହି କ୍ରିକେଟ୍ ଦଳଗୁଡ଼ିକ ଶୀତଦିନେ ଫୁଟବଲ୍ ଖେଳିଵାକୁ ଆସୁଥିଲେ, ସେମାନେ ନିଜର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ୧୧ ଜଣିଆ ଟିମ୍‌କୁ ସାଙ୍ଗରେ ନେଇ ଆସୁଥିଲେ।

FAର ନିୟମ ପ୍ରଣେତାମାନେ ଅନୁଭଵ କଲେ ଯେହେତୁ ଲୋକେ ପୂର୍ଵରୁ ୧୧ ଜଣିଆ ଦଳରେ ଖେଳିଵାକୁ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ଏଵଂ ଏହି ସଂଖ୍ୟାଟି ପଡ଼ିଆରେ ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରିଵା ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତେଣୁ ସେମାନେ କୌଣସି ନୂଆ ସଂଖ୍ୟା ଉଦ୍ଭାଵନ ନକରି କ୍ରିକେଟ୍‌ର ସେହି ପାରମ୍ପରିକ ୧୧ ଜଣିଆ ନିୟମକୁ ଫୁଟବଲ୍‌ରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ଥାୟୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିନେଲେ। ୧୮୭୦ ଦଶକ ବେଳକୁ ଏହା ଏକ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ନିୟମରେ ପରିଣତ ହୋଇଗଲା।

ଯେମିତି କ୍ରିକେଟ୍ ଓ ଫୁଟବଲ୍ ଇଂଲଣ୍ଡରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲା, ଠିକ୍ ସେହିଭଳି ହକିର ଜନ୍ମ ବି ସେହି ଇଂଲଣ୍ଡରେ ହିଁ ହୋଇଥିଲା। ତେଣୁ ପୃଥିଵୀର ସର୍ଵାଧିକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତିନୋଟି ଖେଳ—"ଫୁଟବଲ୍, କ୍ରିକେଟ୍ ଓ ହକି"ର ଜନ୍ମସ୍ଥାନ ସେହି ଇଂଲଣ୍ଡ ହିଁ ଅଟେ।

ଊନଵିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀ ପୂର୍ଵରୁ ଇଂଲଣ୍ଡରେ ହକିର କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନିୟମ ନଥିଲା। ସେତେବେଳେ ଇଂଲଣ୍ଡର ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ହକିକୁ 'ବ୍ୟାଣ୍ଡି' (Bandy) କିମ୍ବା 'ଶିନି' (Shinny) ନାମରେ ଜଣାଯାଉଥିଲା। ସେତେବେଳର ହକି ଖେଳରେ କୌଣସି ପଡ଼ିଆର ସୀମା ନଥିଲା କି ରେଫରି ନଥିଲେ।

ସେତେବେଳେ ଇଂଲଣ୍ଡର ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ଗୋଟିଏ ଗାଁର ଲୋକେ ଅନ୍ୟ ଗାଁର ଲୋକଙ୍କ ସହ ଯେଉଁ ଗାଉଁଲି ହକି ଖେଳୁଥିଲେ, ସେଥିରେ ଗୋଟିଏ ଦଳରୁ ୫୦ ରୁ ୧୦୦ ଜଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲୋକ ଖେଳୁଥିଲେ। ଲୋକମାନେ ଗଛର ବଙ୍କା ଡାଳକୁ ବାଡ଼ି ଭାବରେ ଵ୍ୟଵହାର କରି କାଠର ଗୋଟିଏ ଖଣ୍ଡକୁ ବଲ୍ ଭାବରେ ଜୋରରେ ପିଟୁଥିଲେ। ଏହା ଏକ ଖେଳ ଅପେକ୍ଷା ମାରପିଟ୍ ଵା ଗଣ୍ଡଗୋଳ ବେଶୀ ଲାଗୁଥିଲା। ମୁଣ୍ଡ ଫାଟିଵା କିମ୍ବା ରକ୍ତାକ୍ତ ହେଵା ଏକ ସାଧାରଣ କଥା ଥିଲା।

ଊନଵିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରାରମ୍ଭ ଆଡ଼କୁ ଇଟନ୍ ଓ ହାରୋ ଭଳି ଇଂଲଣ୍ଡର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପବ୍ଲିକ ସ୍କୁଲଗୁଡ଼ିକ ଏହି ଅସଙ୍ଗଠିତ ହକି ଖେଳ ପ୍ରତି ଆକୃଷ୍ଟ ହେଲେ। ସ୍କୁଲର ଛାତ୍ରମାନେ ପଡ଼ିଆରେ ନିଜ ନିଜ ଭିତରେ ଖେଳିଵା ପାଇଁ ଏହାକୁ ଟିକେ ଶୃଙ୍ଖଳିତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ସେମାନେ ହିଂସା କମାଇଵା ପାଇଁ କିଛି ସାଧାରଣ ଘରୋଇ ନିୟମ ତିଆରି କଲେ, ଯାହା ହକିକୁ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଏକ କ୍ରୀଡ଼ାର ମାନ୍ୟତା ଦେଵା ଦିଗରେ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପଦକ୍ଷେପ ଥିଲା।

ଆଧୁନିକ ହକିର ପ୍ରକୃତ ଜନ୍ମ ଏଵଂ ସଭ୍ୟ ନିୟମର ପ୍ରଚଳନ ୧୮୬୧ ମସିହାରେ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯେତେବେଳେ ଇଂଲଣ୍ଡରେ Teddington Hockey Club ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହେଲା। କ୍ରିକେଟ୍ ଭଳି ହକିକୁ ମଧ୍ୟ ଏକ ସମ୍ମାନଜନକ "Gentleman's Game" କରିଵା ପାଇଁ ଏହି କ୍ଲବ୍ କିଛି କଡ଼ା ନିୟମ ଲାଗୁ କଲା। ଵିପଜ୍ଜନକ କାଠ ଵା କ୍ରିକେଟ୍ ବଲ୍ ବଦଳରେ ସେମାନେ ପ୍ରଥମେ ଗୋଲାକାର ରବର ବଲର ପ୍ରଚଳନ କଲେ, ଯାହା ଆଘାତ କମାଇ ଦେଇଥିଲା। ଖେଳକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିଵା ପାଇଁ ନିୟମ ହେଲା ଯେ, କୌଣସି ଖେଳାଳି ନିଜ ହକି ଷ୍ଟିକ୍‌କୁ କାନ୍ଧରୁ ଉପରକୁ ଉଠାଇ ପାରିବେ ନାହିଁ। ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସୀମା ଵା ଡି (D) ଭିତରୁ ହିଁ ବଲ୍‌କୁ ବାଡ଼େଇ ଗୋଲ୍ କରିହେଵ ବୋଲି ନିୟମ କରାଗଲା, ଯାହା ଖେଳକୁ ଅଧିକ କୌଶଳପୂର୍ଣ୍ଣ କଲା।

୧୮୮୬ ମସିହା ଜାନୁଆରୀ ୧୮ ତାରିଖରେ ହକି ନିଜର ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ଆଧୁନିକ ରୂପ ପାଇଲା। ଇଂଲଣ୍ଡରେ ଗଠିତ ହେଲା 'The Hockey Association'। କ୍ରିକେଟ୍ ଓ ଫୁଟବଲ୍‌ରୁ ଅନୁପ୍ରାଣିତ ହୋଇ ଏହି ସଂସ୍ଥା ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଵିଧିବଦ୍ଧ ଭାବେ ଘୋଷଣା କଲା ଯେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦଳରେ କେଵଳ ୧୧ ଜଣ ଖେଳାଳି ରହିବେ। ପଡ଼ିଆର ମାପ, ଗୋଲ୍ ପୋଷ୍ଟର ଆକାର ଓ ପେନାଲ୍ଟି ନିୟମ ସବୁ ଲିପିବଦ୍ଧ ହେଲା। ପରେ ଏହା ବ୍ରିଟିଶ ସେନା ଅଧିକାରୀମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ଵିଶ୍ୱର କୋଣ ଅନୁକୋଣକୁ ଵ୍ୟାପିଗଲା। ଵିଶେଷ କରି ଭାରତ ଭଳି ଦେଶରେ ପୂର୍ଵରୁ ଡାବଲପୁଆ ଭଳି ଖେଳ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ବହୁତ ଖେଳାଯାଉଥିଵାରୁ ଭାରତୀୟମାନେ କ୍ରିକେଟ୍, ହକି ଏଵଂ ପରେ ଇଂଲଣ୍ଡର Rounders ଖେଳରୁ ଆମେରିକାରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଵା ବେସବଲ୍ ପ୍ରତି ଵିଶେଷ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ (ଉଭୟ ଖେଳରେ ଖେଳାଳି ସଂଖ୍ୟା ପିଚ୍‌ର ଛୋଟ ଆକାର ଦୃଷ୍ଟିରୁ ୯ ରହୁଥିଲା)।

କ୍ରିକେଟ୍, ଫୁଟବଲ୍ ଓ ହକି ଖେଳ ଛଡ଼ା ଆମେରିକାନ୍ ଫୁଟବଲ୍ ଓ ବ୍ୟାଣ୍ଡିରେ ବି ୧୧ ଜଣ ଖେଳାଳି ପଡ଼ିଆରେ ଖେଳନ୍ତି ଏଵଂ ଏହି ସମସ୍ତ ଖେଳର ଇତିହାସ ଇଂଲଣ୍ଡ ସହିତ ଜଡ଼ିତ। ରଗବୀ ଖେଳ ଏହାର ଵ୍ୟତିକ୍ରମ ରୂପେ ଇଂଲଣ୍ଡରେ ଫୁଟବଲରୁ ଅଲଗା ହୋଇ ଏକ ନୂତନ ଖେଳ ରୂପେ ଵିକଶିତ ହୋଇଥିଲେ ବି ଏଥିରେ ୧୩ରୁ ୧୫ ଜଣ ଲେଖାଏଁ ଖେଳାଳି ଖେଳିଥାନ୍ତି।

ତେବେ କ୍ରିକେଟ୍, ଫୁଟବଲ୍ ଓ ହକି ଖେଳରେ ଖେଳାଳି ସଂଖ୍ୟା '୧୧' ରହିଵା ପଛରେ ଏକ ଵ୍ୟଵହାରିକ ଓ ଵୈଜ୍ଞାନିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ଗୋଟିଏ ମାନକ ଫୁଟବଲ୍ କିମ୍ବା କ୍ରିକେଟ୍ ପଡ଼ିଆର ଆକାର ଯଥେଷ୍ଟ ବଡ଼ ହୋଇଥାଏ।

ଯଦି ଏହି ପଡ଼ିଆରେ ୧୧ ଜଣରୁ କମ୍ ଖେଳାଳି (ଧରାଯାଉ ୭ କିମ୍ବା ୮ ଜଣ) ରହିବେ, ତେବେ ପଡ଼ିଆର ଅଧିକାଂଶ ସ୍ଥାନ ଖାଲି ରହିବ। ଖେଳାଳିମାନଙ୍କୁ ବହୁତ ଅଧିକ ଦୌଡ଼ିଵାକୁ ପଡ଼ିଵ ଏଵଂ ସେମାନେ ବହୁତ ଶୀଘ୍ର ଥକିଯିବେ। ଖେଳର ଗତି ମଧ୍ୟ ମନ୍ଥର ହୋଇଯିଵ। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ, ଯଦି ୧୧ ଜଣରୁ ଅଧିକ ଖେଳାଳି (ଧରାଯାଉ ୧୫ କିମ୍ବା ୧୮ ଜଣ) ପଡ଼ିଆକୁ ଓହ୍ଲାଇବେ, ତେବେ ପଡ଼ିଆରେ ପ୍ରଵଳ ଗହଳି ହୋଇଯିଵ। ବଲ୍‌କୁ ପାସ୍ କରିଵା କିମ୍ବା ରଣନୀତି ଅନୁସାରେ ଖେଳିଵା ଅସମ୍ଭଵ ହୋଇଯିଵ ଏଵଂ ଖେଳାଳିମାନେ ପରସ୍ପର ସହ ଧକ୍କା ହେଵାର ସମ୍ଭାଵନା ବଢ଼ିଯିଵ।

ତେଣୁ, ୧୦ ଜଣ ଫିଲ୍ଡ ଖେଳାଳି ଏଵଂ ଜଣେ ଵିଶେଷଜ୍ଞ (ଫୁଟବଲ୍‌ରେ ଗୋଲକିପର ଏଵଂ କ୍ରିକେଟ୍‌ରେ ବୋଲର/ୱିକେଟକିପର)—ଏହି ୧୧ ଜଣଙ୍କର ସଂଶ୍ଳେଷଣ ପଡ଼ିଆର ଖାଲି ସ୍ଥାନ ଏଵଂ ମାନଵୀୟ ଦୌଡ଼ିଵା କ୍ଷମତା ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ସନ୍ତୁଳନ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଏହା ଖେଳକୁ ଅଧିକ ପ୍ରତିଯୋଗିତାମୂଳକ, ଦ୍ରୁତ ଏଵଂ ଦର୍ଶକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଦେଖିଵାକୁ ମନୋରଞ୍ଜନଧର୍ମୀ କରିଥାଏ।

କ୍ରିକେଟ୍, ଫୁଟବଲ୍ ଓ ହକିର ଇତିହାସକୁ ପଢ଼ିଲେ ଜଣାପଡ଼େ ଯେ ଯେଉଁ ନିୟମଗୁଡ଼ିକୁ ଆମେ ଆଜି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଧୁନିକ ବୋଲି ଭାବୁଛୁ, ସେଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରକୃତରେ ସମୟର ସ୍ରୋତରେ ଏଵଂ ସାଧାରଣ ମାନଵୀୟ ଅଭ୍ୟାସରୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ଗଢ଼ି ଉଠିଛି। ଇଂଲଣ୍ଡର ସେହି ପୁରୁଣା ହଷ୍ଟେଲ୍ ରୁମ୍‌ର ଜଣେ ପ୍ରିଫେକ୍ଟ ଏଵଂ ୧୦ ଜଣ ଛାତ୍ରଙ୍କର ସେହି ଆମୋଦପ୍ରମୋଦର ନିୟମ ଆଜି ଵିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତିନୋଟି ଖେଳର ବଡ଼ ଷ୍ଟାଡିୟମ୍‌ଗୁଡ଼ିକରେ କୋଟି କୋଟି ପ୍ରଶଂସକଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି। ଏହିପରି ଭାବେ, '୧୧' କେଵଳ ଏକ ସଂଖ୍ୟା ହୋଇ ରହିନାହିଁ ଵରଂ ଏହା ସାରା ଵିଶ୍ୱର କ୍ରୀଡ଼ା ଇତିହାସର ଏକ ଅମର ଓ ରୋଚକ ପ୍ରତୀକ ପାଲଟିଯାଇଛି।

ପଞ୍ଚମ ଵ୍ୟକ୍ତି(ଜହ୍ନମାମୁଁ ଗପ)

ବହୁ ଵର୍ଷ ତଳର କଥା । ଢେଙ୍କାନାଳର ରାଜା ଶାସନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସୁବିଧା ହେଵ ବୋଲି ନିଜ ରାଜ୍ୟକୁ ଚବିଶ ଗୋଟି ପ୍ରଗଣା ଵା ଵିଶ(ଵିଷୟ)ରେ ଵିଭକ୍ତ କରି ପ୍ରତ୍ୟେକ 'ଵିଶ'ରେ ଜଣେ ଜଣେ 'ଵିଷୟପାଳ' ନିଯୁକ୍ତ କରିଥାନ୍ତି । ଗୋଟିଏ ପ୍ରଗଣା ଵା ଵିଶରେ ଆଠ ଦଶଗୋଟି ବଡ଼ ଗାଆଁ ଏଵଂ ଛୋଟ ଛୋଟ ଅନେକ ଗାଆଁ ଥିଲା । 

ପାରିମାଳ ପ୍ରଗଣାରେ ଵିଷୟପାଳ(ରକ୍ଷକ କର୍ମଚାରୀ) ରୂପେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥାନ୍ତି ଵୈଷ୍ଣବ ଚରଣ ନାମକ ଅମାତ୍ୟ । ଵୈଷ୍ଣଵ ଚରଣ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ କର୍ମଦକ୍ଷ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଵିଶେଷ ଭଲ ନଥିଲା । ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଗାଁ ବୁଲି ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ସମସ୍ୟା ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିଵା ଵିଷୟପାଳଙ୍କ କାମ । କିନ୍ତୁ ଵିଶେଷ ପ୍ରୟୋଜନ ନହେଲେ ସେ ନିଜ ବସା ଛାଡ଼ି କୁଆଡ଼େ ଯାଉ ନଥିଲେ । ମାତ୍ର ଵୈଷ୍ଣଵ ଚରଣ ବହୁତ ଵିଶ୍ୱସ୍ତ କର୍ମଚାରୀମାନଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥିଲେ ଏଵଂ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ସବୁ ଗାଁର ଅଵସ୍ଥା ସମ୍ପର୍କରେ ଵିଶେଷ ଵିଵରଣୀ ଦେଉଥିଲେ ।

ଦିନେ ଵିଷୟପାଳଙ୍କର ଜଣେ କର୍ମଚାରୀ ଆସି ସେହି ପ୍ରଗଣାର କଣ୍ଟାପାଳ ଗାଁରେ ପହଞ୍ଚି ଗାଁର ଚାରିଜଣ ଵିଶିଷ୍ଟ ଲୋକଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ ଯେ ଵିଷୟପାଳ ମହାଶୟ ସେମାନଙ୍କୁ ଡାକି ପଠାଇଛନ୍ତି । ଵିଶିଷ୍ଟ ଲୋକେ ଯିଵାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ । ହଠାତ୍ ସେମାନଙ୍କୁ ଆସି ଘେରିଗଲେ ଦଳେ ଗ୍ରାମଵାସୀ । ସେମାନଙ୍କୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଉଥାଏ ଏକ ଯୁବକ । ଭାଗୀରଥି ନାମକ ସେହି ଯୁବକ କିଛି ଵର୍ଷ ଗଡ଼ରେ ରହି ଗାଁକୁ ଫେରିଥାଏ । ସେ ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ କଥା କହିପାରୁଥାଏ । ତା' ଚେହେରା ଓ ଚାଲିଚଳନ ମଧ୍ୟ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଥିଲା । ତେଣୁ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ତାକୁ ବହୁତ ପସନ୍ଦ କରୁଥାନ୍ତି । ସେ ପାଟି କରି କହୁଥାଏ:

“ଭାଇମାନେ! ଆମେ କଣ୍ଟାପାଳଵାସୀମାନେ କ'ଣ ଏଡ଼େ ଅଛୁଆଁ ଯେ ଵିଷୟପାଳ ମହାଶୟ କେବେହେଲେ ଏ ଗାଁକୁ ଆସିବେ ନାହିଁ, ଆମ ଲୋକେ ଯାଇ ତାଙ୍କୁ ଦେଖା କରିବେ? ଭାଇମାନେ, ଏହା କ'ଣ କଣ୍ଟାପାଳଵାସୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅପମାନ ନୁହେଁ?

ପାଖ କୁଳକାଶୀଆ ପ୍ରଗଣାର ସଦାଶିଵପୁର, ଭୋଜଦେଇପୁର କିମ୍ବା ବଉଳପୁର ଭଳି ଗାଁଗୁଡ଼ିକୁ ଵିଷୟପାଳ ନିଜେ ଯାଇଥିଵାର ମୁଁ ଜାଣେ । ସେସବୁ ଗାଁଗୁଡ଼ିକରେ ମଣିଷ ଅଛନ୍ତି, କଣ୍ଟାପାଳରେ ନାହାନ୍ତି? ସେସବୁ ଗାଁ ଵିଶିଷ୍ଟ ଗାଁ, କଣ୍ଟାପାଳ ନଗଣ୍ୟ ଗାଁ? ମୁଁ ଆମ ଗ୍ରାମଵାସୀଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ଆମର ଚାରି ଵିଶିଷ୍ଟ ଲୋକଙ୍କୁ ନିଵେଦନ କରୁଛି, ସେମାନେ ଵିଷୟପାଳଙ୍କ ସହ ଦେଖା କରିଵାକୁ ନ ଯାଆନ୍ତୁ!”

“ହଁ, ହଁ, ଠିକ୍ କଥା । ସେମାନେ ଯିଵା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।” ଗ୍ରାମଵାସୀମାନେ କହିଲେ । ଚାରି ଵିଶିଷ୍ଟ ଲୋକେ ବଡ଼ ଅଡ଼ୁଆରେ ପଡ଼ିଲେ । ନଗଲେ ଵିଷୟପାଳ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବେ । ଗଲେ ଗାଁ ଲୋକେ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବେ । ସେମାନଙ୍କ ପଛରେ ହୁଏତ ଭାଗୀରଥି ଗାଁ ଲୋକଙ୍କୁ ପୁଣି ସେମାନଙ୍କ ଵିରୁଦ୍ଧରେ ମତାଇବ ।

ଵିଷୟପାଳଙ୍କ ସମ୍ବାଦ ନେଇ ଆସିଥିଵା କର୍ମଚାରୀଜଣକ ଚାରି ଵିଶିଷ୍ଟ ଵ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଅଵସ୍ଥା ବୁଝି ସେମାନଙ୍କୁ ଚୁପ୍ ଚୁପ୍ କହିଲା, “ଆପଣମାନେ ଆସିଵା ଦରକାର ନାହିଁ । ଵାସ୍ତଵିକ୍, ଜରୁରୀ କାମ କିଛି ନାହିଁ । ଖାଲି ଆପଣଙ୍କ ଗାଁର ହାଲ୍‌ଚାଲ୍ ଜାଣିଵା ନିମନ୍ତେ ଵିଷୟପାଳ ଡାକୁଥିଲେ ।” କର୍ମଚାରୀ ଚାଲିଗଲେ ।

ପନ୍ଦର ଦିନ ପରେ କର୍ମଚାରୀ ପୁଣି ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ । ଏଥର ସେ ଚାରି ଵିଶିଷ୍ଟ ଲୋକଙ୍କ ପାଖକୁ ଯେଉଁ ଚିଠି ନେଇ ଆସିଥାନ୍ତି, ସେଥିରେ ଵିଷୟପାଳ ଲେଖିଥିଲେ: “ଅସୁସ୍ଥତା ଯୋଗୁଁ ଖାଲି ଆପଣଙ୍କ ଗାଁ ନୁହେଁ, ପାରିମାଳର ରାୟନୃସିଂହପୁର କିମ୍ବା ପରଜଙ୍ଗ ପ୍ରଗଣାର ପ୍ରଶିଦ୍ଧ ପାୟକାନ ଗଡ଼ ଗଡ଼ ପରଜଙ୍ଗ ଓ କମାଳଙ୍ଗ ଭଳି କୌଣସି ଗାଁକୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ନିଜେ ଯାଇ ପାରୁନାହିଁ । ଏସବୁ ଗ୍ରାମଗୁଡି଼କରେ ଆମ୍ଭର କେତେ ବନ୍ଧୁଘର ଅଛନ୍ତି କୁଆଡ଼େ ନଯାଇପାରିଵାରୁ ମନଦୁଃଖ କରୁଛନ୍ତି । ତେଣୁ ଆପଣମାନେ ଆସି ମୋ ସହ ଦେଖାକଲେ ମୁଁ ଖୁସି ହେବି । ଆପଣଙ୍କ ଗାଁରେ ଭାଗୀରଥି ନାମକ ଜଣେ ଵିଶିଷ୍ଟ ଯୁବକ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ମୁଁ କାହା କାହାଠୁ ଶୁଣିଲି । ସେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଆସିବେ, ମୁଁ ଆପ୍ୟାୟିତ ହେବି ।”

ଵିଶିଷ୍ଟ ଲୋକେ ଭାଗୀରଥିକୁ ଡକାଇ ଚିଠି ପଢ଼ାଇଲେ । ଭାଗୀରଥି କହିଲେ, “ଯେତେବେଳେ ଵିଷୟପାଳ ମହାଶୟ ଅସୁସ୍ଥ ସେତେବେଳେ ଆମେ ନ ଯିଵା କିପରି? ନଗଲେ ଅଭଦ୍ରତା ହେଵ ।” ସେମାନେ ପରଦିନ ଯିବେ ବୋଲି ହାତରେ ଖବର ଦେଲେ । ଭାଗୀରଥି ଯିଵାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଵାର ଦେଖି ତା' ସ୍ତ୍ରୀ ପଚାରିଲା, “ତୁମେ ପରା କହୁଥିଲ ଵିଷୟପାଳ ଗାଁକୁ ଆସିଵା ଉଚିତ, ଗାଁ ଲୋକେ ଯିଵା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ?”

“ମୁଁ ଯାହା କହୁଥିଲି, ତାହା ନୀତି ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଠିକ୍ କିନ୍ତୁ ଵାସ୍ତଵ ଅଵସ୍ଥା ଅନୁସାରେ କାମ କରିଵା ଵିଵେକୀ ଲୋକଙ୍କ କାମ ।” ଭାଗୀରଥି କହିଲା ।

କର୍ମଚାରୀଙ୍କଠୁ ଯେତେବେଳେ ଵିଷୟପାଳ ଶୁଣିଲେ, କଣ୍ଟାପାଳର ଚାରି ଵିଶିଷ୍ଟ ଵ୍ୟକ୍ତି ଓ ଭାଗୀରଥି ଆସୁଛନ୍ତି, ସେ ଅଟ୍ଟହାସ୍ୟ କଲେ । ପାଖରେ ବସିଥିଵା ତାଙ୍କର ଜଣେ ମିତ୍ର ପଚାରିଲେ, “ହସିଲ କାହିଁକି?”

“ଆରେ ଭାଇ, ଏ ଟୋକା ଭାଗୀରଥିର କଥା ଯାହା ବୋଲି ଅନୁମାନ କରିଥିଲି ତାହା ଠିକ୍ ବୋଲି ଦେଖିଲି । ଗାଁରେ କିଛି ସମସ୍ୟା ଥିଲେ ସେ ଆସି ମୋତେ ଜଣାଇଵାରେ ଅସୁବିଧା କ'ଣ? କିନ୍ତୁ ସେ ଚାରି ଵିଶିଷ୍ଟ ଵ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସହ ପଞ୍ଚମ ଵିଶିଷ୍ଟ ଵ୍ୟକ୍ତି ଭାବରେ ଆସିଵାକୁ ଚାହେଁ । ତେଣୁ ଲୋକଙ୍କୁ ମତାଇଲା । ମୋର ତା' ଗାଁକୁ ଯିଵା ନ ଯିଵା କ'ଣ ଗାଁର ସମସ୍ୟା? ନା । କିନ୍ତୁ ତାକୁ ହିଁ ସେ ସମସ୍ୟା ରୂପେ ଠିଆ କରାଇ ଦେଲା । ଵର୍ତ୍ତମାନ ନିଜେ ଯେମିତି ପଞ୍ଚମ ଵିଶିଷ୍ଟ ଵ୍ୟକ୍ତିର ସମ୍ମାନ ପାଇଗଲା, ଆଉ ଗାଁ ଲୋକଙ୍କୁ କିଛି କହିଵା ଆଵଶ୍ୟକ ମନେ କଲାନାହିଁ । ଏଭଳି ଲୋକେ ନେତା ହେଲେ ଗାଁର ହେଵ କ'ଣ? ସେଇ କଥା ଭାବି ଦୁଃଖରେ ହସିଲି ।” ଵିଷୟପାଳ କହିଲେ ।

(୧୯୮୯ ମସିହାରେ ପ୍ରକାଶିତ ଜହ୍ନମାମୁଁ ଗଳ୍ପକୁ ଢେଙ୍କାନାଳ ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ପୁଣି ଥରେ ଲେଖାଯାଇଅଛି ) 

କେମିତି ଷଡୈ଼କଳା ଓ ଖରସୁଆଁକୁ ବିହାରୀମାନେ ଷଡ଼ଯନ୍ତ୍ର କରି ଓଡ଼ିଆଙ୍କଠାରୁ ଛଡ଼େଇ ନେଇଥିଲେ ?

୧୯୪୭ ମସିହା ଡିସେମ୍ବର ମାସରେ ସର୍ଦ୍ଦାର ବଲ୍ଲଭଭାଇ ପଟେଲଙ୍କ ନେତୃତ୍ଵରେ ଓଡ଼ିଶାର ଗଡ଼ଜାତ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ମିଶ୍ରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ଡିସେମ୍ବର ୧୪ ଓ ୧୫ ତାରିଖରେ ଷଢ଼େଇକଳା ଓ ଖରସୁଆଁର ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ସହ ମିଶିଵା ପାଇଁ ମିଶ୍ରଣ ଦଲିଲ "Instrument of Accession"ରେ ସ୍ଵାକ୍ଷର କରିସାରିଥିଲେ। ନିଷ୍ପତ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ୧୯୪୮ ମସିହା ଜାନୁଆରୀ ୧ ତାରିଖ ଦିନ ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଶାସନ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଭାବେ ଖରସୁଆଁର ଶାସନ ଦାୟିତ୍ଵ ହାତକୁ ନେଵାର ଥିଲା।

ଖରସୁଆଁ ଓ ଷଢ଼େଇକଳା ଖଣିଜ ସମ୍ପଦରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏଵଂ ଶିଳ୍ପ ସମୃଦ୍ଧ ସିଂହଭୂମି ଅଞ୍ଚଳରେ ଥିଵାରୁ ପଡ଼ୋଶୀ ବିହାର ପ୍ରଦେଶର ନେତୃବର୍ଗ କୌଣସି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଏହା ଓଡ଼ିଶା ହାତକୁ ଯାଉ ବୋଲି ଚାହୁଁନଥିଲେ। ଏଥିପାଇଁ ବିହାର ସରକାର ସ୍ଥାନୀୟ ଆଦିଵାସୀ ନେତା "ଜୟପାଳ ସିଂହ ମୁଣ୍ଡା"ଙ୍କୁ ଆୟୁଧ କରି ସେଠାରେ ଓଡ଼ିଶା ଵିରୋଧୀ ମାନସିକତା ସୃଷ୍ଟି କରିଵାକୁ ଏକ ଗୁପ୍ତ ଯୋଜନା ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ। ଆଦିଵାସୀ ଜନସାଧାରଣଙ୍କୁ ଭ୍ରମିତ କରି କୁହାଗଲା ଯେ, ଯଦି ସେମାନେ ଓଡ଼ିଶା ସହ ମିଶନ୍ତି, ତେବେ ଓଡ଼ିଆମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଶାସନ କରିବେ ଏଵଂ ସେମାନଙ୍କର ପାରମ୍ପରିକ ଜଳ, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଜମିର ଅଧିକାର ଛଡ଼ାଇ ନେବେ। ଏହି ଭ୍ରମାତ୍ମକ ଓ ଉତ୍ତେଜନାପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଚାର କାରଣରୁ ମୂଳ ଅଧିଵାସୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ଵିରୋଧରେ ତଥା ଓଡ଼ିଆ ଲୋକଙ୍କ ଵିପକ୍ଷରେ ଆକ୍ରୋଶ ଜନ୍ମିଥିଲା।

୧୯୪୮ ଜାନୁଆରୀ ୧ ତାରିଖ ଦିନ ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଶାସନର କର୍ମଚାରୀମାନେ ଖରସୁଆଁର ଶାସନ ଦାୟିତ୍ଵ ନେଵା ପାଇଁ ପହଞ୍ଚିଵାର ଥିଲା। ଏହି ସମୟରେ ଓଡ଼ିଶା ସହ ମିଶ୍ରଣକୁ ଵିରୋଧ କରି ଏଵଂ ଏକ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର 'ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ' ରାଜ୍ୟ ଦାବି କରି ଖରସୁଆଁର ଗୋଟିଏ ବଡ଼ ସାପ୍ତାହିକ ହାଟପଦା ମେଳା ପଡ଼ିଆରେ ପ୍ରାୟ ୩୦ ରୁ ୫୦ ହଜାର ଆଦିଵାସୀ ଏକାଠି ହୋଇଥିଲେ। ଲୋକଙ୍କ ହାତରେ ସେମାନଙ୍କର ପାରମ୍ପରିକ ଧନୁ-ତୀର ଥିଲା। ସେହି ସମୟରେ ସେଠାରେ ପରିସ୍ଥିତି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ପାଇଁ ବିହାର ମିଲିଟାରୀ ପୋଲିସ ମୁତୟନ ହୋଇ ସାରିଥିଲା। ଠିକ୍ ଜାଲିଆନାୱାଲାବାଗ୍ ଶୈଳୀରେ, ପଡ଼ିଆରୁ ବାହାରିଵା ପାଇଁ ଥିଵା ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ରାସ୍ତାକୁ ପୋଲିସ ଚାରିପଟୁ ଘେରି ଗଲା। ଭିଡ଼କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଵା ପାଇଁ ପ୍ରଶାସନ ପକ୍ଷରୁ କୌଣସି ଆଲୋଚନା କିମ୍ବା ଲାଠିଚାଳନା ପରି ପ୍ରାଥମିକ ପଦକ୍ଷେପ ନିଆ ନଯାଇ, ସ୍ଵୟଂଚାଳିତ ବନ୍ଧୁକରୁ ନିରୀହ ଜନତାଙ୍କ ଉପରେ ସିଧାସଳଖ ଗୁଳିଵର୍ଷଣ କରାଗଲା।

ସେହି ଭୟଙ୍କର ଗୁଳିକାଣ୍ଡ ପରେ ନିଜର ପାପ ଲୁଚାଇଵା ପାଇଁ ବିହାର ପ୍ରଶାସନ ଅତି ଅମାନୁଷିକ ପଦକ୍ଷେପ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲା। ସାରା ଅଞ୍ଚଳରେ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ସାମରିକ କର୍ଫ୍ୟୁ ଜାରି କରାଗଲା, ଯେପରି ଓଡ଼ିଶାର କୌଣସି ନେତା, ସାମ୍ବାଦିକ କିମ୍ବା ସେଵାସଂସ୍ଥା ଖରସୁଆଁରେ ପ୍ରଵେଶ କରି ପ୍ରକୃତ ତଥ୍ୟ ପାଇପାରିବେ ନାହିଁ। ଶହ ଶହ ମୃତଦେହକୁ ସେମାନଙ୍କ ପରିଵାରକୁ ହସ୍ତାନ୍ତର ନକରି ରାତାରାତି ଟ୍ରକ୍‌ରେ ଭର୍ତ୍ତି କରାଗଲା। ପଡ଼ିଆରେ ଥିଵା ଏକ ବଡ଼ ଗଭୀର କୂଅ ଭିତରେ ଶଵଗୁଡ଼ିକୁ ଜୋରଜବରଦସ୍ତ ଭର୍ତ୍ତି କରି ମାଟି ପୋତି ଦିଆଗଲା ଏଵଂ ଅଵଶିଷ୍ଟ ଶଵକୁ ଦୂର ଜଙ୍ଗଲରେ ଵନ୍ୟଜନ୍ତୁଙ୍କ ଆହାର ପାଇଁ ଫିଙ୍ଗି ଦିଆଗଲା। ଗୁଳିମାଡ଼ରେ ଆହତ ହୋଇ ଛଟପଟ ହେଉଥିଵା ଲୋକଙ୍କୁ ଡାକ୍ତରଖାନା ନେଵାକୁ ଦିଆଗଲା ନାହିଁ। ଏପରିକି ପଡ଼ିଆରେ ପଡ଼ିଥିଵା ରକ୍ତର ଦାଗକୁ ପାଣି ଢାଳି ଏଵଂ ମାଟି ଖୋଳି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଲିଭାଇ ଦିଆଗଲା। ପରେ ଯେତେବେଳେ କେତେକ ସୂତ୍ରରୁ କୁଳିକାଣ୍ଡ କଥା ପଦାକୁ ଆସିଲା ସେତେବେଳେ ବିହାର ସରକାର ନିଜର ସରକାରୀ ରିପୋର୍ଟରେ ମୃତ୍ୟୁସଂଖ୍ୟା ମାତ୍ର ୩୫ ବୋଲି ଦର୍ଶାଇଥିଲା । କିନ୍ତୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷଦର୍ଶୀଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ ଗୁଳିକାଣ୍ଡରେ ହଜାରେରୁ ଅଧିକ ଲୋକ ମରିଥିଲେ ।

ଏହି ହତ୍ୟାକାଣ୍ଡ ପରେ ଷଡୈକଳା ଓ ଖରସୁଆଁ ଅଞ୍ଚଳକୁ ନିଜ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରଖିଵା ପାଇଁ ବିହାର ପ୍ରଶାସନ ସ୍ଥାନୀୟ ଓଡ଼ିଆମାନଙ୍କ ଉପରେ ଚରମ ଅତ୍ୟାଚାର ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା କିନ୍ତୁ ସାଧାରଣତଃ ଇତିହାସ ବହିରେ ଜାତୀୟ ସଂହିତର ଦ୍ୱାହି ଦେଇ ଏସବୁ ସତ୍ୟକୁ ସ୍ଥାନ ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ। ବିହାରୀମାନେ ଷଡୈକଳା ଖରସୁଆଁରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଉଚ୍ଛେଦ ପାଇଁ ରାତାରାତି ସମସ୍ତ ସରକାରୀ ଵିଦ୍ୟାଳୟ ଓ ପ୍ରଶାସନିକ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟରୁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାକୁ ହଟାଇ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ ଭାବେ ହିନ୍ଦୀ ଲାଗୁ କଲେ ଏଵଂ ଓଡ଼ିଆ ବହିଗୁଡ଼ିକୁ ସର୍ଵସାଧାରଣରେ ଜଳାଇ ଦେଲେ। ଯେଉଁ ଓଡ଼ିଆ ଶିକ୍ଷକ ଵା ସରକାରୀ କର୍ମଚାରୀ ଓଡ଼ିଶା ସହ ମିଶ୍ରଣ ସପକ୍ଷରେ ମତ ଦେଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଚାକିରିରୁ ବାହାର କରି ଦିଆଗଲା ଏଵଂ ସ୍ଥାନୀୟ ଓଡ଼ିଆ ନେତୃଵୃନ୍ଦଙ୍କୁ ମିଥ୍ୟା ଦେଶଦ୍ରୋହ ମାମଲାରେ ଛନ୍ଦି ହଜାରୀବାଗ ଜେଲ୍‌କୁ ପଠାଇ ଦିଆଗଲା। ଓଡ଼ିଆମାନଙ୍କୁ ନିଜ ମାଟିରେ ସଂଖ୍ୟାଲଘୁ କରିଵା ପାଇଁ ବିହାରର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଅଞ୍ଚଳରୁ ହଜାର ହଜାର ଅଣ-ଓଡ଼ିଆ ଲୋକଙ୍କୁ ଆଣି ସେଠାରେ ଜମି ଓ ଘର ଯୋଗାଇ ଦିଆଗଲା, ଯାହା ସେହି ଅଞ୍ଚଳର ସାମାଜିକ ସ୍ଥିତିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଦଳାଇ ଦେଇଥିଲା। ସ୍ଥାନୀୟ ଓଡ଼ିଆ ଲୋକଙ୍କୁ ବାହାରିଆ ଆଖ୍ଯା ଦିଆଗଲା । ଓଡ଼ିଆ ଲୋକଙ୍କ ଗାଆଁ ଗଣ୍ଡା ଘରକୁ ବିହାରୀ ଗୁଣ୍ଡା ଓ ପୋଲିସ ଆସି ଧମକ ଚମକ ଦେଉଥିଲେ । କେତେକ ଓଡ଼ିଆ ଲୋକଙ୍କ ଘର ଲୁଣ୍ଠନ ହେଲା, କିଛି ଓଡ଼ିଆ ଝିଅଙ୍କର ଅସ୍ମତ ଲୁଣ୍ଠନ ହେଲା । ଏତେ ସବୁ ଅତ୍ୟାଚାର ମଧ୍ୟରେ ଷଡୈକଳା ଖରସୁଆଁ ଅଞ୍ଚଳରେ ରହୁଥିଵା ଓଡ଼ିଆମାନଙ୍କ ସ୍ଵରକୁ ଦବେଇ ଦେଵାକୁ ପ୍ରୟାସ କରାଗଲା । ତତ୍କାଳୀନ ବିହାରୀ ପ୍ରଶାସନିକ ଅନ୍ୟାୟ ଵିରୋଧରେ ଷଢ଼େଇକଳାର ମହାରାଜା ଆଦିତ୍ୟ ପ୍ରତାପ ସିଂହ ଦେଓ ଆଇନଗତ ଲଢ଼େଇ ଲଢ଼ିଵାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଥିଲେ।

ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନ ଲାଗୁ ହେଵାର ଏଵଂ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ଗଠନ ହେଵାର ଠିକ୍ କିଛି ଦିନ ପୂର୍ଵରୁ ଷଡୈକଳା ଖରସୁଆଁର ଅନ୍ୟାୟ ମିଶ୍ରଣ ଵିପକ୍ଷରେ ୧୫ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୫୦ ମସିହାରେ ତତ୍କାଳୀନ Federal Court of Indiaରେ ଏକ କେଶ୍ ଦାୟର କରାଯାଇଥିଲା । ୨୮ ଜାନୁଆରୀ ୧୯୫୦ ମସିହାରେ ଭାରତର ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ଵା ଉଚ୍ଚତମ ନ୍ୟାୟାଳୟ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା। ଭାରତ ଗଣତନ୍ତ୍ର ହେଵାର ଠିକ୍ ଦୁଇ ଦିନ ପରେ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହୋଇଥିଲା ଏଵଂ ଏହାର ପ୍ରଥମ ଵୈଠକ ସଂସଦ ଭବନର "Chamber of Princes"ଠାରେ ବସିଥିଲା। ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହେଵା ପରେ ସମ୍ବିଧାନର ଅନୁଚ୍ଛେଦ ୩୭୪(୨) ଅନୁଯାୟୀ ଷଡୈ଼କଳା ଓ ଖରସୁଆଁ ଅନ୍ୟାୟ ମିଶ୍ରଣ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କେଶ୍‌କୁ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ କରାଯାଇ ‘Original Suit No. 1 of 1950’ ଭାବେ ନାମିତ କରାଗଲା । ଏହି ମାମଲାର ଆଇନଗତ ନାମ ଥିଲା State of Seraikella vs. Union of India & Others (1950) ଏଵଂ ଏହା ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟ ଇତିହାସରେ Original Suit No. 1 of 1950 ଭାବେ ଲିପିବଦ୍ଧ ହେଲା। ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଧାନ ବିଚାରପତି ଜଷ୍ଟିସ୍ ହରିଲାଲ ଜେକିସୁନ୍ଦାସ କାନିଆ ଏଵଂ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ବେଞ୍ଚ୍ ସାମ୍ନାରେ ମହାରାଜା ଯୁକ୍ତି ବାଢ଼ିଥିଲେ ଯେ ୧୯୪୭ ଡିସେମ୍ବରର 'ମିଶ୍ରଣ ଦଲିଲ' ଅନୁସାରେ ଓଡ଼ିଶା ସହ ମିଶ୍ରଣ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ହୋଇଥିଵା ବେଳେ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାର ବଳପୂର୍ଵକ ଏହାକୁ ବିହାରରେ ମିଶାଇ ଚୁକ୍ତି ଭଙ୍ଗ କରିଛନ୍ତି।

ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟଙ୍କ ସାମ୍ବିଧାନିକ ବେଞ୍ଚ୍ ଏହି ମାମଲାର ଦୀର୍ଘ ଶୁଣାଣି କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ବିଧାନର ଧାରା ୩୬୩ର ଦୁର୍ଵଳତାକୁ ଦର୍ଶାଇ ଓଡ଼ିଶା ଵିପକ୍ଷରେ ରାୟ ଦେଇଥିଲେ। ଅଦାଲତ କହିଥିଲେ ଯେ, ସ୍ଵାଧୀନତା ପୂର୍ଵରୁ ଦେଶୀୟ ରାଜ୍ୟ ଓ ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହୋଇଥିଵା କୌଣସି ରାଜନୈତିକ ଚୁକ୍ତି ଉପରେ ହସ୍ତକ୍ଷେପ କରିଵାର ଅଧିକାର ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟଙ୍କ ଆଇନଗତ ପରିସରଭୁକ୍ତ ନୁହେଁ ଏଵଂ ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ଏକ ପ୍ରଶାସନିକ ନିଷ୍ପତ୍ତି। କେହି କେହି ଐତିହାସିକ ଆକ୍ଷେପ କରି କୁହନ୍ତି ବିହାରୀ ମୂଳର ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କ ପକ୍ଷପାତିତା ଓ ଚାପ ଯୋଗୁଁ ଓଡ଼ିଶାର ଦୁଇଟି ଅଞ୍ଚଳ ବିହାରକୁ ଚାଲିଗଲା ‌। 

ଯଦିଓ ସେହି ସମୟରେ କେନ୍ଦ୍ର ସରକାରଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ପ୍ରଭାବ ଆଗରେ ଆଇନଗତ ଲଢ଼େଇ ହାରିଯାଇ ଓଡ଼ିଶା ନିଜର ଏହି ଦୁଇଟି ସମୃଦ୍ଧ ଅଞ୍ଚଳକୁ ସବୁଦିନ ପାଇଁ ହରାଇଲା, ତଥାପି ଭାରତର ସର୍ଵୋଚ୍ଚ ନ୍ୟାୟାଳୟର ଇତିହାସ ବହିର ସର୍ଵପ୍ରଥମ ପୃଷ୍ଠାରେ ଓଡ଼ିଆ ଅସ୍ମିତାର ଏହି ସଂଘର୍ଷ 'କେସ୍ ନମ୍ବର ୧' ଭାବେ ଅମର ହୋଇ ରହିଗଲା। ଖରସୁଆଁର ମାଟିରେ ବହିଯାଇଥିଵା ନିରୀହ ଆଦିଵାସୀ ଓ ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ରକ୍ତ ଏଵଂ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟର ପ୍ରଥମ ଆଇନଗତ ସଂଗ୍ରାମ ଆମକୁ ସ୍ମରଣ କରାଇଦିଏ ଯେ, ଓଡ଼ିଶାର ଆଧୁନିକ ମାନଚିତ୍ର ପଛରେ କେତେ ଶହ ନିରୀହ ଆତ୍ମାର ବଳିଦାନ ଏଵଂ ସୀମାନ୍ତ ଓଡ଼ିଆଙ୍କ କରୁଣ ଅଶ୍ରୁ ଲୁଚି ରହିଛି।

ତେବେ ଇତିହାସର ଏକ ଶାଶ୍ଵତ ନିୟମ ରହିଛି ଯେ ଅନ୍ୟ ପାଇଁ ଖୋଳିଥିଵା ଗାତରେ ଦିନେ ନା ଦିନେ ନିଜକୁ ହିଁ ପଡ଼ିଵାକୁ ହୋଇଥାଏ। ଷଢ଼େଇକଳା ଓ ଖରସୁଆଁକୁ ଓଡ଼ିଶାରୁ ଛଡ଼ାଇ ନେଵା ପାଇଁ ଏବଂ ସେଠାକାର ଓଡ଼ିଆ ସ୍ଵାଭିମାନକୁ ଦଵାଇଵା ପାଇଁ ତତ୍କାଳୀନ ବିହାର ପ୍ରଶାସନ ଓ ସେମାନଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ଯେଉଁ ରାଜନୈତିକ ଓ କୂଟନୈତିକ ଚକ୍ରାନ୍ତର ଗାତ ଖୋଳିଥିଲେ, ପରଵର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ସେମାନେ ନିଜେ ସେହି ଗାତରେ ପଡ଼ିଥିଲେ।

ବିହାର ସରକାର ଓଡ଼ିଶା ଵିରୁଦ୍ଧରେ ଆଦିଵାସୀମାନଙ୍କୁ ଉସୁକାଇଵା ପାଇଁ ଯେଉଁ ଆଦିଵାସୀ ନେତା ଜୟପାଳ ସିଂହ ମୁଣ୍ଡାଙ୍କୁ ଆୟୁଧ କରିଥିଲେ, ସେହି ଜୟପାଳ ସିଂହ ହିଁ ପରଵର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ବିହାର ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ମୁଣ୍ଡବିନ୍ଧାର କାରଣ ସାଜିଲେ। ବିହାର ସରକାର ଭାବିଥିଲେ ଯେ ଓଡ଼ିଶା ହାତରୁ ଏହି ଅଞ୍ଚଳକୁ ଛଡ଼ାଇ ଆଣିଵା ପରେ ସେମାନେ ସେଠାରେ ଆରାମରେ ଶାସନ କରିବେ। କିନ୍ତୁ ଖରସୁଆଁ ଗୁଳିକାଣ୍ଡ ପରେ ସେଠାକାର ଆଦିଵାସୀମାନେ ବୁଝିପାରିଲେ ଯେ ବିହାର ପ୍ରଶାସନ ସେମାନଙ୍କର ନିଜର ନୁହେଁ।

ଫଳସ୍ୱରୂପ, ଜୟପାଳ ସିଂହଙ୍କ ନେତୃତ୍ଵରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଵା "ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ ରାଜ୍ୟ ଆନ୍ଦୋଳନ" ଓଡ଼ିଶା ଵିରୁଦ୍ଧରେ ନୁହେଁ ଵରଂ ସିଧାସଳଖ ବିହାର ସରକାରଙ୍କ ଵିରୁଦ୍ଧରେ ହିଁ ମୁଣ୍ଡ ଟେକିଲା। ଯେଉଁ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଓଡ଼ିଶାକୁ କ୍ଷତଵିକ୍ଷତ କରିଵା ପାଇଁ ବିହାର ପ୍ରଶାସନ ଵ୍ୟଵହାର କରିଥିଲା, ସେହି ଅସ୍ତ୍ର ହିଁ ବିହାରକୁ ଦୁଇ ଭାଗ କରିଵାର ମୂଳଦୁଆ ସାଜିଲା।

ବିହାର ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରଶାସନ ସ୍ଵାଧୀନତା ପାଇଵା ପରଠାରୁ ହିଁ ଏଭଳି ନୀଚ୍ଚ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ରହିଥିଵାରୁ ସେଠାକାର ପ୍ରଶାସନିକ ଵ୍ୟଵସ୍ଥା ଅତି ନିମ୍ନସ୍ତରର ହୋଇଗଲା । ଅଧିକାରୀ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହେଲେ, ଅତ୍ୟାଚାରୀ ହେଲେ ଏଵଂ ବିହାର ଦଶନ୍ଧି ଧରି ଗୁଣ୍ଡା,ଅପରାଧୀ,ଅତ୍ୟାଚାରୀ ଓ ଉତ୍କଚଗ୍ରାସୀ ଆରକ୍ଷୀ ଏଵଂ ଭ୍ରଷ୍ଟ ଅମଲାଙ୍କର ଗଡ଼ ହୋଇଗଲା ।  

୧୯୪୭-୪୮ ମସିହାରେ ବିହାର ସରକାର କୂଟ କପଟ କରି ଷଢ଼େଇକଳା ଓ ଖରସୁଆଁକୁ ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶରେ ମିଶିଵାକୁ ଦେଇନଥିଲେ, କାରଣ ଏହି ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକ ଖଣିଜ ସମ୍ପଦ, ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ଶିଳ୍ପ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅତି ସମୃଦ୍ଧ ସିଂହଭୂମିର ଅଂଶ ଥିଲା । ବିହାରର ଲୋଭ ଥିଲା ସେଠାକାର ସମ୍ପତ୍ତି ଉପରେ।

କିନ୍ତୁ ଇତିହାସର ଚକ ଏପରି ଘୂରିଲା ଯେ, ଯେଉଁ ଖଣିଜ ସମ୍ପଦ ଲୋଭରେ ବିହାର ଓଡ଼ିଆମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅତ୍ୟାଚାର କରିଥିଲା, ସେହି ସମ୍ପଦ ହିଁ ବିହାର ହାତରୁ ଚାଲିଗଲା।

ସେହି ଅଞ୍ଚଳରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଵା ଆନ୍ଦୋଳନ ତୀଵ୍ର ରୂପ ନେଲା ଏଵଂ ଶେଷରେ ୨୦୦୦ ମସିହାରେ ବିହାରକୁ ବାଧ୍ୟ ହୋଇ ଦୁଇ ଭାଗ ହେଵାକୁ ପଡ଼ିଲା। ବିହାରର ସବୁଠାରୁ ଧନୀ ଓ ସମୃଦ୍ଧ ଅଞ୍ଚଳକୁ ନେଇ "ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ" ନାମକ ଏକ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ରାଜ୍ୟ ଗଠିତ ହେଲା ଏଵଂ ଷଢ଼େଇକଳା-ଖରସୁଆଁ ସେହି ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡର ଅଂଶ ପାଲଟିଗଲା। ଏହି ଵିଭାଜନ ପରେ ବିହାର ଆର୍ଥିକ ସ୍ତରରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଦୁର୍ଵଳ ହୋଇଗଲା।

୧୯୪୮ ମସିହାରେ ପ୍ରଶାସନିକ ଶକ୍ତିର ଅପଵ୍ୟଵହାର କରି ବିହାରର ତତ୍କାଳୀନ ଶାସକ ଗୋଷ୍ଠୀ ଭାବିଥିଲେ ଯେ ସେମାନେ ଜଣେ ଓଡ଼ିଆ ରାଜା (ଆଦିତ୍ୟ ପ୍ରତାପ ସିଂହ ଦେଓ) ଏଵଂ ଓଡ଼ିଶାର ଦାବିକୁ ସୁପ୍ରିମକୋର୍ଟରେ ହରାଇ ଵିଜୟୀ ହୋଇଗଲେ। କିନ୍ତୁ ସେହି ସମୟର ଶାସକ କଂଗ୍ରେସ ଦଳ ପରଵର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ସେହି ସିଂହଭୂମି ଅଞ୍ଚଳରେ ନିଜର ସମସ୍ତ ରାଜନୈତିକ ସ୍ଥିତି ହରାଇ ବସିଲା। ସ୍ଥାନୀୟ ଜନସାଧାରଣ ଓ ଆଦିଵାସୀମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଚିରଦିନ ପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କଲେ। ବିହାର ସରକାର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶକୁ ଦୁର୍ଵଳ କରିଵା ପାଇଁ, ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାକୁ ନିଶ୍ଚିହ୍ନ କରିଵା ପାଇଁ ଏଵଂ ଷଢ଼େଇକଳା-ଖରସୁଆଁର ଭୂଖଣ୍ଡକୁ ଆତ୍ମସାତ କରିଵା ପାଇଁ ଚକ୍ରାନ୍ତର ଯେଉଁ ବିରାଟ ଗାତ ଖୋଳିଥିଲେ, ସେହି ଗାତରୁ ହିଁ ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡ ଆନ୍ଦୋଳନର ନିଆଁ ବାହାରିଥିଲା। ସେହି ନିଆଁ ଶେଷରେ ବିହାରକୁ ହିଁ ଦୁଇ ଭାଗ କରିଦେଲା। ବିହାରୀ ସବୁବେଳେ ଗୋଟିଏ ପଦ କହି ନିଜର ମହିମା ଗାଆନ୍ତି ଯେ "एक बिहारी सौ पर भारी" କିନ୍ତୁ ଧର୍ମର ନ୍ୟାୟ ଆଗରେ ଲକ୍ଷେ କୋଟିଏ ବିହାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟ ନଇଁଵାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା ଏଵଂ ଏହା ହିଁ ଶାଶ୍ଵତ ସତ୍ୟ-ଧର୍ମ-ନ୍ୟାୟର କଠୋର ଵାସ୍ତଵିକତା ଅଟେ । 

ଓଡ଼ିଶା ନିଜର ମାଟି ହରାଇ ଲୁହ ଗଡ଼ାଇଥିଲା ସତ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତିର ନ୍ୟାୟରେ ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟାୟ କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ନିଜେ ଖୋଳିଥିଵା ସେହି ରାଜନୈତିକ ଗାତରେ ପଡ଼ି ଓଡ଼ିଶାର ଅପହୃତ ଭୂଖଣ୍ଡକୁ ସବୁଦିନ ପାଇଁ ହରାଇ ବସିଲେ। ସେଥିପାଇଁ କୁହାଯାଏ ଅନ୍ୟାୟ ଵ୍ୟକ୍ତି,ଜାତି ଵା ଏକ ଦେଶର ସାମୁହିକ ଜନତା ଯିଏ ବି କରୁ ଶେଷରେ ଧର୍ମଯୁକ୍ତ ଦଣ୍ଡ ଭୋଗିଵାକୁ ହିଁ ହୁଏ । 

୧୯୮୦ର ବୁର୍ଲା ଟ୍ରାଜେଡ଼ି କେମିତି ଓଡ଼ିଶା ଇତିହାସର ଏକ ରକ୍ତାକ୍ତ ଓ ଅଗ୍ନିଗର୍ଭା ଅଧ୍ୟାୟ ହୋଇଗଲା ?

୧୯୮୦ ମସିହା ଜୁନ୍ ମାସରେ ଓଡ଼ିଶାରେ କଂଗ୍ରେସ ଦଳ ବହୁମତ ସହ କ୍ଷମତାକୁ ଆସିଥିଲା ଏଵଂ ଜାନକୀ ବଲ୍ଲଭ ପଟ୍ଟନାୟକ ରାଜ୍ୟର ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ଶପଥ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ସମ୍ବଲପୁର ଜିଲ୍ଲାର ବୁର୍ଲାଠାରେ ଅଵସ୍ଥିତ ପ୍ରଯୁକ୍ତିଵିଦ୍ୟା ଵିଶ୍ୱଵିଦ୍ୟାଳୟ(ଆଗେ UCE ଏବେ VSSUT) ପୂର୍ଵ ଭାରତର ଅନ୍ୟତମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵୈଷୟିକ ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନ ଥିଲା। ଓଡ଼ିଶାର କଟକ, ପୁରୀ, ବାଲେଶ୍ୱର, ଗଞ୍ଜାମ, ସମ୍ବଲପୁର, ସୁନ୍ଦରଗଡ଼, ବଲାଙ୍ଗୀର ଆଦି ବିଭିନ୍ନ ଉପକୂଳ, ଦକ୍ଷିଣ, ଉତ୍ତର ଓ ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରାୟ ସବୁ ଜିଲ୍ଲାଗୁଡ଼ିକରୁ ତଥା ଓଡ଼ିଶା ବାହାରର ଛାତ୍ରମାନେ ଆସି ସେଠାରେ ପାଠ ପଢ଼ୁଥିଲେ । ଶାନ୍ତ ଓ ମନୋରମ ପରିଵେଶ ମଧ୍ୟରେ ଅଵସ୍ଥିତ ଏହି କ୍ୟାମ୍ପସ୍‌ର ଛାତ୍ରମାନଙ୍କ ସହ ସ୍ଥାନୀୟ ଵ୍ୟଵସାୟୀ ଓ ପୁଲିସ ପ୍ରଶାସନର ମନୋମାଳିନ୍ୟ କୌଣସି ନୂଆ କଥା ନଥିଲା। 

ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକ ଓ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଝିରେ ମଝିରେ ଵିଵାଦ ଲାଗି ରହୁଥିଲା । 

ଅଶି ଦଶକର ଆରମ୍ଭରୁ ଵିଦେଶୀ ପାଣ୍ଠି ବଳରେ ଵିଚ୍ଛିନ୍ନତାଵାଦ ଧିରେଧିରେ ବଢ଼ିଵା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା । ସେତେବେଳେ ସ୍ଥାନୀୟ କିଛି ଅସାମାଜିକ ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଵ୍ୟଵସାୟୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ "ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକ ବନାମ ବାହାରୁ ଆସିଥିଵା ଛାତ୍ର" ଭାବନା ରହିଥିଲା। ଵ୍ୟକ୍ତିଗତ ଗଣ୍ଡଗୋଳ ସମୟରେ କିଛି ସ୍ଥାନୀୟ ଅସାମାଜିକ ଲୋକ ଏହି ଆଞ୍ଚଳିକ ସଂଵେଦନଶୀଳତାକୁ ଵ୍ୟଵହାର କରି ଛାତ୍ରମାନଙ୍କ ଵିରୁଦ୍ଧରେ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କୁ ଉସୁକାଉଥିଲେ।  

ସେତେବେଳର ବୁର୍ଲା କ୍ୟାମ୍ପସ ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ଅଞ୍ଚଳର ସ୍ଥିତି ଥିଲା ଏକ ଅଗ୍ନିଗର୍ଭା ପାହାଡ଼ ପରି। ମହାଵିସ୍ଫୋରଣର ବହୁ ପୂର୍ଵରୁ ଆଗ୍ନେୟଗିରିର ଗର୍ଭରୁ ଯେପରି ମଝିରେ ମଝିରେ ଉଚ୍ଛୁଳି ପଡ଼େ ତପ୍ତ ଲାଭାର ପ୍ରଥମ କଣିକା ଏଵଂ ଵିଷାକ୍ତ ବାଷ୍ପର କଳାବାଘ ଠିକ୍ ସେହିପରି ଛୋଟବଡ଼ ଅପ୍ରୀତିକର ଘଟଣା, ଉତ୍ତେଜନାପୂର୍ଣ୍ଣ କଳାଝଗଡ଼ା ଓ ଆକ୍ରୋଶର ସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରତିଦିନ ବୁର୍ଲାର ଵାୟୁମଣ୍ଡଳକୁ ଉତ୍ତପ୍ତ କରିଚାଲିଥିଲେ। ସେହି ପ୍ରତ୍ୟେକଟି କ୍ଷୁଦ୍ର ସଂଘର୍ଷ କେଵଳ ଗୋଟିଏ କଥାର ଚେତାଵନୀ ଦେଉଥିଲା ଯେ ଅନ୍ତଃସଲିଳା ଭାବେ ଜଳୁଥିଵା ଏହି ନିଆଁ ବେଶୀ ଦିନ ଚାପିହୋଇ ରହିଵ ନାହିଁ।

‌୧୯୮୦ ମସିହା ସେପ୍ଟେମ୍ବର ମାସର ମଧ୍ୟଭାଗ ସମୟର ଘଟଣା । ବୁର୍ଲା ବଜାରର ଏକ ଦୋକାନରେ ଜଣେ ଇଂଜିନିୟରିଂ ଛାତ୍ରଙ୍କର ସ୍ଥାନୀୟ ଦୋକାନୀଙ୍କ ସହ କୌଣସି ଜିନିଷର ଦାମ୍ କିମ୍ବା ବାକି ଟଙ୍କାକୁ ନେଇ ସାମାନ୍ୟ ଵିଵାଦ ହୋଇଥିଲା। ସେହି ସମୟରେ ଵିଵାଦ ସମାଧାନ କରିଵା ପରିଵର୍ତ୍ତେ ଵ୍ୟଵସାୟୀ ସଂଘ ଓ ଗୁଣ୍ଡାଶ୍ରେଣୀର ଵିଚ୍ଛିନ୍ନତାଵାଦୀ ଲୋକମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ଉକ୍ତ ଛାତ୍ରଙ୍କୁ ଦୁର୍ଵ୍ୟଵହାର କରିଥିଲେ। 

ଉତ୍କଳ ଗୌରଵ ମଧୁସୁଦନ ଦାସ ଥରେ କହିଥିଲେ, "ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଜାତୀୟ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଵିଵାଦ ହେଲେ ଲୋକେ ଏହି ଵିଵାଦକୁ ଦୁଇ ଜାତିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଵିଵାଦ ହେଲା ବୋଲି ସ୍ଥିର କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ଏହି ଵ୍ୟକ୍ତିଗତ ଵିଵାଦକୁ ଜାତୀୟ ଵିଵାଦର ଫଳ ବୋଲି କହି ବୁଲନ୍ତି।"

ଠିକ୍ ସେହିପରି ଏଠି ମଧ୍ୟ ଯେତେବେଳେ ବୁର୍ଲା ପ୍ରଯୁକ୍ତିଵିଦ୍ୟା ଵିଶ୍ୱଵିଦ୍ୟାଳୟର ଛାତ୍ର ସହିତ ଜଣେ ସ୍ଥାନୀୟ ଵ୍ୟକ୍ତିର କୌଣସି ଏକ ଵ୍ୟକ୍ତିଗତ କାରଣରୁ ଝଗଡ଼ା ହେଲା ସେତେବେଳେ ତାକୁ ଵ୍ୟକ୍ତିଗତ ଝଗଡ଼ା ନ ଭାବି ଆଞ୍ଚଳିକ ଵିଦ୍ୱେଷ ଏଵଂ 'ସ୍ଥାନୀୟ ବନାମ ବାହାର'ର ରଙ୍ଗ ବୋଳି ଦିଆଗଲା। 

ଜଣେ ଦୋକାନୀର ସାମାନ୍ୟ ଅହଂକାର ଏଵଂ କ୍ୟାମ୍ପସର ତରୁଣ ରକ୍ତର ସ୍ୱାଭାଵିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ମଧ୍ୟରେ ସେହିଦିନ ଯେଉଁ ତିକ୍ତତାର ସୂତ୍ରପାତ ହୋଇଥିଲା, ସେଥିରେ ବଳି ପଡ଼ିଥିଲା ସାଧାରଣ ଆପୋଷ ସୌହାର୍ଦ୍ଦ୍ୟ।

ଏହି ଖବର କ୍ୟାମ୍ପସରେ ପହଞ୍ଚିଵା ପରେ ସେହି ଵିଚ୍ଛିନ୍ନତାଵାଦୀ ଘଟଣାର ପ୍ରତିଵାଦ କରିଵାକୁ କେତେକ ଛାତ୍ର ବଜାରକୁ ଆସିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ବୁର୍ଲାର କିଛି ପ୍ରଭାଵଶାଳୀ ଗୋଷ୍ଠୀ ଏଵଂ ଅସାମାଜିକ ତତ୍ତ୍ୱ ଏହାକୁ ନିଜର ଆଧିପତ୍ୟ ପ୍ରତି ଆହ୍ୱାନ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ଧୀରେ ଧୀରେ ଏହି ଉତ୍ତେଜନା କ୍ୟାମ୍ପସ ଏଵଂ ସ୍ଥାନୀୟ ଵ୍ୟଵସାୟୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ମୁହାଁମୁହିଁ ପରିସ୍ଥିତି ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା।

ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୭-୨୮ ତାରିଖ ଆଡ଼କୁ ପରିସ୍ଥିତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲା। ଭାରତରେ ଅଶାନ୍ତି ସୃଷ୍ଟି କରିଵା ପାଇଁ ଵିଦେଶୀ ଶକ୍ତି ଭାରତ ସ୍ଵାଧୀନ ହେଵା ପରଠାରୁ ହିଁ ଅନେଇ ବସିଛନ୍ତି । ସେମାନେ ଯେମିତି ଦେଖିଲେ ଓଡ଼ିଶାରେ ଆଞ୍ଚଳିକ ଭେଦଭାବ ଵୃଦ୍ଧି ପାଉଛି ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ କିଛି ଟଙ୍କା ଫୋପାଡ଼ିଦେଲେ । ଫଳତଃ ସ୍ଥାନୀୟ କିଛି ଅସାମାଜିକ ତତ୍ତ୍ୱ, ମାଫିଆ ଏଵଂ ସଂଘବଦ୍ଧ ଗୋଷ୍ଠୀ ମାରାତ୍ମକ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର, ଲାଠି, ଠେଙ୍ଗା ଓ ଖଣ୍ଡା ଧରି ଛାତ୍ରମାନଙ୍କ ଉପରେ ଚଢ଼ାଉ କରିଥିଲେ।

ଛାତ୍ରମାନେ ନିଜକୁ ବଞ୍ଚାଇଵା ପାଇଁ ହୋଷ୍ଟେଲ ଓ ଆଖପାଖ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଦୌଡ଼ିଥିଲେ। ମାତ୍ର ଉତ୍ତ୍ୟକ୍ତ ଗୋଷ୍ଠୀ ସେମାନଙ୍କୁ ଗୋଡ଼ାଇ ଗୋଡ଼ାଇ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ। ଅନ୍ଧକାର ରାତିରେ ଜୀଵନ ଵିକଳରେ କିଛି ଛାତ୍ର ,ହିରାକୁଦ ଜଳଭଣ୍ଡାରରୁ ବାହାରିଥିବା ଦ୍ରୁତସ୍ରୋତା କେନାଲ "ବୁର୍ଲା ପାୱାର ଚ୍ୟାନେଲ୍" ଆଡ଼କୁ ଦୌଡ଼ି ଯାଇଥିଲେ। ପଛରୁ ଗୋଡ଼ାଉଥିଵା ଆକ୍ରମଣକାରୀଙ୍କ ଭୟ ଏଵଂ ପାୱାର ଚ୍ୟାନେଲର ଗଭୀର ପାଣି , ଏହି ଦୁଇଟି ମୃତ୍ୟୁଫାନ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ଛାତ୍ରମାନେ ଛନ୍ଦି ହୋଇପଡ଼ିଥିଲେ। ଅନେକ ଛାତ୍ରଙ୍କୁ ଅତି ନିର୍ଦ୍ଦୟ ଭାବେ ପିଟି ପିଟି ମାରି ପାୱାର ଚ୍ୟାନେଲର ସ୍ରୋତରେ ଫିଙ୍ଗି ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଆଉ କିଛି ନିଜ ଜୀଵନ ବଞ୍ଚାଇଵାକୁ ପାଣିକୁ ଡେଇଁ ବୁଡ଼ିଯାଇଥିଲେ। ଏହି ଘଟଣାର ଉଦାହରଣ ଦେଇ ଆଜି ବି ଓଡ଼ିଶାର ପଶ୍ଚିମାଞ୍ଚଳର କିଛି ଵିଚ୍ଛିନ୍ନତାଵାଦୀ ଉପକୂଳର ଲୋକଙ୍କୁ ଡରାଇ କୁହନ୍ତି ଆମେ ରାଗିଲେ ଅଶି ଦଶକ ଭଳି ହାଣୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଆମ ଅଞ୍ଚଳରେ ଥିଵା ସବୁ ଉପକୂଳିଆଙ୍କୁ ମାରିଦେବୁ । 

ତେବେ ଯୋଉ ରାତିରେ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କ ଉପରେ ସ୍ଥାନୀୟ ଵିଚ୍ଛିନ୍ନତାଵାଦୀମାନେ ବର୍ବରତାର ସହିତ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ ତାପରଦିନ ସକାଳେ ଯେତେବେଳେ ପାୱାର ଚ୍ୟାନେଲର ଜଳରାଶିରୁ ଗୋଟିଏ ପରେ ଗୋଟିଏ ଛାତ୍ରଙ୍କ ମୃତଦେହ ଭାସିଵାକୁ ଲାଗିଲା, ସାରା ସମ୍ବଲପୁର ଓ ବୁର୍ଲା ଅଞ୍ଚଳରେ ଶୋକ ଓ ଆତଙ୍କର ଛାୟା ଖେଳିଗଲା। ସରକାରୀ ଓ ବେସରକାରୀ ହିସାବ ଅନୁଯାୟୀ, ୧୪ ଜଣ ମେଧାବୀ ଇଂଜିନିୟରିଂ ଛାତ୍ରଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରାଯାଇଥିଲା। ବହୁ ସଂଖ୍ୟକ ଛାତ୍ର ଗୁରୁତର ଆହତ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ଅନେକ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କିଛି ଛାତ୍ର ନିଖୋଜ ରହିଥିଲେ।

ମୃତଦେହଗୁଡ଼ିକର ଵିଭତ୍ସ ରୂପ ଦେଖି ଲୋକଙ୍କ ଆଖିରୁ ଲୁହ ଶୁଖିଯାଇଥିଲା। ଦେଶର ଭଵିଷ୍ୟତ ଗଢ଼ିଵାକୁ ଆସିଥିଵା ମେଧାବୀ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କୁ ବାହାରିଆ ସଜେଇ ଏପରି ନିର୍ମମ ଭାବରେ ହତ୍ୟା କରାଯାଇଥିଲା ଯେ ତାହା ସାରା ଓଡ଼ିଶାର ଜନସାଧାରଣଙ୍କୁ ସ୍ତବ୍ଧ ଓ ଆଘାତପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲା।

ବୁର୍ଲା ହତ୍ୟାକାଣ୍ଡର ଖବର ଦାଵାନଳ ପରି ସାରା ଓଡ଼ିଶାରେ ଵ୍ୟାପିଗଲା। କଟକର ରେଭେନ୍ସା କଲେଜ, ଭୁଵନେଶ୍ୱରର ଉତ୍କଳ ଵିଶ୍ୱଵିଦ୍ୟାଳୟ, ବ୍ରହ୍ମପୁର, ବାଲେଶ୍ୱର, ସମ୍ବଲପୁରର ସମସ୍ତ କଲେଜ ଏଵଂ ଵିଶ୍ୱଵିଦ୍ୟାଳୟର ଛାତ୍ରସମାଜ ରାଜପଥକୁ ଓହ୍ଲାଇ ଆସିଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ଏହାକୁ ଛାତ୍ରସମାଜ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ ଵିଚାର କରାଯାଇଥିଲା ତେଣୁ ସବୁ ଅଞ୍ଚଳର ଛାତ୍ର ଵିରୋଧ ଓ ଆନ୍ଦୋଳନ କଲେ । ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ପରିଚାଳିତ କରିଵା ପାଇଁ ରାଜ୍ୟର ସମସ୍ତ ଵିଶ୍ୱଵିଦ୍ୟାଳୟ ଓ କଲେଜର ଛାତ୍ରନେତାମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ 'ସର୍ଵ ଓଡ଼ିଶା ଛାତ୍ର ସଂଗ୍ରାମ ସମିତି' ଗଠନ କରିଥିଲେ।ରାଜ୍ୟର କୋଣସି ବି ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନ ଚାଲିପାରିନଥିଲା। ଗାଡ଼ିମୋଟର ଚଳାଚଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବନ୍ଦ୍ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଭୁବନେଶ୍ୱରର ଵିଧାନସଭା ଆଗରେ ଏଵଂ ସମସ୍ତ ଜିଲ୍ଲା ସଦର ମହକୁମାରେ ହଜାର ହଜାର ଛାତ୍ର ଵିକ୍ଷୋଭ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ। ଆନ୍ଦୋଳନକୁ ଦବାଇଵା ପାଇଁ ତତ୍କାଳୀନ କଂଗ୍ରେସ ସରକାର,ପୁଲିସ ବଳ ପ୍ରୟୋଗ କରିଥିଲା। ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଲାଠିଚାର୍ଜ, ଲୁହବୁହା ଗ୍ୟାସ୍ ଓ ଗୁଳିଚାଳନା ହୋଇଥିଲା। ବହୁ ଛାତ୍ରନେତାଙ୍କୁ ଜେଲ୍‌ରେ ପୂରାଇ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଫଳତଃ ଏଥିରେ ଉତ୍ତେଜନା ଆହୁରି ବଢ଼ିଲା ଏଵଂ ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନ କେଵଳ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୀମାବଦ୍ଧ ହୋଇ ରହିନଥିଲା ଵରଂ ସାଧାରଣ ଜନତା, ଓକିଲ, ଶିକ୍ଷକ ଓ ବୁଦ୍ଧିଜୀଵୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କ ସମର୍ଥନରେ ବାହାରିଥିଲେ।

ମାତ୍ର କିଛି ମାସ ତଳେ ଗଠିତ ହୋଇଥିଵା ଜାନକୀ ବଲ୍ଲଭ ପଟ୍ଟନାୟକଙ୍କ କଂଗ୍ରେସ ସରକାର ପାଇଁ ଏହା ଏକ ଵିଶାଳ ରାଜନୈତିକ ସଙ୍କଟ ଭାବେ ଛିଡ଼ା ହୋଇଥିଲା। ସରକାରଙ୍କ ଉପରେ ଚାପ ଏତେ ଵୃଦ୍ଧି ପାଇଥିଲା ଯେ ରାଜ୍ୟର ଆଇନ ଶୃଙ୍ଖଳା ପରିସ୍ଥିତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଵିପର୍ଯ୍ୟସ୍ତ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲା।

ଦାବି ପୂରଣ ଓ ଜନଆକ୍ରୋଶକୁ ପ୍ରଶମିତ କରିଵା ପାଇଁ ସରକାର ବାଧ୍ୟ ହୋଇ ଏକ ଉଚ୍ଚସ୍ତରୀୟ ଜୁଡିସିଆଲ ତଦନ୍ତ କମିଶନ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ। ହାଇକୋର୍ଟର ଵିଚାରପତି ଜଷ୍ଟିସ ନିଶାମଣି ରଥଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ 'ନିଶାମଣି ରଥ କମିଶନ' ଗଠନ କରାଯାଇଥିଲା। କମିଶନ ବୁର୍ଲା ଘଟଣାର ସୂକ୍ଷ୍ମ ତଦନ୍ତ କରିଥିଲେ। ତଦନ୍ତ ରିପୋର୍ଟରେ ସ୍ଥାନୀୟ ଅସାମାଜିକ ତତ୍ତ୍ୱଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦୟତା, ପୁଲିସ ପ୍ରଶାସନର ନିଷ୍କ୍ରିୟତା ଏଵଂ ଆଇନ ଶୃଙ୍ଖଳାର ଵିଫଳତାକୁ ସମାଲୋଚନା କରାଯାଇଥିଲା। ଏହା ପରେ କେତେକ ଦୋଷୀଙ୍କୁ ଗିରଫ କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ପୁଲିସ ଅଫିସରଙ୍କ ଵିରୋଧରେ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥିଲା।

୧୯୮୦ର ବୁର୍ଲା ଟ୍ରାଜେଡ଼ି ଓ ପରଵର୍ତ୍ତୀ ଛାତ୍ର ଆନ୍ଦୋଳନ ଓଡ଼ିଶାର ସାମାଜିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ଦିଗବଳୟକୁ ସଦାସର୍ଵଦା ପାଇଁ ବଦଳାଇ ଦେଇଥିଲା । ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନ ପ୍ରମାଣିତ କରିଥିଲା ଯେ ଓଡ଼ିଶାର ଛାତ୍ରସମାଜ ଏକଜୁଟ ହେଲେ ଯେକୌଣସି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସରକାରଙ୍କୁ ଦୋହଲାଇ ପାରିବେ। ଏଥିରୁ ଅନେକ ଭଵିଷ୍ୟତର ରାଜନେତା ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ। ତତ୍କାଳୀନ ଜାନକୀ ବଲ୍ଲଭ ପଟ୍ଟନାୟକ ସରକାରଙ୍କ ଭାଵମୂର୍ତ୍ତିରେ ଏହା ଏକ ବଡ଼ ଦାଗ ହୋଇ ରହିଗଲା, ଯାହାର ପ୍ରଭାଵ ଆଗାମୀ ନିର୍ଵାଚନଗୁଡ଼ିକରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଵାକୁ ମିଳିଥିଲା। ଇଂଜିନିୟରିଂ କଲେଜ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକରେ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କ ନିରାପତ୍ତା ଏଵଂ ସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରଶାସନ ସହ ସମ୍ପର୍କକୁ ନେଇ କଠୋର ନିୟମାଵଳୀ ପ୍ରଣୟନ କରାଗଲା। ବୁର୍ଲା ପ୍ରଯୁକ୍ତିଵିଦ୍ୟା ଵିଶ୍ୱଵିଦ୍ୟାଳୟର ଛାତ୍ରଙ୍କର ହତ୍ୟାକାଣ୍ଡ ଘଟଣା ପରଵର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଆଞ୍ଚଳିକ ମନୋମାଳିନ୍ୟକୁ ଅଧିକ ଗଭୀର କରିଦେଇଥିଲା। ଏହି ହତ୍ୟାକାଣ୍ଡ ଏଵଂ ତା'ପରର ରାଜ୍ୟଵ୍ୟାପୀ ଉତ୍ତେଜନା ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶା ଓ ଉପକୂଳ ଓଡ଼ିଶା ମଧ୍ୟରେ ଥିଵା ସାମାଜିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଦୂରତାକୁ ବଢ଼ାଇଵାରେ ଇନ୍ଧନ ଭାବେ କାମ କରିଥିଲା, ଯାହାକୁ ପରଵର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଆଞ୍ଚଳିକ ରାଜନୀତି ଓ ପୃଥକ ରାଜ୍ୟ ଦାବିଦାରମାନେ ନିଜର ଆଲୋଚନାରେ ଵ୍ୟଵହାର କରିଥିଲେ।

 

କିନ୍ତୁ ବୁର୍ଲା ହତ୍ୟାକାଣ୍ଡର ମୁଖ୍ୟ ଅପରାଧୀମାନଙ୍କୁ ଆଇନଗତ ଭାବେ କୌଣସି କଠୋର କିମ୍ବା ଉଦାହରଣମୂଳକ ଦଣ୍ଡ ମିଳିପାରି ନଥିଲା। ନ୍ୟାୟ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ବିଳମ୍ବ, ପ୍ରମାଣର ଅଭାବ ଏଵଂ ସାକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଭୟ ଯୋଗୁଁ ଅଧିକାଂଶ ଦୋଷୀ ବଞ୍ଚିଯାଇଥିଲେ। ଜଷ୍ଟିସ ନିଶାମଣି ରଥ କମିଶନ ନିଜ ରିପୋର୍ଟରେ ସ୍ଥାନୀୟ ଅସାମାଜିକ ତତ୍ତ୍ୱଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦୟତା ଏଵଂ ସେତେବେଳର ପୁଲିସ ପ୍ରଶାସନର ଚରମ ନିଷ୍କ୍ରିୟତାକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦାୟୀ କରିଥିଲେ।

କମିଶନଙ୍କ ସୁପାରିଶ ପରେ କେତେକ ସ୍ଥାନୀୟ ଅସାମାଜିକ ଲୋକଙ୍କୁ ଗିରଫ କରାଯାଇଥିଲା। ଘଟଣା ସମୟରେ ଅଵହେଳା ଦେଖାଇଥିବା କେତେକ ପୁଲିସ ଅଫିସରଙ୍କ ଵିରୋଧରେ ବିଭାଗୀୟ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ (ବଦଳି ଓ ନିଲମ୍ବନ) ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥିଲା। ମାମଲା ଅଦାଲତକୁ ଯିଵା ପରେ ଦୀର୍ଘ ଵର୍ଷ ଧରି ମୋକଦ୍ଦମା ଚାଲିଥିଲା। ମାତ୍ର ଶେଷରେ ନ୍ୟାୟ ମିଳିଵା ପରିଵର୍ତ୍ତେ ନିରାଶା ହିଁ ମିଳିଥିଲା । ସ୍ଥାନୀୟ ଗୁଣ୍ଡାଶ୍ରେଣୀର ଲୋକଙ୍କ ଭୟରେ ଅନେକ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷଦର୍ଶୀ ଓ ସାକ୍ଷୀ ଅଦାଲତରେ ନିଜ ବୟାନରୁ ଓହରି ଯାଇଥିଲେ। ପୁଲିସ ପକ୍ଷରୁ ସଂଗୃହୀତ ପ୍ରମାଣଗୁଡ଼ିକ ଆଇନଗତ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଯଥେଷ୍ଟ କଠୋର ନଥିଲା। ଏହିସବୁ କାରଣରୁ ମୁଖ୍ୟ ଅଭିଯୁକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଧିକାଂଶ ଲୋକ ସନ୍ଦେହର ଲାଭ ଵା "Benefit of doubt" ଯୋଗୁଁ ଅଦାଲତରୁ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷରେ ଖଲାସ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।

୧୪ ଜଣ ମେଧାବୀ ଇଂଜିନିୟରିଂ ଛାତ୍ରଙ୍କ ଜୀବନ ଚାଲିଗଲା ଏବଂ ୧୪ଟି ପରିବାର ସାରା ଜୀବନ ପାଇଁ ଅନ୍ଧକାର ଭିତରକୁ ଠେଲିହୋଇଗଲେ, ମାତ୍ର ସେମାନଙ୍କୁ ମାରିଥିଵା ଅପରାଧୀମାନେ ଆଇନର ଗ୍ରାସରୁ ଖସିଯିଵାରେ ସଫଳ ହୋଇଥିଲେ।

ଏହି କାରଣରୁ, ଓଡ଼ିଶାର ଇତିହାସ ଓ ଜନମାନସରେ ୧୯୮୦ର ବୁର୍ଲା ଟ୍ରାଜେଡ଼ି ଆଜି ବି "ଅପୂରଣୀୟ ନ୍ୟାୟ" ଵା Undelivered Justiceର ଏକ ନିଷ୍ଠୁର ଉଦାହରଣ ହୋଇ ରହିଯାଇଛି। ପୁଣି ଏହି ଘଟଣାରୁ ଜାତ ହୋଇଥିଵା ଆଞ୍ଚଳିକଵାଦ ଓ ଆଞ୍ଚଳିକଵାଦୀ ପରଵର୍ତ୍ତୀ କାଳରେ ଵିଚ୍ଛିନ୍ନତାଵାଦକୁ ଆହୁରି ସଶକ୍ତ କଲେ । ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକ ଭାବରେ ଅନ୍ୟ ଜିଲ୍ଲା ଓ ରାଜ୍ୟର ଲୋକଙ୍କୁ ହାଣି ମାରି ଦେଲେ ବି ଆଇନ୍ ସେମାନଙ୍କର କିଛି କରିପାରିଵ ନାହିଁ ବୋଲି ଏକ ଭ୍ରାନ୍ତ ଧାରଣା ଓ ଆଇନ ପ୍ରତି ଭୟହୀନତା କେତେକ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ଗୋଷ୍ଠୀ ତଥା ଵ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ମନରେ ଦୃଢ଼ୀଭୂତ ହୋଇଗଲା। ନ୍ୟାୟ ନମିଳିଵାର ଏହି ଚରମ ପ୍ରଶାସନିକ ଓ ଆଇନଗତ ଵିଫଳତା କେଵଳ ଅପରାଧୀଙ୍କ ସାହସ ବଢ଼ାଇନଥିଲା ଵରଂ ଗୋଟିଏ ମାଟିର ସନ୍ତାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଵିଶ୍ୱାସ ଓ ସନ୍ଦେହର ଏକ ବଡ଼ ସୀମାରେଖା ଟାଣିଦେଇଥିଲା। ଜାତୀୟ ଏକତା ଓ ସୌହାର୍ଦ୍ଦ୍ୟର ଯେଉଁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଡୋରି ଓଡ଼ିଶାର ସଂସ୍କୃତିକୁ ବାନ୍ଧି ରଖିଥିଲା, ସେଥିରେ ଆଞ୍ଚଳିକତା ଓ ଵିଚ୍ଛିନ୍ନତାଵାଦର ଵିଷାକ୍ତ କୀଟ ଦଂଶନ କରିସାରିଥିଲା। ନ୍ୟାୟର ଆଲୋକରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୋଇଥିଵା ସେହି ରକ୍ତାକ୍ତ ସ୍ମୃତି, ସମାଜରେ ଶାନ୍ତି ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଵା ପରିଵର୍ତ୍ତେ, ଆଞ୍ଚଳିକ ଵିଦ୍ୱେଷର ନିଆଁକୁ ଵର୍ଷ ଵର୍ଷ ଧରି ଭିତରେ ଭିତରେ ଜଳାଇ ରଖିଵାରେ ଇନ୍ଧନ ସାଜିଲା।

ସମୟର ଵିଶାଳ ସ୍ରୋତରେ ସେପ୍ଟେମ୍ବରର ସେହି ରକ୍ତାକ୍ତ ତାରିଖଗୁଡ଼ିକ ହୁଏତ ଇତିହାସର ସୁଖିଯାଇଥିଵା ସ୍ୟାହି ଭଳି ଧୀରେ ଧୀରେ ଫିକା ପଡ଼ିଯାଇପାରେ ମାତ୍ର ବୁର୍ଲାର ପାୱାର ଚ୍ୟାନେଲର ନିଶବ୍ଦ ଜଳରାଶି ଆଜି ବି ସେହି କାଳରାତ୍ରିର ଆତଙ୍କିତ ଚିତ୍କାରକୁ ନିଜ ବୁକୁରେ ସାଉଁଟି ରଖିଛି।

ସେଦିନ ଯେଉଁ ଚଉଦ ଜଣ ମେଧାଵୀ ତରୁଣ ନିଜ ଆଖିରେ ସୁନେଲି ସ୍ୱପ୍ନର ଜାଲ ବୁଣି ଏହି ଵିଦ୍ୟାପୀଠକୁ ଆସିଥିଲେ, ସେମାନେ କୌଣସି ଜାତି, ଧର୍ମ କିମ୍ବା ଆଞ୍ଚଳିକ ପ୍ରାଚୀରର ପ୍ରତୀକ ନଥିଲେ। ସେମାନେ ଥିଲେ ଏହି ମାଟିର ସୁଯୋଗ୍ୟ ସନ୍ତାନ, ଦେଶର ନିର୍ମାତା ଏଵଂ ନିଜ ନିଜ ମା'ର ଆଖିର ତାରା। ସେମାନେ ଆସିଥିଲେ ସେତୁ ଓ ପ୍ରାସାଦ ଗଢ଼ିଵାକୁ ମାତ୍ର ମଣିଷ-ମଣିଷ ମଧ୍ୟରେ ଗଢ଼ିଉଠିଥିଵା ଆଞ୍ଚଳିକ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣତାର କ୍ଷୁଦ୍ର ମାନସିକତା ସେମାନଙ୍କ ଜୀଵନର ଅସମାପ୍ତ ସ୍ୱପ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ଷଣକ ମଧ୍ୟରେ ନିର୍ଦ୍ଦୟ ଭାବେ ଚୂରମାର୍ କରିଦେଲା।

ଯେଉଁ ବାପାମାଆଙ୍କ କୋଳରୁ ସେମାନଙ୍କ ପୁଅ ସଦାଦିନ ପାଇଁ ଛଡ଼ାଇ ନିଆଗଲା, ସେହି ପୁତ୍ରହରା ବାପାମାଆମାନଙ୍କ ଆଖିର ଲୁହ କୌଣସି ଭାଷା କିମ୍ବା ଆଞ୍ଚଳିକ ସୀମା ବୁଝୁନଥିଲା। ଲୁହ ଓ ଲହୁର ରଙ୍ଗ ସବୁଠି ସମାନ ଏଵଂ ନିରପରାଧୀ ସନ୍ତାନଙ୍କ ସ୍ମୃତିରେ ଝୁରୁଥିଵା ସେହି ମା'ମାନଙ୍କର ନୀରଵ କାନ୍ଦଣା ଆଜି ବି ଆମ ସମାଜର ଵିବେକକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରେ ଯେ "ଆଇନର ଦଲିଲ୍‌ରେ ହଜିଯାଇଥିଵା ସେହି ନ୍ୟାୟ ଆଉ କେବେ ଆସିଵ ?"

ଇତିହାସ ଆମକୁ ଏହି ନିଷ୍ଠୁର ସତ୍ୟ ଶିଖାଏ ଯେ ଵିଭାଜନ ଓ ଵିଦ୍ୱେଷର ନିଆଁ ଲଗାଇଲେ କେଵଳ ଅନ୍ୟର ଘର ଜଳେନାହିଁ ଵରଂ ସମଗ୍ର ସଭ୍ୟତା, ଭାଇଚାରା ଓ ସଂସ୍କୃତିର ଆତ୍ମା ଦଗ୍ଧ ହୋଇଯାଏ। ବୁର୍ଲାର ସେହି ୧୪ଟି କୋମଳ ପ୍ରାଣର ଆହୁତି ଆମକୁ ସଦାସର୍ଵଦା ଏହି ଚେତାବନୀ ଦେଉଥିଵ ଯେ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମେ ମାଟି ଓ ଆଞ୍ଚଳିକତାର ସୀମାରୁ ଉପରକୁ ଉଠି 'ମଣିଷପଣିଆ'କୁ ନିଜର ଆଦ୍ୟ ପରିଚୟ ନକରିଛେ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରକୃତ ନ୍ୟାୟ ଓ ସୌହାର୍ଦ୍ଦ୍ୟର ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ଅସମ୍ଭଵ। ସେମାନଙ୍କର ଅସମାପ୍ତ ଆଶା ଏଵଂ ନୀରଵ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକ ଆଜି ବି ବୁର୍ଲାର ପଵନରେ ଏକ କରୁଣ ପ୍ରତିଧ୍ୱନି ହୋଇ ଭାସିବୁଲୁଛି...।

 

ସୁ ଶି: ସଙ୍ଗ ରାଜବଂଶର ବହୁମୁଖୀ ପ୍ରତିଭା

୧୦୭୯ ମସିହାରେ ଚୀନର ସଙ୍ଗ ରାଜବଂଶର ରାଜଧାନୀ କାଇଫେଙ୍ଗ୍ ସ୍ଥିତ ରାଜଦରବାରରେ ଏକ ଅସ୍ଥିର ଓ ଉତ୍ତେଜନାପୂର୍ଣ୍ଣ ଵାତାଵରଣ ଦେଖାଦେଇଥିଲା। ସେହି ସମୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମନ୍ତ୍ରୀ ୱାଙ୍ଗ ଆନଶୀଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଦେଶରେ ଅନେକ ନୂତନ ସଂସ୍କାରଵାଦୀ ନୀତି ଲାଗୁ କରାଯାଉଥିଲା, ଯାହା ସାଧାରଣ ଜନତା ଏଵଂ ସରକାରୀ କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତଃକଳହ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା। ଏହି ସଂସ୍କାରଗୁଡ଼ିକର କଠିନ ପ୍ରୟୋଗ ଫଳରେ ସାଧାରଣ କୃଷକମାନେ କିପରି କଷ୍ଟ ଭୋଗୁଛନ୍ତି, ତାହା ଦେଖି ସୁ ଶି ନିରଵ ରହିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଜଣେ ନିର୍ଭୀକ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟଵାଦୀ ଅଧିକାରୀ ଭାବେ ସେ ନିଜର ଅସନ୍ତୋଷକୁ ସିଧାସଳଖ ଵାକ୍ୟରେ ପ୍ରକାଶ ନ କରି କଵିତାର ମାଧ୍ୟମ ବାଛିଲେ ଏଵଂ ତତ୍କାଳୀନ ଶାସନ ଵ୍ୟଵସ୍ଥାର ତ୍ରୁଟିକୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବେ ସମାଲୋଚନା କରି କିଛି ମର୍ମସ୍ପର୍ଶୀ କଵିତା ରଚନା କଲେ।

ତେବେ ଏହି କାଵ୍ଯିକ ଅଭିଵ୍ୟକ୍ତି ହିଁ ତାଙ୍କ ଜୀଵନର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଵିପଦ ହୋଇଯିଵ ବୋଲି ସୁ ଶି କଳ୍ପନା ମଧ୍ୟ କରି ନଥିଲେ। ରାଜଦରବାରରେ ଥିଵା ତାଙ୍କର ଵିରୋଧୀମାନେ ସେହି କଵିତାଗୁଡ଼ିକୁ ଏକତ୍ର କରି ସମ୍ରାଟ ଶେନଜୋଙ୍ଗଙ୍କ ନିକଟରେ ଅଭିଯୋଗ କଲେ ଯେ ଏହା ରାଜଦ୍ରୋହ ସମାନ। ଏହି ଘଟଣାକୁ ଚୀନର ଇତିହାସରେ "ୱୁତାଇ କଵିତା ମାମଲା" ଵା Wūtái Shī Àn ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଫଳରେ ସୁ ଶିଙ୍କୁ ଗିରଫ କରାଯାଇ ଜେଲରେ ରଖାଗଲା। ଏହି ଘଟଣା ତାଙ୍କ ଜୀବନର ଗତିପଥକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ବଦଳାଇ ଦେଇଥିଲା ।  ରାଜଦରବାରର ଚାକଚକ୍ୟଠାରୁ ଦୂରେଇ ଯାଇ ହୁଆଙ୍ଗଝୋଉର ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଓ ନିର୍ବାସନ ମଧ୍ୟରେ ହିଁ ସୁ ଶିଙ୍କର ସୃଜନଶୀଳତାର ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣଯୁଗ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ଏଵଂ ସେ ଜଗତପ୍ରସିଦ୍ଧ "ସୁ ଦୋଙ୍ଗପୋ"ରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲେ।

Sū Shì ଯିଏ Sū Dōngpō ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ, ଚୀନର ସାଂସ୍କୃତିକ ଇତିହାସରେ ଜଣେ ମହାନ ଵ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ଭାବେ ପରିଗଣିତ ହୁଅନ୍ତି । ସଙ୍ଗ ରାଜବଂଶ (୯୬୦–୧୨୭୯) ସମୟରେ ଜଣେ କଵି, ଲେଖକ, କ୍ୟାଲିଗ୍ରାଫର, ଚିତ୍ରକର ଓ ରାଜନେତା ଭାବେ "ସୁ ଶି"ଙ୍କର ଅଵଦାନ ଅତୁଳନୀୟ। ତାଙ୍କ ଜୀଵନ ବୁଦ୍ଧିମତା, ଦୁର୍ଦଶା ଓ ସ୍ଥିତିସ୍ଥାପକତାର ଏକ ଅନନ୍ୟ ମିଶ୍ରଣ, ଯାହା ସଙ୍ଗ୍ ଯୁଗର ବୌଦ୍ଧିକ ଓ କଳାତ୍ମକ ଉତ୍କର୍ଷକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ। 

ସୁ ଶିଙ୍କ ମହତ୍ତ୍ୱ ବୁଝିଵାକୁ ହେଲେ ସଙ୍ଗ ରାଜବଂଶ ସମୟର ପୃଷ୍ଠଭୂମି ହେଜିଵା ଆଵଶ୍ୟକ। ସଙ୍ଗ୍ ଯୁଗ ଚୀନର ଇତିହାସରେ ଏକ ଵୈପ୍ଳଵିକ ସମୟ ଥିଲା ଏଵଂ ଏହି ସମୟରେ ଜନସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି, ଅର୍ଥନୈତିକ ସମୃଦ୍ଧି ଏଵଂ ଶିକ୍ଷାର ମାନ ବୃଦ୍ଧି ଦେଖାଯାଇଥିଲା। ଏହି ଯୁଗରେ ବୌଦ୍ଧିକ ଓ କଳାତ୍ମକ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପରେ ଅଭୂତପୂର୍ଵ ଉନ୍ନତି ହୋଇଥିଲା। ଚୀନଦେଶୀୟ ଚିତ୍ରକଳା ଵିଶେଷଜ୍ଞ ସୋଫିଆ ଝୋଉଙ୍କ ମତରେ, ସଙ୍ଗ୍ ରାଜବଂଶ ଚୀନ ଦେଶୀୟ କଳା ଇତିହାସରେ କଳାତ୍ମକ ସଫଳତାର ଶିଖରରେ ଥିଲା।

ସଙ୍ଗ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ମେଧାଭିତ୍ତିକ ପରୀକ୍ଷା ଓ ରାଜକୀୟ ନିଯୁକ୍ତି ମାଧ୍ୟମରେ ପରିଚାଳିତ ହେଉଥିଲା ଯାହା ଵିଦ୍ୱାନ ଅଧିକାରୀମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା। ଏହି ମେଧାଭିତ୍ତିକ ଵ୍ୟଵସ୍ଥା ଚିତ୍ରକଳା ଓ କ୍ୟାଲିଗ୍ରାଫିରେ ଏକ ଅଭୂତପୂର୍ଵ ଉନ୍ନତି ଆଣିଥିଲା। ଵିଦ୍ୱାନ ଅଧିକାରୀମାନଙ୍କୁ କଳାକୃତିର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟବୋଧକ ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ କରିଵାର ଦକ୍ଷତା ଥିଲା କିନ୍ତୁ ଚିତ୍ରକଳା କରିଵା ଅନିଵାର୍ଯ୍ୟ ନଥିଲା। ସୁ ଶି ଏହି ପରିଵେଶରେ ଉତ୍କର୍ଷ ଲାଭ କରିଥିଲେ ଏଵଂ ଵିଦ୍ୱାନ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ଆଦର୍ଶକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରିଥିଲେ। କଳା ସମୀକ୍ଷକ "ଆଲାଷ୍ଟେୟାର ସୁକ୍‌"ଙ୍କ ମତରେ, ସୁ ଶି ତାଙ୍କର ଵିଵିଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅଵଦାନ ଯୋଗୁଁ ଏକ “ପ୍ରୋଟୋ-ରେନେସାଂସ୍ ମ୍ୟାନ” ଭାବେ ଗଣାଯାଇପାରନ୍ତି, ଯଦିଓ ସେ ଲିଓନାର୍ଡୋ ଡା ଭିଞ୍ଚିଙ୍କ ଜନ୍ମର ଚାରି ଶତାବ୍ଦୀ ପୂର୍ଵରୁ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ।

ସୁ ଶି ୧୦୩୭ ମସିହାରେ ସିଚୁଆନ ର ମେଇଶାନ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏକ ସାହିତ୍ୟିକ ପରିଵାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ପିତା ସୁ ଝୁନ୍(Sū Xún) ଏଵଂ ଭାଇ ସୁ ଝେ (Sū Zhé) ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଵିଦ୍ୱାନ ଥିଲେ ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍ଗ ଓ ସଙ୍ଗ ଯୁଗର ଆଠ ମହାନ ଗଦ୍ୟ ଲେଖକ 唐宋八大家 (Táng Sòng Bā Dà Jiā) ମଧ୍ୟରେ ଗଣା ଯାଆନ୍ତି । ୧୯ ଵର୍ଷ ଵୟସରେ ସୁ ଶି ସର୍ଵୋଚ୍ଚ ସ୍ତରୀୟ ସିଭିଲ ସର୍ଭିସ୍ ପରୀକ୍ଷାରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କୁ ରାଜକୀୟ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଉଦୀୟମାନ ତାରକା ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ କରିଥିଲା। ତାଙ୍କର ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ବାକ୍ପଟୁ ଗଦ୍ୟ ରଚନା ସମ୍ରାଟ ରେନଜୋଙ୍ଗ 仁宗 (Rénzōng) (୧୦୧୦–୧୦୬୩)ଙ୍କୁ ମୁଗ୍ଧ କରିଥିଲା। ୧୦୬୭ ମସିହାରେ ଯୁଵ ସମ୍ରାଟ ଶେନଜୋଙ୍ଗ 神宗 (Shénzōng) (୧୦୪୮–୧୦୮୫) ସିଂହାସନରେ ଆରୋହଣ କରିଵା ସମୟରେ ସୁ ଶି ରାଜଦରବାରର ଵିଦ୍ୱାନ ଅଧିକାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସମ୍ମାନଜନକ ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରିଥିଲେ।

ସୁ ଶିଙ୍କ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ରାଜନୈତିକ ଜୀଵନ ହାଙ୍ଗଝୋଉ (Hángzhōu), ମିଝୋଉ  (Mìzhōu), ଝୁଝୋଉ (Xúzhōu) ଓ ହୁଝୋଉ(Húzhōu) ଆଦି ଵିଭିନ୍ନ ପ୍ରଦେଶରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରଶାସନିକ ପଦଵୀରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଵା ସହ ଅତି ସଫଳ ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ସ୍ପଷ୍ଟଵାଦୀ ସ୍ୱଭାଵ ଏଵଂ ରାଜଦରବାରରେ ପ୍ରଭାଵଶାଳୀ ସଂସ୍କାରଵାଦୀ ନୀତିମାନ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଵିପଦ ସୃଷ୍ଟି କଲା । ତତ୍କାଳୀନ ଶାସନ ଵ୍ୟଵସ୍ଥା ଓ ଶାସନ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ତାଙ୍କ ଦ୍ବାରା ଲିଖିତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ସମାଲୋଚିତ କଵିତା ତାଙ୍କୁ ବିପଦରେ ପକାଇଥିଲା। ୧୦୭୯ ମସିହାରେ ତାଙ୍କୁ “ୱୁତାଇ କଵିତା ମାମଲା” (Wūtái Shī Àn) ଅଧୀନରେ ଗିରଫ କରାଯାଇ ଜେଲରେ ରଖାଗଲା। ଏହି ଘଟଣା ତାଙ୍କ ଜୀଵନରେ ଏକ ମୋଡ଼ ବଦଳାଇଦେଲା ।

୧୦୮୦ ମସିହାରେ ମୁକ୍ତି ପାଇଵା ପରେ "ସୁ ଶି"ଙ୍କୁ ହୁଆଙ୍ଗଝୋଉ (Huángzhōu)କୁ ନିର୍ଵାସିତ କରାଗଲା, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଜୀଵନଯାପନ କରିଥିଲେ। ସେଠାରେ ସେ ଏକ ଖମାର(ନିଜଜୋତ ଜମି) ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ, ଯାହା ପରେ ଡୋଙ୍ଗପୋ ଵା ଦୋଙ୍ଗପୋ ନାମେ ପରିଚିତ ହେଲା ଏଵଂ ପରେ ସେ ମଧ୍ୟ ନିଜକୁ ସୁ ଦୋଙ୍ଗପୋ 蘇東坡 (Sū Dōngpō) ବୋଲି ନାମକରଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ନିର୍ଵାସନ ସମୟ କଷ୍ଟକର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ତାଙ୍କ ସର୍ଜନାତ୍ମକତାର ଏକ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣଯୁଗ ଥିଲା।

ହୁଆଙ୍ଗଝୋଉରେ ନିର୍ଵାସନ ସମୟରେ ସୁ ଶି ଆତ୍ମନିରୀକ୍ଷଣ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ସେ କନଫୁସୀୟ ଗ୍ରନ୍ଥ ଏଵଂ ବୁକ୍ ଅଫ୍ ଚେଞ୍ଜେସ୍ (Yìjīng) ପରି ପ୍ରାଚୀନ ଚୀନୀ ଗ୍ରନ୍ଥ ଅଧ୍ୟୟନ କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ସେ ତାଙ୍କର ଆଟ୍ ରେଡ୍ କ୍ଲିଫ୍(Chìbì Fù) ଓ ପ୍ରିଲ୍ୟୁଡ୍ ଟୁ ଦି ଓ୍ୱାଟର ମେଲୋଡି (Shuǐdiào Gētóu) ଆଦି ଅନେକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କଵିତା ରଚନା କରିଥିଲେ। ଚୀନୀ ଚିତ୍ରକଳା ଵିଶେଷଜ୍ଞ କିମ୍ ୟୁଙ୍କ ମତରେ, ଏହି ସମୟରେ ସୁ ଶିଙ୍କ ରଚନାରେ ଏକ ନିରାଶାଜନକ ଭାଵ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା ଏଵଂ ଏହା ତାଙ୍କର ନିଃସଙ୍ଗ ଜୀଵନ ଓ ରାଜନୈତିକ ଅସନ୍ତୋଷକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରୁଥିଲା।

ତାଙ୍କର ଚିତ୍ରକଳା, ଯେପରିକି ଉଡ୍ ଆଣ୍ଡ ରକ୍ (Kūmù Guàishí Tú), ମଧ୍ୟ ଏହି ସମୟରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା। ରାଜକୀୟ ଚିତ୍ରକଳା ଏକାଡେମୀର ପେସାଦାର୍ ଚିତ୍ରକରମାନଙ୍କ ଵିସ୍ତୃତ ଓ ବାସ୍ତଵଵାଦୀ ଶୈଳୀଠାରୁ ଭିନ୍ନ, ସୁ ଶିଙ୍କ ଚିତ୍ରକଳା ଇମ୍ପ୍ରେସନିଷ୍ଟିକ୍ ଓ ଭାଵପ୍ରଵଣ ଥିଲା। ସେ କହିଥିଲେ, “ଯଦି କେହି ଚିତ୍ରକଳାକୁ କେଵଳ ଆକୃତିଗତ ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ଆଧାରରେ ବି ଵିଚାର କରେ, ତେବେ ସେ ଏକ ଶିଶୁଠାରୁ ଅଧିକ ଭିନ୍ନ ନୁହେଁ।” ତାଙ୍କର ବାଉଁଶ, ପଥର ଓ ଶୁଷ୍କ ଗଛର ଚିତ୍ର ଚୀନୀ ପ୍ରତୀକଵାଦରେ ସ୍ଥିତିସ୍ଥାପକତାର ପ୍ରତୀକ ଥିଲା, ଯାହା ତାଙ୍କ ନିଜର ଦୁର୍ଦଶା ମଧ୍ୟରେ ସହନଶୀଳତାକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରୁଥିଲା।

ସୁ ଶିଙ୍କ ଲିଚୁ ଫଳ(lìzhī) ସହିତ ସମ୍ପର୍କ ତାଙ୍କ ଜୀଵନରେ ଏକ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଦିଗ ଯୋଡ଼ିଥାଏ। ତାଙ୍କର ଦ୍ୱିତୀୟ ନିର୍ଵାସନ ସମୟରେ ହୁଇଝୋଉ(ଵର୍ତ୍ତମାନର ଗୁଆଙ୍ଗଡୋଙ୍ଗ ପ୍ରଦେଶ) ଓ ଡାନଝୋଉ  (ହାଇନାନ ଦ୍ୱୀପ)ରେ ସେ ଲିଚୁ ଫଳ ସହିତ ପରିଚିତ ହୋଇଥିଲେ। ଏହି ଫଳ ଚୀନୀ ସଂସ୍କୃତିରେ ନିଜର ମିଠା ସ୍ଵାଦ ଓ ଵିରଳତା ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ତେବେ ଲିଚୁଫଳ ସୁ ଶିଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଵାସନ ଏଵଂ ସାଦାସିଧା ଜୀଵନରେ ଆନନ୍ଦ ଖୋଜିଵାର ପ୍ରତୀକ ହୋଇଉଠିଥିଲା।

ତାଙ୍କର ଓଡ୍ ଟୁ ଲିଚି (Lìzhī Sòng) କବିତାରେ ସେ ଏହି ଫଳର ସୌମ୍ୟ ସ୍ୱାଦ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ନାଲି ରଙ୍ଗକୁ ଵର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି ତଥା ଏହାକୁ ଏକ ଵିରଳ ରତ୍ନ ସହ ତୁଳନା କରିଛନ୍ତି। ସେ ଲେଖିଛନ୍ତି, “ଦକ୍ଷିଣର ଲିଚୁ ଏକ ରତ୍ନ ପରି, ଏହାର ସ୍ୱାଦ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଫଳକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ।” ଏହି ପ୍ରଶଂସା କେବଳ ଖାଦ୍ୟଗତ ନଥିଲା; ଲିଚୁ ତାଙ୍କ ନିର୍ଵାସନର ଦକ୍ଷିଣାଞ୍ଚଳ ସହ ସମ୍ପର୍କକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରୁଥିଲା, ଯାହା ସଙ୍ଗ୍ ରାଜଦରବାରର ମାନଦଣ୍ଡ ଅନୁସାରେ ଦୁର୍ଗମ ଓ ଅସମ୍ଭଵ ଥିଲା। ଡାନଝୋଉରେ, ଯେଉଁଠାରେ ମ୍ୟାଲେରିଆର ପ୍ରକୋପ ଥିଲା, ସୁ ଶିଙ୍କ ବଞ୍ଚିଵା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଥିଲା ଏଵଂ ଲିଚୁ ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ପ୍ରୀତି ତାଙ୍କର ସ୍ଥିତିସ୍ଥାପକତା ଓ ଅନୁକୂଳନକ୍ଷମତାକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରୁଥିଲା।

ଲିଚୁ ଚୀନୀ ସଂସ୍କୃତିରେ ତାଙ୍ଗ୍ ରାଜବଂଶର ଉପପତ୍ନୀ ୟାଙ୍ଗ ଗୁଇଫେଇ 楊貴妃 (Yáng Guìfēi)ଙ୍କ ସହ ମଧ୍ୟ ଜଡ଼ିତ, ଯିଏ ଏହି ଫଳ ପାଇଁ ଏତେ ଆସକ୍ତ ଥିଲେ ଯେ ସମ୍ରାଟ ଝୁଆନଜୋଙ୍ଗ 玄宗 (Xuánzōng) ଏହାକୁ ଦକ୍ଷିଣରୁ ରାଜଧାନୀକୁ ମହାର୍ଘ ମୂଲ୍ୟରେ ଆଣିଥିଲେ। ସୁ ଶିଙ୍କ ଲିଚୁ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କଵିତା ଏହି ଐତିହାସିକ ସମ୍ପର୍କକୁ ସ୍ମରଣ କରାଇଥାଏ, ଯାହା ଵ୍ୟକ୍ତିଗତ ଅନୁଭଵକୁ ସାଂସ୍କୃତିକ ସ୍ମୃତି ସହ ମିଶ୍ରିତ କରିଥାଏ।

୧୦୮୬ ମସିହାରେ ରାଜନୈତିକ ଶକ୍ତିର ପରିଵର୍ତ୍ତନ ପରେ ସୁ ଶିଙ୍କୁ ରାଜଧାନୀକୁ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରାଗଲା, । ରାଣୀ ମାତା ସଂରକ୍ଷଣଶୀଳ ଗୋଷ୍ଠୀ ପ୍ରତି ଅଧିକ ସହାନୁଭୂତି ପୋଷଣ କରୁଥିଲେ, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୁ ଶି ଜଣେ ବରିଷ୍ଠ ପ୍ରତିନିଧି ଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ୧୦୯୪ ମସିହାରେ ତାଙ୍କୁ ପୁନର୍ଵାର ହୁଇଝୋଉ ଓ ଡାନଝୋଉକୁ ନିର୍ଵାସିତ କରାଗଲା। ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ସଙ୍ଗ୍ ଯୁଗରେ ମ୍ୟାଲେରିଆ ପ୍ରଵଣ ଓ ପଛୁଆ ଅଞ୍ଚଳ ଭାବେ ଗଣାଯାଉଥିଲା ଏଵଂ  ଏଠାକୁ ନିର୍ଵାସନ ଏକ ମୃତ୍ୟୁଦଣ୍ଡ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ତଥାପି, ସୁ ଶି ବଞ୍ଚିଥିଲେ ଏବଂ ୧୧୦୦ ମସିହାରେ କ୍ଷମା ପାଇଥିଲେ। ୧୧୦୧ ମସିହାରେ ଚାଙ୍ଗଝୋଉ 常州 (Chángzhōu) ଅଭିମୁଖେ ଯାତ୍ରା କରୁଥିଵା ସମୟରେ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା।

ସୁ ଶିଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାର ତାଙ୍କର ସାହିତ୍ୟ, କଳା ଓ ଦାର୍ଶନିକ ଅଵଦାନ ମାଧ୍ୟମରେ ଚିରସ୍ଥାୟୀ। ସେ ତାଙ୍ଗ୍ ଓ ସଙ୍ଗ୍ ଯୁଗର ଆଠ ମହାନ ଗଦ୍ୟ ଲେଖକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗଣାଯାଇଥାନ୍ତି। ତାଙ୍କର କ୍ୟାଲିଗ୍ରାଫି ସଙ୍ଗ୍ ଯୁଗର ଚାରି ମାଷ୍ଟର 宋四家 (Sòng Sì Jiā) ମଧ୍ୟରେ ସ୍ଥାନ ପାଇଛି। ତାଙ୍କର "ଚେରିଶିଙ୍ଗ ଦି ପାଷ୍ଟ"  念奴嬌 (Niànnú Jiāo) ଓ "ଆଟ୍ ରେଡ୍ କ୍ଲିଫ୍"  ପରି କବିତା ମିଙ୍ଗ୍ ଓ କ୍ୟିଙ୍ଗ୍ ରାଜବଂଶରେ ଅନେକ ଚିତ୍ରକଳା ଓ କାବ୍ୟିକ ଚିତ୍ରଣକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଥିଲା।

ସୁ ଶିଙ୍କ କଳା ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ତାଙ୍କ ସମୟ ପାଇଁ ଵିପ୍ଳଵୀ ଥିଲା। ସେ କଵିତା ଓ ଚିତ୍ରକଳାର ଅନ୍ତଃସମ୍ପର୍କକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦେଇଥିଲେ, କହିଥିଲେ, “କଵିତାରେ ଚିତ୍ରକଳା ଅଛି ଓ ଚିତ୍ରକଳାରେ କଵିତା ଅଛି।” ତାଙ୍କର ଏହି ଧାରଣା ଯେ କଳା କେଵଳ ଵାହ୍ୟ ଚିତ୍ରଣ ନୁହେଁ ଵରଂ କଳାକାରର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଅନୁଭଵର ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି, ଅଵାସ୍ତଵବାଦୀ ଓ ମାନସିକ ଅଭିଵ୍ୟକ୍ତିମୂଳକ କଳାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦେଇଥିଲା। ତାଙ୍କର "ଉଡ୍ ଆଣ୍ଡ ରକ୍"  ଚିତ୍ର, ଯେଉଁଥିରେ ତାଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ମି ଫୁ 米芾 (Mǐ Fú)ଙ୍କ କଵିତା ଲିପିବଦ୍ଧ ହୋଇଛି, ଏହି ଦର୍ଶନକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ। ଶୁଷ୍କ ଗଛ ଓ ପଥରର ଚିତ୍ରଣ ତାଙ୍କର ନିର୍ଵାସନ ସମୟର ମାନସିକ ଅଵସ୍ଥାକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ।

ସୋଫିଆ ଝୋଉ ଚୀନୀ କଳାରେ “କାଳିରେ ପାଞ୍ଚ ରଙ୍ଗ” 五色墨 (Wǔsè Mò) ଧାରଣାକୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି, ଯାହା ସୁ ଶିଙ୍କ ଵିଶ୍ୱାସକୁ ପ୍ରତିପାଦନ କରେ ଯେ କାଳି ଏକାକୀ ମାନଵୀୟ ଅନୁଭବର ସମସ୍ତ ରଙ୍ଗ ପ୍ରକାଶ କରିପାରେ। ତାଙ୍କର ବ୍ରଶ୍ କାର୍ଯ୍ୟ, ଯାହା ସୁନ୍ଦର ଓ ବଳୀୟ ରେଖାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସାମୟିକ ଚିତ୍ରକରମାନଙ୍କ ଵିସ୍ତୃତ ଵାସ୍ତଵବାଦୀ ଶୈଳୀଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଥିଲା। ଏହା ପରଵର୍ତ୍ତୀ ଯୁଆନ, ମିଙ୍ଗ ଓ କ୍ୟିଙ୍ଗ ରାଜବଂଶର ଵିଦ୍ୱାନ ଚିତ୍ରକରମାନଙ୍କୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଥିଲା।

"ସୁ ଶି"ଙ୍କ "ମି ଫୁ"ଙ୍କ ସହ କବିତା ଓ କ୍ୟାଲିଗ୍ରାଫି ଆଦାନପ୍ରଦାନ ସଙ୍ଗ୍ ସମାଜରେ ସାଂସ୍କୃତିକ ପୁଞ୍ଜିର ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ଦର୍ଶାଇଥାଏ। ଏହି ଆଦାନପ୍ରଦାନ କେଵଳ କଳାତ୍ମକ ନୁହେଁ ଵରଂ ସାମାଜିକ ମଧ୍ୟ ଥିଲା, ଯାହା ବୌଦ୍ଧିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ନେଟୱାର୍କ ଗଢ଼ିଵାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲା। "ଉଡ୍ ଆଣ୍ଡ ରକ୍"ରେ ମି ଫୁଙ୍କ ଲିପିବଦ୍ଧ କଵିତା ସୁ ଶିଙ୍କ କଳାକୃତିର ଭାବନାତ୍ମକ ଗଭୀରତା ଏଵଂ ଏହାର ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଅତିକ୍ରମ କରି ଵ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କୁ ସଂଯୋଗ କରିଵାର କ୍ଷମତାକୁ ଦର୍ଶାଇଥାଏ । 

ସୁ ଶି 蘇軾 (Sū Shì) ଚୀନୀ ସଂସ୍କୃତିରେ ଏକ ଅତୁଳନୀୟ ଵ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ଯିଏ ତାଙ୍କର ବହୁମୁଖୀ ପ୍ରତିଭା ଓ ସ୍ଥିତିସ୍ଥାପକତା ପାଇଁ ସମ୍ମାନିତ। ତାଙ୍କର ସାହିତ୍ୟ, କଳା ଓ ଦାର୍ଶନିକ ଅଵଦାନ ଚୀନୀ ସାହିତ୍ୟ ଓ କଳାକୁ ଅମର କରିଛି। ଲିଚୁ ଫଳ ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ପ୍ରୀତି ତାଙ୍କର ଦୁର୍ଦଶା ମଧ୍ୟରେ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅର୍ଥ ଖୋଜିଵାର କ୍ଷମତାକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ। କଳାକୁ ମାନସିକ ଅଭିଵ୍ୟକ୍ତିର ମାଧ୍ୟମ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପନ କରି "ସୁ ଶି" ତତ୍କାଳୀନ ସଙ୍ଗ୍ ଯୁଗର ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଦୃଶ୍ୟକୁ ପରିଵର୍ତ୍ତନ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର "ଆଟ୍ ରେଡ୍ କ୍ଲିଫ୍" ଓ "ଉଡ୍ ଆଣ୍ଡ ରକ୍" ପରି କୃତିଗୁଡ଼ିକ ଆଜି ମଧ୍ୟ ସମାଜକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଚାଲିଛି ଯାହା ତାଙ୍କୁ ଏକ ସାଂସ୍କୃତିକ ମହାନାୟକ ଭାବେ ସ୍ଥାପନ କରିଛି।

ଷ୍ଟାର୍‌ଡଷ୍ଟ୍‌ରୁ ଡଷ୍ଟ୍ ମାଇଟ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧୂଳିକଣାର ମହାଯାତ୍ରାର କାହାଣୀ

ଊନଵିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଭାଗ, ଅର୍ଥାତ୍ ୧୮୭୦ ଦଶକର କଥା। ବ୍ରିଟିଶ୍ ଗଵେଷଣା ଜାହାଜ 'ଏଚ୍.ଏମ୍.ଏସ୍. ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜର' ସେହି ସମୟରେ ଵିଶ୍ୱର ଵିଭିନ୍ନ ମହାସାଗରଗୁଡ଼ିକର ଗଭୀରତା ମାପିଵା ଏଵଂ ସମୁଦ୍ର ଶଯ୍ୟାର ଅଜଣା ରହସ୍ୟ ଖୋଜିଵା ପାଇଁ ଏକ ଐତିହାସିକ ଵିଶ୍ୱ ଯାତ୍ରାରେ ବାହାରିଥିଲା। ଏହି ଅଭିଯାନ ସମୟରେ ଜଣେ ପ୍ରଖ୍ୟାତ ପ୍ରକୃତିଵିଦ୍ ତଥା ମହାସାଗର ଵିଜ୍ଞାନୀ 'ଜନ୍ ମୁରେ' ସମୁଦ୍ରର ଅତଳ ଗଭୀରତାରୁ ଉଦ୍ଧାର କରାଯାଇଥିଵା ନାଲି ରଙ୍ଗର କାଦୁଅକୁ ଅଣୁଵୀକ୍ଷଣ ଯନ୍ତ୍ର ସାହାଯ୍ୟରେ ପରୀକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ସେହି କାଦୁଅକୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବେ ନିରୀକ୍ଷଣ କରିଵା ସମୟରେ ସେ ସେଥିରେ କିଛି ଅତି କ୍ଷୁଦ୍ର, ଚମକଦାର ଚୁମ୍ବକୀୟ ଗୋଲକ ଦେଖିଵାକୁ ପାଇଲେ। ସେହି କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ପୃଥିଵୀର କୌଣସି ସାଧାରଣ ପଥର ଵା ମାଟିର ଅଂଶ ଭଳି ମନେ ହେଉନଥିଲେ। ମୁରେ ସେତେବେଳେ ଏକ ଦୂରଦୃଷ୍ଟିସମ୍ପନ୍ନ ତଥା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଅନୁମାନ କରିଥିଲେ । ସେ ଅନୁମାନ କରିଥିଲେ ଯେ ଏହି କ୍ଷୁଦ୍ର ଗୋଲକଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରକୃତରେ ମହାକାଶରୁ ଖସୁଥିଵା ଉଲ୍କାପିଣ୍ଡର ପାଉଁଶ, ଯାହା ହଜାର ହଜାର ଵର୍ଷ ଧରି ଵାୟୁମଣ୍ଡଳ ଦେଇ ଆସି ସମୁଦ୍ର ଗର୍ଭରେ ଜମା ହୋଇଛି। ମାନଵ ଇତିହାସରେ ଏହା ଥିଲା 'ଅନ୍ତରୀକ୍ଷୀୟ ଧୂଳି' ଵା Micrometeorites ଚିହ୍ନଟ କରିଵାର ପ୍ରଥମ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପଦକ୍ଷେପ।

ତେବେ ଦୀର୍ଘ ଦଶନ୍ଧି ଧରି ଵୈଜ୍ଞାନିକ ସମୁଦାୟର ଏକ ଦୃଢ଼ ଧାରଣା ଥିଲା ଯେ ଏହି ମହାକାଶରୁ ଆସୁଥିଵା ଧୂଳି କେଵଳ ପ୍ରଦୂଷଣମୁକ୍ତ ଗଭୀର ସମୁଦ୍ର କିମ୍ବା ଆଣ୍ଟାର୍କଟିକାର ଜନଶୂନ୍ୟ ବରଫ ଚାଦର ତଳେ ହିଁ ମିଳିପାରିଵ। ସାଧାରଣ ମାନଵ ଜନଵସତି, କଳକାରଖାନା ଓ ଆମ ଘର ଚାରିପାଖରେ ଏହାକୁ ଖୋଜିଵା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସମ୍ଭଵ, କାରଣ ସେଠାରେ ଗାଡ଼ିମୋଟରର ଧୂଆଁ, କଳକାରଖାନାର ପାଉଁଶ ଏଵଂ ନିର୍ମାଣ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ବାହାରୁଥିଵା କୃତ୍ରିମ ଧୂଳି ମହାକାଶର ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଧୂଳିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଘୋଡ଼ାଇ ଦିଏ। ଏହି ପାରମ୍ପରିକ ଧାରଣାକୁ ବଦଳାଇଵା ପାଇଁ ଦ୍ୱିତୀୟ ବଡ଼ ସଫଳତା ୧୯୭୦ ମସିହାରେ ମିଳିଥିଲା। ଆମେରିକାର ଜ୍ୟୋତିର୍ଵିଜ୍ଞାନୀ ଡୋନାଲ୍ଡ ବ୍ରାଉନଲି ନାସାର ଉଚ୍ଚ-ଉଚ୍ଚତା ଵିଶିଷ୍ଟ U-2 ଵିମାନ ସାହାଯ୍ୟରେ ପୃଥିଵୀର ଵାୟୁମଣ୍ଡଳର Stratosphere ସ୍ତରରୁ ଧୂଳି ସଂଗ୍ରହ କରିଵାର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପଦ୍ଧତି ଵିକଶିତ କଲେ। ସେଠାରେ ସେ ଯେଉଁ କ୍ଷୁଦ୍ର କଣିକାଗୁଡ଼ିକ ପାଇଲେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପରଵର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ 'ବ୍ରାଉନଲି ପାର୍ଟିକଲ୍ସ' କୁହାଗଲା। ଏହା ପ୍ରମାଣିତ କଲା ଯେ ଆମ ସୌରମଣ୍ଡଳର ସୃଷ୍ଟିକାଳରୁ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ଭାସୁଥିଵା ପ୍ରାଚୀନ ଧୂଳି ଆମ ଵାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ନିରନ୍ତର ପ୍ରଵେଶ କରୁଛି।

ତଥାପି, ଆମ ନିତିଦିନିଆ ଘର ଭିତରେ ଉଡ଼ୁଥିଵା ସାଧାରଣ ଧୂଳିରେ ଯେ ମହାକାଶର ଅଂଶ ଥାଇପାରେ, ତାହା କେହି କଳ୍ପନା ସୁଦ୍ଧା କରିନଥିଲେ। ଏହି ରହସ୍ୟ ଉପରୁ ପରଦା ହଟାଇଵାର ଶ୍ରେୟ ନରୱେର ଜଣେ ସଙ୍ଗୀତଜ୍ଞ ତଥା ସୌଖୀନ ଵୈଜ୍ଞାନିକ ଜନ୍ ଲାରସେନଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ। ୨୦୧୦ ମସିହାରେ ଜନ୍ ଲାରସେନ୍ Project Stardust ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଦିନେ ସେ ବାହାରେ ବସି ଜଳଖିଆ ଖାଉଥିଵା ସମୟରେ ଟେବୁଲ ଉପରେ ଏକ ଅତି ଚମକଦାର କ୍ଷୁଦ୍ର କଣିକା ଦେଖିଲେ ଏଵଂ ତାଙ୍କ ମନରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠିଲା—ଏହା ମହାକାଶରୁ ଆସିଥିଵା କୌଣସି ତାରକାର ଅଵଶେଷ ହୋଇଥାଇପାରେ କି? ଵୃତ୍ତିଗତ ଵୈଜ୍ଞାନିକମାନେ ପ୍ରଥମେ ତାଙ୍କ କଥାକୁ ହସରେ ଉଡ଼ାଇ ଦେଇଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଲାରସେନ ହାର୍ ମାନିଲେ ନାହିଁ। ସେ ଵିଶ୍ୱର ଵିଭିନ୍ନ ପ୍ରମୁଖ ସହରର ଘର ଛାତ, ଝରକାର କୋଣ ଓ ରାସ୍ତାକଡ଼ରୁ ବହୁ ପରିମାଣର ଧୂଳି ସଂଗ୍ରହ କରି ଵର୍ଷ ଵର୍ଷ ଧରି ତାହାକୁ ଵିଶ୍ଳେଷଣ କଲେ। ଶେଷରେ, ଲଣ୍ଡନର ଇମ୍ପେରିଆଲ କଲେଜର ମାଥ୍ୟୁ ଗେଞ୍ଜ (Matthew Genge)ଙ୍କ ସହ ମିଶି ସେ ଵୈଜ୍ଞାନିକ ସ୍ତରରେ ପ୍ରମାଣ କଲେ ଯେ, ସହରର ଜନଗହଳିପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଞ୍ଚଳରେ ତଥା ଆମ ଘର ଆଖପାଖରେ ଉଡ଼ୁଥିଵା ସାଧାରଣ ଧୂଳି ଭିତରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର କ୍ଷୁଦ୍ର ଗୋଲକାକାର ମାଇକ୍ରୋମେଟିଓରାଇଟ୍ସ୍ ଲୁଚି ରହିଥାଏ।

ଏହି ମହାଜାଗତିକ ଆଵିଷ୍କାର ସହିତ ସମାନ୍ତରାଳ ଭାବେ, ଜୀଵଵିଜ୍ଞାନ ଓ ଚର୍ମ ଵିଜ୍ଞାନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଵିରାଟ ସତ୍ୟ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା। ଵିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଯେତେବେଳେ ଚିକିତ୍ସା ଵିଜ୍ଞାନୀମାନେ ମାନବ ଶରୀରର ଚର୍ମ ଏବଂ କୋଷ ନଵୀକରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଉପରେ ଗଵେଷଣା କଲେ, ସେମାନେ ଜାଣିଵାକୁ ପାଇଲେ ଯେ ଆମ ଶରୀରର ଵାହ୍ୟ ଚର୍ମ ଏକ ସ୍ଥିର ଆସ୍ତରଣ ନୁହେଁ। ଏହା ପ୍ରତି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନିଜକୁ ନୂତନ କରିଥାଏ ଏଵଂ ନିର୍ଜୀଵ କୋଷଗୁଡ଼ିକୁ ଶରୀରରୁ ବାହାର କରିଦିଏ। ୧୯୬୪ ମସିହାରେ ଓଲନ୍ଦାଜ୍ ଵୈଜ୍ଞାନିକ ଆଣ୍ଟନ୍ ଵୋରହୋଷ୍ଟ ଏଵଂ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ଆଵିଷ୍କାର କଲେ ଯେ ଘରର ଧୂଳିରେ ଥିଵା ଏହି ମୃତ ଚର୍ମ କୋଷଗୁଡ଼ିକୁ ଖାଇ ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ ଜୀଵ ଵଂଶବୃଦ୍ଧି କରେ, ଯାହାକୁ ଆମେ 'Dust Mites' ବୋଲି କହୁ। ଏହି ଦୁଇଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦିଗରୁ ହୋଇଥିଵା ଆଵିଷ୍କାର—ଗୋଟିଏ ପଟେ ମହାକାଶରୁ ଆସୁଥିଵା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୀୟ ଧୂଳି ଏଵଂ ଅନ୍ୟପଟେ ଆମ ନିଜ ଶରୀରରୁ ଝଡ଼ୁଥିଵା ଜୈଵିକ ଧୂଳି—ଆମକୁ ଏହି ସତ୍ୟ ସହ ପରିଚିତ କରାଇଲା ଯେ, ଆମ ଆଖପାଖରେ ଥିଵା ଧୂଳିକଣା ପ୍ରକୃତରେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଜୀଵଵିଜ୍ଞାନ ଓ ଵିଶାଳ ଜ୍ୟୋତିର୍ଵିଜ୍ଞାନର ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ସଙ୍ଗମ ସ୍ଥଳ।

ପ୍ରତି ଏକ ଘଣ୍ଟାରେ ଆମ ଶରୀରର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଵର୍ଗ ସେଣ୍ଟିମିଟରରୁ ପ୍ରାୟ ୧୦୦୦ ଚର୍ମ କୋଷ ଝଡ଼ିପଡ଼ିଥାଏ। ଧରନ୍ତୁ ଜଣେ ଵୟସ୍କ ଵ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଶରୀରର ହାରାହାରି ପୃଷ୍ଠ ଭାଗ ୨ ଵର୍ଗ ମିଟର, ତେବେ ପ୍ରତି ଘଣ୍ଟାରେ ପ୍ରାୟ ୨୦ କୋଟି କୋଷ ଆପଣଙ୍କ ଶରୀର ତ୍ୟାଗକରି ପରିଵେଶରେ ମିଶିଯାଏ ଏଵଂ ଏହି ସଂଖ୍ୟା ଵର୍ଷକୁ ୧୮୦ ବିଲିଅନ ଅତିକ୍ରମ କରିଥାଏ । ଅର୍ଥାତ୍ ପ୍ରତିଵର୍ଷ ଆମ ଶରୀରରୁ ନିର୍ଗତ ହେଉଥିଵା ପ୍ରାଣହୀନ କୋଷସଂଖ୍ୟା Milky way ଆକାଶଗଙ୍ଗାରେ ଥିଵା ସମୁଦାୟ ନକ୍ଷତ୍ର ସଂଖ୍ୟାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ବହୁତ ଅଧିକ ହୋଇଥାଏ। ଆପଣଙ୍କ ଘରର ଝରକା ଦେଇ ବାହାରୁ ଆସୁଥିଵା ଆଲୋକରେ ଉଡୁଥିଵା ତନ୍ତୁଯୁକ୍ତ ଧୂଳିକୁ ଦେଖନ୍ତୁ । ଏହି ଧୂଳିର ଅଧାରୁ ଅଧିକ ଭାଗ ଆମ ଶରୀରର ନିର୍ଜୀଵ କୋଷଯୁକ୍ତ ହୋଇଥାଏ।

ଏ ମୃତ ଜୀଵକୋଷଗୁଡ଼ିକୁ Dust mites ନାମକ ଅଣୁଜୀଵ ଖାଇଥାନ୍ତି ଓ ଏମାନଙ୍କ ଆକାର ପିମ୍ପୁଡ଼ିଠାରୁ ମଧ୍ୟ ୧୦ ଗୁଣ ଛୋଟ ହୋଇଥାଏ। ହୁଏତ ସେମାନଙ୍କୁ ଖାଲି ଆଖିରେ ଦେଖିଵା ସମ୍ଭଵପର ହୋଇନପାରେ, କିନ୍ତୁ ଵର୍ତ୍ତମାନ ଆମ୍ଭମାନଙ୍କର ଖଟ ପଲଙ୍କରେ ପଡ଼ିଥିଵା କନ୍ଥା ଓ ଗଦିରେ ପାଖାପାଖି ୧ କୋଟିରୁ ଅଧିକ ଡଷ୍ଟ୍ ମାଇଟ୍ ଥାଇପାରନ୍ତି । ଡଷ୍ଟମାଇଟ୍‌ମାନେ ଆପଣଙ୍କର କିମ୍ବା ଆପଣଙ୍କ ଗୃହପାଳିତ ପଶୁଙ୍କର ଶରୀରରୁ ଝଡ଼ିପଡ଼ୁଥିଵା ନିର୍ଜୀଵ କୋଷଗୁଡ଼ିକରେ ପ୍ରଜନନ କରନ୍ତି ।‌ ବେଳେବେଳେ ଏମାନଙ୍କ ଯୋଗୁଁ ଆମ ଦେହ କୁଣ୍ଡେଇ ହୁଏ ଏଵଂ ଆଲର୍ଜି ମଧ୍ୟ ହୋଇଯାଏ । ତେବେ ଡଷ୍ଟ ମାଇଟମାନେ ଆମ କନ୍ଥା ଵସନ,ଖଟ ପଲଙ୍କ ଓ ଧୂଳିରେ ଥିଵା ନିର୍ଜୀଵ ଜୀଵକୋଷଗୁଡ଼ିକୁ ସେମାନଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମନେ କରି ଜନ୍ମ ନିଅନ୍ତି,ପ୍ରଜନନ କରନ୍ତି ଓ ଶେଷରେ ସେଇଠାରେ ହିଁ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ ମଧ୍ୟ କରନ୍ତି । 

ଘର ଭିତରେ ଉଡ଼ୁଥିଵା ଏହି ଧୂଳିରେ ଉକ୍ତ ଘରେ ରହୁଥିଵା ଲୋକ ତଥା ତାହାର ଗୃହପାଳିତ ପଶୁର ନିର୍ଜୀଵ କୋଷ ଥାଏ । ଏତଦ୍‌ଵ୍ୟତୀତ ଶିଳ୍ପୋଦ୍ୟଗରୁ ନିର୍ଗତ ସିମେଣ୍ଟ ପାଉଡର, ପଥର କ୍ଷୟ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ମାଟି, ବାଲି, ଆଗ୍ନେୟଗିରିର ପାଉଁଶ, କୋଇଲା ଅଵଶିଷ୍ଟ ସମେତ ଟେକ୍ସଟାଇଲ ଫାଇବର ଇତ୍ୟାଦି ମଧ୍ୟ ଏହି ଧୂଳିରେ ମିଳିଥାଏ । ଆଙ୍ଗୁଠିଚିହ୍ନ ଭଳି ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ଘରର ଧୂଳିରେ ଏକ ନିଆରା ସ୍ଵରୂପ ରହିଛି। ଭଵିଷ୍ୟତରେ ଫୋରେନସିକ୍ ଵିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ଘଟଣାସ୍ଥଳର ଧୂଳିକୁ ଵିଶ୍ଳେଷଣ କରି ଅନେକ ସମାଧାନ ହୋଇନଥିଵା ସମସ୍ୟା ତଥା ଦୁର୍ଘଟଣାର ସମାଧାନ କରିଵାରେ ସକ୍ଷମ ହେବେ ବୋଲି ଆଶା କରାଯାଉଛି। ଏହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ନୁହେଁ କି? ତେବେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର କଥା ହେଉଛି କେଵଳ ଏହି ପୃଥିଵୀ ହିଁ ନୁହେଁ ଵରଂ ପୃଥିଵୀ ବାହାରର ଭିନ୍ନ ଗ୍ରହ, ସୌରମଣ୍ଡଳ ଓ ଆକାଶଗଙ୍ଗାର ଅଵଶେଷ ମଧ୍ୟ ଏହି ଧୂଳିରେ ମିଳିଛି । 

ଆମ ସୂର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ଆକାରରେ ବଡ଼ ତଥା ଅଧିକ ଭାରୀ କୌଣସି ନକ୍ଷତ୍ର ଏହାର ଜୀଵନକାଳର ଶେଷ ସମୟରେ ନିଜ କେନ୍ଦ୍ରରେ ଅମ୍ଳଜାନ,ଅଙ୍ଗାରକଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଲୌହ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭାରୀ ଉପାଦାନ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ । ଯେତେବେଳେ ଉକ୍ତ ନକ୍ଷତ୍ରର ଵୟସ ବଢ଼ିଯାଏ, ଏହା ଏକ ସୁପରନୋଵା ରେ ପରିଣତ ହୁଏ ଏଵଂ ଵିରାଟ ଵିସ୍ଫୋରଣ ସହିତ ଏହାର ମୂଳରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଵା ଏହି ଜୈଵିକ ତତ୍ତ୍ୱ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ଦୂର ଦୂରାନ୍ତରେ ଵିସ୍ତାରିତ ହୁଏ ତଥା ଧୂଳିର ବାଦଲ ରୂପେ ମହାକାଶରେ ଭାସୁଥାଏ । ଆକାଶଗଙ୍ଗାର କେନ୍ଦ୍ରକୁ ଆମ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ପ୍ରାୟ ୨୫କୋଟି ଵର୍ଷରେ ଥରେ ପରିକ୍ରମା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରୁଥିଵାବେଳେ ପୃଥିଵୀ ପ୍ରାୟତଃ ଏହି ବାଦଲ ଦେଇ ଗତି କରିଥାଏ ଏଵଂ ସେତେବେଳେ ଏହି ବାଦଲରେ ଥିଵା ଵିରଳ ଉପାଦାନ ପୃଥିଵୀର ଵାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ପ୍ରଵେଶ କରିଥାଏ ।

ଵୈଜ୍ଞାନିକମାନେ କୁହନ୍ତି ପୃଥିଵୀର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସମୟକାଳରେ ଜୀଵନ ଗଠନ ପାଇଁ ଆଵଶ୍ୟକ ଜୈଵିକ ଉପାଦାନ ଏଭଳି ନକ୍ଷତ୍ରୀୟ ଧୂଳିର ବାଦଲରୁ ପୃଥିଵୀପୃଷ୍ଠରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲା । ହୁଏତ ଏହି ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକ 

ପୃଥିଵୀରେ ଜୀଵନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ କରିଵାରେ ବି ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିବେ । ଆଜି ବି ପ୍ରତିଵର୍ଷ ପୃଥିଵୀର ଵାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ଏଭଳି ଚାଳିଶ ହଜାର ଟନ୍ ଅନ୍ତରୀକ୍ଷୀୟ ଧୂଳି ପ୍ରଵେଶ କରୁଛି। ପୃଥିଵୀର କୋରିଓଲିସ୍ ପ୍ରଭାବ ଯୋଗୁଁ ଏହି ଧୂଳି ଵାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ଭଲ ଭାବରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଯାଏ ଏଵଂ ପ୍ରାୟତଃ ଏହି ସୌର ଧୂଳିର କିଛି ଅଂଶ ଆପଣଙ୍କର ଘରେ ପ୍ରଵେଶ କରି ଆପଣଙ୍କ ଘରର ଧୂଳିର ଅଂଶ ପାଲଟିଯାଏ ।

ନିଜ ଘରର ଧୂଳିକୁ ହାତପାପୁଲିରେ ଉଠାନ୍ତୁ ଏଵଂ ଏହି ଧୂଳିକୁ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଦେଖନ୍ତୁ।

ଏହି ଧୂଳିରେ ପୃଥିଵୀଲୋକ ମଧ୍ୟ ଅଛି, ଏଵଂ ଦ୍ୟୁଲୋକ ମଧ୍ୟ ...

ଏଥିରେ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀଵନର ମଧ୍ୟ ଅଂଶ ରହିଛି ଏଵଂ ସାର୍ବଜନୀନ ଜୀଵନ ମଧ୍ୟ...

ଏହି ଧୂଳିରେ ଜୀଵନ ମଧ୍ୟ ଅଛି ଏଵଂ ଜୈଵିକ ମୃତାଂଶ ମଧ୍ୟ...

ସୂକ୍ଷ୍ମଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଵିରାଟ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତଙ୍କର ଅଵଶେଷ ଏହି ଧୂଳି ରୂପରେ ଆପଣଙ୍କ ମୁଠିରେ ବନ୍ଦ ହୋଇ ରହିଛି। ଧୂଳିରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଵା ଜୀଵନ ଦିନେ ଧୂଳିରେ ହିଁ ମିଶିଯିବ।

ଜୀଵନ ଆଉ କିଛି ନୁହେଁ, କେଵଳ ଧୂଳିରୁ ଧୂଳି ହେଵାର ଏକ ଚକ୍ର ଏଵଂ ଏହାକୁ ହିଁ କୁହାଯାଏ DUST TO DUST । ଧୂଳିରୁ ସୃଷ୍ଟି ଏଵଂ ଶେଷରେ ଧୂଳିରେ ହିଁ ଵିଲୟ ନିଶ୍ଚିତ ।

ଏହି ଚିନ୍ତାଧାରା କେଵଳ ମୃତ୍ୟୁର ଵାର୍ତ୍ତା ଵହନ କରେନାହିଁ ଵରଂ ଜୀଵନର ସମଗ୍ର ସ୍ୱରୂପ, ସୃଷ୍ଟିର ନିୟମ ଏଵଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ସହ ଆମର ଗଭୀର ସମ୍ପର୍କକୁ ବୁଝାଏ।

ଆମ ରକ୍ତରେ ଥିଵା ଲୌହ, ଆମ ହାଡ଼ରେ ଥିବା କ୍ୟାଲସିୟମ୍ ଏଵଂ ଆମ ପ୍ରଶ୍ୱାସରେ ଗ୍ରହଣ କରାଉଥିଵା ଅମ୍ଳଜାନ ଆଦି ସମସ୍ତ ଉପାଦାନ କୋଟି କୋଟି ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ମହାକାଶରେ ଵିସ୍ଫୋରିତ ହୋଇଥିଵା ପ୍ରାଚୀନ ନକ୍ଷତ୍ରର Supernovaରୁ ଜାତ ପାଉଁଶ ଵା ଧୂଳିରୁ ସୃଷ୍ଟି। ସେଥିପାଇଁ ପ୍ରଖ୍ୟାତ ଜ୍ୟୋତିର୍ଵିଜ୍ଞାନୀ କାର୍ଲ ସାଗାନ୍ କହିଥିଲେ:

"We are made of star-stuff."

(ଆମେ ସମସ୍ତେ ମହାକାଶର ନକ୍ଷତ୍ରୀୟ ଧୂଳିରେ ଗଢ଼ା।)

ଅର୍ଥାତ୍, ଆମର ପ୍ରଥମ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଏହି ପୃଥିଵୀରେ ନୁହେଁ ଵରଂ କୋଟି କୋଟି ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଗଭୀରତାରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା। ଆମେ ଯାହାକୁ ଆମର 'ଶରୀର' ବୋଲି ଭାବୁଛୁ, ତାହା ପ୍ରକୃତରେ ଏକାଠି ହୋଇଥିଵା ମହାଜାଗତିକ ଧୂଳିର ଏକ ସୁନ୍ଦର ରୂପ ମାତ୍ର। ଆମେ ଜୀଵିତ ଥିଵା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରତିମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନିଜ ଶରୀରର ମୃତ କୋଷଗୁଡ଼ିକୁ ଧୂଳି ରୂପରେ ପରିଵେଶକୁ ଫେରାଇ ଦେଉଛେ। ଆମେ ଶ୍ୱାସ ନେଵା, ଚାଲିଵା ଓ ଜୀଵନ ଜୀଇଁଵା ସମୟରେ ନିଜ ଅଜାଣତରେ ନିଜକୁ ଧୂଳିରେ ପରିଣତ କରୁଛେ। ପୁଣି ଜୀଵନର ଶେଷରେ, ଯେତେବେଳେ ଚେତନା ଶରୀର ଛାଡ଼ିଦିଏ, ଏହି ପଞ୍ଚଭୂତରେ ଗଢ଼ା ଶରୀର ପୁଣି ମାଟି,ଵାୟୁ ଓ ଧୂଳିରେ ମିଶିଯାଏ। ଏହି ଧୂଳି ପୁଣି ଗଛଲତା ପାଇଁ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ୱ ସାଜେ। ସେହି ଗଛରୁ ଫଳ ଓ ଶସ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ।

ତାହାକୁ ଖାଇ ଅନ୍ୟ ଏକ ନୂତନ ଜୀବ ଜନ୍ମ ନିଏ। ତେଣୁ, 'DUST TO DUST' କୌଣସି ଅନ୍ତ ନୁହେଁ; ଏହା ହେଉଛି ଜୀଵନ ଓ ପ୍ରକୃତିର ଏକ ଅଵିରତ, ଚିରନ୍ତନ ପୁନଶ୍ଚକ୍ରୀକରଣ ।

ମାନଵ ସଭ୍ୟତା ନିଜର ଜ୍ଞାନ, ପ୍ରଯୁକ୍ତିଵିଦ୍ୟା, ରାଜ୍ୟ ଓ ସମ୍ପତ୍ତିକୁ ନେଇ ଯେତେ ଅହଂକାର କଲେ ବି, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୀୟ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏକା ଭଳି। ଜଣେ ରାଜା ହୁଅନ୍ତୁ ଵା ପ୍ରଜା, ଧନୀ ହୁଅନ୍ତୁ ବା ଦରିଦ୍ର—ଶେଷରେ ସମସ୍ତଙ୍କର ଭାଗ୍ୟ ସେହି ସମାନ ଧୂଳିରେ ପରିଣତ ହେଵା ହିଁ ଅଟେ । ଆମର ଜନ୍ମ, ଆମର ସଂଘର୍ଷ, ଆମର ପ୍ରେମ ଏଵଂ ଆମର ଶେଷ ପରିଣତି ସବୁକିଛି ଏହି ମହାଜାଗତିକ ଧୂଳିର ନୃତ୍ୟ ମାତ୍ର। ଏହି ସତ୍ୟକୁ ବୁଝିଵା ଦ୍ୱାରା ମଣିଷ ଭିତରୁ କୃତ୍ରିମ ଅହଂକାର ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ ଏଵଂ ଏକ ଗଭୀର ନମ୍ରତା ଜାଗ୍ରତ ହୁଏ।

"ଧୂଳି କେଵଳ ମଇଳା ଆଵର୍ଜନା ନୁହେଁ, ଏହା ସମଗ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଜୀଵନ୍ତ ସ୍ମୃତିସୌଧ।"

'DUST TO DUST' ଆମକୁ ଏହି ଗୂଢ଼ ଦର୍ଶନ ଶିଖାଏ ଯେ, ଆମେ ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଠାରୁ ଅଲଗା କେହି ନୁହେଁ; ଆମେ ନିଜେ ହିଁ ଏକ ଜୀଵନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ। ଆପଣଙ୍କ ହାତପାପୁଲିରେ ଥିଵା ସାଧାରଣ ଧୂଳିରେ ଯେପରି କୋଟି କୋଟି ଆଲୋକଵର୍ଷ ଦୂରରୁ ଆସିଥିଵା ନକ୍ଷତ୍ରର ଅଂଶ ରହିଛି, ସେହିପରି ଆପଣଙ୍କ ନିଜ ଶରୀରର ଜୈଵିକ ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ଏହା ପ୍ରମାଣ କରେ ଯେ କ୍ଷୁଦ୍ରତମ ଜୀଵ ଏଵଂ ଵିଶାଳତମ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଗୋଟିଏ ସୂତ୍ରରେ ବନ୍ଧା।

ଜୀଵନ କେଵଳ ଧୂଳିରୁ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିଵା ଏକ ଚେତନାର ତରଙ୍ଗ, ଯାହା କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ନାଚିସାରିଵା ପରେ ପୁଣି ସେହି ଶାନ୍ତ ମହାଜାଗତିକ ସମୁଦ୍ରରେ ମିଶିଯାଏ। ଏହି ଚକ୍ରକୁ ସହଜ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଵା ହିଁ ପ୍ରକୃତ ଜ୍ଞାନ—ଯାହା ଆମକୁ ଅହଂକାରମୁକ୍ତ କରିଵା ସହ, ଜୀଵନର ପ୍ରତିଟି ମୁହୂର୍ତ୍ତକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଵିସ୍ମୟର ସହ ଦେଖିଵାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦିଏ।