ବହୁ ଵର୍ଷ ତଳର କଥା । ଢେଙ୍କାନାଳର ରାଜା ଶାସନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସୁବିଧା ହେଵ ବୋଲି ନିଜ ରାଜ୍ୟକୁ ଚବିଶ ଗୋଟି ପ୍ରଗଣା ଵା ଵିଶ(ଵିଷୟ)ରେ ଵିଭକ୍ତ କରି ପ୍ରତ୍ୟେକ 'ଵିଶ'ରେ ଜଣେ ଜଣେ 'ଵିଷୟପାଳ' ନିଯୁକ୍ତ କରିଥାନ୍ତି । ଗୋଟିଏ ପ୍ରଗଣା ଵା ଵିଶରେ ଆଠ ଦଶଗୋଟି ବଡ଼ ଗାଆଁ ଏଵଂ ଛୋଟ ଛୋଟ ଅନେକ ଗାଆଁ ଥିଲା ।
ପାରିମାଳ ପ୍ରଗଣାରେ ଵିଷୟପାଳ(ରକ୍ଷକ କର୍ମଚାରୀ) ରୂପେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥାନ୍ତି ଵୈଷ୍ଣବ ଚରଣ ନାମକ ଅମାତ୍ୟ । ଵୈଷ୍ଣଵ ଚରଣ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ କର୍ମଦକ୍ଷ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଵିଶେଷ ଭଲ ନଥିଲା । ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଗାଁ ବୁଲି ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ସମସ୍ୟା ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିଵା ଵିଷୟପାଳଙ୍କ କାମ । କିନ୍ତୁ ଵିଶେଷ ପ୍ରୟୋଜନ ନହେଲେ ସେ ନିଜ ବସା ଛାଡ଼ି କୁଆଡ଼େ ଯାଉ ନଥିଲେ । ମାତ୍ର ଵୈଷ୍ଣଵ ଚରଣ ବହୁତ ଵିଶ୍ୱସ୍ତ କର୍ମଚାରୀମାନଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥିଲେ ଏଵଂ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ସବୁ ଗାଁର ଅଵସ୍ଥା ସମ୍ପର୍କରେ ଵିଶେଷ ଵିଵରଣୀ ଦେଉଥିଲେ ।
ଦିନେ ଵିଷୟପାଳଙ୍କର ଜଣେ କର୍ମଚାରୀ ଆସି ସେହି ପ୍ରଗଣାର କଣ୍ଟାପାଳ ଗାଁରେ ପହଞ୍ଚି ଗାଁର ଚାରିଜଣ ଵିଶିଷ୍ଟ ଲୋକଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ ଯେ ଵିଷୟପାଳ ମହାଶୟ ସେମାନଙ୍କୁ ଡାକି ପଠାଇଛନ୍ତି । ଵିଶିଷ୍ଟ ଲୋକେ ଯିଵାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ । ହଠାତ୍ ସେମାନଙ୍କୁ ଆସି ଘେରିଗଲେ ଦଳେ ଗ୍ରାମଵାସୀ । ସେମାନଙ୍କୁ ନେତୃତ୍ୱ ଦେଉଥାଏ ଏକ ଯୁବକ । ଭାଗୀରଥି ନାମକ ସେହି ଯୁବକ କିଛି ଵର୍ଷ ଗଡ଼ରେ ରହି ଗାଁକୁ ଫେରିଥାଏ । ସେ ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ କଥା କହିପାରୁଥାଏ । ତା' ଚେହେରା ଓ ଚାଲିଚଳନ ମଧ୍ୟ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଥିଲା । ତେଣୁ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ତାକୁ ବହୁତ ପସନ୍ଦ କରୁଥାନ୍ତି । ସେ ପାଟି କରି କହୁଥାଏ:
“ଭାଇମାନେ! ଆମେ କଣ୍ଟାପାଳଵାସୀମାନେ କ'ଣ ଏଡ଼େ ଅଛୁଆଁ ଯେ ଵିଷୟପାଳ ମହାଶୟ କେବେହେଲେ ଏ ଗାଁକୁ ଆସିବେ ନାହିଁ, ଆମ ଲୋକେ ଯାଇ ତାଙ୍କୁ ଦେଖା କରିବେ? ଭାଇମାନେ, ଏହା କ'ଣ କଣ୍ଟାପାଳଵାସୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅପମାନ ନୁହେଁ?
ପାଖ କୁଳକାଶୀଆ ପ୍ରଗଣାର ସଦାଶିଵପୁର, ଭୋଜଦେଇପୁର କିମ୍ବା ବଉଳପୁର ଭଳି ଗାଁଗୁଡ଼ିକୁ ଵିଷୟପାଳ ନିଜେ ଯାଇଥିଵାର ମୁଁ ଜାଣେ । ସେସବୁ ଗାଁଗୁଡ଼ିକରେ ମଣିଷ ଅଛନ୍ତି, କଣ୍ଟାପାଳରେ ନାହାନ୍ତି? ସେସବୁ ଗାଁ ଵିଶିଷ୍ଟ ଗାଁ, କଣ୍ଟାପାଳ ନଗଣ୍ୟ ଗାଁ? ମୁଁ ଆମ ଗ୍ରାମଵାସୀଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ଆମର ଚାରି ଵିଶିଷ୍ଟ ଲୋକଙ୍କୁ ନିଵେଦନ କରୁଛି, ସେମାନେ ଵିଷୟପାଳଙ୍କ ସହ ଦେଖା କରିଵାକୁ ନ ଯାଆନ୍ତୁ!”
“ହଁ, ହଁ, ଠିକ୍ କଥା । ସେମାନେ ଯିଵା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।” ଗ୍ରାମଵାସୀମାନେ କହିଲେ । ଚାରି ଵିଶିଷ୍ଟ ଲୋକେ ବଡ଼ ଅଡ଼ୁଆରେ ପଡ଼ିଲେ । ନଗଲେ ଵିଷୟପାଳ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବେ । ଗଲେ ଗାଁ ଲୋକେ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବେ । ସେମାନଙ୍କ ପଛରେ ହୁଏତ ଭାଗୀରଥି ଗାଁ ଲୋକଙ୍କୁ ପୁଣି ସେମାନଙ୍କ ଵିରୁଦ୍ଧରେ ମତାଇବ ।
ଵିଷୟପାଳଙ୍କ ସମ୍ବାଦ ନେଇ ଆସିଥିଵା କର୍ମଚାରୀଜଣକ ଚାରି ଵିଶିଷ୍ଟ ଵ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଅଵସ୍ଥା ବୁଝି ସେମାନଙ୍କୁ ଚୁପ୍ ଚୁପ୍ କହିଲା, “ଆପଣମାନେ ଆସିଵା ଦରକାର ନାହିଁ । ଵାସ୍ତଵିକ୍, ଜରୁରୀ କାମ କିଛି ନାହିଁ । ଖାଲି ଆପଣଙ୍କ ଗାଁର ହାଲ୍ଚାଲ୍ ଜାଣିଵା ନିମନ୍ତେ ଵିଷୟପାଳ ଡାକୁଥିଲେ ।” କର୍ମଚାରୀ ଚାଲିଗଲେ ।
ପନ୍ଦର ଦିନ ପରେ କର୍ମଚାରୀ ପୁଣି ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ । ଏଥର ସେ ଚାରି ଵିଶିଷ୍ଟ ଲୋକଙ୍କ ପାଖକୁ ଯେଉଁ ଚିଠି ନେଇ ଆସିଥାନ୍ତି, ସେଥିରେ ଵିଷୟପାଳ ଲେଖିଥିଲେ: “ଅସୁସ୍ଥତା ଯୋଗୁଁ ଖାଲି ଆପଣଙ୍କ ଗାଁ ନୁହେଁ, ପାରିମାଳର ରାୟନୃସିଂହପୁର କିମ୍ବା ପରଜଙ୍ଗ ପ୍ରଗଣାର ପ୍ରଶିଦ୍ଧ ପାୟକାନ ଗଡ଼ ଗଡ଼ ପରଜଙ୍ଗ ଓ କମାଳଙ୍ଗ ଭଳି କୌଣସି ଗାଁକୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ନିଜେ ଯାଇ ପାରୁନାହିଁ । ଏସବୁ ଗ୍ରାମଗୁଡି଼କରେ ଆମ୍ଭର କେତେ ବନ୍ଧୁଘର ଅଛନ୍ତି କୁଆଡ଼େ ନଯାଇପାରିଵାରୁ ମନଦୁଃଖ କରୁଛନ୍ତି । ତେଣୁ ଆପଣମାନେ ଆସି ମୋ ସହ ଦେଖାକଲେ ମୁଁ ଖୁସି ହେବି । ଆପଣଙ୍କ ଗାଁରେ ଭାଗୀରଥି ନାମକ ଜଣେ ଵିଶିଷ୍ଟ ଯୁବକ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ମୁଁ କାହା କାହାଠୁ ଶୁଣିଲି । ସେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ଆସିବେ, ମୁଁ ଆପ୍ୟାୟିତ ହେବି ।”
ଵିଶିଷ୍ଟ ଲୋକେ ଭାଗୀରଥିକୁ ଡକାଇ ଚିଠି ପଢ଼ାଇଲେ । ଭାଗୀରଥି କହିଲେ, “ଯେତେବେଳେ ଵିଷୟପାଳ ମହାଶୟ ଅସୁସ୍ଥ ସେତେବେଳେ ଆମେ ନ ଯିଵା କିପରି? ନଗଲେ ଅଭଦ୍ରତା ହେଵ ।” ସେମାନେ ପରଦିନ ଯିବେ ବୋଲି ହାତରେ ଖବର ଦେଲେ । ଭାଗୀରଥି ଯିଵାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଵାର ଦେଖି ତା' ସ୍ତ୍ରୀ ପଚାରିଲା, “ତୁମେ ପରା କହୁଥିଲ ଵିଷୟପାଳ ଗାଁକୁ ଆସିଵା ଉଚିତ, ଗାଁ ଲୋକେ ଯିଵା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ?”
“ମୁଁ ଯାହା କହୁଥିଲି, ତାହା ନୀତି ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଠିକ୍ କିନ୍ତୁ ଵାସ୍ତଵ ଅଵସ୍ଥା ଅନୁସାରେ କାମ କରିଵା ଵିଵେକୀ ଲୋକଙ୍କ କାମ ।” ଭାଗୀରଥି କହିଲା ।
“ଆରେ ଭାଇ, ଏ ଟୋକା ଭାଗୀରଥିର କଥା ଯାହା ବୋଲି ଅନୁମାନ କରିଥିଲି ତାହା ଠିକ୍ ବୋଲି ଦେଖିଲି । ଗାଁରେ କିଛି ସମସ୍ୟା ଥିଲେ ସେ ଆସି ମୋତେ ଜଣାଇଵାରେ ଅସୁବିଧା କ'ଣ? କିନ୍ତୁ ସେ ଚାରି ଵିଶିଷ୍ଟ ଵ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସହ ପଞ୍ଚମ ଵିଶିଷ୍ଟ ଵ୍ୟକ୍ତି ଭାବରେ ଆସିଵାକୁ ଚାହେଁ । ତେଣୁ ଲୋକଙ୍କୁ ମତାଇଲା । ମୋର ତା' ଗାଁକୁ ଯିଵା ନ ଯିଵା କ'ଣ ଗାଁର ସମସ୍ୟା? ନା । କିନ୍ତୁ ତାକୁ ହିଁ ସେ ସମସ୍ୟା ରୂପେ ଠିଆ କରାଇ ଦେଲା । ଵର୍ତ୍ତମାନ ନିଜେ ଯେମିତି ପଞ୍ଚମ ଵିଶିଷ୍ଟ ଵ୍ୟକ୍ତିର ସମ୍ମାନ ପାଇଗଲା, ଆଉ ଗାଁ ଲୋକଙ୍କୁ କିଛି କହିଵା ଆଵଶ୍ୟକ ମନେ କଲାନାହିଁ । ଏଭଳି ଲୋକେ ନେତା ହେଲେ ଗାଁର ହେଵ କ'ଣ? ସେଇ କଥା ଭାବି ଦୁଃଖରେ ହସିଲି ।” ଵିଷୟପାଳ କହିଲେ ।
(୧୯୮୯ ମସିହାରେ ପ୍ରକାଶିତ ଜହ୍ନମାମୁଁ ଗଳ୍ପକୁ ଢେଙ୍କାନାଳ ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀରେ ପୁଣି ଥରେ ଲେଖାଯାଇଅଛି )
