ଓଡ଼ିଶାରେ ବୁଦ୍ଧିଜୀଵିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଵଶୋଷ ଓ ଅବସୋସ୍ ଶବ୍ଦକୁ ନେଇ ବହୁ ଵର୍ଷ ଧରି ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵ ରହିଛି । ଅନେକେ ଅବସୋସ୍ ଶବ୍ଦକୁ ଠିକ୍ କହୁଥିଵା ବେଳେ କିଛି ଲୋକ ଅଵଶୋଷ ଶବ୍ଦଟି ଠିକ୍ ଏଵଂ କେହି କେହି ଉଭୟ ଶବ୍ଦକୁ ଠିକ୍ ପରିଗଣିତ କରିଥାନ୍ତି । ତେବେ ପ୍ରକୃତରେ କେଉଁ ଶବ୍ଦଟି ଠିକ୍?
ଭାଷାଵିଦମାନଙ୍କ ଅନୁସାରେ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ପାର୍ସୀ افسوس (afsōs) ଶବ୍ଦଟି "ମଧ୍ୟ-ପାର୍ସୀ" ଶବ୍ଦ afsōsର ଆଧୁନିକ ରୂପ ଏଵଂ ଏହି ଉଭୟ ଶବ୍ଦର ସୃଷ୍ଟି ପ୍ରାଚୀନ ପ୍ରାକ୍ ଇରାନୀୟ ଭାଷାର ଏକ ଯୌଗିକ କ୍ରିୟା ପଦ *apa-stāw- କିମ୍ବା *apa-staw-ରୁ ହୋଇଛି। ଏହାକୁ ଆମେ ସଂସ୍କୃତ ସହ ତୁଳନା କଲେ ଅତି ସହଜରେ ବୁଝିପାରିଵା । ପ୍ରାକ୍ ଇରାନୀ apa ଉପସର୍ଗଟି ସଂସ୍କୃତର 'ଅପ' ଉପସର୍ଗ ସହ ସମାନ। ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି- ଦୂରକୁ, ଵିପରୀତ କିମ୍ବା ନକାରାତ୍ମକ ।
ସେହିପରି ଏଥିରେ ଥିଵା ମୂଳ ଧାତୁରୂପ *staw- କିମ୍ବା *stu-ର ଅର୍ଥ ସଂସ୍କୃତର 'ସ୍ତୁ' ଵା 'ସ୍ତୁତି' ଧାତୁ ସହ ସମାନ। ଏହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି- ପ୍ରଶଂସା କରିଵା। ତେଣୁ, ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଏହି ଦୁଇଟି ମିଶି *apa-stāw- ହେଲା, ଯାହାର ମୂଳ ଅଭିପ୍ରାୟ ଥିଲା "ପ୍ରଶଂସାର ଵିପରୀତ କରିଵା" ଅର୍ଥାତ୍ "ନିନ୍ଦା କରିଵା, ଉପହାସ କରିଵା କିମ୍ବା ଆକ୍ଷେପ କରିଵା" ଇତ୍ୟାଦି । କାଳକ୍ରମେ ପ୍ରାଚୀନ ଇରାନୀୟ ଭାଷାରୁ ମଧ୍ୟପାର୍ସୀ(ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ଵ ୩୦୦ରୁ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ୯୦୦)କୁ ଆସିଲା ବେଳକୁ ଏହି ଶବ୍ଦରେ କେତେକ ଧ୍ୱନିଗତ ପରିଵର୍ତ୍ତନ ଘଟିଲା । *apa-stāw- ରୁ 'p' ଧ୍ୱନିଟି 'f' କୁ ବଦଳିଗଲା ଏବଂ 'st' ରୁ 't' ଧ୍ୱନିଟି ଲୋପ ପାଇ 's' ରେ ପରିଣତ ହେଲା। ଫଳରେ ଏହା ମଧ୍ୟପାର୍ସୀରେ afsōs (ଲିପି ଅନୁସାରେʾpsws) ରୂପ ନେଲା। କିନ୍ତୁ ମଧ୍ୟପାର୍ସୀ ଯୁଗରେ ଏହି 'afsōs' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ 'ଦୁଃଖ ଵା ପଶ୍ଚାତାପ' ନଥିଲା ! ସେତେବେଳେ ଏହାର ଅର୍ଥ "ଉପହାସ", "ଵ୍ୟଙ୍ଗ" ଵା "ନିନ୍ଦା" ଥିଲା । ଏହି ମୂଳ ଧାତୁରୁ ପାର୍ସୀ କ୍ରିୟାପଦ afsūdan (ଉପହାସ କରିଵା) ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି।
ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ପାର୍ସୀ ଯୁଗକୁ ଆସିଲା ବେଳକୁ ଏହି ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥରେ ଏକ ବଡ଼ ପରିଵର୍ତ୍ତନ ଵା 'ଅର୍ଥ-ଵିଵର୍ତ୍ତନ' ଘଟିଲା। ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଖରାପ ସ୍ଥିତି, ଭୁଲ୍ କିମ୍ବା ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟଜନକ ଘଟଣା ଘଟୁଥିଲା, ଲୋକେ ତାହାକୁ ଆକ୍ଷେପ ଵା ଉପହାସ କରି "କି ଵିଡ଼ମ୍ବନା!" ଵା "କେଡ଼େ ନିନ୍ଦନୀୟ କଥା!" ବୋଲି କହୁଥିଲେ। ଧୀରେ ଧୀରେ ଏହି ଵ୍ୟଙ୍ଗାତ୍ମକ ଅଭିଵ୍ୟକ୍ତିଟି କାଳକ୍ରମେ "ଅନୁତାପ, ଦୁଃଖ ଓ ପଶ୍ଚାତାପ" ପ୍ରକାଶ କରିଵାର ଏକ ମାଧ୍ୟମ ପାଲଟିଗଲା ଠିକ୍ ଯେମିତି ଇଂରାଜୀରେ ଵିଦ୍ରୂପରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଵା Lamentation କିମ୍ବା "Alas !" ଶବ୍ଦ ଵ୍ୟଵହାର କରାଯାଏ । ଏହିପରି ଭାବେ, ପ୍ରଶଂସାର ଵିପରୀତ (ନିନ୍ଦା) ରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଵା ଏକ ଶବ୍ଦ, ସେଥିରୁ ଉପହାସ ଏଵଂ ଶେଷରେ ମାନସିକ ଦୁଃଖ ଵା ଅନୁତାପର ପ୍ରତୀକ 'ଅବସୋସ୍' ଭାବେ ଆମ ଭାଷାରେ ସ୍ଥାନ ପାଇଲା।
ଏକ ପ୍ରଚଳିତ ମତ ଅନୁସାରେ ଯେତେବେଳେ ପାର୍ସୀ ଶବ୍ଦ afsōs ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାଭାଷୀଙ୍କ ମୁହଁରେ 'ଅବସୋସ' ରୂପ ନେଲା, ସେତେବେଳେ ସାଧାରଣ ଲୋକ ଏଵଂ କେତେକ ଲେଖକଙ୍କୁ ଏହା ଏକ ଶୁଦ୍ଧ ସଂସ୍କୃତ ଶବ୍ଦ ଭଳି ଶୁଣାଗଲା। ଲୋକେ ଭାବିଲେ ଏହା 'ଅଵଶେଷ' (Leftover) ଶବ୍ଦର ଭାଇ ଭଳି କୌଣସି ତତ୍ସମ ଶବ୍ଦ ହୋଇଥିଵ। ତେଣୁ ସେମାନେ ନିଜ ଆଡ଼ୁ ଏହାକୁ ଅଧିକ ଶୁଦ୍ଧ ଵା ସଂସ୍କୃତ ଭଳି କରିଵାକୁ ଯାଇ 'ସୋସ' ଜାଗାରେ 'ଶୋଷ' ଲେଖିଵା ଆରମ୍ଭ କରିଦେଲେ। ଏହି ଯୁକ୍ତି ଦେଉଥିଵା ଲୋକମାନେ କୁହନ୍ତି ଯେ ହିନ୍ଦୀ, ବଙ୍ଗାଳୀ ଆଦି ଅନେକ ଭାରତୀୟ ଭାଷାଗୁଡ଼ିକ afsōs ଶବ୍ଦର ମୂଳ ପାର୍ସୀ ରୂପର ଦନ୍ତ୍ୟ 'ସ'କୁ ବଜାୟ ରଖିଛନ୍ତି। ଓଡ଼ିଆରେ 'ଅଵଶୋଷ' ଲେଖିଵା କେଵଳ ଏକ ଭ୍ରମାତ୍ମକ ପ୍ରୟୋଗ, ଯାହା ଅଜାଣତରେ ସଂସ୍କୃତ ସହ ମିଶିଯାଇ ପ୍ରଚଳିତ ହୋଇଯାଇଛି। ଶୁଦ୍ଧ ଓଡ଼ିଆ ଲେଖିଵା ସମୟରେ 'ଅବସୋସ' ଲେଖିଵା ହିଁ ଉଚିତ୍ ।
କିନ୍ତୁ ସଂସ୍କୃତ ଅଭିଧାନରେ 'ଅଵଶୋଷ' ବୋଲି ଏକ ପ୍ରକୃତ ଶବ୍ଦ ଅଛି! କିନ୍ତୁ ତାର ଅର୍ଥ ସହିତ ଦୁଃଖ ଵା ଅନୁତାପର କୌଣସି ସମ୍ପର୍କ ନାହିଁ କାରଣ ଵାଚସ୍ପତ୍ୟ ଆଦି କୌଣସି ସଂସ୍କୃତ ଅଭିଧାନରେ ଅଵଶୋଷ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ପଶ୍ଚାତାପ ଲେଖା ହୋଇନାହିଁ । ସବୁ ସଂସ୍କୃତ ଅଭିଧାନରେ ଅଵଶୋଷ ଶବ୍ଦର ଅତ୍ୟଧିକ ଶୁଖିଯିଵା ଵା ଭଲ ଭାବରେ ଶୁଖିଯିଵା ହିଁ ଲେଖା ହୋଇଛି । ତାହେଲେ କ'ଣ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାଦ୍ଵାରା ଅତି ପ୍ରଭାଵିତ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଅଵଶୋଷ ବୋଲି ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଥିଲା ଯାହାର ବହୁ ପ୍ରଚଳିତ ଅର୍ଥ "ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଷ୍କ"ଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଅର୍ଥରେ ଅର୍ଥାତ୍ ପଶ୍ଚାତାପ ଅର୍ଥରେ ଵ୍ୟଵହାର କରାଯାଉଥିଲା ?
ଏହାର ଉତ୍ତର ଆମ ପାଖରେ ନାହିଁ କାରଣ ପ୍ରାଚୀନ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟରେ ଆମକୁ ଅଵଶୋଷ ଶବ୍ଦର ମାତ୍ରାଧିକ ଵ୍ୟଵହାର ଦେଖିଵାକୁ ମିଳେନାହିଁ । ତେଣୁ ବହୁତ ସମ୍ଭଵ ପାର୍ସୀ afsōs ଶବ୍ଦଟି ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଆସି ଅବସୋସ ହେଲାପରେ ତହିଁର ସଂସ୍କୃତୀକରଣ କରାଯାଇ ଅଵଶୋଷ ଶବ୍ଦ ଵ୍ୟଵହାର କରାଯାଉଛି । ଅସ୍ତୁ ଏଠି ପ୍ରଶ୍ନ ଆସେ କ'ଣ ଯେମିତି ଅଵ ଉପସର୍ଗ ଓ ଶୁଷ୍ ଧାତୁ ମିଶି ଅଵଶୋଷ ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଅଛି ଏଵଂ ଏହାର ଅର୍ଥ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଷ୍କକୁ ବୁଝାଉଛି ତାହେଲେ ଠିକ୍ ସେହିଭଳି ଅଵ ଉପସର୍ଗ ସହିତ ଶୋଷ ଶବ୍ଦ ଯୁକ୍ତ କରି ଅଵଶୋଷ ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି କରାଗଲେ ତାହାର ଅର୍ଥ ପଶ୍ଚାତାପ ହୋଇପାରେ କି ?
ହଁ, ରୂପଗତ ଵା morphological ସୃଷ୍ଟି ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଵ+ ଶୋଷ = ଅବଶୋଷ ଗଠନ ସମ୍ଭଵ । ସଂସ୍କୃତ ଓ ଓଡ଼ିଆର ଶବ୍ଦଗଠନ ନିୟମ ଅନୁସାରେ "ଅଵ" ଉପସର୍ଗ ସହ "ଶୋଷ" ପଦ ଯୋଡ଼ି ଏପରି ଏକ ରୂପ ତିଆରି ହୋଇପାରେ।
କିନ୍ତୁ ଏହା କେମିତି ସମ୍ଭଵ ବୁଝିଵାକୁ ହେଲେ ପ୍ରଥମେ ଆମକୁ 'ଅଵ' ଉପସର୍ଗ ଓ 'ଶୋଷ' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ଜାଣିଵାକୁ ହେଵ ।
'ଅଵ' ଉପସର୍ଗର ଅନେକ ଅର୍ଥରେ ଵ୍ୟଵହାର ଅଛି । 'ଅଵ' ଉପସର୍ଗ ଲାଗି ନିଶ୍ଚୟ ଅର୍ଥରେ ଅଵଧାରଣ,ଘୃଣା:ଅଵଜ୍ଞା:ହୀନତା ଓ ତୁଚ୍ଛତା ଆଦି ଅର୍ଥରେ ଅଵଜ୍ଞା ତଥା ଅଵଗଣିତ ଆଦି ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଅଛି । ନିମ୍ନକୁ ଅର୍ଥରେ ଅଵ ଉପସର୍ଗ ଲାଗି ଅଵରୋହଣ ଓ ଅଵତୀର୍ଣ୍ଣ ଭଳି ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି ।ଭିତରେ ଅଵ ଉପସର୍ଗ ଲାଗି ଅଵଗାହନ ତଥା ନିନ୍ଦା ଅର୍ଥରେ ଲାଗି ଅଵଗୀତ ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି କରାଯାଇଛି । ଵିରୋଧାର୍ଥେ ଅଵ ଉପସର୍ଗ ଲାଗି ଅଵଗୋରଣ ତଥା ପଶ୍ଚାତ୍ ଅର୍ଥରେ ଲାଗି ଅଵଗ୍ରହଣ ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି ।
ଅଵ ଉପସର୍ଗ ଲାଗି ଅଵସର ଅର୍ଥରେ ଅଵକାଶ,ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅର୍ଥରେ ଅଵହେଳା ଓ ଅଵକ୍ରୋଶ,ଵ୍ୟାପ୍ତି ଵା ଏକତ୍ର ଅର୍ଥରେ ଅଵଚୟ,ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଅର୍ଥରେ ଅଵରୋଧ ଓ ଅଵଚ୍ଛେଦ,ଅଳ୍ପ ଵା ସାମାନ୍ୟ ଅର୍ଥରେ ଅଵଗୁଣ୍ଠନ ଓ ଅଵତମସ,କୁତ୍ସିତ ଵା ମନ୍ଦ ଅର୍ଥରେ ଅଵକ୍ରିୟା,ହଟାତ୍ ଅର୍ଥରେ ଅଵଘାତ,
ସ୍ଥାନାନ୍ତରକୁ,ଦୂରକୁ ଅର୍ଥରେ ଅଵକର୍ଷଣ ଓ ଅଵକର,ଚାରିଆଡେ଼ ଓ ଇତଃସ୍ତତଃ ଅର୍ଥରେ ଅଵଘଟ୍ଟ ଓ ଅଵକୀର୍ଣ୍ଣ,ଅଭାବ ଅର୍ଥରେ ଅଵଗୁଣ ଓ ଅଵକାଶ,ଵିପରୀତ ଅର୍ଥରେ ଅଵମାନନା ଓ ଅଵରୋପିତ,ବୁଦ୍ଧି କିମ୍ବା ପୂଜା ଅର୍ଥରେ ଅଵଦାନ,ନିକୃଷ୍ଟ ଅର୍ଥରେ ଅଵମତ ଏଵଂ ଉଚ୍ଚ ଦେଶରୁ ଅର୍ଥରେ ଅଵଚୟ ଆଦି ଅନେକ ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଅଛି ।
ସେହିପରି ସଂସ୍କୃତ 'ଶୋଷ' ଶବ୍ଦର ସାଧାରଣ ଅର୍ଥ ହେଉଛି— ଶୁଷ୍କତା,ନୀରସତା,ଶୋଷଣ,ରସାକର୍ଷଣ,ତୃଷ୍ଣା,ପିପାସା ଓ କ୍ଷୟରୋଗ ଵା ଯକ୍ଷ୍ମା । ଓଡ଼ିଆ ଦେଶଜ ଵିଶେଷ୍ୟ ଭାବରେ ଶୋଷ ଶବ୍ଦର
ଅର୍ଥ ହେଉଛି କୌଣସି ଵସ୍ତୁ ପାଇଵା ହେତୁ ଥିଵା ଅଭିଳାଷ ଏଵଂ ଲୋଭ ।
ଏଠାରେ ପ୍ରଥମେ ଯଦି ଆମେ ତତ୍ସମ ଵା ସଂସ୍କୃତ 'ଶୋଷ'ର ଅର୍ଥ ନେଵା, ତେବେ ଅଵ + ଶୋଷ ମିଶି ପଶ୍ଚାତାପର ଅର୍ଥ ପ୍ରକାଶ କରିପାରିଵ ।
'ଅବ'ର ଏକ ଅର୍ଥ ହେଉଛି 'ନିନ୍ଦା' ଏଵଂ 'ଶୋଷ'ର ଅର୍ଥ 'ନୀରସତା'। ମଣିଷ ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଭୁଲ କାମ କରେ, ସେତେବେଳେ ତାର ଵିଵେକ ତାକୁ ନିନ୍ଦା କରିଥାଏ। ଏହି ଆତ୍ମ-ନିନ୍ଦା ଯୋଗୁଁ ମନ ଭିତରେ ଯେଉଁ ଶୁଷ୍କତା ଵା ନୀରସତା (ଅବସାଦ) ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ତାହା ହିଁ 'ଅଵଶୋଷ' ଵା ପଶ୍ଚାତାପ।
ପୁଣି 'ଅଵ'ର ଆଉ ଏକ ଅର୍ଥ ହେଉଛି 'ଅଭାବ' ଏଵଂ 'ଶୋଷ'ର ଅର୍ଥ 'ରସାକର୍ଷଣ' (ଜୀଵନର ସରସତା ଵା ଆନନ୍ଦକୁ ଟାଣିଵା)। ନିଜର କର୍ମ ଯୋଗୁଁ ଯେତେବେଳେ ଜୀଵନରୁ ସୁଖ-ରସର ଆକର୍ଷଣ କମିଯାଏ ଏଵଂ ମନ ଶୁଖିଯାଏ, ସେହି ଦୁଃଖଦ ସ୍ଥିତିକୁ 'ଅଵଶୋଷ' କୁହାଯାଇପାରିବ।
'ଅଵ'ର ଅନ୍ୟତମ ଅର୍ଥ 'ହୀନତା' ଓ 'ଶୋଷ'ର ଅର୍ଥ 'ତୃଷ୍ଣା/ପିପାସା'। କୌଣସି ଜିନିଷ ପାଇଵା ପାଇଁ ଥିଵା ତୀଵ୍ର ଆଶା ଯେତେବେଳେ ହୀନ ଵା ଵ୍ୟର୍ଥ ହୋଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ମନରେ ଯେଉଁ ଵିକଳ ଭାବ ଆସେ, ତାହା ପଶ୍ଚାତାପର ଅନ୍ୟ ରୂପ।
ତେଣୁ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ ଅଵ ଉପସର୍ଗ ଏଵଂ ସଂସ୍କୃତ ଶୋଷ ଶବ୍ଦ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଅଵଶୋଷ ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇପାରେ ପୁଣି ଏହାର ଅର୍ଥ ମଧ୍ୟ ପଶ୍ଚାତାପ ହୋଇପାରେ ।
ଏ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଯଦି ପାର୍ସୀ ଶବ୍ଦକୁ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ ତେବେ ଏହିପରି ଭାବେ ହିଁ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇପାରିଵ ଏଵଂ ସେତେବେଳେ ତହିଁର ସଂସ୍କୃତ ରୂପ ଅଵଶୋଷ ହେଵ । ଏହା ସତ୍ୟ ଯେ ଏହି ଅର୍ଥରେ ଅଵଶୋଷ ଶବ୍ଦଟି କୌଣସି ସଂସ୍କୃତ ଅଭିଧାନରେ ଉଲ୍ଲେଖ ନାହିଁ ହେଲେ ଅନ୍ୟ ଭାଷାରୁ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ ସେ ଭାଷାର ଶବ୍ଦ ସମ୍ଭାର ଦୃଷ୍ଟିରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂସ୍କୃତୀକରଣ କରାଯାଇ ଶବ୍ଦ ଗ୍ରହଣର ପରମ୍ପରା ବହୁତ ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ରହିଛି । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ ଓଡ଼ିଆ ଲେମ୍ବୁ ଶବ୍ଦଟି ମୂଳତଃ ଏକ ଆଷ୍ଟ୍ରୋଏସୀୟ ଶବ୍ଦ ଯାହା ମୁଣ୍ଡା ଭାଷା ଦେଇ ସଂସ୍କୃତୀକରଣ ଯୋଗୁଁ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ ଯାଇ ନିମ୍ବୁ ହୋଇଥିଲା । ସଂସ୍କୃତରୁ ନେଇ ତାକୁ କିଏ ନିଂବୁ କଲାବେଳେ ଆଉ କିଏ ନିଂବୁଡ଼ା କଲା କିନ୍ତୁ ମୁଣ୍ଡା ଭାଷାରେ ଯେମିତି ଲେମ୍ବୁ ଶବ୍ଦ ଥିଲା ଠିକ୍ ସେହିଭଳି ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଆଜି ବି ଲେମ୍ବୁ ଶବ୍ଦ ଅପରିଵର୍ତ୍ତିତ ରହିଛି ।
ଅଵଶ୍ୟ ଏଠାରେ ମନେ ରଖିଵାକୁ ହେଵ ଯେ ପ୍ରୋକ୍ତ ସମସ୍ତ ଉଦାହରଣ "ସାଦୃଶ୍ୟମୂଳକ ଗଠନ" ଵା Analogy based formation ଅଟେ। ମୂଳ ଇତିହାସ କହେ ଯେ ପାର୍ସୀ ଶବ୍ଦ afsōsର ପ୍ରଭାବରେ ହିଁ ଏହି ଶବ୍ଦଟି ଅବସୋସ୍ ରୂପେ ଆମ ଭାଷାକୁ ଆସିଛି। କିନ୍ତୁ ଭାରତକୁ ଆସିଵା ପରେ, ଓଡ଼ିଆ ଲୋକଙ୍କ ମନ ଏହି afsōs ଶବ୍ଦକୁ କେଵଳ ଏକ 'ଵିଦେଶୀ' ଶବ୍ଦ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ ନକରିପାରି ଅଵ ଓ ଶୋଷ ଶବ୍ଦ ସହିତ ସାମ୍ୟ ଦେଖି ଯୁକ୍ତି ଅନୁସାରେ ନିଜ ସଂସ୍କୃତ ଓ ଦେଶୀ ଶବ୍ଦଭଣ୍ଡାରର ଅଵ + ଶୋଷ ସହ ଯୋଡ଼ି ଏକ ନୂଆ ଭାଷାତାତ୍ତ୍ୱିକ ରୂପ 'ଅଵଶୋଷ' ତିଆରି କରିଦେଇଛନ୍ତି।
ଅତଏଵ୍ ଯଦି afsōs ଶବ୍ଦର ଵ୍ୟୁତ୍ପତ୍ତି ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଦେଖାଯାଏ ତେବେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଆସି ପ୍ରଚଳିତ ଅବସୋସ୍ ଶବ୍ଦଟି ଭୁଲ୍ ନୁହେଁ ଠିକ୍ ସେହିପରି ଯଦି ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାର ଅଵ ଉପସର୍ଗ ଓ ଶୋଷ ଶବ୍ଦର ମିଶ୍ରଣରେ ଅଵଶୋଷ ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି କରି ତାକୁ ପଶ୍ଚାତାପ ଅର୍ଥରେ ଵ୍ୟଵହାର କରାଯାଏ ତେବେ ତାହା ମଧ୍ୟ ଭୁଲ୍ ନୁହେଁ ।
ଆଧୁନିକ ଭାଷାଵିଜ୍ଞାନର Loanword Nativization ନିୟମଟି ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ, ଯେତେବେଳେ ଗୋଟିଏ ଭାଷାର ଶବ୍ଦ ଅନ୍ୟ ଭାଷାକୁ ଗତି କରେ, ସେତେବେଳେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଵା ଭାଷାର ପ୍ରକୃତି ଓ ଉଚ୍ଚାରଣ ଵିଧି ଅନୁସାରେ ତାର ରୂପ ପରିଵର୍ତ୍ତନ ହେଵା ସ୍ଵାଭାଵିକ ଅଟେ। ଏହି ନୂତନ ସ୍ଥାନୀୟ ରୂପକୁ ଗ୍ରହଣକାରୀ ଭାଷାରେ 'ଭୁଲ୍' କୁହାଯିଵା ଆଦୌ ସଙ୍ଗତ ନୁହେଁ। ଯଦି ଆମେ ଏହି ରକ୍ଷଣଶୀଳ ଯୁକ୍ତିକୁ ନେଵା ଯେ ମୂଳ ପାର୍ସୀ ରୂପରେ ଦନ୍ତ୍ୟ 'ସ' ଥିଵାରୁ ଓଡ଼ିଆରେ 'ଅଵଶୋଷ' ଲେଖିଵା ଭୁଲ୍, ତେବେ ସେହି ସୂତ୍ରରେ ଆମ ଭାଷାରେ ପ୍ରଚଳିତ 'ଅବସୋସ' ଶବ୍ଦଟି ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲ୍ ପରିଗଣିତ ହେଵ ।
ଯେହେତୁ ଆଲୋଚ୍ୟ ଶବ୍ଦଦ୍ଵୟର ମୂଳ ପାର୍ସୀ ରୂପ afsōs ଅଟେ ଏଵଂ ଏଥିରେ 'f' ଵା 'ଫ୍' ଧ୍ୱନି ରହିଛି । ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଅନେକ ଶବ୍ଦ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମହାପ୍ରାଣ ଵର୍ଣ୍ଣଟି ଉଚ୍ଚାରଣ ସୁଵିଧା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଆପେ ନିମ୍ନପ୍ରାଣ ହୋଇଯାଏ । ତେଣୁ ଓଡ଼ିଆ ଜିଭ ନିଜ ସୁଵିଧା ଅନୁସାରେ 'f' କୁ 'ବ'ରେ ପରିଵର୍ତ୍ତନ କଲା ଫଳତଃ afsōs ଶବ୍ଦଟି ଅବସୋସ୍ ହେଲା ।
ଯଦି କୌଣସି ଵୈଦେଶିକ ଶବ୍ଦର ମୂଳ ରୂପର ପରିଵର୍ତ୍ତନକୁ ହିଁ ଵିକୃତି ଵା ଭୁଲ୍ କୁହାଯାଏ, ତେବେ ମୂଳ afsōs ଶବ୍ଦ ହିଁ ଠିକ୍ ଏଵଂ 'ଅବସୋସ' ମଧ୍ୟ ଏକ ଭ୍ରମାତ୍ମକ ରୂପ। କିନ୍ତୁ ଭାଷାଵିଜ୍ଞାନ ଏହାକୁ ଭୁଲ୍ ନକହି "ସ୍ଥାନୀୟକରଣ" ଵା Nativization ବୋଲି ସ୍ଵୀକାର କରେ। ଠିକ୍ ସେହିପରି, 'ଅବସୋସ'ରୁ ଯେତେବେଳେ ଆଉ ଏକ ସ୍ତର ଆଗକୁ ଯାଇ ଓଡ଼ିଆ ମଗଜ ତାକୁ 'ଅଵଶୋଷ' କଲା, ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ ଭୁଲ୍ କୁହାଯାଇପାରିଵ ନାହିଁ । ଏହା ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଏକ ପ୍ରାକୃତିକ ସଂସ୍କୃତୀକରଣ ରୂପାନ୍ତର ଵା Sanskritized Adaptation ଅଟେ।
ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଭାରତର ସବୁଠାରୁ ଶୁଦ୍ଧ ସଂସ୍କୃତନିଷ୍ଠ ଭାଷା ଏଵଂ ଯୁକ୍ତାକ୍ଷର ପ୍ରୟୋଗ,ଵର୍ଣ୍ଣ-ଦ୍ଵିତୀକରଣ,ଷତ୍ଵ ଵିଧି ତଥା ଅକାରାନ୍ତ ଉଚ୍ଚାରଣ ଆଦି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆଧୁନିକ ସଂସ୍କୃତଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ରକ୍ଷଣଶୀଳ ।
ତେଣୁ ସଂସ୍କୃତ ପ୍ରଭାଵିତ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଯେତେବେଳେ 'ଅବସୋସ୍' ଭଳି ଗୋଟିଏ ଵୈଦେଶିକ ଶବ୍ଦ ଗୃହୀତ ହେଲା ସେତେବେଳେ ଆପେ ତହିଁର ସଂସ୍କୃତୀକରଣ ହୋଇଗଲା । ତେବେ ଅବସୋସ୍ ଶବ୍ଦଟି ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଅବଶୋଷ କାହିଁକି ହେଲା ଏହା ପଛରେ ଷତ୍ଵ ଵିଧିର ନିୟମ ରହିଛି । ଷତ୍ଵ ଵିଧିର ନିୟମ ହଠାତ୍ କେହି ଵ୍ୟାକରଣ ବହିରେ ଲେଖି ଦେଇନଥିଲେ ଵରଂ ଏହା ଆପେ ଆପେ ଲୋକମୁଖରେ ଘଟିଥିଲା ଏଵଂ ପରେ ଵ୍ୟାକରଣ ଗ୍ରନ୍ଥର ଅଂଶ ହେଲା ।
ଊନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଭାଷାଵିଜ୍ଞାନୀମାନେ ଆଵିଷ୍କାର କଲେ ଯେ, ଆଦି ଇଣ୍ଡୋ-ଇଉରୋପୀୟ ଭାଷାରୁ ଯେତେବେଳେ ସଂସ୍କୃତ, ଆଭେସ୍ତାନ୍, ଓଡ଼ିଆ, ଲିଥୁଆନିଆ ଓ ଋଷିଆନ୍ ଆଦି ଭାଷାଗୁଡ଼ିକ ଶାଖାପ୍ରଶାଖା ହୋଇ ବାହାରିଲେ ସେତେବେଳେ ଏକ ସାର୍ଵଜନୀନ ଧ୍ୱନି-ପରିଵ ର୍ତ୍ତନ ଘଟିଥିଲା। ଏହି ନିୟମର ନାମ ସେଥିରେ ଥିଵା ୪ଟି ପ୍ରମୁଖ ଧ୍ୱନି " R, U, K, I" ଆଧାରରେ RUKI ଦିଆଯାଇଛି । RUKI ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଯଦି ମୂଳ ଭାଷାର କୌଣସି ଦନ୍ତ୍ୟ 'ସ' (s)ର ଠିକ୍ ପୂର୍ଵରେ R(ର / ଋ),U (ଉ),K (କ) ଓ I (ଇ) ଇତ୍ୟାଦି ୪ଟି ଧ୍ୱନି ମଧ୍ୟରୁ ଯେକୌଣସି ଗୋଟିଏ ଥାଏ
ତେବେ ମଣିଷର ଉଚ୍ଚାରଣଗତ ସୁଵିଧା ଵା Ease of Articulation ଯୋଗୁଁ ସେହି ଦନ୍ତ୍ୟ 'ସ' (s) ଟି ଆଉ 'ସ' ହୋଇ ରହେନାହିଁ। ତାହା ସ୍ଵାଭାଵିକ ଭାବେ ମୂର୍ଦ୍ଧନ୍ୟ 'ଷ' (ṣ) କିମ୍ବା ତାଲଵ୍ୟ 'ଶ'ରେ ପରିଣତ ହୋଇଯାଏ।
କିନ୍ତୁ ଏହା କାହିଁକି ହୁଏ ଜାଣିଵା ପାଇଁ ଏହାକୁ ନିଜେ ପରୀକ୍ଷା ହେତୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଦେଖିଲେ ଜଣାପଡ଼େ ଯେ ଯେତେବେଳେ କେହି 'ଇ' (I) କିମ୍ବା 'ଉ' (U) ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ ସେତେବେଳେ ତାହାର ଜିଭ ପାଟି ଭିତରେ ଯେଉଁ ସ୍ଥିତିରେ ଥାଏ, ସେଠାରୁ ତୁରନ୍ତ ତାକୁ ଆଗକୁ ଆଣି ଦନ୍ତ୍ୟ 'ସ' ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଵା ପାଇଁ ଅଧିକ ଶାରୀରିକ ପରିଶ୍ରମ କରିଵାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ। ମଣିଷର ଜିଭ ସବୁବେଳେ ଶର୍ଟକଟ୍ ଵା ସହଜ ଓ ସିଧା ବାଟ ଖୋଜେ। ତେଣୁ 'ଇ' ଵା 'ଉ' ପରେ ଜିଭ ପଛକୁ ରହି ସ୍ଵାଭାଵିକ ଭାବେ 'ଷ' (ṣ) ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଦିଏ।
ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୪ର୍ଥ ଶତାବ୍ଦୀ ସମୟରେ ପାଣିନି କୌଣସି ଐତିହାସିକ ଭାଷାଵିଜ୍ଞାନ ବହି ପଢ଼ିନଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଅସାଧାରଣ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଥିଲେ। ପାଣିନି, ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାକୁ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବେ ପରୀକ୍ଷା କରି ଦେଖିଲେ ଯେ, ଭାଷାରେ ଏହି RUKI ପରିଵର୍ତ୍ତନ ସବୁଆଡ଼େ ଵ୍ୟାପି ରହିଛି। ସେ ତାଙ୍କ ଅଷ୍ଟାଧ୍ୟାୟୀରେ ଏହାକୁ ଷତ୍ଵ ଵିଧିର ସୁନ୍ଦର ଗାଣିତିକ ସୂତ୍ରରେ ବାନ୍ଧିଦେଲେ ।
ପାଣିନିଙ୍କ ସୂତ୍ର "ଇଣ୍-କୋଃ"- ୮.୩.୫୭ ଏଵଂ "ଆଦେଶପ୍ରତ୍ୟୟୟୋଃ ୮.୩.୫୯" ଅନୁସାରେ ଯଦି କୌଣସି ଦନ୍ତ୍ୟ 'ସ' ର ଠିକ୍ ପୂର୍ଵରେ 'ଇଣ୍' ପ୍ରତ୍ୟାହାର (ଅର୍ଥାତ୍ 'ଅ' ଓ 'ଆ' କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ସ୍ଵରଵର୍ଣ୍ଣ ଯେପରି—ଇ, ଉ, ଏ, ଓ ଆଦି) କିମ୍ବା 'କ'-ଵର୍ଗ (କ, ଖ, ଗ, ଘ) ଥାଏ, ତେବେ ତାର ପରଵର୍ତ୍ତୀ ଦନ୍ତ୍ୟ 'ସ'ଟି ସ୍ଵାଭାଵିକ ଭାବେ ମୂର୍ଦ୍ଧନ୍ୟ 'ଷ'ରେ ପରିଣତ ହୋଇଯାଏ। ଅର୍ଥାତ୍ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଭାଷାଵିଜ୍ଞାନର 'I' ,'U' ଓ 'R' ପାଣିନିଙ୍କ 'ଇଣ୍' ପ୍ରତ୍ୟାହାର ହେଲା ଯେଉଁଥିରେ ଇ, ଉ, ଋ, ଏ, ଓ ଆଦି ସ୍ଵର ଆସିଥାଏ। ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଭାଷାଵିଜ୍ଞାନର 'K' ପାଣିନିଙ୍କ 'କୋଃ' ଅର୍ଥାତ୍ କ-ଵର୍ଗ (କ, ଖ, ଗ, ଘ) ଵ୍ୟଞ୍ଜନ ହେଲା । ଏହି ନିୟମ କେମିତି କାମ କରେ ଜାଣିଵା ପାଇଁ କେତେକ ଶବ୍ଦର ଉଦାହରଣ ଏଠାରେ ଦିଆଗଲେ ଏହାକୁ ବୁଝିଵା ସହଜ ହେଵ ।
ଶୋଷ ଓ ଶୋଷଣ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଗୁଣ ପ୍ରତ୍ୟୟ ହେତୁ ଶ୍ + ଓ + ସ୍ ରୂପ ନିଅନ୍ତି। ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ 'ସ' ପୂର୍ଵରେ 'ଓ' ସ୍ଵର ଥିଵାରୁ ତାହା 'ଷ' ହେଲା ଏଵଂ ଶୋଷ ଓ ଶୋଷଣ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା ।
ଶିଷ୍ଟ ଓ ଶିଷ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମୂଳ ଗଠନ ହେଉଛି ଶ୍ + ଇ + ସ୍। ଏଠାରେ 'ସ' ର ଠିକ୍ ପୂର୍ଵରେ 'ଇ' ସ୍ଵର ଥିଵାରୁ ଷତ୍ଵ ଵିଧି ଅନୁସାରେ ତାହା 'ଷ' ହେଇ ଶିଷ୍ଟ ଓ ଶିଷ୍ୟ ଭଳି ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା । ଅଵଶିଷ୍ଟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ 'ଇ' ସ୍ଵର ଯୋଗୁଁ 'ଷ' ହେଵାର ନିୟମ କାର୍ଯ୍ୟ କଲା।
ଅଵଶେଷ, ଅଶେଷ ଓ ଶେଷ ଆଦି ଶବ୍ଦରେ 'ଶିଷ୍' ଧାତୁରୁ ଯେତେବେଳେ 'ଘଞ୍' ପ୍ରତ୍ୟୟ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ 'ଇ' ସ୍ଵରଟି ଗୁଣ ହୋଇ 'ଏ' କୁ ବଦଳିଯାଏ (ଶ୍ + ଏ + ସ୍)। ଯେହେତୁ 'ଏ' ମଧ୍ୟ 'ଇଣ୍' ପ୍ରତ୍ୟାହାର ଭିତରେ ଆସେ, ତେଣୁ ତାର ପରଵର୍ତ୍ତୀ 'ସ' ଟି 'ଷ' ହେଵା ବାଧ୍ୟ । ଏହି ସୂତ୍ରରୁ ହିଁ ଅଵଶେଷ,ଅଶେଷ ଓ ଶୋଷ ଭଳି ଶବ୍ଦ ଗଠିତ ହୋଇଛି ଏଵଂ ଏହି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରଭାଵରେ ଅବସୋସ୍ ଶବ୍ଦଟି ଅଵଶୋଷରେ ପରିଣତ ହୋଇଅଛି ।
ତେବେ କିଛି ଲୋକ 'ଶିଷ୍ୟ' ଶବ୍ଦର ଉଦାହରଣ ଦେଇ ଯୁକ୍ତି କରିପାରନ୍ତି ଯେ 'ଶିଷ୍ୟ' ଶବ୍ଦର ମୂଳ ଧାତୁ ହେଉଛି ‘ଶିଷ୍’, ଏଥିରେ ତ ଆଗରୁ ‘ଷ’ ଅଛି, ତେଣୁ ସେଠାରେ 'ସ' ଟା 'ଷ' ହୋଇନାହିଁ।
ଏଭଳି ପ୍ରଶ୍ନ ଅତି ସାଧାରଣ ଓ ଅପରିପକ୍ଵ ଯୁକ୍ତି ଭିତ୍ତିକ। ପ୍ରଶ୍ନ ହେଉଛି, ଧାତୁରେ ଆଗରୁ ‘ଷ’ ଆସିଲା କେଉଁଠୁ? କ'ଣ ତାହା ଆପେ ଆପେ ଆକାଶରୁ ଗଳି ପଡ଼ିଥିଲା?
ଐତିହାସିକ ଭାଷାଵିଜ୍ଞାନ ପ୍ରମାଣ କରେ ଯେ, ପାଣିନି ସଂସ୍କୃତ ଵ୍ୟକରଣ ଲେଖିବାର ଅନେକ ଶତାବ୍ଦୀ ପୂର୍ଵରୁ ପ୍ରାକ୍ ଵୈଦିକ କାଳରେ ଶିଷ୍ ଧାତୁ ଓ ଶୁଷ୍ ଧାତୁଗୁଡ଼ିକର ରୂପ ପ୍ରକୃତରେ
ଶିସ୍ (śis) ଓ ଶୁସ୍ (śus) ଥିଲା । ଏହି ମୂଳ ରୂପରେ ଶେଷ ଅକ୍ଷରଟି ଦନ୍ତ୍ୟ 'ସ' ହିଁ ଥିଲା। କିନ୍ତୁ କାଳକ୍ରମେ RUKI ନିୟମ ଅନୁସାରେ
ଶ୍ + ଇ + ସ୍ = ଶିସ୍ କ୍ଷେତ୍ରରେ 'ସ' ପୂର୍ଵରୁ 'ଇ' (I) ଥିଵାରୁ ଏହା ସ୍ଵାଭାଵିକ ଭାବେ 'ଶିଷ୍' (śiṣ)ରେ ପରିଣତ ହୋଇଗଲା । ଠିକ୍ ସେହିପରି ଶ୍ + ଉ + ସ୍ = ଶୁସ୍ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ 'ସ' ପୂର୍ଵରୁ 'ଉ' (U) ଥିଵାରୁ ତାହା ପ୍ରାକୃତିକ ଭାବେ ଵିଵର୍ତ୍ତିତ ହୋଇ 'ଶୁଷ୍' (śuṣ)ହୋଇଗଲା।
ଯେତେବେଳେ ପାଣିନି ଭାଷାର ନିୟମ ଲେଖିଵାକୁ ବସିଲେ, ସେତେବେଳକୁ ସେହି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ସମାଜରେ 'ଶିଷ୍' ଓ 'ଶୁଷ୍' ରୂପରେ ସିଦ୍ଧ ହୋଇସାରିଥିଲେ। ତେଣୁ ସେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସେହିପରି ଭାବେ ତାଙ୍କ 'ଧାତୁପାଠ'ରେ ସ୍ଥାନ ଦେଲେ। କିନ୍ତୁ ପାଣିନି ଏହି ଆଧାରଭୂତ ଧ୍ୱନି-ପରିଵର୍ତ୍ତନର ସାର୍ଵଜନୀନ ସତ୍ୟକୁ ଜାଣିଥିଲେ, ସେଥିପାଇଁ ସେ "ଇଣ୍-କୋଃ" ସୂତ୍ରଟି ରଚନା କଲେ, ଯଦ୍ଦ୍ଵାରା ଭଵିଷ୍ୟତରେ ସନ୍ଧି କିମ୍ବା ପ୍ରତ୍ୟୟ ଯୋଗ ହେଵା ସମୟରେ (ଯଥା: ଭିଷଜ୍'ରୁ ଭିଷକ୍ଷୁ) ଏହି ନିୟମ କାମ କରିଵ।
ଅନେକେ ଭାବନ୍ତି ଶିଷ୍ ଓ ଶୁଷ୍ ଭଳି ଧାତୁଗୁଡ଼ିକ ସ୍ଵୟଂଭୂ, ସେଗୁଡ଼ିକର କୌଣସି ଇତିହାସ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଵାସ୍ତଵତା ହେଉଛି ଧାତୁ ଭିତରେ ଥିଵା 'ଷ' ପ୍ରକୃତରେ "ଇଣ୍-କୋଃ" ଵା RUKI ନିୟମର ହିଁ ପ୍ରାଚୀନ ଐତିହାସିକ ଫଳାଫଳ।
ସଂସ୍କୃତ ଏଵଂ ତତ୍ସମ ପ୍ରଧାନ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ 'ଇ', 'ଉ', 'ଏ', 'ଓ' ସ୍ଵର ପରେ 'ଷ' ଆସିଵାର ଯେଉଁ ମାନସିକ ଢାଞ୍ଚା ରହିଛି, ତାହା ପଛରେ ଏହି ହଜାର ହଜାର ଵର୍ଷର RUKI/ଇଣ୍-କୋଃ ନିୟମ ହିଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି। ଏହି କାରଣରୁ ହିଁ ଓଡ଼ିଆ ଜନମାନସ 'ଅବସୋସ'କୁ ଅତି ପ୍ରାକୃତିକ ଭାବେ ନିଜ ସଂସ୍କୃତିକ ଢାଞ୍ଚାରେ ରଙ୍ଗାଇ 'ଅଵଶୋଷ' ରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରିନେଇଛି।
ତେଣୁ ଯେତେବେଳେ ଵୈଦେଶିକ ଶବ୍ଦ afsōs ଓଡ଼ିଆ ଜନମାନସର ଅଭ୍ୟନ୍ତରକୁ ପ୍ରଵେଶ କଲା, ସେତେବେଳେ ଲୋକଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଭାଷା-ଚେତନା ସ୍ଵାଭାଵିକ ଭାବେ ଏହି ସ୍ଥାପିତ "ଶ...ଷ" ଢାଞ୍ଚା (ଯେପରି ଅବ୍ଵଶେଷ, ଶୋଷ) ଦ୍ଵାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଭାଵିତ ହେଲା । ସେମାନେ ଅତି ସହଜରେ ଅନୁଭଵ କଲେ ଯେ ଯଦି ଭାଷାରେ 'ଅଵଶେଷ' ବୋଲି ଏକ ଶୁଦ୍ଧ ରୂପ ରହିଛି, ତେବେ ସଦୃଶ ଧ୍ୱନିଵିଶିଷ୍ଟ ଦୁଃଖସୂଚକ ପଦଟି 'ଅଵଶୋଷ' ହିଁ ହେଵା ଵିଧେୟ । ଏହି ଚିନ୍ତାଧାରା ଓ ସଂସ୍କୃତୀକରଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଆଉ କିଛି ପ୍ରମୁଖ ଭାଷାତାତ୍ତ୍ୱିକ ନିୟମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ସମର୍ଥନ କରନ୍ତି, ଯାହା ଦର୍ଶାଏ ଯେ 'ଅବଶୋଷ' ଶବ୍ଦଟି ଆଦୌ ଭୁଲ୍ ନୁହେଁ ।
ପ୍ରଥମତଃ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଐତିହାସିକ ଵିକାଶ ଗତିପଥକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କଲେ ଜଣାଯାଏ ଯେ ଏହାର ମୂଳ ଉତ୍ସ ହେଉଛି ଉଡ୍ର ପ୍ରାକୃତ । ଉଡ୍ରପ୍ରାକୃତ ଓ ମାଗଧୀ ପ୍ରାକୃତ ଆଦି ପୂର୍ଵ ଭାରତୀୟ ପ୍ରାକୃତ ଭାଷାଗୁଡ଼ିକର ଏକ ମୂଳ ପ୍ରଵୃତ୍ତି ଵା ଵୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ହେଲା — ଏହା ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଊଷ୍ମ ଵର୍ଣ୍ଣ (ଶ, ଷ, ସ) କୁ ପ୍ରାୟତଃ ପାଲାଟାଲ୍ ଵା ତାଲଵ୍ୟ 'ଶ' ଧ୍ୱନିରେ ପରିଣତ କରିଦିଏ । ଅର୍ଥାତ୍, ଓଡ଼ିଆମାନଙ୍କ ଜିଭ ସ୍ଵାଭାଵିକ ଭାବେ ଦନ୍ତ୍ୟ 'ସ' ଅପେକ୍ଷା ତାଲବ୍ୟ 'ଶ' ଓ ମୂର୍ଦ୍ଧନ୍ୟ 'ଷ'ର ଉଚ୍ଚାରଣ ପ୍ରତି ଅଧିକ ଅନୁକୂଳ ଓ ସହଜ ମନେକରିଥାଏ । ତେଣୁ, ପାର୍ସୀ ଶବ୍ଦର ଦନ୍ତ୍ୟ 'ସ' ଗୁଡ଼ିକ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ନିଜସ୍ଵ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ପ୍ରାକୃତିକ ପ୍ରଵୃତ୍ତି ଯୋଗୁଁ ବଦଳି ଯାଇ 'ଶ...ଷ' ରୂପ ନେଵା ଭାଷାଵିଜ୍ଞାନ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏକ ସ୍ଵାଭାବିକ ଵିଵର୍ତ୍ତନ ଅଟେ । ଏହି ଆଧୁନିକ ଭାଷାଵୈଜ୍ଞାନିକ ଵ୍ୟାଖ୍ୟା ଆଧାରରେ ମଧ୍ୟ ଅବସୋସ୍ରୁ ଅବଶୋଷ ଶବ୍ଦର ପରିଵର୍ତ୍ତନକୁ ଭୁଲ୍ କୁହାଯାଇନପାରେ ।
ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ପଛରେ ଦ୍ଵିତୀୟ ଏଵଂ ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ମନୋ-ଭାଷାତାତ୍ତ୍ୱିକ ଵା Psycholinguistic କାରଣଟି ହେଉଛି ଧ୍ୱନି-ଵିସାଦୃଶ୍ୟ ଵା Phonetic Dissimilationର ନିୟମ । ଆଧୁନିକ ଭାଷାଵିଜ୍ଞାନ ଅନୁସାରେ, ଯେତେବେଳେ ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ପାଖାପାଖି ଵା ପରସ୍ପର ପରେ ଦୁଇଟି ସମାନ ଵା ଏକା ପ୍ରକାରର ଧ୍ୱନି ବାରମ୍ବାର ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ମଣିଷର ବାଗ୍ଯନ୍ତ୍ର କ୍ଲାନ୍ତି ଅନୁଭଵ କରେ । ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରୁ କ୍ରମାଗତ ଭାବେ ସମାନ ଧ୍ୱନି ବାହାର କରିଵା ପାଇଁ ଜିଭକୁ ଯେଉଁ ଦ୍ରୁତ କସରତ କରିଵାକୁ ପଡ଼େ, ତାହାକୁ ଏଡ଼ାଇଵା ପାଇଁ ଏଵଂ ଉଚ୍ଚାରଣକୁ ସହଜ ଓ ସରଳ କରିଵା ପାଇଁ ମଣିଷ ଅଜାଣତରେ ସେହି ଦୁଇଟି ସମାନ ଧ୍ୱନି ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଧ୍ୱନିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଦଳାଇ ଭିନ୍ନ କରିଦିଏ । ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଭାଷାଵିଜ୍ଞାନରେ 'ମୁଖ-ସୁଖ' ଵା Ease of Articulation କୁହାଯାଏ । ତେବେ ୟେ ନିୟମକୁ ଆମେ ଯଦି 'ଅବସୋସ' ଶବ୍ଦ ଉପରେ ପ୍ରୟୋଗ କରିଵା ତେବେ ଏହାର ଗଠନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅତି ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯିଵ । 'ଅବସୋସ' ଶବ୍ଦରେ ଦୁଇଟି ଦନ୍ତ୍ୟ 'ସ' (ସ...ସ) ପାଖାପାଖି ରହିଛନ୍ତି । ଯେତେବେଳେ କେହି 'ଅବସୋସ' ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ, ସେତେବେଳେ ଜିଭକୁ ଦାନ୍ତର ମୂଳ ଭାଗରେ ବାରମ୍ବାର ଆଘାତ କରି ସମାନ ପ୍ରକାରର ଊଷ୍ମ ଧ୍ୱନି ସୃଷ୍ଟି କରିଵାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ, ଯାହା ଶ୍ରୁତିକଟୁ ଓ ଉଚ୍ଚାରଣରେ ସାମାନ୍ୟ କଠିନ ମନେହୁଏ । ଓଡ଼ିଆ ଜନମାନସର ଜିଭ ଏହି ପୁନରାଵୃତ୍ତିକୁ ଏଡ଼ାଇଵା ପାଇଁ ଧ୍ୱନି-ଵିସାଦୃଶ୍ୟର ସାହାରା ନେଲା । ଫଳରେ, ପ୍ରଥମ ଦନ୍ତ୍ୟ 'ସ'ଟି ତାଲଵ୍ୟ 'ଶ' (Palatal) କୁ ରୂପାନ୍ତରିତ ହେଲା ଏଵଂ ଦ୍ଵିତୀୟ ଦନ୍ତ୍ୟ 'ସ'ଟି (ଯାହା ପୂର୍ଵରୁ 'ଓ' କାର୍ ଥିଵା ଯୋଗୁଁ ପାଣିନିଙ୍କ 'ଇଣ୍-କୋଃ' ଵା RUKI ସୂତ୍ର ଅନୁସାରେ ପ୍ରଭାଵିତ ହେଵା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଥିଲା) ତାହା ସ୍ଵାଭାବିକ ଭାବେ ମୂର୍ଦ୍ଧନ୍ୟ 'ଷ' (Cerebral) ରେ ପରିଣତ ହୋଇଗଲା ।
ସ...ସ ର କଠିନ ପୁନରାଵୃତ୍ତି ବଦଳରେ ଶ...ଷ ର ଏକ ଗାମ୍ଭୀର୍ଯ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ମଧୁର ଧ୍ୱନି-ସଂଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା, ଯାହା 'ଅଵଶୋଷ' ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା । ଏହା ଦୁଇଟି ସମାନ ଧ୍ୱନିର ଵୈସାଦୃଶ୍ୟୀକରଣର ଏକ ସଫଳ ଉଦାହରଣ, ଯାହା ଶବ୍ଦଟିକୁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ପ୍ରକୃତି ସହ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଖାପଖୁଆଇ ଦେଇଛି ।
ପୁଣି ଆଧୁନିକ ଭାଷାଵିଜ୍ଞାନର ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଅନୁସାରେ, ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଵିଦେଶୀ ଋଣ-ଶବ୍ଦ ସ୍ଥାନୀୟ ଭାଷାରେ ପ୍ରଵେଶ କରେ, ସେତେବେଳେ ମାନଵ ମଗଜ କେଵଳ ତାର ଧ୍ୱନିକୁ ଅନ୍ଧଭାବେ ନକଲ କରେନାହିଁ ଵରଂ ନିଜ ଭାଷାରେ ଥିଵା ଏକ ସମାନ ଧ୍ୱନି ଓ ସମାନ ଅର୍ଥଵିଶିଷ୍ଟ ମୂଳ ଶବ୍ଦ ସହ ତାକୁ ସଂଯୁକ୍ତ କରିଦିଏ । ଅବସୋସ୍ର ମୂଳ ପାର୍ସୀ ରୂପ Afsōs ଥିଲା ଏଵଂ ମୂଳ ଅର୍ଥ ଥିଲା ଦୁଃଖ ବା ପଶ୍ଚାତାପ ।
ଓଡ଼ିଆ/ସଂସ୍କୃତ ମୂଳର ଶୋଷ ଶବ୍ଦଟି ଆଗରୁ କଥିତ ଓ ଲିଖିତ ଭାଷାରେ ବହୁ ପ୍ରଚଳିତ ଥିଲା । କାଵ୍ୟିକ ଓ ଆଳଙ୍କାରିକ ଅର୍ଥରେ ''ମନର ସନ୍ତାପ ଵା ଦୁଃଖରେ ହୃଦୟ ଶୁଖିଯିଵା'' ଅର୍ଥରେ ଵ୍ୟଵହାର ହେଉଥିଲା ।
ଓଡ଼ିଆ ଜନମାନସ ଯେତେବେଳେ Afsōs ଶୁଣିଲା, ସେତେବେଳେ ତାର ମନ ଭିତରେ ଥିଵା 'ଶୋଷ' (ଗଭୀର ମାନସିକ ସନ୍ତାପ ଯୋଗୁଁ ଜୀଵନର ସରସତା ଶୁଖିଯିଵା)ର ଅର୍ଥ ଏଵଂ ପାର୍ସୀ ଶବ୍ଦର ଭାବ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଏକାକାର ହୋଇଗଲା । ଧ୍ୱନି ସହ ଅର୍ଥର ଏହି ଅପୂର୍ଵ ମିଳନ ଵା Phono-Semantic Match ଯୋଗୁଁ 'ଅବସୋସ' ଶବ୍ଦଟି ଆପେଆପେ 'ଅବଶୋଷ' ରୂପେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନେଲା । ଏହା କୌଣସି ଭ୍ରମ ନୁହେଁ ଵରଂ ଭାଷାର ଏକ ଉଚ୍ଚକୋଟୀର ସୃଜନଶୀଳ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅଟେ । ଏହି ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଅବଶୋଷ ଶବ୍ଦଟି ଭୁଲ୍ ଶବ୍ଦ ନୁହେଁ ।
ମନୋ-ଭାଷାଵିଜ୍ଞାନ କହେ ଯେ, ମଣିଷର ମଗଜ କୌଣସି ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଵା ଅବୋଧ ଶବ୍ଦକୁ ବହୁଦିନ ଧରି ପସନ୍ଦ କରେନାହିଁ । ସେ ସବୁବେଳେ ଚାହେଁ ଶବ୍ଦଟି ଗଠନମୂଳକ ଭାବେ ସ୍ୱଚ୍ଛ ହେଉ ଯାହାର ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଵ୍ୟାକରଣଗତ ଭିତ୍ତି ଥିଵ । ପାର୍ସୀ ଭାଷାରେ Afsōs କେମିତି ଗଢ଼ା ହେଲା, ତାହା ଓଡ଼ିଆ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଜାଣିଵା ସମ୍ଭବ ନଥିଲା । ତେଣୁ ସେମାନେ ନିଜ ମଗଜରେ ଶବ୍ଦଟିକୁ ନିଜ ଵ୍ୟାକରଣ ଅନୁସାରେ Re-analyze (ପୁନର୍ବିଶ୍ଳେଷଣ) କଲେ ଏଵଂ ଏହାକୁ ନିଜ ଭାଷାର ଦୁଇଟି ପରିଚିତ ଅଂଶରେ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ । ଅବ (ଉପସର୍ଗ) + ଶୋଷ (ପଦ) = ଅବଶୋଷ ।
ଵିଶ୍ୱର ସମସ୍ତ ଜୀଵନ୍ତ ଭାଷାରେ ଏହି ନିୟମ କାମ କରେ । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଇଂରାଜୀରେ ଫ୍ରେଞ୍ଚ ଶବ୍ଦ crevisseରୁ Crayfish କିମ୍ବା ଜର୍ମାନୀୟ brȳdgumaରୁ Bridegroom ହୋଇଛି । ଆଧୁନିକ ଭାଷାଵିଜ୍ଞାନରେ ଲୋକ-ଵ୍ୟୁତ୍ପତ୍ତି ଵା Folk Etymologyକୁ ଏକ ଵୈଧ ଶବ୍ଦ-ନିର୍ମାଣ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଉଥିଵାରୁ 'ଅବଶୋଷ'ର ଗଠନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଵୈଧ ଅଟେ ।
ଭାଷାର ଶବ୍ଦକୋଷ(Dictionary) ଵା ଭାଷାକୋଷ(Lexicon) ଅଲଗା ଅଲଗା ଶବ୍ଦର ଏକ ଗଦା ନୁହେଁ ଵରଂ ଏହା ଏକ ଶୃଙ୍ଖଳିତ ଵ୍ୟଵସ୍ଥା ଅଟେ । ଏହି ଵ୍ୟଵସ୍ଥାରେ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ଆପଣାର ଗଠନଗତ କୁଳ,ଶ୍ରେଣୀ ଵା ପରିଵାର ତିଆରି କରନ୍ତି । ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ 'ଅଵ-' ଉପସର୍ଗ ଯୁକ୍ତ ଏଵଂ ମାନସିକ ଅଵସ୍ଥା ଵା ନକାରାତ୍ମକ ସ୍ଥିତି ବୁଝାଉଥିଵା ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ଏକ ବିରାଟ ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ କୁଳ ରହିଛି ଏଵଂ ଅଵସାଦ, ଅଵଶେଷ, ଅଵହେଳା ଓ ଅଵଜ୍ଞା ଇତ୍ୟାଦି ଶହ ଶହ ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଅଛି ।
ଯେତେବେଳେ ଵୈଦେଶିକ 'ଅବସୋସ' ଶବ୍ଦ ଭାଷା ଭିତରକୁ ଆସିଲା, ସେତେବେଳେ ଭାଷାର ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଢାଞ୍ଚାଗତ ଚାପ ତାକୁ ଏକ ଵ୍ୟତିକ୍ରମ ରୂପେ ନଦେଖି, ସେହି 'ଅଵ-' ଶ୍ରେଣୀର ଅନ୍ୟ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ଶବ୍ଦାବଳୀୟ ଆକର୍ଷଣ ଵା Lexical Attraction ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାଵିତ କଲା । ଵିଶେଷତଃ 'ଅଵଶେଷ' ଓ 'ଅଵସାଦ'ର ସାଦୃଶ୍ୟରେ ଏହା ନିଜର ଵୈଦେଶିକ ରୂପକୁ ହରାଇ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ସେହି ମାନସିକ କୁଳର ସଦସ୍ୟ ହେଵା ପାଇଁ 'ଅବଶୋଷ' ରୂପ ଧାରଣ କଲା । ଏହା ଭାଷାର ଆତ୍ମ-ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରିଵାର ଏକ ସ୍ୱାଭାଵିକ ଓ ପ୍ରାକୃତିକ ନିୟମ । ତେଣୁ ଅବଶୋଷ ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟ ଅବସୋସ୍ ଭଳି ଏକ ଠିକ୍ ଓ ନିର୍ଭୁଲ ଶବ୍ଦ ହିଁ ଵିଚାର୍ଯ୍ୟ ହେଵା ଉଚିତ୍ ।
ଭାଷା କୌଣସି ସଂଗ୍ରହାଳୟରେ ସଂରକ୍ଷିତ ଥିବା ସ୍ଥିର ଵା ମୃତ ଵସ୍ତୁ ନୁହେଁ ଵରଂ ଏହା ଏକ ନିରନ୍ତର ପ୍ରଵାହିତ ଜୀଵନ୍ତ ନଦୀ। ଏହି ପ୍ରଵାହ ପଥରେ ସେ ଯେଉଁ ମାଟିକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ ତାକୁ ନିଜ ଆଵେଗର ତେଜରେ ଆପଣେଇ ନିଏ, ତାର କଠିନତାକୁ କୋମଳ କରିଦିଏ ଏଵଂ ନିଜର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ରୂପ ପ୍ରଦାନ କରେ। 'ଅବସୋସ' ଓ 'ଅବଶୋଷ' ଶବ୍ଦଦ୍ୱୟକୁ ନେଇ ଥିଵା ବହୁଵର୍ଷର ଵିତର୍କ ପ୍ରକୃତରେ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଅଶୁଦ୍ଧର କୌଣସି ଵ୍ୟାକରଣଗତ ଯୁଦ୍ଧ ନୁହେଁ ଵରଂ ଏହା ହେଉଛି ଭାଷାର ସୃଜନଶୀଳ ସ୍ୱାଧୀନତା ଓ ମାନଵୀୟ ମନସ୍ତତ୍ତ୍ୱର ଏକ ଚେତନାମୟ ଜୁଗଳବନ୍ଦୀ।
ଯେଉଁଠି ଇତିହାସ ଶେଷ ହୁଏ, ସେଠାରୁ ମନସ୍ତତ୍ତ୍ୱର ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ। ଶବ୍ଦର ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଭୌଗୋଳିକ ଜନ୍ମସ୍ଥାନ ଥାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ତାର ପ୍ରକୃତ ସାର୍ଥକତା ସେହି ମାଟିରେ ଥାଏ ଯେଉଁଠି ସେ ଲୋକଙ୍କ ଆଵେଗକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଵାର ମାଧ୍ୟମ ପାଲଟେ।
ଯଦି ଆମେ 'ଅବସୋସ'କୁ ଗ୍ରହଣ କରୁ, ତେବେ ଆମେ ସେହି ସୁଦୂର ଅତୀତର ସ୍ମୃତି, ସଂସ୍କୃତିର ଆଦାନପ୍ରଦାନ ଏଵଂ ଭାଷାର ପ୍ରାଚୀନ ପଦଚିହ୍ନକୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଉ। ଏହା ଶବ୍ଦର 'ଜନ୍ମଦାତ୍ରୀ' ରୂପ, ଯାହା ନିଜର ମୂଳ ପରିଚୟକୁ ସନ୍ତର୍ପଣରେ ଧରି ରଖିଛି।
ଅପରପକ୍ଷରେ, ଯଦି ଆମେ 'ଅବଶୋଷ'କୁ ଦେଖୁ, ତେବେ ଆମେ ଓଡ଼ିଆ ଜନମାନସର ସେହି ଅଦୃଶ୍ୟ, ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଶକ୍ତିକୁ ଅନୁଭଵ କରୁ, ଯାହା ଏକ ଵୈଦେଶିକ ଶବ୍ଦକୁ କେବଳ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇନାହିଁ ଵରଂ ତାକୁ ନିଜର ରକ୍ତ-ମାଂସରେ ଗଢ଼ି ଏହି ମାଟିର ଏକ ନୂତନ ପ୍ରାଣ ପ୍ରଦାନ କରିଛି। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଗୋଟିଏ ଵୈଦେଶିକ ଶବ୍ଦ ଅବସୋସ୍ ଆସି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଏହି ସଂସ୍କୃତିର ପୁତ୍ର ଅବଶୋଷ ପାଲଟିଯାଇଛି।
ତେଣୁ, ଏହି ଦୁଇ ଶବ୍ଦକୁ ଏକାସାଙ୍ଗରେ ଦେଖିଵା ଏକ ଵୌଦ୍ଧିକ ଵିରୋଧାଭାସ ନୁହେଁ, ଵରଂ ଏକ ସମୃଦ୍ଧ ସହଅସ୍ତିତ୍ୱ। ଗୋଟିଏ ରୂପ ଆମକୁ ଆମର ଐତିହାସିକ ଉଦାରତା ମନେ ପକାଇ ଦେଉଥିଲାବେଳେ ଅନ୍ୟଟି ଆମର ଭାଷାତାତ୍ତ୍ୱିକ ସ୍ୱାଭିମାନ ଓ ରୂପାନ୍ତରଣର ସାମର୍ଥ୍ୟକୁ ପ୍ରମାଣିତ କରେ। ମଣିଷର ହୃଦୟରୁ ବାହାରୁଥିଵା ଦୁଃଖ ଓ ଅନୁତାପର ଆଵେଗ ଯେତିକି ସତ୍ୟ, ଏହି ଦୁଇଟି ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟ ସେତିକି ପ୍ରକୃତ ଓ ଜୀଵନ୍ତ। ଭାଷାକୁ କୌଣସି କଠୋର ସୀମାରେ ବାନ୍ଧିଵା ଅପେକ୍ଷା ତାର ଏହି ବହୁରୂପୀ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟକୁ ସ୍ୱୀକାର କରିଵା ହିଁ ଏକ ଜୀଵନ୍ତ ଓ ପ୍ରାଣଵନ୍ତ ସଂସ୍କୃତିର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପରିଚୟ।
