ମାଧଵ ଭଗିଆ ସମ୍ବାଦ(ବାତରା ଓ ଆଳୁବାତରା) —୩

 ହାଟ ଆଡ଼ୁ ଭଗିଆ ଫେରିଲାବେଳେ ତା'ର ମାଧଵ ଓରଫ୍ ମାଧିଆ ସହିତ ଗାଆଁ ଚାନ୍ଦିନୀଠିଁ ଭେଟ ହୋଇଗଲା । ମାଧଵ ସେଠି ଇଲେକ୍ସନ ଖେଳ(ଏକ ଜାତୀୟ ତାସ୍ ଖେଳ)ରେ ବସି ଦି ଦଳଙ୍କ ଖେଳ ଦେଖୁଥାଇ । ଭଗିଆକୁ ଦେଖି ମାଧଵ ପଚାରିଲା ବଡ଼ ଭାଇ କୁଆଡେ଼ ଯାଇଥିଲ ?

ହାତରେ ପରିବା ମୁଣା ଦେଖିପାରୁନୁ ? ମୁଁ ପା ହାଟକୁ ଯାଇଥିଲି ! ଭଗିଆ ସାମାନ୍ୟ ଵିରକ୍ତ ହୋଇ ଉତ୍ତର ଦେଲା...

ନିରୁତ୍ସାହିତ ନ ହୋଇ ମାଧିଆ ପୁଣି କହିଲା ଆଚ୍ଛା ଭାଇ ଆମେ ତ କେତେ ପରକାର ପନିପରିବା ଖାଆନ୍ତି ! ତେବେ ଏଇ ଯୋଉ ଗଛଆଳୁ ଵା ଫଳଆଳୁ ବୋଲି ଗୋଟେ ଦେଶୀଆଳୁ ଅଛି ସେଇଟାକୁ ଉପକୂଳରେ ଆଳୁବାତରା କାହିଁକି କୁହନ୍ତି? କ'ଣ ଏ ଆଳୁଗଛର ଡାଳରେ ଆଳୁ ଫଳେ ବୋଲି ସେ ଅଳୁଗଛକୁ ଉପକୂଳିଆ ଓଲା ବାତରା ଭାବି ଆଳୁବାତରା ନାଆଁ ଦେଇଛନ୍ତି ନା ଏ ଆଳୁ ଖାଇଵା ଲୋକ ବାତରା ବୋଲାନ୍ତି ସେଥିପାଇଁ ଆଳୁବାତରା କୁହନ୍ତି? 

ଭଗିଆ ଏ ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି ମନେ ମନେ ହସିଲା କିନ୍ତୁ ହସ ଚାପି କହିଲା "ଏବେ ଉପକୂଳିଆଙ୍କ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ଧରି ତାଙ୍କୁ ଟାପରା କରିଵାର ଗୋଟେ ଫେସନ ଚାଲିଛି । କିନ୍ତୁ ତୁ ଏ ଆଳୁବାତରା ପଛରେ ଯୋଉ ବୁଦ୍ଧି ଖଟେଇଛୁ ତାକୁ ଦେଖି ମୁଁ ତାଟକା ହେଉଛି !" 

ମାଧିଆ ଟିକେ ଵିରକ୍ତ ହୋଇ କହିଲା ନାଇଁ ଯେ ଆମର କାହାକୁ ଆକ୍ଷେପ କରିଵାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନାହିଁ କେଵଳ ଜାଣିଵା ପାଇଁ ପଚାରିଲି ନା ଆଉ !” 

ଭଗିଆ କହିଲା “ଯଦି ଜାଣିଵାକୁ ଚାହୁଁଛୁ ତାହେଲେ ତ ଭଲ କଥା, କିନ୍ତୁ ତୁ ଯୋଉ ସବୁ ଅନୁମାନ କରୁଛୁ ସେସବୁ ପୂରା ଭୁଲ୍ ।”

“ତାହେଲେ ପ୍ରକୃତରେ ଆଳୁବାତରା ନାମକରଣ ପଛର କାହାଣୀ କ'ଣ ?” ମାଧିଆ ପଚାରିଲା । 

ଭଗିଆ କହିଲା “ଲୋକେ Dioscorea bulbuferaକୁ ଓଡ଼ିଶାରେ ଗଛଆଳୁ,ଫଳଆଳୁ,ମଶିଆ,ଛେଲଗୁଦୁରି,ଡାଙ୍ଗକନ୍ଦା,ଟୁଙ୍ଗାଆଳୁ,ଲାଠିକନ୍ଦା,ଲାଟିକନ୍ଦା,ପୀତଳୁଆଳୁ,ବୟାଁଆଳୁ,ଲାଏଟକନ୍ଦା ଓ ଗଣ୍ଡିକନ୍ଦା ଆଦି ଅନେକ ନାଆଁ ଦେଇଛନ୍ତି ହେଲେ ଏହାର ଆଳୁବାତରା,ଆଳୁ ମାନ୍ତରା,ଆଳୁ ମାନ୍ତେରା ଓ ଆଳୁମାନ୍ତଡ଼ା ଆଦି ନାଆଁ ପଛରେ ଏକ ରୋଚକ ଵ୍ୟୁତ୍ପତ୍ତି ଇତିହାସ ଅଛି । ଆମର ଓଡ଼ିଆ ମାତ୍ରା ମଧ୍ୟରେ ଉପରୁ ତଳକୁ ା,ୀ,େ,ୈ,ୋ,ଔ ଆଦି ମାତ୍ରା ଲେଖାଯାଏ ଠିକ୍ ସେହିପରି ି,ୁ,ୂ ,ୃ,ୄ,ୢ ଓ ୣ ଆଦି ମାତ୍ରା ଠିକ୍ ଅକ୍ଷର ତଳେ ଛୁଲେଇ ଦେଲା ପରି ଲେଖାଯାଏ । Dioscorea bulbufera ଵା ଗଛଆଳୁ ମଧ୍ୟ ଅକ୍ଷରର ମାତ୍ରା ପରି ଆଳୁ ଲତାରୁ ଝୁଲୁ ଥିଵାରୁ ଏହାକୁ ଲୋକେ ପ୍ରଥମେ ପ୍ରଥମେ ଆଳୁମାତ୍ରା କହିଥିବେ ଏଵଂ ପରେ ସେହି ଶବ୍ଦ ଆଳୁ ମାନ୍ତରା,ଆଳୁ ମାନ୍ତେରା ଓ ଆଳୁମାନ୍ତଡ଼ା ଓ ଆଳୁବାତରା ହୋଇଅଛି । ପ୍ରକୃତରେ ଏହା ଆଳୁ ଲତାର ଵାୟଵୀୟ ଚେର ଵା ଓହଳ। ଏଗୁଡ଼ିକ ଭୂମିରେ ପୋତିଲେ ଵା ଭୂମିରେ ଲାଗିଗଲେ ଆଳୁ ପରି ଭୂମି ଭିତରକୁ ଗଳି ପଡ଼ି ବଢ଼ି ଯାଏ। ଗୋଦର ଗୋଡ଼ରେ ବେଳେ ବେଳେ ଯେଉଁ ଆର୍ବୁଦଗୁଡ଼ିକ ବାହାରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ଦେଖିଵାକୁ ଆଳୁ 'ମାତରା' ପରି ଥିଵାରୁ ଲୋକେ କହନ୍ତି 'ଗୋଦର ଗୋଡ଼ରେ ଆଳୁମାତରା” ହୋଇଛି । 

ଓହୋଃ ୟା ପଛରେ ଏତେ କଥା ଅଛି ତାହେଲେ? ଆଚ୍ଛା ଭାଇ ତାହେଲେ କିଛି ଲୋକଙ୍କୁ ଯୋଉ ବାତରା କୁହାଯାଉଛି ସେ ଶବ୍ଦ କୁଆଡ଼ୁ ଆସିଲା ?” - ମାଧିଆ ପ୍ରଶ୍ନ କଲା । 

ଭଗିଆ କହିଲା “ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ ବାତରାୟଣ ବୋଲି ଶବ୍ଦଟିଏ ଅଛି ଏଵଂ ତାହାର ଅନେକ ଅର୍ଥ ବି ରହିଛି। ସାଧାରଣତଃ ନିଷ୍ପ୍ରୟୋଜନ ଲୋକ,କାଣ୍ଡ ଵା ଶର,ଲୋଟା ଵା ଢାଳ,କୂଟ ଵା ପର୍ଵତାଦିର ଚୂଡ଼ା, ସିଧାସଳଖ ଥିଵା ଗଛ,ଉନ୍ମତ୍ତ ଵା ବାଇଆ ଲୋକ,ପାଇନ୍ ଭଳି ସରଳ ସଳଖ ଗଛ,କରତ,ଅଳସୁଆ ଵ୍ୟକ୍ତି ଓ ଵାଣ ଵାତୀର ଗତିକୁ ବାତରାୟଣ କୁହାଯାଉଥିଲା। ଏହି ସଂସ୍କୃତ ଶବ୍ଦଟି ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ବାତରା ହୋଇଯାଇଛି ଏଵଂ ମୂଳ ବାତରାୟଣ ଶବ୍ଦର ପାଗଳ, ଉନ୍ମତ୍ତ,ଅଳସୁଆ ଓ ଅଲୋଡ଼ା ଲୋକ ଅର୍ଥ ଘେନି ଆମ ଭାଷାରେ ଚଳୁଅଛି ।”

ମାଧିଆ ଉତ୍ତର ପାଇ ଉଷତ ହେଇଗଲା ପୁଣି କ'ଣ ପଚାରିଵ ବୋଲି ଉଦ୍ୟତ ହେଲାରୁ ଭଗିଆ କହିଲା “ମୁଁ ଏବେ ହାଟରୁ ଫେରୁଛି ଗାଧୋଇ ପାଧୋଇ ବାଇଗଣ ପୋଡ଼ା ପଖାଳ ଖାଇ କାମକୁ ଯିବି ତୁ ବି ଯାଆ ପଖାଳ ଖାଇ ବାହାରିବୁ ତୋର କଲେଜ ବେଳ ହେଲାଣି। ଆଉ ଯାହା କଥା ପରେ ହେଵା ‌।” ଭଗିଆ ତା ବାଟରେ ଚାଲିଗଲା,ମାଧିଆ ବି ଭଗିଆ ଦେଇଥିଵା ବଡ୍ଡ ଭେଲୁଆ ବାଇଗଣ ଗୋଟେ ଧରି ଘରକୁ ଫେରିଲା । ବାଟରେ ଭାବୁଥାଏ ଏ ବଡ଼ ବାଇଗଣଗୁଡ଼ାକୁ ଲୋକେ ଭେଲୁଆ କାହିଁକି କୁହନ୍ତି କେଜାଣି...!

 (ତଥ୍ୟ ଉତ୍ସ: ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭାଷାକୋଷ)

ଦୁନିଆର ହାଲଚାଲ ପ୍ରଥମ ଭାଗର କିଛି ଅଂଶ(ସଂଗୃହୀତ)

ଶରତ୍‌କାଳ । ଚାନ୍ଦିନୀ ରାତି ! ଶନିବାର ! ଆମ୍ଭେମାନେ କଟକ ପ୍ରଵାସୀ କଚେରିଆ । ସସ୍ତ୍ରୀକ ଵିଦେଶଵାସ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭଗଵାନ୍ କପାଳରେ ଲେଖୁ ନାହାନ୍ତି । ଅତଏଵ ଵାଧ୍ୟ ହୋଇ ଶନିଵାର, ରବିଵାର ଦେଖି ଘରକୁ ଜୀଵନ ଵିକଳରେ ପଳାଇଯାଉଁ । ଯାହାହେଉ ରାତି ୧୦ଟା ବେଳ ଯାକେ କଟକରେ ମୂଲ ଲାଗି ରାତି ୧୦ଟା ବେଳେ ଗ୍ରାମକୁ ବାହାରିଲୁଁ (ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱରପୁର କଟକଠାରୁ ୧୩ ମାଇଲ ପୂର୍ଵରେ ) କଟକଠାରୁ ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱରପୁରର ବଙ୍ଗଳାଠାକୁ ଗୋଟିଏ ପକ୍କା ରାସ୍ତା ପଡ଼ିଛି । ଗାଡ଼ି, ବଗି,ଘୋଡ଼ା, ଶୂନଗାଡ଼ି, ଷ୍ଟିମର, ଡଙ୍ଗା, ନାଳ ନଈ ଆଠକାଳି ବାରମାସୀ ସବୁପ୍ରକାର ଯାତାୟାତର ସୁଵିଧା ଅଛି । ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱରପୁର ବଙ୍ଗଳାଠାରୁ ଆମ୍ଭମାନଙ୍କ ଘରକୁ ଯିଵାପାଇଁ ୧ କ୍ୱାର୍ଟରରୁ କିଛି ବେଶି ବାଟ । କଟକ ଡିଷ୍ଟ୍ରିକ୍ଟ ବୋର୍ଡ଼ ଗୋଟିଏ ମାଟି ସଡ଼କ ପକାଇ

ଦେଇ ଅଛନ୍ତି । ଶୁଖିଲାଦିନେ ପ୍ରାୟ ଵର୍ଷକ ମଧ୍ୟରେ ୭୮ ମାସ ସେଵାଟେ ଘୋଡ଼ାଗାଡ଼ି ସ୍ୱଚ୍ଛନ୍ଦରେ ଯାଇପାରେ । ଘୋଡ଼ାଗାଡ଼ି ଯାଇ ଆମ ଦୁଆର ମୁହଁରେ ଲାଗେ । ଵର୍ଷାଦିନେ

ସେ ମାଟିସଡ଼କଟି କର୍ଦ୍ଦମମୟ ହୋଇ ଵିଶେଷ ଅସୁଵିଧାଜନକ ହୋଇପଡ଼େ । ଗ୍ରାମରେ

ଗୋଟିଏ ମାଇନର ସ୍କୁଲ, ଗୋଟିଏ ବାଳିକା ଵିଦ୍ୟାଳୟ, ଗୋଟିଏ ଅତ୍ୟୁଚ୍ଚ-ପାଠଶାଳା,

ଗୋଟିଏ ସଭା ଓ ତତ୍‌ସଂଲଗ୍ନ ଗୋଟିଏ ସାଧାରଣ ପୁସ୍ତକାଗାର ଅଛି । ପକ୍କା ସଡ଼କ

ନିକଟରେ କଟକର ଚାଉଳିଆ ମହାଜନମାନଙ୍କର ଚାଉଳ ଧରିଵା କୋଠି ଛ’ ଗୋଟି ଅଛି । ଵର୍ଷକେ ସେ କୋଠିମାନଙ୍କରେ ଊଣାଅଧିକ ଦୁଇଲକ୍ଷ ଟଙ୍କାର ଚାଉଳ ଧରା

ହୋଇ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନକୁ ପଠାଯାଏ । କ୍ୱାର୍ଟର ମାଇଲ ମାଟି ସଡ଼କଟିକୁ କଟକର ଡିଷ୍ଟ୍ରିକ୍

ବୋର୍ଡ଼ଙ୍କ ଦ୍ବାରା ପକ୍କା କରାଇଵା ନିମନ୍ତେ କେତେକ ମେମ୍ବରଙ୍କ ନିକଟରେ ଅନୁସରଣ

କରିଅଛୁ, ଫଳ ଈଶ୍ଵରାଧୀନ । ଯାହାହେଉ ଦିନକର ସାମାନ୍ୟ ଘଟନା ଏଠାରେ ଲେଖିବୁଁ । ରାତି ୧୧ଟା ବେଳେ ଥାର୍ଡ଼କ୍ଲାସ ଘୋଡ଼ାଗାଡ଼ିରେ କଟକଠାରୁ ରମାନା ହୋଇ ସିଦ୍ଧେଶ୍ଵରପୁର ବଙ୍ଗଳାଠାରେ ରାତି ୧ଟା ବେଳେ ଓହ୍ଲାଇଲୁଁ । ମୋହର ସହଯାତ୍ରୀ ଜଣେ ବନ୍ଧୁଙ୍କୁ ସେ ବଙ୍ଗଳାଠାରେ ଛାଡ଼ି ଦେଇ ସଙ୍ଗରେ ଲଣ୍ଠନଧରା ଚାକରଟିକୁ ନେଇ ମୁଁ ମାଟିସଡ଼କ ବାଟେ ଗ୍ରାମ ଅଭିମୁଖରେ ଗଲି । ପ୍ରାୟ ୨୦୦ ହାତ ଯାଇଛି, ଏହି ସମୟରେ ବାମପାର୍ଶ୍ଵରେ କ୍ୱାର୍ଟର ମାଇଲ ଦୂରରେ ୩୪ ଗୋଟି ଆଲୁଅ ଦେଖାଗଲା । ମନେ ମନେ ପ୍ରଥମେ ଵିଚାରିଲି, ଏହା ଦୂରଵର୍ତ୍ତୀ ଗୋଶକଟ ସଂଲଗ୍ନ ଆଲୋକ । ମୁଁ ଯେଉଁ ରାସ୍ତାରେ ଯାଉଥିଲି କ୍ବାର୍ଟର ମାଇଲ ବାମପାର୍ଶ୍ବରେ ସମାନ୍ତର ଭାବରେ ଗୋଟିଏ ପକ୍କା ସଡ଼କ କନ୍ଦରପୁରଠାରୁ ତାଳଦଣ୍ଡା ଆଡ଼କୁ ଯାଇଅଛି । ବିଚାରିଲି ସେହି ସଡ଼କରେ ପୂର୍ଵଦିଗକୁ ଯାଉଥ‌ିଵା ଗାଡ଼ିର ଆଲୋକ ଦେଖା ଯାଉଅଛି । ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡେ ଠିଆ ହୋଇ ସେହି ଆଲୋକଗୁଡ଼ିକ ନିରୀକ୍ଷଣ କଲି । ଦେଖାଲି, ସେ ଆଲୋକଗୁଡ଼ିକ ବେଳେ ବେଳେ ଦ୍ରୁତଗତିରେ ଚାଲୁଅଛି, ବେଳେ ବେଳେ ନିସ୍ତଵ୍ଧ ଭାବରେ ରହି ଯାଉଅଛି, ବେଳେ ବେଳେ ନିଭି ଯାଉଅଛି, ବେଳେ ବେଳେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତର ଭାବରେ ଜଳୁଅଛି । ବେଳେ ବେଳେ ଵିପରୀତ ଦିଗରେ ଗତି କରୁଅଛି । ସଙ୍ଗରେ ଯାଉଥିଵା ଚାକରଟି ଏକଲୟରେ ତଳକୁ ଚାହିଁ ଲଣ୍ଠନ ଧରି ଆଗେ ଆଗେ ଚାଲିଛି । ତାକୁ ଡାକି ସେ ଆଲୁଅଗୁଡ଼ିକ ଦେଖାଇ ଦେଲି । ଦୁହେଁଯାକ କିଛିକାଳ ଠିଆ ହୋଇ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଚାହିଁଲୁ । ଏହା ଦେଖି ଚାକରଟି ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର । ଆଉ ୩୦୦।୪୦୦ ହାତ ଗଲେ ସିଦ୍ଧେଶ୍ଵରପୁର ମାଇନର ସ୍କୁଲ । ମନେ ମନେ ସ୍ଥିର କଲି ଯେ ସ୍କୁଲ ନିକଟକୁ ଯାଇ ସେଠାରେ ଥିଵା ହେଡମାଷ୍ଟର ଓ ହେଡପଣ୍ଡିତଙ୍କୁ ଡାକି ଏଗୁଡ଼ିକ ଦେଖାଇ ଦେବି । ଏହା ଵିଚାରି ସ୍କୁଲ ନିକଟକୁ ଅଗ୍ରସର ହେଲି । ସେତେବେଳେ ରାତି ପ୍ରାୟ ଦେଢ଼ଟା, କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ସପ୍ତମୀ,

ଜହ୍ନ ପଡ଼ିଛି । ସ୍କୁଲ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚି ଦେଖିଲି ଯେ ସ୍କୁଲ ଘର ମଧ୍ୟରେ ଗୋଟିଏ ଆଲୁଅ ଜଳୁଛି । ଝରକାଟି ମେଲା ହୋଇଅଛି, ଝରକା ନିକଟରେ ଦେଖିଲି - ଘର ମଧ୍ୟରେ ଗୋଟି କେତେ ବେଞ୍ଚ ଯୋଡ଼ା ହୋଇ ପଲଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଅଛି । ତହିଁ ଉପରେ ଖଣ୍ଡିଏ ବିଛଣା ପଡ଼ିଅଛି । ବେଞ୍ଚକୁ ଲାଗି ଖଣ୍ଡିଏ ଟେବୁଲ ରହିଅଛି, ସେ ଟେବୁଲ ଉପରେ ଗୋଟିଏ ଲଣ୍ଠନ ଥୁଆ ହୋଇଅଛି । ଲଣ୍ଠନ ନିକଟରେ ଜଣେ ଲୋକ ବସି ନିଵିଷ୍ଟ ଚିତ୍ତରେ କ’ଣ ଲେଖୁଅଛନ୍ତି । ପୂର୍ଵର ଆଲୋକଗୁଡ଼ିକ ଦେଖ‌ିଲା ବେଳୁ ନିର୍ଜନ ରାତିରେ

କଳ୍ପନାଦେଵୀ ତ ପୂର୍ଵରୁ ଜାଲ ଵିସ୍ତାର କରିଥିଲେ । ନିର୍ଜନ ସ୍କୁଲଗୃହ ମଧ୍ୟରେ ଏତେ

ରାତିରେ ଏପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି କଳ୍ପନାଦେଵୀ ଆହୁରି ଟିକିଏ ସରଗରମ ହୋଇ ଉଠିଲେ ।

ଅସୀମ ଵ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ମୁଖର ଗୋଟିଏ ପାଖ ଦେଖି ହଠାତ୍ ଚିହ୍ନି ପାରିଲି ନାହିଁ । ପଞ୍ଜର ନିକଟରେ ଠିଆ ହୋଇ ‘ଆନନ୍ଦ ରହୋ’ ଅଭ୍ୟାସସିଦ୍ଧ ଡାକଟିଏ ଦେଲି ।

ଧ୍ୟାନନିଵିଷ୍ଟ ଵ୍ୟକ୍ତି ଟିକିଏ ଵିରକ୍ତ ହେଲାପରି ବୋଧହେଲା, ଧ୍ୟାନଯୋଗ ଭାଙ୍ଗିଗଲା ।

ସେ ଝରକା ଆଡ଼କୁ ମୁହଁ ଫେରାଇଲେ । ଚାହିଁଦେଲି ସ୍କୁଲସମୂହର ସବଇନ୍‌ସ୍ପେକ୍ଟର

ଶ୍ରୀଯୁକ୍ତ ବାବୁ ନନ୍ଦକିଶୋର ବଳ ବି.ଏ. । ନନ୍ଦକିଶୋରବାବୁ ମୋର ପରମ ବନ୍ଧୁ । ଏପରିକି ମୁଁ ଗ୍ରାମରେ ନ ଥିଵା ସମୟରେ ସେ ସିଦ୍ଧେଶ୍ଵରପୁର ସ୍କୁଲ ପରିଦର୍ଶନ କରିଵାକୁ ଗଲେ ମୋ ଘରଠାକୁ ଯାଇ ପିଲାପିଲିଙ୍କୁ ସଙ୍ଖୁଳି ଆସନ୍ତି । ସେ ମୋ ପାଟି ବାରିପାରି

ଗୋଟିଏ ନମସ୍କାର କରି ସ୍କୁଲରୁ ବାହାରକୁ ଆସିଲେ । ତାହାଙ୍କୁ ସଙ୍ଗରେ ନେଇ ମୁଁ ସ୍କୁଲର ହେଡ଼ମାଷ୍ଟର ଓ ହେଡ଼ପଣ୍ଡିତଙ୍କୁ ଉଠାଇଲି । ଏତେ ରାତି, ସେଥିରେ ପୁଣି ଶରତ୍‌କାଳର ମଧୁର ଶୀତ ! ଏଥିରେ ଗାଢ଼ନିଦ୍ରାଭିଭୂତ । ଏପରି ଅଵସ୍ଥାରେ ଡାକ ଶୁଣି ବିଛଣାରୁ ଧତକିନି ଉଠିଵା କଷ୍ଟ । କିନ୍ତୁ ସେକ୍ରେଟେରୀ ଓ ସ୍କୁଲ ସବ-

ଇସ୍ପେକ୍ଟର * ଙ୍କ ସମନରେ ହାଜର ନ ହେଲେ ଉଆରଣ୍ଟ ବାହାରିଵାର ଅଵଶ୍ୟମ୍ଭାଵୀ,ଏହା ଭାବି ଓ ଅନେକ କାଳର ଚାକିରି ପ୍ରତି ଟିକିଏ ଵିଶେଷ ମାୟା ରଖି ସେମାନେ ଅଗତ୍ୟା ସୁଖଶଯ୍ୟାରୁ ଉଠି ବାହାରକୁ ଆସିଲେ । ସମସ୍ତେ ଯାଇ ମାଟିସଡ଼କ ଉପରେ ଠିଆହୋଇ ପୂର୍ଵଵତ୍ ସେହି ଆଲୁଅଗୁଡ଼ିକ ନିରୀକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ଲାଗିଲୁ । ସେ

ଆଲୁଅଗୁଡ଼ିକ କେତେବେଳେ ଏକତ୍ର, କେତେବେଳେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ, କେତେବେଳେ

ବିପରୀତ ଗତିଶୀଳ, କେତେବେଳେ ନିଷ୍ପନ୍ଦ, କେତେବେଳେ ଵିଭିନ୍ନ ଜ୍ୟୋତିର୍ଵିଶିଷ୍ଟ

ହୋଇ ପ୍ରାୟ ଅର୍ଦ୍ଧଘଣ୍ଟା କାଳ ଦେଖାଗଲା । ସେ ସ୍ଥାନକୁ ଯିଵା ନିମନ୍ତେ ମଝିରେ ଜଳପୂର୍ଣ୍ଣ

ଧାନକ୍ଷେତ୍ର । ଅଗତ୍ୟା ଆମ୍ଭେମାନେ ସେ ଆଲୋକ ଜଳୁଥିଵା ଆଡ଼କୁ ଯାଇପାରିଲୁ

ନାହିଁ । ତାହା ଗାଡ଼ି କିମ୍ବା ମନୁଷ୍ୟ ସଂଲଗ୍ନ ଆଲୋକ ନୁହେଁ, ଏହା ଆମ୍ଭମାନଙ୍କର

ଧାରଣା ହେଲା । ଶେଷକୁ ସେଥିରୁ ଯୋଡ଼ିଏ ଆଲୁଅ ନିଭିଗଲା ଓ ଗୋଟିଏ ଆଲୁଅ

ଆମ୍ଭମାନଙ୍କ ଆଡ଼କୁ କିଛିଦୂର ଆସି ଗୋଟିଏ ବାଉଁଶ ଭେଡ଼ା ନିକଟରେ ନିଭି ଗଲା ।

ଆମ୍ଭେମାନେ ଏହି କଥା ଭାବି ଭାବି ସେ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଲୁ । ନନ୍ଦକିଶୋରବାବୁ ଓ

ମାଷ୍ଟରଦ୍ଵୟଙ୍କୁ ସ୍କୁଲରେ ଛାଡ଼ି ମୁଁ ଘରକୁ ଗଲି ।

ନନ୍ଦକିଶୋରବାବୁ ରଵିଵାର ସକାଳେ କଟକ ଅଭିମୁଖରେ ଯାତ୍ରା କରିଵାର ସ୍ଥିର

କରିଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ଅନୁରୋଧ ଭାଙ୍ଗି ନ ପାରି ରଵିଵାର ଦିନ ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱରପୁରଠାରେ ରହିଵାର

ସ୍ଥିର କଲେ । ସକାଳଓଳି ସେ ମୋ ଘରେ କୁଳୁହାଁ(କଟକୀ; କୁଣିଆ) ହେଲେ ଓ ଦୁହେଁଯାକ ସୁଖେଦୁଃଖେ କ୍ଷୁଧାଦେଵୀଙ୍କର ତର୍ପଣ କଲୁ । ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ଗ୍ରାମ ନିକଟସ୍ଥ କନ୍ଦରପୁର ଛକଠାକୁ ନନ୍ଦକିଶୋରବାବୁଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ବୁଲିଵାକୁ ଗଲୁ । ନନ୍ଦକିଶୋରବାବୁଙ୍କ ପରିଧାନ ଲୁଗା, କମିଜ, ଚାଦର, ମୋଜା, ଜୋତା ।

ନିତାନ୍ତ ଦାୟରେ ନ ପଡ଼ିଲେ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଵାକୁ ମତେ ଵିରକ୍ତି ବୋଧହୁଏ । ନନ୍ଦକିଶୋରବାବୁ ସ୍କୁଲ ଇଲାକାର ହାକିମ ଓ ଵିଶେଷତଃ କନ୍ଦରପୁର ଛକ ତାଙ୍କର ଅପରିଚିତ ସ୍ଥାନ; ଅତଏଵ ସେ ପୋଷାକ ଆଦି ନ ପିନ୍ଧି ପଦାକୁ ବାହାରିଵା ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ

ନୁହେଁ । କିନ୍ତୁ ମୋ ପକ୍ଷରେ ଏ ନିୟମଗୁଡ଼ିକ ନ ଖଟିଵାରୁ ମୁଁ ଖଣ୍ଡିଏ ସାଧାରଣ ଈଷତ୍ ମଳିଆ ଲୁଗା ପିନ୍ଧି ଓ କାନ୍ଧରେ ଖଣ୍ଡିଏ ଗାମୁଛା ପକାଇ ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ କନ୍ଦରପୁର ଛକଠାକୁ ଗଲି । ସଙ୍ଗରେ ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱରପୁର ସ୍କୁଲର ହେଡ଼ପଣ୍ଡିତ, ସେକେଣ୍ଡ ପଣ୍ଡିତ ଥିଲେ । ବାଟରେ ସିଦ୍ଧେଶ୍ଵରପୁର ସର୍କଲର ଇନ୍‌ସ୍ପେକିଙ୍ଗ ପଣ୍ଡିତ ଆମ୍ଭମାନଙ୍କୁ ଭେଟିଲେ । କନ୍ଦରପୁର ୧୫।୧୭ ବର୍ଷ ତଳେ କେଵଳ ଖଣ୍ଡିଏମାତ୍ର ମୁଢ଼ି ଉଖୁଡ଼ା ଦୋକାନ ଥିଲା । ଵର୍ତ୍ତମାନ

ସେଠାରେ ଚାଉଳିଆ ଶେଠାମାନଙ୍କର ୫୬ ଗୋଟି କୋଠି, ୨୪ଟି ବଡ଼ ଦୋକାନ,

୧୦।୧୨ଟି ଉଠାଦୋକାନ ହୋଇଅଛି । ୧୦।୧୫ ଵର୍ଷ ତଳେ ଯାହାର ସେଠାରେ ଖଣ୍ଡିଏ ମୁଢ଼ି-ଉଖୁଡ଼ା ଦୋକାନ ଥିଲା, ଆଜି ସେ ସେଠାରେ ଗୋଟିଏ ମଫସଲ ମିଠାଇ ଦୋକାନ ଖୋଲିଅଛି । ସାଉଟି ସାହୁ ଦୋକାନ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚିଲା ମାତ୍ରକେ ସେ ଖଣ୍ଡିଏ ଅଖାପାଲ ଆଣି କେନାଲ ବନ୍ଧ ଉପରେ ବିଛାଇଦେଲା । ଆମ୍ଭେମାନେ ସେହିଠାରେ ବସି ଦୁନିଆର

ହାଲଚାଲ କଥାଭାଷା ହେଉଅଛୁଁ, ଏହି ସମୟରେ ଛକ ଉପରେ ଜଣେ ଆସି କହିଲା ଯେ ଜଣେ ଉଚ୍ଚପଦସ୍ଥ ହାକିମ ଏହି ବାଟେ ବଳଦଗାଡ଼ିରେ ହରିହରପୁର ଅଭିମୁଖରେ ଯାଉଅଛନ୍ତି । ଉପରୋକ୍ତ ହାକିମ ବଙ୍ଗୀୟ ନଵାଗତ ଵ୍ୟକ୍ତି । କିନ୍ତୁ ସଦାଳାପୀ ଓ ଭଦ୍ର । ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗେ କେତେକଦିନ ହେଲା ପରିଚୟ ହୋଇଅଛି । ସେ ବଳଦଗାଡ଼ି ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ଧାରରେ ବସିଥିଲେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଗାଡ଼ି ପାଖରେ ଅନ୍ଧାରରେ ଠିଆ ହେଲି । ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ

ତାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି ଆଜି ରାତ୍ରିଟା ସିଦ୍ଧେଶ୍ଵରପୁର ପର୍ଣ୍ଣ-ବଙ୍ଗଳାରେ ଅତିଵାହିତ

କରିଵାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲି । ଏକେ ଓଡ଼ିଆ କଥା, ତା ଉପରେ ମୋର ଲୁଗା ଗାମୁଛା ପୋଷାକ, ତହିଁରେ ପୁଣି ଅନ୍ଧାର ରାତି । ହାକିମମହୋଦୟ ହଠାତ୍ ମତେ ଚିହ୍ନି ନ ପାରି ହିନ୍ଦୀରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ‘ତୁମ୍ କୋନ୍ ହେ’ । ମୁଁ ମଧ୍ଯ ଟିକିଏ ରଙ୍ଗ କରିବା ପାଇଁ ଉତ୍ତର ଦେଲି ‘ଆଜ୍ଞା ଜଣେ ଅନୁସରଣିଆ ବ୍ରାହ୍ମଣ’ । ସେ ପ୍ରଥମେ ଵିରକ୍ତ ହୋଇ ଗାଡ଼ି ଚଳାଇଵା

ନିମନ୍ତେ ଆଦେଶ ଦେଲେ । ମୁଁ ମୋର ଘନିଷ୍ଠ ପରିଚୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ଗାଡ଼ିକୁ ଓଗାଳିଲି ଏଵଂ କହିଲି “ନା ! ଆପଣଙ୍କୁ ଏଠାରେ ରହିଵାକୁ ହେଵ” । ଏପରି ଧୃଷ୍ଟତାରେ ବାବୁମହୋଦୟ ଵିସ୍ମିତ ହୋଇ ଗାଡ଼ିରୁ ବାହାରି ଆସି ମତେ ଚିହ୍ନିଲେ ଓ ଟିକିଏ ଲଜ୍ଜିତ ହେଵା ପରି ବୋଧ ହେଲା । ଲଜ୍ଜିତ ହେଵାର କିଛି କାରଣ ନାହିଁ ବୋଲି ମୁଁ ଆଶ୍ୱାସନା ଦେଵାରୁ ସେ ଟିକିଏ ଶାନ୍ତ ହେଲେ ଓ ସେଦିନ ଵିଶେଷ ସରକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟଵଶତଃ ସେ ମୋ ପିତାଙ୍କ ଆତିଥ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିଵା ନାହିଁ ବୋଲି ଦୁଃଷ୍କୃତ ହୋଇ ମୋଠାରୁ ଵିଦାୟ ହେଲେ । ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଵିଦାୟ ଦେଇ ସେଠାରୁ ଆସି ନନ୍ଦକିଶୋରବାବୁ ବସିଥିଵା ସ୍ଥାନରେ ନାଳ ବନ୍ଧ ଉପରେ ବସି ସାଉଟି ସାହୁ ବୁଢ଼ା ସଙ୍ଗେ ଦୁଃଖ ସୁଖ ହେଲି । ଏହି

ସମୟରେ ସିଦ୍ଧେଶ୍ଵରପୁର ସ୍କୁଲର ସେକେଣ୍ଡ ମାଷ୍ଟର ଆସି କହିଲେ ଯେ ବୁଅର ଯୁଦ୍ଧର

Sir Redvers Buller ସେନାପତିଙ୍କ ନିକଟରେ ସର୍ଦ୍ଦାର ଥିଲା- ଏପରି ଜଣେ ଲୋକ

ଏଠାରେ ଗୁଡ଼ିଆ ଦୋକାନରେ ବସିଅଛି । ଉପସ୍ଥିତ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନରେ କୌତୂହଳ ଜାତ

ହେଵାରୁ ସେ ଲୋକଙ୍କୁ ଆମ୍ଭମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଡକାଇଲୁ । ସେ ଲୋକଟିର ଵୟସ ପ୍ରାୟ

୫୦ ଵର୍ଷ, ଶରୀର ବଳିଷ୍ଠ, ମସ୍ତକ ଲଣ୍ଡା, ବେକରେ ମାଳି ଅଛି । ପରିଧାନ ଖଣ୍ଡେ ଲୁଗା ଓ କାନ୍ଧରେ ଖଣ୍ଡେ ଗାମୁଛା । ସେ ଲୋକଟି ଆମ୍ଭମାନଙ୍କ ନିକଟରେ ଆସି ପହଞ୍ଚି ପ୍ରଥମେ ଓଡ଼ିଆ-ହିନ୍ଦୁସ୍ଥାନୀମିଶ୍ରିତ କଥାଵାର୍ତ୍ତା କଲା । କିଛିକ୍ଷଣ ପରେ ପ୍ରକାଶ କଲା ଯେ ସେ

ଇଂରାଜୀ ଲେଖାପଢ଼ା ଜାଣେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଇଂରାଜୀରେ କଥାଵାର୍ତ୍ତା କରିପାରେ ।

ଆମ୍ଭମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗେ ଇଂରାଜୀରେ କଥାଵାର୍ତ୍ତା କରିଵା ନିମନ୍ତେ ତାକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଵାରୁ ସେ ଇଂରାଜୀରେ କଥାଵାର୍ତ୍ତା ଆରମ୍ଭ କଲା । ତାହାର ଇଂରାଜୀ କହିଵାର କ୍ଷମତା, ସ୍ୱର, accent, pronunciation, fluency ଦେଖି ଆମ୍ଭେମାନେ ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟାନ୍ବିତ

ହେଲୁ । ଆମ୍ଭେମାନେ ତାହାର କାହାଣୀ ମଧ୍ୟରେ ଗୋଟିଏ ଲେଖାଏଁ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଥାଉଁ ।

ସେ କହିଵାକୁ ଲାଗିଲା -

ମୋ ଘର ‘ଜଇଶୋଳ’ ନାମକ ଗ୍ରାମରେ । (ଏହି ଗ୍ରାମଟି ସିଦ୍ଧେଶ୍ଵରପୁରଠାରୁ

୩/୪ ମାଇଲ ହେଵ ।) ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ଏଠାରୁ ‘କୁଲି’ ହୋଇ କଲିକତାକୁ ଚାଲାଣ ହେଲି ।

ସେଠାରୁ ୩ ଵର୍ଷର ଏଗ୍ରିମେଣ୍ଟରେ ଆଫ୍ରିକାର ବ୍ରିଟିଶ ଗାଏନାକୁ ଗଲି । ୩ ଵର୍ଷ ବଗିଚାରେ

କୁଲିଗିରିର Agreementର ସମୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଵାରୁ କୁଲିଗିରି ଛାଡ଼ି ସାହେବମାନଙ୍କ

ସର୍ଦାରି ଚାକିରି କଲି । ଅନେକ ସାହେବଙ୍କ କ୍ୱାର୍ଟରରେ ସର୍ଦାର (butler) ସ୍ବରୂପ କାର୍ଯ୍ୟ

କଲି । ଶେଷରେ ସେନାପତି Sir Redvers Bullerଙ୍କ ସର୍ଦାର ହେଲି । ତାଙ୍କ ନିକଟରେ

୧୮ ଵର୍ଷ କାଳ ରହିଲି । ସେଠାରେ ମୋର ମାସିକ ଦରମା ଏଠାକାର ୧୫ ଟଙ୍କା ସଙ୍ଗେ ସମାନ ହେଵ । ପ୍ରଥମେ ୧୨ ଟଙ୍କା ଦରମାରେ ଥିଲି, କିନ୍ତୁ ମୋର କାର୍ଯ୍ୟକୁଶଳତାରେ ମହୋଦୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ମୋର ବେତନ ଵୃଦ୍ଧି କଲେ । ବୁଅର ଯୁଦ୍ଧ ସ୍ଥାନରୁ ଆମ୍ଭମାନଙ୍କ ତମ୍ବୁ ଦୁଇ ମାଇଲ ପଛରେ ପଡ଼ିଥାଏ । ସେନାପତିମାନେ ସେଠାକୁ

ଆସି ଚା’, ଜଳପାନ, ଭୋଜନାଦି କରି ପୁନର୍ଵାର ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯା’ନ୍ତି । ଏକାଦିନକେ ଥରେ ଇଂରେଜମାନଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ୭୦୦୦ ସୈନ୍ୟ ହତ ହୋଇଥିଲେ । ବୁଅର ସାହେବଙ୍କର ଘରେ ଗୋଳା ବାଜିବାରୁ ସେ ଆହତ ହୋଇ ବିଲାତ ଗଲେ ଓ ମତେ ସଙ୍ଗେରେ British Guina ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆଣି ସେଠାରେ ମୋ ନିମନ୍ତେ କଲିକତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜାହାଜ ଭଡ଼ା

(ଆନୁମାନିକ ୨୫୦ ଟଙ୍କା) ଦେଇ ଟିକଟ କରି ଦେଲେ । ମୁଁ ଜାହାଜରେ ଆସି କଲିକତାଠାରେ ପହଞ୍ଚିଲି । ୧୦ ମାସ ହେଲା (ଗତ ପୁଷ ମାସରେ) ଏଠାକୁ ଆସିଅଛି । ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ Buller ସାହେବଙ୍କ ତରଫ ଲୋକ ମନିଅର୍ଡ଼ର ଦ୍ବାରା ମୋଠାକୁ ମାସିକ ୩୧ ଟଙ୍କା ଲେଖାଏଁ ପଠାଉ ଅଛନ୍ତି । ମୁଁ ସେଠାରେ ଜଣେ ନିଗ୍ରୋ ଜାତୀୟ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଵିଵାହ କରିଥିଲି । ମୋର ସେଠାରେ ଯୋଡ଼ିଏ ପୁଅ ହୋଇଥିଲା । ମୁଁ ସେ ସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ିଲା ବେଳେ ଗୋଟିକର ଵୟସ ୫ ଵର୍ଷ ଆଉ ଗୋଟିକର ଵୟସ ୧୪ ଵର୍ଷ ହୋଇଥିଲା । ମୋ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ମୋ ସଙ୍ଗରେ ଏଠାକୁ ଆସିଵା ନିମନ୍ତେ ମୁଁ ଵିଶେଷ ଅନୁରୋଧ କଲି । ସେ କହିଲା ଯେ ତୁମ ଦେଶର ଜଘନ୍ୟ ଜାତିଭେଦ ପ୍ରଥା (nasty custom of caste

system of f your country) ଯୋଗୁଁ ମତେ ସେଠାରେ ଵିଶେଷ କଷ୍ଟ ଭୋଗ କରିଵାକୁ ପଡ଼ିଵ । ମୋ ପିଲାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୋ ସଙ୍ଗରେ ପଠାଇଵାକୁ ସେ ନାରାଜ ହେଲା । ମୁଁ

ଏଠାରେ ଆସି ପ୍ରଥମେ ଏକଘରକିଆ ହୋଇ ରହିଲି । ୨/୩ ମାସ ହେଵ ପଞ୍ଚଗଵ୍ୟ

ପ୍ରାୟଶ୍ଚିର (cowdung water) କରାଇ ମତେ ଜାତିରେ ନେଇ ଅଛନ୍ତି । ବୁଅରମାନେ

ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ସ୍ବାଧୀନତା ନିମନ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ । ଇଂରେଜମାନେ ବୁଅରମାନଙ୍କଠାରୁ କେତେ ଲକ୍ଷ sterling କ୍ଷତିପୂରଣ ଚାହିଁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ବୁଅରମାନେ ସେଥିରେ ନାରାଜ ହେଲେ । ମୁଁ କଟକରେ କେତେକ ଲୋକଙ୍କୁ ଜାଣେ । Mr. . . ଯେ କି କଟକର ଜଣେ

ପ୍ରଧାନ ଦେଶୀୟ ଵ୍ୟକ୍ତି ଅଟନ୍ତି, ସେ ମୋର ପରିଚିତ ବନ୍ଧୁ (well known friend of

mine) । ବ୍ରିଟିସ ଗାଏନାରେ ଆମ ଦେଶର ଅନେକ ଲୋକ କୁଲିଗିରି କରନ୍ତି (There

are lot of my people in British - Guina.)" । ମଝିରେ ମଝିରେ Negro ଜାତିସୁଲଭ ଇତର ଭାଷା ମଧ୍ୟ ଉକ୍ତ ଲୋକଟି ଵ୍ୟଵହାର କରୁଥିଲା । ଉଦାହରଣସ୍ୱରୂପ ‘I’ ସ୍ଥାନରେ ‘Me’, ‘he’ ସ୍ଥାନରେ ‘she’, 'me go-ing, me coming' ଇତ୍ୟାଦି । କିନ୍ତୁ ତାହାର କଥାଵାର୍ତ୍ତାର କାଇଦା ଓ ସ୍ୱରରେ

ଆମ୍ଭେମାନେ ‘ଚିତ୍ରାର୍ପିତାରମ୍ଭ’ ହୋଇ ରହିଥିଲା । ବେଶି ରାତି ହୋଇ ଯିଵାରୁ ସେ ଲୋକଟି ତା ଗୃହକୁ ଯିବାକୁ ଉଦ୍‌ଵିଗ୍ନ ହେଵାର ଦେଖି ଆମ୍ଭେମାନେ ତାକୁ ଵିଦାୟ ଦେଲୁ ଓ ପୁନର୍ଵାର ଆମ୍ଭମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ଦେଖା କରିଵା ନିମନ୍ତେ ଅନୁରୋଧ କଲୁଁ । ତହୁଁ ସେ କହିଲା, ‘ଯେବେ ତୁମର card ଥାଏ ମତେ ଦିଅ, ନଚେତ୍ ତୁମର କଟକ ଠିକଣା ଲେଖିଦିଅ । ମୁଁ ଆଶାକରେ ଯେ ମୁଁ ତୁମ୍ଭ ସଙ୍ଗେ କଟକରେ ଦେଖା କରିବି (I will be

glad to meet you at Cuttack) । ଏହା କହି ମୋ ଠିକଣା ଲେଖି କାଗଜଟି ଧରି

ସେ ଚାଲିଗଲା । ଲେଖା ଥିଵା କାଗଜ ଖଣ୍ଡିକ ଧରି ସେ ଲୋକଟି ତାହାର ଗନ୍ତବ୍ୟ ପଥ

ଅନୁସରଣ କଲା । ମୋର ବନ୍ଧୁ ନନ୍ଦକିଶୋରବାବୁ ଉକ୍ତ ଲୋକଟିକୁ ଏଥି ମଧ୍ୟରେ ଥରେ

ପଚାରିଥଲେ- ‘ତୁମେ ଗୋଟିଏ ପିଲା ଆଣି ତୁମର ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଗୋଟିଏ ପିଲା ଦେଇ ଆସିଲ ନାହିଁ କାହିଁକି ? ସେ ଲୋକଟି ଉତ୍ତର କଲା - ‘ମୋର ସ୍ତ୍ରୀ ମତେ ଵିଦାୟ ଦେଵାକୁ ଆପତ୍ତି କଲା ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ସେ ମୋ ସଙ୍ଗରେ ଆସିଵାକୁ ନିତାନ୍ତ ନାରାଜ ହେଵାରୁ ମୁଁ

ବାଧ୍ୟ ହୋଇ ଆସିଲି । ଆଜିକାଲି ମଝିରେ ମଝିରେ ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ମୁଁ ଭାଷା ପାଉଅଛି ।’ ଆଉ ଗୋଟିଏ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତରରେ କହିଲା ଯେ ‘ମୁଁ ମୋର ଦେଶର ମାୟା ଛାଡ଼ି ନ ପାରି

ବାହାରି ଆସିଲି ।’ ସେ ଲୋକଟି ଯିଵା ପରେ ଆମ୍ଭେମାନେ ଆଜି ଦିନଟି ବଡ଼ ସୁଖର ଦିନ

ବୋଲି ଭାବିଲୁ । ସେ ଲୋକଟିକୁ ଦେଖି ଆମ୍ଭମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତଳଲିଖିତ ଵିଷୟଗୁଡ଼ିକ

ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ହୋଇଥିଲା

ଇଂରାଜଙ୍କ ସହଵାସରେ ସେ ଲୋକଟିର ମାନସିକ ସ୍ଵାଧୀନତା

ଢେର ବଢ଼ିଅଛି । ଆମ୍ଭମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଧିକାଂଶ ଲୋକେ ଇଂରାଜୀ କଥା କହିଵା ବେଳେ

ସୁଦ୍ଧା ଆମ୍ଭମାନଙ୍କ ଵାକ୍ୟରୁ ଆମ୍ଭମାନଙ୍କ ଜାତିର ମାନସିକ ପରାଧୀନତା ଜଣାପଡ଼େ । କିନ୍ତୁ

ଇଂରାଜୀ କଥା କହିଲା ବେଳେ ତାର ସ୍ବାଧୀନ ଭାବ ଦେଖି ମୁଁ ଓ ନନ୍ଦକିଶୋରବାବୁ ଵିସ୍ମିତ

ହୋଇ ବସିଥାଉଁ । ଜଣେ ଓଡ଼ିଆ ଗଉଡ଼ ମୁହଁରୁ ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ "lost of my

people', Mr. ** is a friend of mine', nasty custom of caste system of

your counrty' ଏଗୁଡ଼ିକ ଶୁଣିଵା ପ୍ରଥମେ ସ୍ଵପ୍ନ ପରି ବୋଧ ହେଵ ।

-

ସେ ମନୁଷ୍ୟଟି ଯିଵା ପରେ ଆମ୍ଭମାନଙ୍କ ମନରେ କେତେ ଭାବର ଉଦୟ ହେଲା

ଓ ଲୋକଟି ସଙ୍ଗରେ ପୁନର୍ଵାର ଦେଖା ହେଲେ ଆଫ୍ରିକା ଦେଶଵାସୀ ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ଆଚାର-

ଵ୍ୟଵହାର ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଓ ବୁଅର ଯୁଦ୍ଧ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଉକ୍ତ ଲୋକଟିକୁ ଜଣାଥିଵା କେତେକ

ଵିଷୟ ବୁଝିବୁଁ ବୋଲି ରହିଲୁ ।

ତେବେ ମୋର ବନ୍ଧୁ ନନ୍ଦକିଶୋରବାବୁଙ୍କର କଵିକଳ୍ପନା ଆଗରୁ କେତେଗୁଡ଼ିଏ

ଚିତ୍ର ଆଙ୍କି ଦେଇଥ‌ିଵାରୁ ସେଗୁଡ଼ିକ ଲେଖିସରଖିଵାର ଉଚିତ ବୋଧ କରୁଁ ।

ଏଠାରୁ ଓଡ଼ିଆମାନେ ଯାଇ ସେଠାରେ ନିଗ୍ରୋମନଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ଵିଵାହ କରି ଘର ଦ୍ଵାର କରି ରହନ୍ତି । ବ୍ରିଟିଶ ଗାଏନା କୁଲିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହିନ୍ଦୁସ୍ଥାନୀ (ପଶ୍ଚିମା) ଓ ଓଡ଼ିଆ କୁଲି ଅଧିକ । ସେମାନେ ସେଠାରେ ଓଡ଼ିଆମିଶା ହିନ୍ଦୁସ୍ଥାନୀ ଭାଷା ସୃଷ୍ଟି କରିଅଛନ୍ତି । ସେମାନେ ସେଠାକୁ ଯାଇ ଖ୍ରୀଷ୍ଟଧର୍ମ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି । ଏ ଦେଶରେ ସାହେବମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗେ ଦେଶୀୟମାନଙ୍କର ଯେଉଁ ସମ୍ପର୍କ, ସେଠାରେ ସମ୍ପର୍କ ତାହା ଅପେକ୍ଷା ଘନିଷ୍ଠତର ଓ ଉଚ୍ଚତର ।

(ମାଇନର ସ୍କୁଲର ସେକ୍ରେଟେରୀ ଗୋପାଳ ଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରହରାଜ ।

* ସବ୍-ଇନିସ୍ପେକ୍ଟର ଅଫ୍ ସ୍କୁଲ୍ସ : ନନ୍ଦକିଶୋର ବଳ ।)

×××××××××××××××××××

୰ଶ୍ରୀଗୋପାଳ ଚନ୍ଦ୍ର ପ୍ରହରାଜଙ୍କ ଦୁନିଆର ହାଲଚାଲ ପ୍ରଥମ ଭାଗରୁ ଗୃହୀତ 

×××××××××××××××××××

•ଫକୀରମୋହନଙ୍କ "ଓଡ଼ିଶା ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ" ଆଲୋଚନା•

ହଜାର ହଜାର ଵର୍ଷ ଧରି ପୃଥିଵୀ ପୃଷ୍ଠରେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ଏକଛତ୍ରଵାଦୀ ଶାସନ ରହିଛି । କିନ୍ତୁ ପୃଥିଵୀର ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଜୀଵ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ମଣିଷ ଅନେକ ସମୟରେ ପ୍ରକୃତି ପାଖରେ ଅସହାୟ ହୋଇ ଅନ୍ନ ଜଳ ଅଭାଵରୁ ମୃତ୍ୟୁଵରଣ ମଧ୍ୟ କରିଥାଏ । ଵନ୍ୟା, ଵାତ୍ୟା ,ମରୁଡ଼ି ଓ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ମଣିଷକୁ ଅସହାୟ କରିଦିଏ ଫଳତଃ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମନୁଷ୍ୟ କ୍ଷଣକେ ଅସହାୟ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁ ମୁଖରେ ପଡ଼େ । ଵିଭିନ୍ନ ପ୍ରାକୃତିକ ଵିପର୍ଯ୍ୟୟ ପରି ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଯୋଗୁଁ ମଧ୍ୟ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଲୋକେ ମୃତ୍ୟୁଵରଣ କରିଥାନ୍ତି। ହଜାର ହଜାର ଵର୍ଷ ଧରି ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷର ଶିକାର ହୋଇଥିଵାର ପୌରାଣିକ ତଥା ଐତିହାସିକ ପ୍ରମାଣ ମିଳେ । ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଦେଖାଯାଏ, ପ୍ରାକୃତିକ ଓ ମାନଵକୃତ । ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଵର୍ଷେ ଵର୍ଷେ ପ୍ରାକୃତିକ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷର ଶିକାର ହୁଅନ୍ତି । ଦେଖାଯାଏ ପ୍ରତି ଅଶି କି ଶହେ ଵର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ବାଉଁଶ ଗଛରେ ଧାନ୍ୟ ହୁଏ ଏଵଂ ହଠାତ୍ ଏତେ ପରିମାଣର ଖାଦ୍ୟ ଵୃଦ୍ଧି ଯୋଗୁଁ ମୂଷାମାନଙ୍କର ସଂଖ୍ୟା ଅହେତୁକ ବଢ଼ିଯାଏ । ଫଳରେ ସେହି ମୂଷାମାନଙ୍କ ଯୋଗୁଁ ମନୁଷ୍ୟାଦି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜୀଵମାନେ ଖାଦ୍ୟ ଶସ୍ୟ ଅଭାଵରେ ଅନାହାର ପିଡ଼ିତ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁ ମୁଖରେ ପଡ଼ନ୍ତି। ଏହା ପ୍ରାକୃତିକ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷର ଗୋଟିଏ ଉଦାହରଣ । ପ୍ରତି କୋଡ଼ିଏ ପଚିଶ ଵର୍ଷରେ ଏଲ୍ ନିନୋ ପ୍ରାକୃତିକ ଜଳଵାୟୁ ଵିପର୍ଯ୍ୟୟ ଚକ୍ର ଯୋଗୁଁ ପୃଥିଵୀର କିଛି ଅଞ୍ଚଳରେ ଭୟଙ୍କର ଵନ୍ୟା ଵାତ୍ୟା ଦେଖାଯାଏ ପୁଣି ଅନ୍ୟ କେତେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ଭୟଙ୍କର ମରୁଡ଼ି ପଡ଼େ । ସେଭଳି ଭୀଷଣ ମରୁଡ଼ି ଯୋଗୁଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ହୋଇ ଅନେକ ଲୋକ ମୃତାହତ ହୁଅନ୍ତି । ଶସ୍ୟ ଅମଳ ପୂର୍ଵରୁ ଭୀଷଣ ଵନ୍ୟା ଵାତ୍ୟା ଘଟି ଶସ୍ୟହାନୀ ଘଟିଲେ ବି ଲୋକେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷର ଶିକାର ହୋଇଥାନ୍ତି । ମନୁଷ୍ୟ ଯୋଗୁଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ହୋଇଥାଏ। ଅତୀତରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଛି ଏଵଂ ତତ୍ପରଵର୍ତ୍ତୀ କାଳରେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଯୋଗୁଁ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଲୋକେ ମରିଛନ୍ତି। ଚୀନରେ ଷାଠିଏ ଦଶକରେ ମାଓ ସେ ତୁଙ୍ଗ୍‌ଙ୍କ କେତେକ ଭୁଲ୍ ନୀତି ଯୋଗୁଁ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଚୀନିଲୋକେ ମୃତ୍ୟୁଵରଣ କରିଥିଲେ। ମଶା,ମାଛି,ଚଟିଆ ଓ ମୂଷାଙ୍କ ଵିନାଶ ଦ୍ଵାରା ଶସ୍ୟ ରକ୍ଷା ହେଵ ବୋଲି ଵିଚାର କରି ମାଓ ସେ ତୁଙ୍ଗ୍‌ ଚୀନ ଦେଶରେ Four Pests campaign(Four Evils campaign ଓ Chú Sì Hài ନାମରେ ବି ଜଣାଶୁଣା) ଵା ଚାରି କୀଟ ଅଭିଯାନ ଚଳାଇଲେ । ଏଥିରେ ସାଧାରଣ ଜନତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଧନ ଲୋଭ ଦେଖାଇ ସମ୍ପୃକ୍ତ କରାଗଲା । ଲୋକେ ଵିଶେଷତଃ ଚଟିଆମାନଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ସଂଖ୍ୟାରେ ମାରିଵାକୁ ଲାଗିଲେ । ଫଳତଃ ଶସ୍ୟକୁ କ୍ଷତି ଘଟାଉଥିଵା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କୀଟଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଅହେତୁକ ଭାବେ ବଢ଼ିଗଲା । ଵିଶେଷକରି ଶିକାରୀ ଅଭାଵରୁ ତଥା ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରାଚୁର୍ଯ୍ୟ ଯୋଗୁଁ ଝିଣ୍ଟିକାମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଭୀଷଣ ଭାବେ ଵୃଦ୍ଧିପାଇଲା । ପରଵର୍ତ୍ତୀକାଳରେ ସେଇ ଝିଣ୍ଟିକା ଅଣାୟତ୍ତ ହୋଇ ପଙ୍ଗପାଳ ଦଳ ଗଢ଼ି ଚୀନର ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଏକର୍ ଚାଷ ଜମିର ଶସ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରର ଗଛ ନଷ୍ଟ କରିଦେଲେ । ଫଳ ସ୍ଵରୁପ ଚୀନରେ ପନ୍ଦରରୁ ପଞ୍ଚାବନ ନିଉତ(ମିଲିଅନ) ଲୋକେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷର ଶିକାର ହେଲେ । ଚୀନର ଏହି ଦୁର୍ଭିକ୍ଷକୁ Great Chinese Famine ନାମରେ ଜଣାଯାଏ ଯାହା ମାନଵକୃତ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷର ବଡ଼ ଉଦାହରଣ। ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ କଥା ପଡ଼ିଲେ ଓଡ଼ିଶା, ବିହାର ଓ ବଙ୍ଗରେ ୧୮୬୬ ମସିହାରେ ଦେଖା ଦେଇଥିଵା ନ ଅଙ୍କ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ମନେ ପଡ଼ିଯାଏ। ଏହା ମଧ୍ୟ ମାନଵକୃତ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷର ଗୋଟିଏ ଅନ୍ୟତମ

 ଉଦାହରଣ କହିଲେ ଅତ୍ୟୁକ୍ତି ହେଵ ନାହିଁ।

ଓଡ଼ିଶାରେ ନଅ ଅଙ୍କ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ପୂର୍ଵରୁ ପ୍ରାୟ ଦୁଇ ହଜାର ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵେ ମାନଵକୃତ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ପଡ଼ିଥିଲା ବୋଲି ଅଶୋକଙ୍କ ଶିଳାଲେଖରୁ ଜଣାଯାଏ। କଳିଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ପରେ ତତ୍କାଳୀନ କଳିଙ୍ଗ ଦେଶରେ ଭୀଷଣ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ପଡ଼ିଥିଲା । ତହିଁର ଦି ହଜାର ଵର୍ଷ ପରେ ପୁଣି ଓଡ଼ିଶାର ଲୋକେ ୧୮୬୬ ମସିହାରେ ମାନଵୀୟ ତ୍ରୁଟି ଯୋଗୁଁ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷର ଶିକାର ହେଲେ । ୧୮୬୬ ମସିହାର ନ ଅଙ୍କ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଵିଷୟରେ ଅନେକ ପୁସ୍ତକ ରହିଛି ଏଵଂ ବଙ୍ଗ ଓଡ଼ିଶା ଓ ବିହାରର ଅନେକ ଲେଖକ ଏ ଵିଷୟରେ ଲେଖିଛନ୍ତି। ତେବେ ଫକୀର ମୋହନ ସେନାପତିଙ୍କ ଆତ୍ମଜୀଵନୀରେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଆକାରରେ ଓଡ଼ିଶା ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଶୀର୍ଷକରେ ଯେଉଁ ଛୋଟିଆ ଉପାଖ୍ୟାନଟି ରହିଛି ତାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ମାର୍ମିକ ଓ ବାରମ୍ବାର ପଠନୀୟ ‌। ଫକୀରମୋହନ ସେନାପତି ନଅ ଅଙ୍କ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷର ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷଦର୍ଶୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପରି ସେ ମଧ୍ୟ ନଅଙ୍କ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଦ୍ଵାରା ପିଡ଼ିତ ହୋଇଥିଲେ । ନ ଅଙ୍କ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ସମୟରେ ଫକୀରମୋହନଙ୍କୁ ମାତ୍ର ୨୩ ଵର୍ଷ ହୋଇଥିଲା ଏଵଂ ସେ ବାଲେଶ୍ଵର ଜିଲ୍ଲା ସ୍କୁଲରେ ପ୍ରଧାନ ଶିକ୍ଷକ ଥିଲେ । ଫକୀରମୋହନଙ୍କ ଆତ୍ମଜୀଵନୀରେ ଏହି କଥାକୁ ଏମନ୍ତ ଲେଖାଯାଇଅଛି “ମହାତ୍ମା ରେଭରେଣ୍ଡ ଇ, ସି. ବି. ହାଇମ ସାହେବଙ୍କଠାରୁ ସହାନୁଭୂତି ପାଇ ସୁଖ ଆନନ୍ଦ ଉତ୍ସାହ ସହିତ ସ୍କୁଲର କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥାଏଁ । ସ୍କୁଲଛୁଟି ଉତ୍ତାରେ ଅଧିକାଂଶ ସମୟ ସାହିତ୍ୟ ଵିଷୟରେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଚର୍ଚ୍ଚା ହୁଏ । ମୁଁ ତାଙ୍କର ଅଧୀନସ୍ଥ କର୍ମଚାରୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଉକ୍ତ ମହାତ୍ମା ମୋ ସହିତ ପରମାତ୍ମୀୟ ପରି ଵ୍ୟଵହାର କରୁଥିଲେ । ଓଡ଼ିଆ ଜାତିର ଉନ୍ନତିକାମୀ ଥିଵାରୁ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦେଵତା ତୁଲ୍ୟ ଭକ୍ତି କରୁଥିଲି । ଏହି ସମୟରେ

ଖ୍ରୀଷ୍ଟଧର୍ମାଵଲମ୍ବୀ ସଂଖ୍ୟା ଦିନକୁ ଦିନ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥାଏ । ଏହି ଵୃଦ୍ଧିର ଅନ୍ୟତମ ଅଥଵା ଵିଶେଷ କାରଣ ଉତ୍କଳର ଭୀଷଣ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ । [ପୁରୀ ରାଜାଙ୍କ] ନ-ଅଙ୍କରେ (ସନ ୧୮୬୬ ମସିହା) ଏହି ରୋମହର୍ଷଣ ଵ୍ୟାପାର ଘଟିଥିଲା । ସେହି ଭୀଷଣ କାଣ୍ଡ ଆଜିଯାଏ ଲୋକେ ଭୁଲି ପାରିନାହାନ୍ତି । ସେହି ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ୩୦ ଲକ୍ଷ ଲୋକ ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ପ୍ରାୟ ଛପଣି ଲୋକଙ୍କ ଵଂଶ ଉଚ୍ଛନ୍ନ ହୋଇ ଯାଇଅଛି । ଅନେକ ମୃତ, ଅଵଶିଷ୍ଟ ଇତସ୍ତତଃ ହୋଇ ଯାଇଅଛନ୍ତି । ସେ ସମୟକୁ ମୋହର ବୟସ ୨୩ ଵର୍ଷ | ବାଲେଶ୍ଵର ମିସନ ସ୍କୁଲର ପ୍ରଧାନ ଶିକ୍ଷକ ଥିଲି । ଆଜକୁ ୫୦ ଵର୍ଷ ଗତ ହୋଇଅଛି; ମାତ୍ର ସେ ସମୟର ଘଟନାଗୁଡ଼ିକ ଯେମନ୍ତ ମୋ ହୃଦୟରେ ସୁସ୍ପଷ୍ଟରୂପେ ଅଙ୍କିତ ହୋଇ ରହିଅଛି ।”

ନ ଅଙ୍କ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଯେଉଁ ୧୮୬୬ ମସିହାରେ ହୋଇଥିଲା ସେହି ଵର୍ଷ ପୃଥିଵୀର ଵିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଭୀଷଣ ପ୍ରାକୃତିକ ଵିପର୍ଯ୍ୟୟ ହୋଇଥିଵାର ପ୍ରମାଣ ପୁରୁଣା ସମ୍ବାଦପତ୍ରରୁ ଜଣାଯାଏ। ତେବେ ଏସିଆରେ ୧୮୬୬ ଏକ ଉତ୍ତପ୍ତ ଵର୍ଷ ଭାବେ ଉଭା ହୋଇଥିଲା । ସେହି ଵର୍ଷ ଭଲ ଵର୍ଷା ନହେଵାରୁ ଲୋକେ କେମିତି ଭାଦ୍ରଵ ମାସଠାରୁ ଚାଷ ନକରିପାରି କ୍ରମଶଃ ହଇରାଣ ହୋଇଥିଲେ ସେକଥା ଫକୀରମୋହନ ତାଙ୍କ ଆତ୍ମଜୀଵନୀରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଵାକୁ ଯାଇ ଲେଖିଲେ... “ଭାଦ୍ରମାସ ଚାରିଦିନ ଖୁବ୍ ଟାଣ ଅସ୍ରାଏ ପାଣି ଵର୍ଷି ଛାଡ଼ିଗଲା; ଭାଦ୍ର ଉତ୍ତାରେ ଅଶିଣ ପ୍ରଥମରୁ ଲୋକେ ଜଳସକାଶେ କାତର ଭାଵରେ ଆକାଶକୁ ଚାହିଁଵାକୁ ଲାଗିଲେ । କାହାରି ମୁଖରୁ ଆଉ କୌଣସି କଥା ଶୁଣିଵାକୁ ନାହିଁ, କେଵଳ ଜଳ ଜଳ । କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ ଆରମ୍ଭରୁ ଲୋକେ ନିତାନ୍ତ ନିରାଶ ହୋଇପଡ଼ିଲେ । ଜଳ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଆଉ ରକ୍ଷା ନାହିଁ । ଧାନଗଛ ମରିଵାକୁ ଲାଗିଲାଣି । ବାଲେଶ୍ଵର ଜିଲ୍ଲାର ଏକମାତ୍ର ଫସଲ ଧାନ,ସେହି ଗୋଟିକ ମାତ୍ର ଫସଲ ପ୍ରତି ଲୋକଙ୍କ ଜୀଵନ ନିର୍ଭର କରେ । ମୋ ଘରଠାରୁ ଅର୍ଦ୍ଧମାଇଲ ଦକ୍ଷିଣକୁ ବାଲେଶ୍ଵର ସହରର ଲୋକଵସତି ଶେଷ । ସେହିଠାରୁ ଦିଗ୍‌‌ଵଳୟ ସୀମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିରଵଚ୍ଛିନ୍ନ ଧାନ୍ୟକ୍ଷେତ୍ର । ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟରେ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟଗତ ଦ୍ବୀପସ୍ବରୂପ ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଗ୍ରାମ । ସେହି ସମୟରେ ପ୍ରତିଦିନ ପୂର୍ଵାହ୍ନ ୯ ଘଣ୍ଟା ସମୟରେ ସ୍ନାନ କରି ଖଣ୍ଡିଏ କମ୍ବଳା ସନ କାଖରେ ଯାକି ଏକାକୀ ଧାନ ବିଲକୁ ଯାଏଁ, ବିଲ ମଧ୍ୟରେ ଆସନ ପାରି ବସି ଈଶ୍ବରଙ୍କଠାରେ ଲୋକମାନଙ୍କ ରକ୍ଷା ସକାଶେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରେ । ଧାନଗଛଗୁଡ଼ିକ ଶୁଖି କୁଟା

ପରି ହୋଇଗଲାଣି । କେତେକ ଧାନ ଅଧାଅଧି ବାହାରି,କେତେ ଵା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ବାହାରି ସାନ ସାନ ଧଳା ଧଳା ଅଣଖୁଆ ଚଅଁର ପରି ଏପାଖ ସେପାଖ ଦୋହରୁ ଥାଏ । ଲୋକେ ଗୋରୁ ଗାଈ ବିଲ ମଧ୍ଯରେ ଛାଡ଼ି ଦେଇଥାନ୍ତି;ମାତ୍ର ଗୋରୁଗୁଡ଼ାକ ଧାନଗଛ ସବୁ ଥରେ ଥରେ ଶୁଙ୍ଘି ଚାଲିଯାନ୍ତି, ଗଛ ଖାନ୍ତି ନାହିଁ ।”

ଏଥିରୁ ଜଣାପଡ଼େ ଯେ ୧୮୬୬ ମସିହାରେ ପ୍ରଥମେ ପ୍ରାକୃତିକ କାରଣରୁ ମରୁଡ଼ି ଭଳି ସ୍ଥିତି ଉପୁଜିଥିଲା ଯାହା ପରଵର୍ତ୍ତୀ କାଳରେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷରେ ପରିଣତ ହୋଇଯାଇଥିଲା । କିଛି ଗଵେଷକ ଅନୁମାନ କରନ୍ତି ଯେ ୧୮୧୫ରେ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆର ତାମ୍ବୋରା ପର୍ଵତରେ ହୋଇଥିଵା ଭୟଙ୍କର ଆଗ୍ନେୟ ଉଦ୍ଗିରଣ ଯୋଗୁଁ ତତ୍ପରଵର୍ତ୍ତୀ ଵର୍ଷଗୁଡ଼ିକ ଵିଶ୍ଵତାପନ ଯୋଗୁଁ କ୍ରମଶଃ ଉଷ୍ଣ ହୋଇଥିଲା । ହୁଏତ ଏହି କାରଣରୁ ଵର୍ଷ ୧୮୬୬ରେ ସେତେ ଵର୍ଷା ହୋଇପାରିନଥିଲା । ଆଉ କିଛି ଗଵେଷକ ୧୮୬୬ ମସିହାରେ ଵର୍ଷା ନହେଵା ପଛରେ el nino ଜଳଵାୟୁ ଵିପର୍ଯ୍ୟୟ ଚକ୍ରର ହାତ ଥିଵା ମଧ୍ୟ ଅନୁମାନ କରନ୍ତି । ଉଲ୍ଲେଖଯୋଗ୍ୟ ଯେ ୧୯୯୯ ଵାତ୍ୟା ଏଲ୍ ନିନୋ ପ୍ରାଵଲ୍ୟ ଵର୍ଷରେ ଘଟିଥିଲା । ସେ ଯାହାହେଉ ମାନଵ ହସ୍ତକ୍ଷେପ ପୂର୍ଵରୁ ଯେ ପ୍ରାକୃତିକ କାରଣରୁ ଲୋକେ ପ୍ରଥମେ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଜଳ ନପାଇ ହନ୍ତସନ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ସେକଥା ଫକୀରମୋହନଙ୍କ ଆତ୍ମଜୀଵନୀରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ବନ୍ଦୀର ଆତ୍ମକଥାରେ ଉତ୍କଳମଣି ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସ ଓଡ଼ିଶାରେ ଵନ୍ୟା ଓ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଯୋଗୁଁ କେମିତି ଲୋକେ ସବୁବେଳେ ହନ୍ତସନ୍ତ ହେଉଥିଲେ ସେକଥା ଵର୍ଣ୍ଣନା କରିଯାଇଛନ୍ତି ...

“ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଵନ୍ୟାର ଚିର ସହଚର, ଏକ ପଛେ ଅନ୍ୟ ଆସେ ନିରନ୍ତର ।

ସହି ସହି ଵନ୍ୟା-ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ-ପ୍ରହାର ଉତ୍କଳର କେତେ ପଲ୍ଲୀ ଛାରଖାର ।

କେତେ ଗ୍ରାମ ଶୂନ୍ୟ, କେତେ ଘର ଖାଲି, କେତେ ଶସ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରେ ପୂରିଅଛି ବାଲି;

ନିରାଶା ଆତଙ୍କେ ପ୍ରଜା ଅଵସନ୍ନ, ମରୁଛନ୍ତି କେତେ ନ ପାଇଣ ଅନ୍ନ ।”

ଵାସ୍ତଵିକ ଯେବେ ଯେବେ ପ୍ରାକୃତିକ ଵିପର୍ଯ୍ୟୟ ଘଟେ, ଶତ୍ରୁ ଆକ୍ରମଣ ଯୋଗୁଁ ଯୁଦ୍ଧ ଲାଗିଯାଏ,ମହାମାରୀ ଵ୍ୟାପେ ସେବେ ସେବେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଦେଖାଦିଏ । ପରାଧୀନତ୍ଵର ଶିକୁଳିରେ ବନ୍ଧା ଓଡ଼ିଶା ମଧ୍ୟ ମୋଗଲ ମରାଠା ଓ ଇଂରେଜୀ ଶାସନ କାଳରେ ଅନେକ ଥର ଵନ୍ୟା ଵାତ୍ୟାର ଦାଉ ସହିଛି ଓ ନିଜର ସନ୍ତାନ ସନ୍ତତି ହରାଇଛି । ତେବେ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଓଡ଼ିଶାରେ ଯେତେ ଯେତେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଵନ୍ୟା ଵାତ୍ୟା ଆଦି ଘଟିଛି ତନ୍ମଧ୍ୟରେ ନଅ ଅଙ୍କ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଯୋଗୁଁ ସର୍ଵାଧିକ ଲୋକେ ମରିଛନ୍ତି ଏଵଂ ଏକ ଶତାବ୍ଦୀରୁ ଅଧିକ ସମୟକାଳ ଧରି ଓଡ଼ିଆ ଲୋକଙ୍କୁ ଏହାର ଦୁଷ୍ପରିଣାମ ଭୋଗିଵାକୁ ପଡ଼ିଛି । 

ବାଲେଶ୍ୱରର ଜିଲ୍ଲା ସ୍କୁଲରେ ଶିକ୍ଷକତା କରୁଥିଵା ସମୟରେ ଫକୀରମୋହନ ୧୯୬୬ ମସିହାର ନଅ ଅଙ୍କ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷକୁ ଅତି ନିକଟରେ ଦେଖିଥିଲେ ତେଣୁ ସେ ତାଙ୍କ ଆତ୍ମଜୀଵନୀରେ ତତ୍କାଳୀନ ସମାଜରେ ଏହାର କିପରି ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାଵ ପଢ଼ିଥିଲା ତହିଁର ଅତି ଭାଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଵର୍ଣ୍ଣନା କରିଅଛନ୍ତି। ଫକୀରମୋହନ ଲେଖଛନ୍ତି ସେତେବେଳେ “ଦିନ ମଜୁରିଆ ମୂଲିଆଗୁଡ଼ାକ କଂସା ପିତ୍ତଳ ଯାହା ଖଣ୍ଡେ ଖଣ୍ଡେ ଥିଲା ବିକିଦେଇ ଯେତେ ଦିନ ଚଳିଲା ଚଳିଲେ । କାର୍ତ୍ତିକ ଶେଷ ସରିକି ଯାହାକୁ ଯେଉଁ ବାଟ ଦିଶିଲା ଘରୁ ବାହାରି ଚାଲିଗଲେ । ସ୍ତ୍ରୀ ପୁରୁଷ, ବାପ ପୁଅ କାହାରି ସହିତ କାହାରି ଭେଟ ନାହିଁ । ଦୁଆର ଦୁଆର ବୁଲି ବୁଲି ଭିକ ମାଗୁଥାନ୍ତି । କାହାଘରେ ଚାଉଳ ଅଛି ଯେ ଭିକ ଦେଵ । ଚାଷବନ୍ଦି ଲୋକେ ଅଵସ୍ଥାନୁସାରେ ପ୍ରଥମେ

କଂସା-ପିତ୍ତଳ, ଗୋରୁଗାଈ, ସୁନାରୂପା ଯାହା ଘରେ ଯାହା ଥିଲା ବିକିବାକି ମାଘ ଫଗୁଣ ଯାଏ ଦାନ୍ତ କାମୁଡ଼ି ଘରେ ପଡ଼ି ରହିଲେ । ସେ ସମୟରେ ବଳଦ ଗୋଟାକର ଦାମ ଧାନ ଗୌଣିକ ଠାରୁ ଚାରି ପାଞ୍ଚ ଗୌଣି, ଗାଈଟାର ଦାମ ଧାନ ଗୌଣିଏ ଦୁଇଗୌଣି । ସୁନା ରୁପା ଓଜନ କରିଵାକୁ ନିକ୍ତି ତୌଲ ନାହିଁ, ପୁଣି ନିକ୍ତି ଖୋଜିଵାକୁ ତର ସହୁନାହିଁ । ଦରଦାମ ବୁଝୁଛି କିଏ ? ଯେତେ ଗୌଣି ଧାନ ଵା ଚାଉଳ ଦେବୁ ଦେ । ଅନେକ ମଧ୍ୟଭଳି ଲୋକେ ଟଙ୍କା ଅଣ୍ଟାରେ ଖୋସି ଗାଁ ଗାଁ କରି ଧାନ ଚାଉଳ ଖୋଜି ବୁଲୁଥାନ୍ତି । ଧାନ ତ ନାହିଁ, ଯାହାର ଯାହାର ଵା ଥିଲା ଲୁଚାଇ ଦେଲେଣି । ଫଗୁଣ ସରିକି ଚାଷବନ୍ଦି ଲୋକ ଅଧିକାଂଶ, କାରିଗର ଶ୍ରେଣୀର ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତେ କୁଆଡ଼େ ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ ହୋଇ ବୁଣି ପଡ଼ିଲେଣି । ଘାସପତ୍ର ଯେ ଯାହା ପାଇଲା ଚୋବାଉଥାଏ । ତେନ୍ତୁଳି ଗଛରେ କଅଁଳିଆ ପତ୍ର ବାହାରିଵାରୁ ଗୋଟାଏ ଗୋଟାଏ ଗଛରେ ଦଶ କୋଡ଼ିଏ ଜଣ ଲେଖାଏଁ ଚଢ଼ି ମାଙ୍କଡ଼ ପରି ପତ୍ର ସବୁ ଖୁଣ୍ଟି ଖୁଣ୍ଟି ଖାଉଥାନ୍ତି । ଯେଉଁ ଲୋକକୁ ଅନାଅ, ହାଡ଼ ଆଉ ଚମ, ଆଖି ଭିତରକୁ ପଶିଗଲାଣି । ଅନେକ ଭଲ ଭଲ ଘର ଯୁଵତୀ ବୋହୂ ଝିଅ ଦୁଇ ତିନି ହାତ ଲମ୍ବ ଶହେ ଗଣ୍ଠିଳା କନା ଖଣ୍ଡେ ଖଣ୍ଡେ ଅଣ୍ଟାରେ ଭିଡ଼ି ଦେଇ ଦାଣ୍ଡେ ଦାଣ୍ଡେ ବୁଲୁଥାନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କର ମାତୃଚିହ୍ନ ଚର୍ମ ଦୁଇଖଣ୍ଡ ଛାତିରେ ଝୁଲୁଥାଏ । କାହାରି କାହାରି କୋଳରେ ଅସ୍ଥି ଚର୍ମମୟ ପିଲା ସେହି ଚର୍ମମୟ ସ୍ତନଟି ମୁହଁରେ ଦେଇ ଝୁଲି ପଡ଼ିଥାଏ । ଶିଶୁଟା ମୃତ କି ଜୀଵିତ ଚିହ୍ନି ହେଉ ନ ଥାଏ । ମା’ଟା ପ୍ରାଣପଣରେ ଛୁଆଟାକୁ ଯାବୁଡ଼ି ଧରିଥାଏ । ଚୈତ୍ରଠାରୁ କ୍ରମଶଃ ମୃତ୍ୟୁସଂଖ୍ୟା

ବଢ଼ିଵାକୁ ଲାଗିଲା,ଦାଣ୍ଡରେ,ଘାଟରେ,ବଣରେ,ପୋଖରୀ ତୁଠରେ ଯହିଁ ଦେଖିଵ ମଡ଼ା ପଡ଼ି ରହିଥାନ୍ତି ।”

ଆହା ! ସେ ସମୟରେ ଓଡ଼ିଆ ଲୋକମାନଙ୍କର ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଯୋଗୁଁ ଯେଉଁ ଦୁର୍ଗତି ହୋଇଥିଲା ତାହା ଫକୀରମୋହନଙ୍କ ଆତ୍ମଜୀଵନୀରୁ ପଢ଼ିଲେ ସ୍ଵତଃସ୍ପୃତ ଭାବେ ଆଖି ଛଳ ଛଳ ହୋଇଯାଏ । ନିଜ ଯୁଵାଵସ୍ଥାରେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷର ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷଦର୍ଶୀ ହୋଇନଥିଲେ ଫକୀରମୋହନ କ'ଣ ତତ୍କାଳୀନ ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ଦୁରଵସ୍ଥାର ଏତାଦୃଶ ଭାଵପୂର୍ଣ୍ଣ ଵର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିଥାନ୍ତେ ? 

ସେହି ଦିନିଆ Thomas Edward Ravenshaw ନାମକ ଜଣେ ଇଂରେଜ ଵ୍ୟକ୍ତି ଓଡ଼ିଶାର ନୂତନ କମିଶନର ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ । ତାଙ୍କ ଓଡ଼ିଶା ଆସିଵାକୁ ସତେ ଅଵା କାଳ ଅନାଇ ବସିଥିଲା । ତେବେ ଫକୀରମୋହନ ଏହାଙ୍କୁ ଉତ୍କଳର ପରମବନ୍ଧୁ ପରମସହାୟ ବୋଲି ଇତ୍ୟାଦି ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି । 

ସେହି ଵର୍ଷ ସେପ୍ଟେମ୍ବର କି ଅକ୍ଟୋବର ମାସରେ ଗବର୍ଣ୍ଣମେଣ୍ଟରୁ କମିଶନର ରେଭେନ୍ସାଙ୍କ ପାଖକୁ ଚିଠି ଆସିଲା । ଫକୀରମୋହନ ସେନାପତିଙ୍କ ଆତ୍ମଜୀଵନୀ ଅନୁସାରେ ଉକ୍ତ ଚିଠିରେ ଲେଖାଥିଲା —“ଅନାଵୃଷ୍ଟି ହେତୁରୁ ଓଡ଼ିଶାରେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଉପସ୍ଥିତ ହେଵାର ଖୁବ୍ ସମ୍ଭାଵନା । ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ରକ୍ଷା ନିମନ୍ତେ ଗଵର୍ଣ୍ଣମେଣ୍ଟଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ କୌଣସି ପ୍ରକାର ଉପାୟ ଵିଧାନ କରାଯିଵାର ଆଵଶ୍ୟକ କି ନା ? ଯଦି ପ୍ରୟୋଜନ ହୁଏ, କି ପ୍ରକାର ଉପାୟ ଵିଧାନ କରାଯାଇପାରେ ?”

କମିଶନର ରେଭେନ୍ସା ତ ଓଡ଼ିଶାରେ ନୂଆ ନୂଆ ନିଯୁକ୍ତି ପାଇଥାନ୍ତି ତେଣୁ ସେ ଓଡ଼ିଶାର ସମାଜ ଓ ସମସ୍ୟା ସମ୍ବନ୍ଧରେ ସେତେଟା ଜାଣିନଥିଵା ସ୍ଵାଭାଵିକ କଥା । ତେବେ ଫକୀରମୋହନଙ୍କ ଆତ୍ମଜୀଵନୀରୁ ଜଣାଯାଏ ଯେ ଗଵର୍ଣ୍ଣମେଣ୍ଟଙ୍କ ଚିଠି ଵିଷୟରେ ଆଲୋଚନା ପାଇଁ ରେଭେନ୍ସା ସାହେଵ ଓଡ଼ିଶାରେ କାମ କରୁଥିଵା ସିରସ୍ତଦାର ଓ ପେସ୍କାର ଆଦି ସରକାରୀ କର୍ମଚାରୀଙ୍କର ଏକ ସଭା ବସାଇଥିଲେ । ଏହି ସଭାରେ କେମିତି ମନ୍ଥରା ଶକୁନି ଭଳି ରାଜକର୍ମଚାରୀମାନେ ଭୁଲ୍ ତଥ୍ୟ ଦେଇ କମିଶନରଙ୍କୁ ଠକିଵା ସହିତ ଓଡ଼ିଆ ଜାତିକୁ କାଳ ମୁଖରେ ଫୋପାଡ଼ି ଦେଇଥିଲେ ତାହା ଫକୀରମୋହନଙ୍କ ଆତ୍ମଜୀଵନୀରେ ସାମାନ୍ୟ ଵ୍ୟଙ୍ଗାତ୍ମକ ଢଗରେ ଲେଖା ହୋଇଛି “ଗଵର୍ଣ୍ଣମେଣ୍ଟଙ୍କ ଚିଠିର ଉତ୍ତର ଦେଵା ସକାଶେ କମିଶନର ସାହେବ କଚେରିର ସମସ୍ତ ଅମଲାଙ୍କୁ ବସାଇ ପରାମର୍ଶ କରିଵାକୁ ଲାଗିଲେ । ସିରସ୍ତାଦାର ଦୁଇଜଣ କହିଲେ,“ଓଡ଼ିଶାରେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ପଡ଼ିଵ– ପଡୁ; କିଛି ଚିନ୍ତା ନାହିଁ । ମଫସଲର ଜମିଦାର ମହାଜନମାନଙ୍କ ଘରେ ଯଥେଷ୍ଟ ଧାନ ମହଜୁଦ ଅଛି, ସେଥିରେ ଵର୍ଷକ ଚଳି ଯାଇପାରେ ।” ସିରସ୍ତାଦାରମାନେ ଯେ ସ୍ଥଳରେ ଏକଥା କହି ସାରିଲେଣି,

ସେମାନଙ୍କର ମନୋରଞ୍ଜନ ସକାଶେ ପେସ୍କାରମାନଙ୍କର ତ କିଛି ବଢ଼ାଇ କହିଵା ଉଚିତ । କମିଶନରୀ ପେସ୍କାର କହିଲେ, ‘ଗୋପାଳପୁର ମୌଜାର ଜମିଦାର ଘରେ ଦଶଟା ମରେଇରେ ପଚାଶ ହଜାର ଛେଲା ଧାନ ମହଜୁଦ୍ ଅଛି; ତାହାଛଡ଼ା ହଜାର ହଜାର ଛେଲା ଧାନ ଖଣି ପଡ଼ିଛି । ଭୀମପୁର ଶାମ ସାହୁ ଘରୁ ନିକୁଛରେ ଚାଳିଶ ହଜାର

ଛେଲା ଧାନ ବାହାରିଵ । ଏହାଛଡ଼ା ଫି' ଗାଁରେ ଛୁଟକୁରିଆ ମହାଜନମାନଙ୍କ ଘରେ ଧାନ ତ ପୂରି ରହିଛି । କେଵଳ ଏମାନେ ମରେଇ ଫିଟାଇ ଦେଲେ ଓଡ଼ିଶାକୁ ଦୁଇମାସ ସମ୍ଭାଳି ନେବେ ।’ ପଲିଟିକେଲ ଇଲାକା ପେସ୍କାର ବାବୁ ପଚାଶ ହଜାର ଛେଲାରୁ ଉଠି ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଛେଲା ଧାନ ଲୋକମାନଙ୍କ ଘରେ ଥିଵାର ହିସାବ ଦେଲେ । ଆଉ ତଳ ଅମଲାମାନେ ଯେଉଁ ହିସାବ ଦେଲେ, ସେଥିରୁ ଜଣାଗଲା,

ଓଡ଼ିଶାରେ ଅସୀମ ଧାନ ମହଜୁଦ ଅଛି, ସେଥ‌ିରେ ଵର୍ଷକ ରକ୍ଷା ପାଇପାରେ । କମିଶନର ସାହେବ ଗଵର୍ଣ୍ଣମେଣ୍ଟଙ୍କୁ ଲେଖିଲେ,

‘ଓଡ଼ିଶାରେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ପଡ଼ିପାରେ; ମାତ୍ର ଦେଶ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକ ଧାନ ମହଜୁଦ ଅଛି, ସେଥିରେ ଵର୍ଷକ ଚଳିଯାଇ ପାରିଵ ।”

କହିଵା ବାହୁଲ୍ୟ ସେତେବେଳେ ଓଡ଼ିଶାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଵା ଅଧିକାଂଶ ରାଜକର୍ମଚାରୀମାନେ ଅଣଓଡ଼ିଆ ହିଁ ଥିଲେ ତେଣୁ ସେମାନେ ଭଲା ଓଡ଼ିଆ ଲୋକେ ମରିଗଲେ କାହିଁକି ଚିନ୍ତା କରନ୍ତେ ? ଵରଂ ଓଡ଼ିଆ ଲୋକେ ମରିଗଲେ ତାଙ୍କ ଘର ବିଲ ବାଡ଼ି ଅକ୍ତିଆର କରିନେଵାକୁ ଏହି ତଥାକଥିତ ରାଜକର୍ମଚାରୀମାନେ ଅଧିକ ଶ୍ରେୟସ୍କର ମଣିଛନ୍ତି ତେଣୁ ବହୁତ ସମ୍ଭଵ ସେମାନେ କମିଶନରଙ୍କୁ ଓଡ଼ିଶାରେ ଯଥେଷ୍ଟ ଧାନ ଥିଵା ଆଦି ମିଥ୍ୟା କଥା କହିଛନ୍ତି । ଓଡ଼ିଶାରେ ସେସମୟର ଅନେକ ରାଜକର୍ମଚାରୀମାନେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଭୂଭାଗ ମାଡ଼ି ବସିଥିଲେ ସେଥିପାଇଁ ତ ଆଜି ଓଡ଼ିଶାର ଅନେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ସେହି ଅଣଓଡ଼ିଆଙ୍କ ଵଂଶୋଦ୍ଭଵ ବଡ଼ ବଡ଼ ବଙ୍ଗଳାରେ ରହୁଛନ୍ତି ଆଉ ଶହେରୁ ଅଧିକ ଵର୍ଷ ରହି ବି ନିଜକୁ ଓଡ଼ିଆ ବୋଲି ପରିଚୟ ଦେଵାକୁ କୁଣ୍ଠାବୋଧ କରୁଛନ୍ତି । 

ଅସ୍ତୁ ଫକୀରମୋହନ ସେନାପତି କମିଶନର ରେଭେନ୍ସା ସାହେବ କ'ଣ ଭୁଲ୍ କରିଵା ଯୋଗୁଁ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷରେ ଲକ୍ଷାଧିକ ଜନହାନୀ ହୋଇଥିଲା ସେକଥା ଲେଖିଵାକୁ ଭୁଲିଯାଇନାହାନ୍ତି,ସେ ଲେଖିଛନ୍ତି —“କମିଶନର ସାହେବ ବଡ଼ ଭୁଲ୍ କଲେ,ଓଡ଼ିଶାରେ ପ୍ରକୃତ ଏତେ ଧାନ ମହଜୁଦ୍ ଅଛି କି ନାହିଁ, କଥାଟା ଭଲରୂପେ ତଦାରଖ କରିଵା; ପୁଣି ଯେଉଁମାନଙ୍କ ଘରେ ଧାନ ମହଜୁଦ୍ ଅଛି, ସାଧାରଣ ସଙ୍କଟ ସମୟରେ ସେମାନେ ସେହି ଧାନ ଵିକ୍ରୟ ଵା ଵିତରଣ କରିବେ କି ନାହିଁ, କଥାଟା ଭଲରୂପେ ତଦନ୍ତ କରି ଗଵର୍ଣ୍ଣମେଣ୍ଟଙ୍କୁ ଜଣାଇଵା ଉଚିତ ଥିଲା । ମାତ୍ର ଉତ୍କଳରୁ ୩୦ ଲକ୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମହାପ୍ରାଣୀ ଵିନାଶ ଯିଵା ଏଵଂ ସମସ୍ତେ ଲଣ୍ଡଭଣ୍ଡ ହେଵାର ଯେମନ୍ତ ଵିଧିର ଵିଧାନ । ଏ ସ୍ଥଳରେ କମିଶନରଙ୍କୁ ସୁବୁଦ୍ଧି ଆସିଵ କାହୁଁ ?”

ରାଜ୍ୟରେ ସମସ୍ୟା ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ ତହିଁର ସମାଧାନ ପ୍ରଶାସନ ଓ ପ୍ରଶାସକର ପରମ କର୍ତ୍ତଵ୍ୟ । କିନ୍ତୁ ସେତେବେଳର ସଂଖ୍ୟାଗରିଷ୍ଠ ଅଣଓଡ଼ିଆ ସିରସ୍ତଦାର,ପେସ୍କାର ଓ ପଲ୍ଟିକାଲ୍ ଏଜେଣ୍ଟମାନଙ୍କ କଥାକୁ ଆଖିବୁଜି ଵିଶ୍ଵାସ କରି ତଥା ସ୍ଵୟଂ ତୃଣମୂଳ ସ୍ତରରେ ଓଡ଼ିଆ ଓ ଓଡ଼ିଶାର ସମସ୍ୟାକୁ ନଜାଣି ନୂଆ ନୂଆ ଓଡ଼ିଶାକୁ କମିଶନର ହୋଇ ଆସିଥିଵା ଥୋମସ୍ ଏଡୱର୍ଡ୍ ରେଭେନ୍ସା ଯୋଉ ଭୁଲ୍ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ନେଲେ ସେଥିପାଇଁ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ପ୍ରାଣହାନୀ ଘଟିଲା । ଜଣେ ଇଂରେଜ ସରକାରୀ ଵ୍ୟକ୍ତି ହୋଇ ବି ରେଭେନ୍ସାଙ୍କ ଭୁଲ୍ କ'ଣ ଥିଲା ତଥା ସେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ କାଳରେ କ'ଣ କରିଵା ଉଚିତ ଥିଲା ତାହା ଫକୀରମୋହନ ତାଙ୍କ ଆତ୍ମଜୀଵନୀରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି । ପ୍ରକୃତ ପକ୍ଷେ ଦେଖିଵାକୁ ଗଲେ ପ୍ରବନ୍ଧରେ ରେଭେନ୍ସାଙ୍କ ଉଲ୍ଲେଖ ସମୟରେ ପ୍ରଶଂସା ସୂଚକ ଉପମା ଦ୍ଵାରା ସମ୍ବୋଧନ କରି ଶେଷରେ ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଭୁଲ୍ କ'ଣ ଜଣାଇ ଦେଵା ଭଳି ଦୁଃସାହସିକ କାର୍ଯ୍ୟ ଫକୀରମୋହନ ସେନାପତି କରିଯାଇଛନ୍ତି ‌।

ସରକାର ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ କି ନକରନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଶାରେ ଏଣେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କର ଜଳ ଅନ୍ନ ଅଭାଵରୁ ପ୍ରାଣଵାୟୁ ଉଡ଼ି ଯାଉଥାଏ । ସେ ସମୟର ସାମାଜିକ ଚିତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରିଵାକୁ ଯାଇ ଫକୀରମୋହନ ତାଙ୍କ ଆତ୍ମଜୀଵନୀରେ ଲେଖିଛନ୍ତି —

“ଫଗୁଣ ଆରମ୍ଭଠାରୁ ଲୋକେ ମରିଵାର ଆରମ୍ଭ ହେଲା । ମୃତ୍ୟୁସଂଖ୍ୟା ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼ିଵାକୁ ଲାଗିଲା । ବାଟ ଘାଟ ତୋଠ ପଡ଼ିଆ ଅରଣ୍ୟ ଯେଉଁଠାକୁ ଯାଅ,ସେଠାରେ ମଡ଼ା ପଡ଼ିଥିଵାର ଦେଖିଵ । କ୍ରମଶଃ ମୃତ ଶରୀରରେ ଦେଶଟା ଯେମନ୍ତ ଛାଇ ହୋଇଗଲା । ଚାଉଳର ଦର ହୋଇଗଲା ଟଙ୍କାକୁ ୧୦ ସେର । କେଵଳ ୩/୪ ଦିନ ସକାଶେ ଟଙ୍କାକୁ ୩ ସେର ହୋଇଥିଲା, ତାହା ମଧ୍ୟ ସହର ମଧ୍ୟରେ ମିଳିଲା ନାହିଁ । ୩/୪ ଦିନ ଉତ୍ତାରେ ରେଙ୍ଗୁନରୁ ଚାଉଳ ଆସିଵାରୁ ଯେଉଁ ଦଶକୁ ସେହି ଦଶସେର ହୋଇଗଲା । ସହର ମଧ୍ୟରେ କିଣିଵାକୁ କଷ୍ଟରେ ଯାହା କିଛି କିଛି ମିଳୁଥିଲା, କିନ୍ତୁ ମଫସଲରେ ଏକାବେଳକେ ଦୁଷ୍ଟ୍ରାପ୍ୟ । ମଫସଲରେ ଯେଉଁ ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କ ଘରେ ଧାନଚାଉଳ ଥିଲା, ସେମାନେ ଲୁଚାଇ ଦେଲେ; ଅଧିକାଂଶ ଲୋକେ ଘର ମଧ୍ୟରେ ଗାତ ଖୋଳି ପୋତି ପକାଇଲେ । ଯେଉଁସବୁ ଲୋକେ ଶସ୍ତା ପାଇ ପରକୁ ପଲ ଗାଈଗୋରୁ କିଣିଥିଲେ, ନିତାନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର ଵିଷୟ, ସେହିଵର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ସେ ସମସ୍ତ କିଣା ଗୋରୁ ତ ମଲେ,ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ମହାଜନମାନଙ୍କ ଘରେ ନିଜର ଯେଉଁ ଗୋରୁ ଗାଈଥିଲେ, ସେ ଗୁଡ଼ାକ ମଧ୍ୟ ମରି ଗଲେ । ଏ

ସମସ୍ତ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଵିଷୟ, ଅଵିଶ୍ଵାସର କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ । ଯେଉଁସବୁ ଧାନୁଆ ମହାଜନ ଧାନ ବିକି ଘରେ ଟଙ୍କା ପୋତି ପକାଇଥଲେ, ସେ ସମସ୍ତ ଟଙ୍କା ସୁନା କାହିଁ ଉଭେଇ ଗଲା । ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ପୂର୍ଵଵର୍ଷ ଧାନ ଟଙ୍କାକୁ ବାଲେଶ୍ୱରୀ ଓଜନରେ ପ୍ରାୟ ଦେଢ଼ଶ ସେର ଏଵଂ ଚାଉଳ ଟଙ୍କାକୁ ଦେଢ଼ ମହଣ ଥିଲା । ସେହି ଚାଉଳ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଵର୍ଷ ଟଙ୍କାକୁ ଦଶସେର ହିସାବରେ ବିକ୍ରୀ ହେଵାର ଏପରି ଦୁର୍ଯୋଗ ଘଟିଥିଲା । କେଵଳ ତାହା ନୁହେଁ – ଗତ ପୂର୍ଵ ପାଞ୍ଚ ସାତ ଵର୍ଷଠାରୁ ଚାଉଳ ବାଲେଶ୍ଵରୀ ୧୦ ସେର ହିସାବରେ ବିକ୍ରି ହୋଇ ଆସୁ ଅଛି । ତେବେ ଦୁର୍ଯୋଗ ଘଟୁ ନାହିଁ କି ସକାଶେ ? ଵର୍ତ୍ତମାନ ପୂର୍ଵଠାରୁ ଟଙ୍କା ଖୁବ୍ ସୁଲଭ । ସମସ୍ତଙ୍କ ହାତରେ ଟଙ୍କା, ଚାଉଳ ସର୍ଵତ୍ର ସୁପ୍ରାପ୍ୟ । ଟଙ୍କା ଦେଲେ ଯେତେବେଳେ ଯେତେ ଇଛା ଧାନ ଚାଉଳ ପାଇ ପାରିଵ । ସେ ସମୟରେ ଚାଉଳ ଓ ଟଙ୍କା ଉଭୟ ଦୁର୍ଲ୍ଲଭ ଥିଲା । ସହସା ଵିଦେଶରୁ ଅଣାଇଵାର ଉପାୟ ମଧ୍ୟ ନଥଲା ।” 

ତେବେ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠେ ଓଡ଼ିଶାରେ ଚାଉଳ ଅଭାଵ କାହିଁକି ହେଲା ? ଯଦି ଗୋଟିଏ ଵର୍ଷ ଵର୍ଷା ହେଲା ନାହିଁ ତେବେ ପୂର୍ଵ ଵର୍ଷର ଚାଉଳ କୁଆଡେ଼ ଗଲା ? ଅନ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଚାଉଳ କାହିଁକି ଆସିଲା ନାହିଁ? 

The Case for India(New York. 1930 p.50-53)” ରେ Will Durant Simon ଓ Schuster କାହିଁକି ବ୍ରିଟିଶ୍ ଶାସନ କାଳର ଭାରତରେ ଦଶରୁ ଅଧିକ ବଡ଼ ବଡ଼ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ପଡ଼ିଥିଲା ତାହାର କାରଣ ଦର୍ଶାଇ କହିଥିଲେ 

“We can now understand why there are famines in India. Their cause, in plain terms, is not the absence of food, but the inability of the people to pay for it. It was hoped the railways would solve the problem...the fact that the worst famines have come since the building of the railways...behind all these, as the fundamental source of the terrible famines in India, lies such merciless exploitation, such unbalanced exploitation of goods, and such brutal collection of high taxes in the very midst of famine....(ଵର୍ତ୍ତମାନ ଆମେ ବୁଝିପାରୁଛୁ ଯେ ଭାରତରେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ କାହିଁକି ହୁଏ । ସରଳ ଭାଷାରେ କହିଵାକୁ ଗଲେ ଏହାର କାରଣ ଖାଦ୍ୟର ଅଭାବ ନୁହେଁ, ଵରଂ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ଟଙ୍କା ହିଁ ନାହିଁ । ଆଶା କରାଯାଉଥିଲା ଯେ ରେଳବାଇ ଏହି ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ କରିଵ କିନ୍ତୁ ରେଳ ନିର୍ମାଣ ପରଠାରୁ ଭାରତରେ ସବୁଠାରୁ ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଭିକ୍ଷମାନ ଘଟିତ ହୋଇଛି ‌‌। ଭାରତରେ ଏକାଧିକ ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଭିକ୍ଷର ଉତ୍ସ ହେଲା ଇଂରେଜମାନଙ୍କର ନିଷ୍ଠୁର ଶୋଷଣ, ସାମଗ୍ରୀର ଅସନ୍ତୁଳିତ ଦୋହନ ଏଵଂ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ପଡ଼ିଥିଲାବେଳେ ନିଷ୍ଠୁର ଉଚ୍ଚ କର ଆଦାୟ।)

ସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ ଇଂରେଜ ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ଲୋକଙ୍କଠାରୁ ଅସନ୍ତୁଳିତ ଶସ୍ୟାଦି ଦରଵ, ସବୁ ଵର୍ଷ କର ଆକାରରେ ଆଦାୟ କରାଯାଉଥିଲା ଏଵଂ ଏହି ନୀତି ୧୮୬୬ର ଉତ୍ତପ୍ତ ଵର୍ଷାହୀନ ଵର୍ଷରେ ଓଡ଼ିଆ ଜାତି ପାଇଁ ଘାତକ ହୋଇଗଲା । 

ଜାନୁଆରୀ ଫେବୃୟାରୀରେ ଓଡି଼ଶାରେ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହେଵାରୁ ସମ୍ଭଵତଃ ରେଭେନ୍ସା ନିଜ ଭୁଲ୍ ବୁଝିପାରିଲେ ଏଵଂ ଚାଉଳ ପାଇଁ ଗଵର୍ଣ୍ଣମେଣ୍ଟଙ୍କ ପାଖକୁ ଟେଲିଗ୍ରାମ୍ ଲେଖିଲେ । ମାତ୍ର ଟେଲିଗ୍ରାମ୍ ଯୋଗେ ଉଚ୍ଚ ପଦାଧିକାରୀଙ୍କର ଉତ୍ତର ଆସିଲା “ତୁମ୍ଭେ ଚାଉଳ ପଠାଇଵା ସକାଶେ ଟେଲିଗ୍ରାମ କରି ଅଛ । ମାତ୍ର ଟେଲିଗ୍ରାମରେ ଚାଉଳ ପଠା ଯାଇ ନ ପାରେ ।”

ଓଡ଼ିଶାରେ ନଅ ଅଙ୍କ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଇଂରେଜ ସରକାରଙ୍କର ପୁରାତନ ଅର୍ଥନୈତିକ ପଦ୍ଧତି ଅନୁକରଣ ଯୋଗୁଁ ଘଟିଛି ତଥା ଓଡିଶା ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ପାଇଁ ବଙ୍ଗର ତତ୍କାଳୀନ Lieutenantଙ୍କୁ ଦାୟୀ କରି ୟୁନାଇଟେଡ଼ କିଙ୍ଗଡମର ଭୂତପୂର୍ଵ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ Viscount Cranborne ଦୁଇ ଅଗଷ୍ଟ ୧୮୬୭ରେ House of Commonsରେ ଭାଷଣ ଦେଇ କହିଥିଲେ “The Lieutenant Governor of Bengal was to the fullest extent responsible for not having made any preparation against the famine. ... The doctrines of political economy had been worshipped as a sort of "fetish" by officials who, because they believed that in the long run supply and demand would square themselves, seemed to have utterly forgotten that human life was short, and that men could not subsist without food beyond a few days. They mechanically left the laws of political economy to work themselves out while hundreds of thousands of human beings were perishing from famine.(ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ବିରୋଧରେ କୌଣସି ପ୍ରସ୍ତୁତି ନକରିଵା ପାଇଁ ବଙ୍ଗଳାର Lieutenant ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦାୟୀ ଥିଲେ। ... ରାଜନୈତିକ ଅର୍ଥନୀତିର ନୀତିଗୁଡ଼ିକୁ କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ ଏକ ପ୍ରକାର "ମୂର୍ତ୍ତି" ଭାବରେ ପୂଜା କରୁଥିଲେ, କାରଣ ସେମାନେ ଵିଶ୍ୱାସ କରୁଥିଲେ ଯେ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଯୋଗାଣ ଓ ଚାହିଦା ଆପଣାଛାଏଁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯିଵ,ମନେହୁଏ, ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଭୁଲି ଯାଇଛନ୍ତି ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଜୀଵନ ଛୋଟ ଏଵଂ ମନୁଷ୍ୟ କିଛି ଦିନରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଖାଦ୍ୟ ବିନା ବଞ୍ଚିପାରିଵ ନାହିଁ । ହଜାର ହଜାର ଲୋକ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷରେ ମରୁଥିଵା ବେଳେ ସେମାନେ ରାଜନୈତିକ ଅର୍ଥନୀତର ନିୟମଗୁଡ଼ିକୁ ଆପଣାଛାଏଁ କାମକରିଵାକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇଥିଲେ।)”

ତେଣୁ ଏକଥା ସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ ଇଂରେଜମାନଙ୍କର ସେତେବେଳର ଉଦାସୀନତା ଯୋଗୁଁ ଓଡ଼ିଶାରେ ଲକ୍ଷାଧିକ ଲୋକ ମରି ହଜିଗଲେ । 

ହେଲେ ଯେତେବେଳେ ନେଡ଼ିଗୁଡ଼ କହୁଣୀକୁ ବୋହିଗଲା ଭଳି ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ମୃତକଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ବଢ଼ିଵାରୁ ଚାରିଆଡ଼ୁ ଚାପ ପାଇ ଇଂରେଜ ସରକାର ରିଲିଫ ସାହାଯ୍ୟ ପଠାଇଵାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲା । ସେତେବେଳେ ସ୍ଥଳପଥରେ ରିଲିଫ୍ ପଠେଇଵା ସହଜସାଧ୍ୟ ନଥିଲା ତେଣୁ ଜଳପଥ ଦେଇ ରିଲିଫ୍ ପଠାଗଲା । ଫକୀରମୋହନ ଏ ଵିଷୟରେ ଲେଖିଛନ୍ତି — “ଵର୍ତ୍ତମାନ କଲିକତାଠାରୁ ପୁରୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେଉଁ ସୁନ୍ଦର ଟ୍ରଙ୍କ ରୋଡ଼ ଵା ବଡ଼ଦାଣ୍ଡ ଦେଖୁଅଛ ସେ ସମୟରେ ସେଥିର ଚିହ୍ନ ମାତ୍ର ଗୋହିରିସ୍ଵରୂପ ଥିଲା । ତାହା ପୁଣି ଅରଣ୍ୟମୟ ଏଵଂ ଚୋର ଡକାଏତରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ । ସୁତରାଂ ଉପର ଦାଣ୍ଡରେ ଧାନଚାଉଳ ଆସିଵାର ଉପାୟ ନ ଥିଲା । ନିମକ୍ ମାହାଲ ଉଠି ଯାଇଥିଵାରୁ ବାଲେଶ୍ୱରୀ ସାମୁଦ୍ରିକ ଜାହାଜର ଵଂଶ ବିଲୁପ୍ତ ହୋଇଥିଲା । ବାଲେଶ୍ଵରଵାସୀ କଳଜାହାଜ ନାମକ ଗୋଟାଏ ପଦାର୍ଥ ଅଛି ବୋଲି ନାମ ମାତ୍ର ଶୁଣିଥିଲେ । ତଥାପି ଗଵର୍ଣ୍ଣମେଣ୍ଟ

କଲିକତାରୁ ବଡ଼ ବଡ଼ ମନୋହରି ଜାହାଜ ଭଡ଼ା କରି ରେଙ୍ଗୁନ ଓ ବଙ୍ଗଦେଶରୁ ଚାଉଳ ପଠାଇଵାକୁ ଲାଗିଲେ । ସ୍ଥାନେ ସ୍ଥାନେ ଅନ୍ନଛତ୍ର ସରକାର ତରଫରୁ ଫିଟାଗଲା ।”

ସେକାଳର ସରକାରୀ କାଗଜପତ୍ରରୁ ଜଣାଯାଏ ଯେ ଅନ୍ନଛତ୍ର ଖୋଲିଵା ପାଇଁ ଇଂରେଜ ସରକାର ବାହାରୁ ପ୍ରାୟ ୪୦,୦୦୦ ଟନ୍ ଖାଦ୍ୟ ଶସ୍ୟ ମଗାଇଥିଲେ ପୁଣି ଓଡ଼ିଶାକୁ ୯୫୦୦୦୦୦ ଟଙ୍କାର ରିଲିଫ୍ ପାଣ୍ଠି ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଇଥିଲା । କିନ୍ତୁ ଏସବୁ ସରକାରୀ ସାହାଯ୍ୟ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ପଡ଼ିଵାର ଛଅ ସାତ ମାସ ପରେ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଥିଲା । ସେତେବେଳକୁ ଓଡ଼ିଶାର ମହା ମହା ଧନୀ ସୁଦ୍ଧା କାଙ୍ଗାଳି ହୋଇ ଯାଇଥିଲେ ଏଵଂ ସମାଜର ଅତି ଦରିଦ୍ର ଜନ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟରେ ପଡ଼ି ମରି ହଜି ଯାଇଥିଲା । 

ଅନ୍ନସତ୍ର ଶବ୍ଦଟି ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ପାଇଁ ନୂଆ ନୁହେଁ କି ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତିରେ ଵିରଳ ନୁହେଁ। 

ଏ ଦେଶର ରାଜାମାନେ ମନ୍ଦିରନିର୍ମାଣ, ପୁଷ୍କରିଣୀଖନନ, ଅନ୍ନସତ୍ର ଓ ଜଳସତ୍ର ସ୍ଥାପନ, ଧର୍ମଶାଳା, ପାନ୍ଥନିଵାସ ସ୍ଥାପନ ଏଵଂ ପଥପାର୍ଶ୍ୱରେ ଵୃକ୍ଷାଦି ରୋପଣ ପ୍ରଭୃତି ଜନହିତକର କାର୍ଯ୍ୟଦ୍ୱାରା କୀର୍ତ୍ତି ବଢ଼େ ବୋଲି ଵିଚାର କରୁଥିଲେ । ଵୀରତ୍ୱ ପ୍ରକାଶ କରିଵା, ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଵା ପ୍ରଭୃତି ଦ୍ୱାରା ଯଶଃ ହୁଏ ବୋଲି ସେମାନଙ୍କର ଵିଶ୍ବାସ ଥିଲ । ଶାସ୍ତ୍ର କହେ “କୀର୍ତ୍ତି ସତ୍କାର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭଵା ଓ ଯଶଃ ସଦ୍ଗୁଣପ୍ରଭଵା। କୀର୍ତ୍ତି ମରଣାନ୍ତସ୍ଥାୟିନୀ ଓ ଯଶଃ ଜୀଵିତକାଳସ୍ଥାୟୀ ॥” 

ତେଣୁ ରାଜା, ଜମିଦାରମାନେ ବହୁ ପୂର୍ଵରୁ ଏ ଦେଶରେ ଜଳସତ୍ର ଅନ୍ନସତ୍ରର ଆୟୋଜନ କରିଥିଲେ । ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ ଅନଙ୍ଗଭୀମ ଦେଵ ଦଶ ହଜାର ଭରଣ ଧାନ ଅନ୍ନସତ୍ରରେ ଯୋଗାଇଥିଵା ଇତିହାସରୁ ଜଣାଯାଏ । ସାରଳା ମହାଭାରତରେ ବି ଅନ୍ନସତ୍ର ଶବ୍ଦର ପ୍ରୟୋଗ ରହିଛି। 

“ଗ୍ରହ ଶାନ୍ତି ମନ୍ତ୍ର ତହିଂ ପଢନ୍ତି ଗଣକେ ଚାରି ଦ୍ୱାରେ ଅନ୍ନଛତ୍ର ଦିଅନ୍ତି ଯେ ଲୋକେ” । 

ଅତଏଵ ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ପାଇଁ ଅନ୍ନସତ୍ର ନୂଆ ନଥିଲା କିନ୍ତୁ ଊନବିଂଶ ଶତାଦ୍ଦୀର ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ପାଇଁ ଖିରସ୍ତାନୀ ଅନ୍ନସତ୍ର ନିଶ୍ଚୟ ନୂଆ ଥିଲା । 

 

ଯେତେବେଳେ ଗାଆଁର କାଙ୍ଗାଳି ଲୋକେ ସହରରେ ଅନ୍ନସତ୍ର ଲାଗିଛି ବୋଲି ଜାଣିଲେ ସେମାନେ ସହରକୁ ଧାଇଁଲେ କିନ୍ତୁ ଅଧିକାଂଶ ବାଟରେ ମଲେ କିଏ ପହଞ୍ଚି ମଲା ତ ଆଉ କେହି କେହି ଅତିରିକ୍ତ ଅନ୍ନ ଭକ୍ଷଣ କରି ପ୍ରାଣ ହରାଇଲେ । ଫକୀରମୋହନ ସେସମୟର ଇଂରାଜୀ ଅନ୍ନଛତ୍ର ଖାଇ ଲୋକଙ୍କ ଅଵସ୍ଥା କ'ଣ ହୋଇଥିଲା ତାହା ତାଙ୍କ ଆତ୍ମଜୀଵନୀରେ ଏମନ୍ତ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି - “ଅନ୍ନଛତ୍ରର ନାମ ମଫସଲରେ ପ୍ରଚାରିତ ହେଵା ମାତ୍ରକେ ଅନ୍ନକ୍ଳିଷ୍ଟ କାଙ୍ଗାଳିମାନେ ସହରକୁ ଧାଇଁଲେ । ପନ୍ଦର କୋଡ଼ିଏ ଦିନ ପୂର୍ଵରୁ ଅନ୍ନ ସହିତ ସେମାନଙ୍କର ଭେଟ ନାହିଁ, କଅଁଳ ପତ୍ର ଓ ଅଖାଦ୍ୟ ଫଳମୂଳ ଖାଇ ବଞ୍ଚି ରହିଥିଲେ ଅନ୍ନାଶାରେ ସହରକୁ ଧାଇଁଲେ, ମାତ୍ର ଏତେ ଦୂରକୁ ଆସି ପାରିବେ କିପରି ? ଦଶ ବାର ପଣି ଲୋକ‌ ତ ବାଟରେ ମଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ନଛତ୍ର ଯାଏଁ ଆସି ପାରିଲେ, ସେମାନେ କେବଳ ବଖତେ ବଖତେ ଅନ୍ନ ଖାଇ

କେହି ଝାଡ଼ା ଵାନ୍ତିରେ କେହି ଆମାଶୟରେ ମଲେ । ସେମାନଙ୍କ ପେଟ ତ ଶୁଖି ରହିଥିଲା,ଏଣେ ଅନ୍ନ ପାଇଁ ରଙ୍କଣା ହୋଇଥିଲେ, ଭାତ ଦେଖି ଯେ ଯେତେ ପାଇଲା ପେଟେ ପେଟେ ଖାଇ ପକାଇଲା । ହଜମ ଶକ୍ତି ଵିଲୁପ୍ତ,ଏତେ ଭାତ କଣ ପେଟ ସମ୍ଭାଳି ପାରିଵ ? ପରଦିନ ରାତି ନ ପାହୁଣୁ ଝାଡ଼ା ଵାନ୍ତି ଵା ଅନ୍ୟ ବେମାରି ଉପସ୍ଥିତ

ହେଲା । ଦିନେ ଦୁଇଦିନ ମଧ୍ୟରେ ମରି ଶୋଇଲେ । ଶୁଷ୍କ ପେଟ -କାଙ୍ଗାଳି ମାନଙ୍କ ଚିକିତ୍ସା ସକାଶେ ଡାକ୍ତର ଉପସ୍ଥିତ । ସରକାର ବସ୍ତା ବସ୍ତା ସାଗୁଦାନା କଲିକତାରୁ ଅଣାଇ ଅନ୍ନଛତ୍ର ଗୋଦାମରେ ଜମା କରି ରଖିଲେ ।କାଙ୍ଗାଳିମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଥମ କେତେଦିନ ଯାଏ ସାଗୁ ଦାନା ଦିଆଯିଵାର ଵ୍ୟଵସ୍ଥା କରାଗଲା; ମାତ୍ର କାହିଁରେ କିଛି ହେଲା ନାହିଁ, ପ୍ରାୟ ସବୁ ଗୁଡ଼ାକ ମଲେ । ଅନ୍ନଛତ୍ରରେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରେ ଏଵଂ ସହରର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଥାନ – ଦାଣ୍ଡରେ ଘାଟରେ ଯେଉଁ ସବୁ ଲୋକ ମରି ପଡ଼ି ରହିଥାନ୍ତି, ସକାଳୁ ମେହେନ୍ତରମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଉଠାଇ ଶଗଡ଼ରେ ପୂରାଇ ନଦୀକୁ ଫୋପାଡ଼ି ଦିଅନ୍ତି । ମାସେ କି ଦେଢ଼ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ

ମେହେନ୍ତରମାନେ ତିନି ଚାରି ଖଣ୍ଡ ମଡ଼ା ବୋଝେଇ ଶଗଡ଼ ନଦୀ ଆଡ଼କୁ ଘେନି ଯାଉଥିଵାର ଲେଖକ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖି ଅଛି । ସରକାର ଯେଉଁ ଚାଉଳ ଵିଦେଶରୁ ଅଣାଇଥିଲେ, ଅନ୍ନଛତ୍ର ଖରଚ ବାଦ ଟଙ୍କାକୁ ୧୦ ସେର ଦରରେ ସାଧାରଣରେ ଵିକ୍ରୟ କରିଵାର ଵ୍ୟଵସ୍ଥା କରାଇଥିଲେ । ମାତ୍ର ଯାହାକୁ ଇଚ୍ଛା ତାକୁ କିମ୍ବା ଯେତେ ଇଚ୍ଛା ତେତେ ଵିକ୍ରୟ କରିଵାର ଵ୍ୟଵସ୍ଥା ନଥିଲା । ରିଲିଫ କମିଟି ନିଯୁକ୍ତ ମେମ୍ବରମାନେ ଲୋକ ଦେଖି ସେରେଠାରୁ ଟଙ୍କାକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଉଳ ଦେଵାର ଟିକଟ ଦେଲେ । ସେହି ଟିକଟ ଦେଖାଇ ଲୋକେ ଗୋଦାମରୁ ଚାଉଳ ନେଉଥିଲେ ।”

ଅନେକ ଦିନ ଭୋକରେ ରହି ହଠାତ୍ ଭୋଜନ ମିଳିଗଲେ ଯଦି ମାତ୍ରାଧିକ ଖାଦ୍ୟ ସେଵନ କରାଯାଏ ତେବେ ମୃତ୍ୟୁର ସମ୍ଭାଵନା ଅଧିକ ଏଵଂ ଡାକ୍ତରୀ ଭାଷାରେ ଏହାକୁ "Refeeding Syndrome" କୁହାଯାଏ । ତତ୍କାଳୀନ ସରକାରୀ କର୍ମଚାରୀମାନେ, ଡାକ୍ତରମାନେ ଯଦି ରିଲିଫ୍ ବଣ୍ଟନ ସମୟରେ ଏଥିପ୍ରତି ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇଥାଆନ୍ତେ ତେବେ ଅନେକ ଲୋକ ବଞ୍ଚିଯାଇଥାନ୍ତେ । ତେଣୁ ସେ ସମୟରେ ସରକାରଙ୍କ ଅନ୍ନଛତ୍ର ଯେ ଅନେକାଂଶରେ ଵିଫଳ ହୋଇଥିଲା ତାହା ସହଜେ ଅନୁମେୟ । ଅଵଶ୍ୟ ଅନେକ ଲୋକ ଅନ୍ନଛତ୍ର ଖାଇ ବଞ୍ଚିଯାଇଥିଲେ କିନ୍ତୁ ଖିରସ୍ତାନୀଙ୍କ ହାତରୁ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଥିଵାରୁ ତତ୍କାଳୀନ ମୌଳିଵାଦୀ ହିନ୍ଦୁ ସମାଜ ସେମାନଙ୍କୁ ସମାଜରୁ ଵହିଷ୍କାର କରିଦେଲା । 

ହିନ୍ଦୁ ସମାଜରେ ସ୍ଥାନ ନମିଳିଵାରୁ ଖିରସ୍ତାନୀ ଅନ୍ନଛତ୍ରରୁ ଅନ୍ନ ଖାଇଥିଵା ହିନ୍ଦୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନେକେ ପୁଣି ମୃତ୍ୟୁଵରଣ କରିଥିଵା ସ୍ଵାଭାବିକ କଥା । ତେବେ ଧର୍ମାନ୍ତରୀକରଣ ସୁଯୋଗରେ କିଛି ଖିରସ୍ତାନୀ ପାଦ୍ରୀ ଓ ପଠାଣ ମୌଲବୀ କାଙ୍ଗାଳିମାନଙ୍କୁ ନିଜ ସହିତ ନେଇଗଲେ ଖାଇଵାକୁ ଦେଲେ ରହିଵାକୁ ଘର ଦେଲେ ଫଳତଃ ଆଜି ଓଡ଼ିଶାରେ ଆମେ ସେଇମାନଙ୍କ ଧର୍ମାନ୍ତରୀତ ଵଂଶୋଦ୍ଭଵମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଵାକୁ ପାଇଥାଉ । ଅନ୍ନଛତ୍ରରୁ ଅନ୍ନ ଖାଇଥିଵା ହିନ୍ଦୁମାନଙ୍କୁ ସେ ସମୟର ହିନ୍ଦୁ ସମାଜ ଛତରଖିଆ ଆଖ୍ୟା ଦେଇଥିଲା ଏଵଂ ପରଵର୍ତ୍ତୀ କାଳରେ ଏହା ଏକ ଗାଳି ଶବ୍ଦରେ ପରିଣତ ହୋଇଯାଇଛି। ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭାଷାକୋଷ ଅନୁସାରେ ଯେ ବାରବୁଲା, ଯାହାର ଜାତିବାରଣ ନାହିଁ,ଯେ ବୁଲି ବୁଲି ଅନ୍ନଛତ୍ରରୁ ଅନ୍ନ ଖାଏ,ଯେ ଯେଉଁଠାରେ ଇଚ୍ଛା ସେଠାରେ ଖାଏ ଏଵଂ ଯେ ମାଗିଖିଆ ଲୋକ ତାକୁ ଓଡ଼ିଆ ଲୋକେ ଛତରଖିଆ କୁହନ୍ତି । ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଵା ଅକାଳ ସମୟରେ ଅନ୍ନଛତ୍ରକୁ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଥିଵାରୁ କେହି କେହି କାଙ୍ଗାଳିମାନଙ୍କୁ ଅକାଳଛତରା ଓ କେଵଳ ଛତରା ବି କହିଵାକୁ ଲାଗିଲେ ।ସେମାନଙ୍କୁ ନଅଙ୍କିଆ କହି ବି ସମାଜରେ ଅପମାନିତ କରାଗଲା । କାଙ୍ଗାଳି ନରନାରୀମାନଙ୍କୁ ଏମାନଙ୍କ ସମାଜ ଗ୍ରହଣ ନ କରିଵାରୁ ପରଵର୍ତ୍ତୀ କାଳରେ ଜାତିଵିଚାର ନ କରି ଛତରଖିଆ ସଙ୍ଗେ ଛତରଖାଈମାନେ ଗାନ୍ଧର୍ଵ ଵିଵାହ କଲେ ଓ ଏହିପରି ଗୋଟିଏ 'ବାରଜାତିଆ' ସମାଜ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା। ଏମାନଙ୍କ ବଂଶଧରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିବାହଦ୍ୱାରା ଆଦାନ ପ୍ରଦାନ ଚଳାଇଲେ ଏଵଂ କ୍ରମଶଃ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମ ସେମାନଙ୍କୁ ଆପଣାଇନେଲା । ସେସମୟର ଅନେକ କାଙ୍ଗାଳୀ ସ୍ତ୍ରୀଲୋକ ସମାଜରୁ ବାସନ୍ଦ ହେଵାରୁ ପେଟର ଭୋକ ପାଇଁ ନୀଚସମାଜରେ ଵେଶ୍ୟାଵୃତ୍ତି କରିଵାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ ଓ ଅନ୍ଯ କେତେକ ଛତରଖିଆଙ୍କୁ ପାଦ୍ରୀମାନେ ତଥା ମୌଳବୀମାନେ ନୂଆ ଗ୍ରାମମାନ ବସାଇ ଖିରସ୍ତାନୀ ଓ ପଠାଣ ରୂପେ ଧର୍ମାନ୍ତରୀକରଣ କରିଵାରେ ସଫଳ ହୋଇଥିଲେ । ଦୁର୍ଭିକ୍ଷରୁ ଵର୍ତ୍ତିଯାଇଥିଵା କାଙ୍ଗାଳିମାନେ କ'ଣ ଭୁଲ୍ କରିଥିଲେ ଯେ ସେମାନଙ୍କୁ ସେସମୟର ମୌଳିଵାଦୀ ହିନ୍ଦୁ ସମାଜ ଏତେ ବଡ଼ ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ଦେଇଥିଲା ? 

ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ପରଵର୍ତ୍ତୀ କାଳରେ କାଙ୍ଗାଳିମାନଙ୍କ ସହିତ କ'ଣ ହୋଇଥିଲା ତାହା ମଧ୍ୟ ଫକୀରମୋହନ ତାଙ୍କ ଆତ୍ମଜୀଵନୀରେ ଲେଖିଵାକୁ ପଶ୍ଚାତପଦ ହୋଇନାହାନ୍ତି । ତତ୍ପରେ ଫକୀରମୋହନ ଲେଖିଛନ୍ତି - “ପୃଥ‌ିଵୀରେ କିଛି ଚିରସ୍ଥାୟୀ ନୁହେ । ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ତ ଚାଲିଗଲା। ଦୁର୍ଭିକ୍ଷର ପରଵର୍ଷ କେତେଗୁଡ଼ାଏ ବାଳକ ବାଳିକା ଏଵଂ ମନୁଷ୍ୟ ଦାଣ୍ଡେ ଦାଣ୍ଡେ ବୁଲୁଥିଲେ । ସେମାନେ ଛତ୍ରଖିଆ ବୋଲି ହିନ୍ଦୁସମାଜ ସେମାନଙ୍କୁ ତଡ଼ିଦେଲା । ମାତ୍ର ମିଶନରୀମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଆଦର ପୂର୍ଵକ କୋଳକୁ ଟେକି ନେଇ ପୁତ୍ର ପରି ପ୍ରତିପାଳନ କଲେ ଏଵଂ ଶିକ୍ଷିତ ଓ ଉପଯୁକ୍ତ କରାଇଵାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏହିଠାରେ ହିନ୍ଦୁଧର୍ମ ଓ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାନ ଧର୍ମର ପାର୍ଥକ୍ୟ ଜଣାଯାଏ । ଆମ୍ଭମାନଙ୍କ ସମାଜସ୍ଥ ସ୍ୱଧର୍ମଵଲମ୍ବୀ ଲୋକଗୁଡ଼ିଏ ପ୍ରାଣରକ୍ଷା ନିମନ୍ତେ ଅନ୍ୟଲୋକ ହସ୍ତରୁ ଅନ୍ନଗ୍ରହଣ କରିଵାରୁ ଆମ୍ଭେମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଦୂର ଦୂର କରି ପାଖରୁ ତଡ଼ି ଦେଉଁ, ମାତ୍ର ଦୂରଦେଶୀୟ ଭିନ୍ନ ଧର୍ମାଵଲମ୍ବୀ ଲୋକେ ସେମାନଙ୍କୁ ଆଦର ପୂର୍ଵକ କୋଳକରି ନେଇ

ପ୍ରତିପାଳନ କଲେ ଓ ଉପଯୁକ୍ତ କରାଇଲେ । ଏଥିକୁ ଆମ୍ଭେମାନେ ସାହସ ପୂର୍ଵକ ବୋଲିଵାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ –ଖ୍ରୀଷ୍ଟାନ ଧର୍ମ ଓ ଜାତି ପତିତପାଵନ । ହିନ୍ଦୁସମାଜ ଯେ ସେ ସମୟରେ ସେ ଛତ୍ରଖିଆମାନଙ୍କୁ ସମାଜରୁ ତଡ଼ି ଦେଇଥିଲା, ଏଥିପାଇଁ ହିନ୍ଦୁଧର୍ମ ଦାୟୀ ନୁହେଁ, ଅଵିଵେକୀ

ସମାଜର ଦୋଷ ଅଟେ । ଦୁରଵସ୍ଥାରେ ପଡ଼ି ପ୍ରାଣରକ୍ଷା ନିମନ୍ତେ ଅତି ନୀଚ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ଜାତିସୃଷ୍ଟ ଅନ୍ନଗ୍ରହଣ କରିଵା ଦୂଷଣୀୟ ନୁହେଁ ବୋଲି ହିନ୍ଦୁ-ପୁରାଣ-ଶାସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କରେ

ସୁସ୍ପଷ୍ଟ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି । ରାଜର୍ଷି ଵିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଏକଦା ପ୍ରାଣରକ୍ଷା ନିମନ୍ତେ ଚଣ୍ଡାଳ ଦ୍ଵାରା ପାକ ହୋଇଥିଵା କୁକୁର ମାଂସ ଭକ୍ଷଣକରି ପୁନର୍ଵାର ମହର୍ଷି ମଣ୍ଡଳୀରେ ସ୍ଥାନଲାଭ କରିଵା ଵିଷୟ ମହାଭାରତରେ ସୁସ୍ପଷ୍ଟ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି ।”

ଫକୀରମୋହନ "ଓଡ଼ିଶା ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ"ର ଶେଷ ଆଡ଼କୁ ଖିରସ୍ତାନୀମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରିଵା ହୁଏତ ଆଜିର କଠୋରପନ୍ଥୀ ହିନ୍ଦୁମାନଙ୍କୁ ଅପସନ୍ଦ ହୋଇପାରେ ତେବେ ସେ ସମୟର ମୌଳିଵାଦୀ ହିନ୍ଦୁ ସମାଜ ହିଁ ସେମିତି ଥିଲା ବୋଲି ଆମକୁ ଅନେକ ଲେଖକଙ୍କ ପୁରୁଣା ବହି ପଢ଼ିଲେ ଜାଣିଵାକୁ ମିଳେ । ଆଜି ହିନ୍ଦୁ ସମାଜରେ ଆଉ ଆଗପରି ସେତେ ଜାତିଆଣ ଭାଵ ନାହିଁ। ସହରରେ ତ ଯିଏ ଯାହା ହାତରୁ ପାଇଲେ ଖାଇ ଦେଉଛନ୍ତି ପିଇ ଦେଉଛନ୍ତି କିନ୍ତୁ ଆଗେ ଏସବୁ ବାରବୁଲା କାର୍ଯ୍ୟ ସମାଜ ମଧ୍ୟରେ ବାରଣ ଥିଲା । ସାବୁନ ଓ ଟୁଥପେଷ୍ଟ ଭଳି ଦରଵ ଵ୍ୟଵହାର କରି ଲୋକେ ଧର୍ମଚ୍ୟୁତ ହେଉଥିଲେ । ଵିଦେଶକୁ ଗଲେ ଧର୍ମଚ୍ୟୁତ ହେଉଥିଲେ । ପଠାଣ କି ଖିରସ୍ତାନୀକୁ ବାହା ହେଵା ତ ଦୂରର କଥା ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକ ଥାନରେ ବସି ଖାଇଲେ ଧର୍ମ ଚାଲି ଯାଉଥିଲା । ବିସ୍କୁଟ ଚକୋଲେଟ ଆଦି ଵୈଦେଶିକ ଖାଦ୍ୟ ଦରଵକୁ ସମାଜରେ ବାସନ୍ଦ କରାଯାଇଥିଲା । ସୁରେନ୍ଦ୍ର ମହାନ୍ତିଙ୍କ "ଶତାବ୍ଦୀର ସୂର୍ଯ୍ୟ" ପୁସ୍ତକରୁ ଜଣାଯାଏ ଯେ ମଧୁବାବୁ କଲିକତାରୁ ଫେରି ତାଙ୍କ ଜନ୍ମମାଟି ତାଙ୍କ ଗାଆଁକୁ ଗଲାରୁ ସେ ଗାଆଁର ଲୋକେ ମଧୁବାବୁଙ୍କ ବସିଵା ପାଇଁ ତାଙ୍କରି ଗ୍ରାମସ୍ଥ ଘର ଆଗରେ ଚଟେଇଟିଏ ପକେଇ ଦେଲେ । ସେଇଠି ମଧୁବାବୁ କିଛି ସମୟ ବସି ବାହୁଡାଇଥିଲେ । ଆଜିର ତଥାକଥିତ କଠୋରପନ୍ଥୀ ହିନ୍ଦୁ ଯେତେ କାଠେଇ ଆଣ୍ଠେଇ କୁନ୍ଥେଇ ହିନ୍ଦୁ ହିନ୍ଦୁ ଚିତ୍କାର କରନ୍ତୁ ପଛେ ସେ ସମୟର ହିନ୍ଦୁ ସମାଜରେ ଗୋଟିଏ ଦିନ ବି କଟାଇ ପାରିବେ ଯଦି ବହୁତ ବଡ଼ କଥାଟିଏ ହୋଇଯିଵ । କିନ୍ତୁ ଏହାର ଅର୍ଥ ଏଇଆ ଆଦୌ ନୁହେଁ ଯେ ଖିରସ୍ତାନୀ ସମାଜ କି ଖିରସ୍ତାନୀମାନେ ପୂରା ସୁନାମୁଣ୍ଡା । 

ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନର ଆରମ୍ଭରୁ ଅନ୍ତ ଯାଏଁ ଭାରତରେ ଅନେକ ବଡ଼ ବଡ଼ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ପଡ଼ିଥିଲା ‌। ୧୭୭୦ ବଙ୍ଗ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନକାଳର ପ୍ରଥମ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଥିଲା , ସେହିପରି ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ ଅନ୍ତ ହେଵାର ଠିକ୍ ଚାରିଵର୍ଷ ପୂର୍ଵରୁ ସେଇ ବଙ୍ଗରେ ୧୯୪୩ରେ ଶେଷ ଥର ପାଇଁ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ପଡ଼ିଥିଲା । ୧୭୮୩ରୁ ୧୭୮୪ ମଧ୍ୟରେ ଚାଳିଶା ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଉତ୍ତର ଭାରତର କାଶ୍ମୀର,ରାଜପୁତାନା,ପଞ୍ଜାବ,ଅଵଧ ଆଦି ଅଞ୍ଚଳରେ ହୋଇଥିଲା । ୧୭୯୧ରୁ ୧୭୯୨ରେ ଦୋଜି ବାରା ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ହାଇଦ୍ରାବାଦ, ମହାରାଷ୍ଟ୍ର,ଡେକାନ ଅଞ୍ଚଳ, ଗୁଜରାଟ ଓ ମାରଵାଡ଼ ଅଞ୍ଚଳରେ ହୋଇଥିଲା। ୧୮୩୭ରୁ ୧୮୩୮ରେ ଆଗ୍ରା ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଯୋଗୁଁ ଆଗ୍ରା, ଦିଲ୍ଲୀ,ଦୋଆଵ୍,ହିସାର୍ ଓ ଜମୁନା ଆଖପାଖର ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଲୋକେ ମୃତ୍ୟୁଵରଣ କରିଥିଲେ । ଦୋଆଵ୍ ଅଞ୍ଚଳରେ ପୁଣି ୧୮୬୦-୬୧ରେ ଉପର ଦୋଆଵ୍ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ପଡ଼ିଥିଲା। ୧୮୬୫ରୁ ୧୮୬୭ ଯାଏଁ ଓଡ଼ିଶାରେ ନଅ ଅଙ୍କ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ପଡ଼ିଵାରୁ ପାଞ୍ଚ ନିଉତ ଲୋକ ମରିଥିଲେ। ୧୮୬୮ରୁ ୧୮୭୦ ମଧ୍ୟରେ ରାଜପୁତାନା ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଯୋଗୁଁ ଆଜମେର୍, ପଶ୍ଚିମ ଆଗ୍ରା ଓ ପୂର୍ଵ ପଞ୍ଜାବର ଲୋକେ ହନ୍ତସନ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ୧୮୭୩-୭୪ରେ ବିହାର ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଯୋଗୁଁ ଲୋକେ ପୁଣି ଦୁଃଖ ଭୋଗିଲେ । ୧୮୭୬-୭୮ରେ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତୀୟ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ପଡ଼ିଥିଲା। ବମ୍ବେ ଡେକାନ୍, ବେଙ୍ଗଲ, ୟୁନାଇଟେଡ୍ ପ୍ରୋଭିନ୍ସ, ସେଣ୍ଟ୍ରାଲ୍ ପ୍ରୋଭିନ୍ସ ଓ ଏହାଵ୍ୟତୀତ ପଞ୍ଜାବର କିଛି ଅଂଶ ବିଶେଷ କରି ବାଗର ଅଞ୍ଚଳରେ ୧୮୯୬-୯୭ରେ ଯେଉଁ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଦେଖାଦେଲା Indian famine ଵା ଭାରତୀୟ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ କୁହାଗଲା । ପୁଣି ୧୮୯୯-୧୯୦୦ ବେଳକୁ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଆଉଥରେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ହୋଇଥିଲା । ଏତଦଵ୍ୟତୀତ ଇଂରେଜ ଶାସନ ସମୟରେ ପ୍ରତିଵର୍ଷ ଭାରତର କୌଣସି ନା କୌଣସି ଅଞ୍ଚଳରେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଭଳି ସ୍ଥିତି ନିଶ୍ଚୟ ଉପୁଜୁଥିଲା ।‌ କିନ୍ତୁ ୧୯୪୨-୪୩ର ବଙ୍ଗ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ପରେ ଯେତେବେଳେ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ ହଟିଗଲା ସେତେବେଳଠାରୁ ଏଯାଵତ୍ ଭାରତରେ ଆଉ କେବେ ବି ବଡ଼ ଧରଣର ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ପଡ଼ିନାହିଁ ‌। ଏହିକଥାର ଉଲ୍ଲେଖ କରି ଲେଖକ ଅର୍ଥନୀତିଜ୍ଞ ଅମର୍ତ୍ତ୍ୟ ସେନ୍ ତାଙ୍କ ପୁସ୍ତକ The Idea of Justice(୨୦୦୯)ରେ ଲେଖିଛନ୍ତି “Though Indian democracy has many imperfections, nevertheless the political incentives generated by it have been adequate to eliminate major famines right from the time of independence. The last substantial famine in India — the Bengal famine — occurred only four years before the Empire ended. The prevalence of famines, which had been a persistent feature of the long history of the British Indian Empire, ended abruptly with the establishment of a democracy after independence.(ଯଦିଓ ଭାରତୀୟ ଗଣତନ୍ତ୍ରରେ ଅନେକ ତ୍ରୁଟି ରହିଛି, ତଥାପି ଏହା ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଵା ରାଜନୈତିକ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ସ୍ୱାଧୀନତା ପରଠାରୁ ବଡ଼ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷର ଅନ୍ତ ଘଟାଇଵା ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ। ଭାରତରେ ଶେଷ ବଡ଼ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ - ବଙ୍ଗଳାର ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ - ଇଂରାଜୀ ଶାସନ ଶେଷ ହେଵାର ମାତ୍ର ଚାରି ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵରୁ ଘଟିଥିଲା । ବ୍ରିଟିଶ ଭାରତୀୟ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ଦୀର୍ଘ ଇତିହାସର ଏକ ନିରନ୍ତର ଵୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଥିଵା ଦୁର୍ଭିକ୍ଷର ପ୍ରକୋପ ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ଗଣତନ୍ତ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ସହିତ ହଠାତ୍ ଶେଷ ହୋଇଗଲା ।)”

ଏତେ ସବୁ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ପୁଣି ମଝିରେ ମଝିରେ ଦେଶଵ୍ୟାପୀ ମହାମାରୀ ରୋଗ ଵ୍ୟାପିଵା ପଛରେ ଭାରତୀୟମାନଙ୍କ ଵଂଶଲୋପର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନଥିଲା ବୋଲି କୁହାଯାଇନପାରେ। ସ୍ଵର୍ଗଵାସୀ ଶ୍ରୀ ରାଜୀଵ ଦିକ୍ଷୀତ ସବୁବେଳେ କହୁଥିଲେ ଇଂରେଜମାନେ ଯାହା କରୁଥିଲେ ପଚାଶ ଵର୍ଷ ଆଗରୁ ତହିଁର ଯୋଜନା କରିରଖୁଥିଲେ । ତେଣୁ ହୁଏତ ଇଂରେଜମାନଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ଯୋଜନାବଦ୍ଧ ଭାବେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଓ ମହାମାରୀ ଦ୍ୱାରା ଭାରତୀୟମାନଙ୍କୁ ମାରି ନିୟନ୍ତ୍ରିତ କରିଵାକୁ ଚେଷ୍ଟା ହୋଇଥିଲା ବୋଲି ଅନେକେ ମନେ କରନ୍ତି । ଯଦି ଏହା ସତ ହୋଇଥାଏ ତେବେ ୟୁରୋପୀୟ ଖିରସ୍ତାନୀମାନଙ୍କୁ ପତିତପାଵନ କହିଵା ଆଦୌ ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ ହେଵ ନାହିଁ । ପୁଣି ପୃଥିଵୀ ସାରା ସେ ସମୟରେ ୟୁରୋପୀୟ ଖିରସ୍ତାନୀମାନେ ଆନ ଲୋକଙ୍କ ଉପରେ ଅକଥନୀୟ ଅତ୍ୟାଚାର କରୁଥିଲେ । 

ଇଂରେଜମାନେ ଖିରସ୍ତାନୀ, ୟୁରୋପୀୟ ବି ଅଧିକାଂଶ ଖିରସ୍ତାନୀ। ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆକୁ ଯାଇ ସେଠାକାର ଷାଠିଏ ହଜାର ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ହତ୍ୟା କରିଵା ଛଡ଼ା ମହାମାରୀ ରୋଗ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଇ ଲକ୍ଷାଧିକ ପ୍ରାଚୀନ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲୀୟ ନିଵାସୀଙ୍କୁ ମାରି ଦେଇଥିଲେ । ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆର ଏହି ଆଦିଵାସୀମାନଙ୍କର ଛୁଆମାନଙ୍କୁ ଚୋରେଇ ନେଇ ନିଜର ଚାକର କରି ରଖୁଥିଲେ ଖିରସ୍ତାନୀ। ଏହା କି ପ୍ରକାରର ପତିତପାବନୀ ଗୁଣ ଥିଲା ? ଉତ୍ତର ଆମେରିକା ମହାଦେଶଦ୍ଵୟରେ ୫୫ ନିଉତ ପ୍ରାଚୀନ ଅଧିଵାସୀଙ୍କୁ ୟୁରୋପୀୟ ଖିରସ୍ତାନୀମାନେ ୧୫୦୦ରୁ ୧୮୦୦ ମଧ୍ୟରେ ମାରି ଦେଇଥିଲେ । ଅଶିରୁ ପଞ୍ଚାନବେ ପ୍ରତିଶତ ଆମେରିକୀୟ ମୂଳନିଵାସୀ ୟୁରୋପୀୟଙ୍କ ଆମେରିକା ଆଗମନର ଦେଢ଼ଶହ ଵର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ହତ୍ୟା, ମହାମାରୀ ଆଦିରେ ପଡ଼ି ମରି ଯାଇଥିଲେ । ସେହିପରି ଆଫ୍ରିକାରୁ କଳା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଗୋରା ଖିରସ୍ତାନୀ ଗୋରୁଙ୍କ ପରି ବାନ୍ଧି ଆମେରିକାରେ ଆଣି ଗଧ ଭଳି ଶତାଧିକ ଵର୍ଷ ଗୋଲାମ କରି ଖଟାଇଥିଲେ । ପ୍ରାୟ ୧୨.୫ ନିଉତ ଆଫ୍ରିକୀୟମାନଙ୍କୁ ସେତେବେଳେ ଖିରସ୍ତାନୀ ଗୋରାମାନେ ଗୋଲାମ କରିଥିଵା ଜଣାଯାଏ । ସେହିପରି ଆଫ୍ରିକାର ଅର୍ଦ୍ଧାଧିକ ଜନଜାତୀୟ ଲୋକଙ୍କୁ ୟୁରୋପୀଦ ଖିରସ୍ତାନୀମାନେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଓ ପରୋକ୍ଷରେ ମାରି ଦେଇଥିଲେ । ଆଜି ବି ଆଫ୍ରିକାର ଅନେକ ଦେଶ ଅନଗ୍ରସର ଓ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ପ୍ରପୀଡି଼ତ ଏହାର ଗୋଟିଏ ବଡ଼ କାରଣ ଗୋରା ୟୁରୋପୀୟ ଖିରସ୍ତାନୀମାନଙ୍କ ଶୋଷଣ ଓ ଲୁଣ୍ଠନ ଅଟେ । ଏସିଆର ଅନ୍ୟ ଦେଶ କଥା କ'ଣ କହିଵା, କେଵଳ ଭାରତରେ ଇଂରେଜମାନଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷରେ ଷାଠିଏରୁ ୧୫୦ ନିଉତ ଲୋକ ମୃତ୍ୟୁଵରଣ କରିଥିଲେ। ତାହେଲେ ୟୁରୋପୀୟ ଗୋରା ଖିରସ୍ତାନୀଙ୍କୁ ଫକୀରମୋହନଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ପତିତପାଵନ କହିଵା ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ ଥିଲା କି ? ଆଜି ସିନା ଇଂରେଜମାନଙ୍କ ଅତ୍ୟାଚାର ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ତଥ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଜାଲରେ ବହି ରୂପରେ ସହଜେ ଉପଲବ୍ଧ କିନ୍ତୁ ଫକୀରମୋହନଙ୍କ ସମୟରେ ଏତେ ସବୁ ତଥ୍ୟ ସହଜରେ ମିଳୁନଥିଲା ତେଣୁ ସେ ଵା କେମିତି ଗୋରା ଖିରସ୍ତାନୀଙ୍କ ଵିଶ୍ଵଵ୍ୟାପୀ ଅତ୍ୟାଚାର ଵିଷୟରେ ଜାଣନ୍ତେ । ଅଵଶ୍ୟ ଧର୍ମାନ୍ତରୀକରଣର ସ୍ଵାର୍ଥ ରଖି ମିସନରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ସେତେବେଳେ ହିନ୍ଦୁ କାଙ୍ଗାଳିମାନଙ୍କର ଯତ୍ନ ଓ ସେଵା କରାଯାଇଥିଲା ଏଵଂ ଏକଥା ଫକୀରମୋହନ ନିଜେ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି ତଥାପି ତତ୍କାଳୀନ ମୌଳିଵାଦୀ ହିନ୍ଦୁ ସମାଜକୁ କାଙ୍ଗାଳିମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସହନଶୀଳ ଦୟାଶୀଳ ହେଵାକୁ ଵାର୍ତ୍ତା ଦେଵା ପାଇଁ ଫକୀରମୋହନ ଖିରସ୍ତାନୀ ମିସନରୀମାନଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଵା ଅନୁମାନ କରାଯାଇପାରେ । 

ମୋଟ ଉପରେ କହିଵାକୁ ଗଲେ ଫକୀରମୋହନ ସେନାପତି ତାଙ୍କ ଆତ୍ମଜୀଵନୀରେ "ଓଡ଼ିଶା ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ" ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ନଅ ଅଙ୍କ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷରେ ଲକ୍ଷାଧିକ ଜନହାନୀ ପାଇଁ ପ୍ରକୃତି, ରେଭେନ୍ସା, ସରକାରୀ ଅଣଓଡ଼ିଆ ସିରସ୍ତଦାର,ପେସ୍କାର ଓ ପଲ୍ଟିକାଲ୍ ଏଜେଣ୍ଟ, ସ୍ଥାନୀୟ ଧନୀକ, ସରକାର, ସ୍ଵୟଂ କାଙ୍ଗାଳି,ମୌଳିଵାଦୀ ହିନ୍ଦୁ ସମାଜ ଓ ଛତ୍ର ଲଗାଇଥିଵା ଖିରସ୍ତାନୀ ଇତ୍ୟାଦି ଅନେକଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଓ ପରୋକ୍ଷରେ ଦୋଷୀ କରିଛନ୍ତି । ଅତଏଵ ଫକୀରମୋହନଙ୍କୁ ଏସମସ୍ତ ପକ୍ଷ ମଧ୍ୟରେ

ଗୋଟିଏ ପକ୍ଷର ପକ୍ଷଧର ଭାବିବା ଭୁଲ୍ ଓ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ନିତାନ୍ତ ଅନ୍ୟାୟ ନୁହେଁ କି ?

 

••••ବାଘ ସଙ୍ଗେ ମୁହାଁମୁହିଁ••••

ମୋହନ ମୁଦୁଲି ସାଙ୍ଗରେ ମୋର ଦେଖା ହୋଇଥିଲା ରାମଗିରି ଵନ ଵିଭାଗର ଡାକବଙ୍ଗଳାରେ । ସେ ସେଠାକାର ଚୌକିଦାର । ଵୟସ ତା'ର ଷାଠିଏ ଡେଇଁବଣି। ତେବେ ସରକାରୀ ଖାତାପତ୍ରରେ ଏବେ ବି ତା'ର ପାଞ୍ଚ ସାତ ଵର୍ଷ ଚାକିରୀ ରହିଚି । ଖାକୀ କନାର ଗୋଟିଏ ସାର୍ଟ, ତା' ତଳକୁ ଖଣ୍ଡେ ଅଧ ମଇଳା ଆଠହାତି ଧୋତି ପିନ୍ଧି, ମୁଣ୍ଡରେ ଠେକାଟିଏ ଭିଡ଼ି ସେ ଵିନୀତ ଭାଵରେ ମୋ ଆଗରେ ବସିଥିଲା । ସମୟଟା ଫଗୁଣ ମାସ ହେଵ । ସେଦିନ ଆମେ କୋରାପୁଟର ଜୟପୁର ସହରରୁ ଗୁପ୍ତେଶ୍ଵରଙ୍କର ଶିଵରାତ୍ରୀ ମେଳା ଦେଖିଵାକୁ ଯାଉଥାଉ । କୋଲବ୍ ନଦୀ କୂଳରେ ପାହାଡ଼ ଗୁମ୍ଫାରେ ଗୁପ୍ତେଶ୍ଵର ଶିଵଙ୍କର ଆସ୍ଥାନ । ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରେ ବାଘ ଭାଲୁ ମେଳା ମେଳା । ତା’ରି ଭିତରେ ନିଜ ପାଇଁ ସ୍ଥାନ ବାଛି-ନେଇଛନ୍ତି ଦେଵ ଦେଵ ମହାଦେଵ । ଵର୍ଷସାରା କୁଆଡ଼େ ବାଘଟିଏ ତାଙ୍କୁ ଜଗି ରହିଥାଏ । ଏକମାତ୍ର ପୁରୋହିତଙ୍କ ଵ୍ୟତୀତ ଆଉ କେହି ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଆନ୍ତି 

ନାହିଁ । ଶିଵରାତ୍ରୀ ଦିନ କିନ୍ତୁ ସେଇ ନିକାଞ୍ଚନ ଜାଗା ଵିପୁଳ ଜନସମାଗମ ଯୋଗୁ କୋଳାହଳ ମୁଖରିତ ହୋଇଉଠେ । ନଦୀ ପାରିହୋଇ ଆସନ୍ତି ଆନ୍ଧ୍ର ଆଉ ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶର ଅନେକ ଭକ୍ତ । ତାଙ୍କ ସହିତ ଏ ପଟରୁ ମିଶନ୍ତି ଓଡ଼ିଶାର ଲେକେ । ଗୁପ୍ତେଶ୍ଵରଙ୍କ ମହିମାରୁ ଏଇ ଦିନ ବାଘଭାଲୁମାନେ ବି ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରକୁ ପଳାଇଥାଆନ୍ତି । ଦୀର୍ଘ ସମୟଯାଏ ମେଳା ଚାଲେ । ଗୁପ୍ତେଶ୍ବର ଯିଵା ବାଟରେ ପଡ଼େ ରାମଗିରି ପାହାଡ଼ । କେତେକଙ୍କ ମତରେ ଏଇଠାରେ ମହାକଵି କାଳିଦାସ ତାଙ୍କର ପ୍ରସିଦ୍ଧ କାଵ୍ୟ ‘ମେଘଦୂତ’ ଲେଖିଥିଲେ । ସବୁଜ ଵନାନୀର ଦିଗନ୍ତଵିସ୍ତାରୀ କୋଳରେ କୂଟଜସୁରଭିତ ଵନ ଝରଣାର କୂଳେ କୂଳେ ଲମ୍ବି ଯାଇଚି ଏଇ ଛୋଟ ପାହାଡ଼ଟି । ତା'ରି ତଳେ ଵନ ଵିଭାଗର ଵିଶ୍ରାମାଗାର । ଗସ୍ତରେ ଆସିଲେ ହାକିମମାନେ ଏଇଠି ରହିଯାଆନ୍ତି । ସେଇଠି ବସି ସେଇ ମେଘୁଆ ଅପରାହ୍ନରେ ମୋହନ ମୁଦୁଲିଠାରୁ ଏ ବଣ ରାଇଜର

କାହାଣୀ ଶୁଣିଥିଲି, ଯାହା ସହିତ ମିଶିଯାଉଥିଲା ତା’ର ନିଜର ଜୀଵନ । ଜଙ୍ଗଲ ଵିଭାଗର ବଡ଼ ସାହେବ ମୋର ବନ୍ଧୁ । ତାଙ୍କରି ଜିପ୍‌ରେ ଗୁପ୍ତେଶ୍ୱର ଯାଉଁ ଯାଉଁ ଆମେ ଏଇଠି ଟିକିଏ ଅଟକି ଯାଇଛୁ । ସେପଟେ ଖାଇଵା

ପିଇଵାର ଉତ୍ତମ ଵ୍ୟଵସ୍ଥା । ତା' ଭିତରେ ମୁଦୁଲି ଯେ କେତେବେଳେ ମୋ

ଭିତରେ ଆଗ୍ରହୀ ଶ୍ରୋତାଟିଏ ଆଵିଷ୍କାର କରିନେଇ ଗପର ପେଡ଼ି ଖୋଲି ଦେଇଚି,ଏ କଥା ମୁଁ ନିଜେ ବି ଜାଣେ ନାହିଁ ।

'' ଧନ୍ୟ କହିଵ ସେ ବିଲେଇ ସାହାବକୁ ! କଲମ ଗାରରେ ମତେ ଏଇଠି

ମୁକରିର କରିଦେଲା।” ମୁଦୁଲି ଯାହାକୁ ‘ବିଲେଇ ସାହାବ' ବୋଲି କହିଲା-

ସେ ବୋଧହୁଏ ଉଇଲିୟମ୍ କି ଆର୍ଥର ବେଲୀ ହେବେ । ରାଜୁଡ଼ା ଶାସନରେ ବଣ ଵିଭାଗର ହାକିମ ଥିଲେ । ବଣ ଵିଭାଗର ହାକିମମାନଙ୍କର ଯେଉଁ ତାଲିକା

ସେ ପେଶ୍ କଲା, ସେଥିରୁ ମୋତେ ଧାରଣା ହେଲା ଯେ, ବେଲୀ ସାହେବ ନିଶ୍ଚେ

ଚଳିତ ଶତାବ୍ଦୀର ତୃତୀୟ ଦଶକ ଆଖପାଖର ହାକିମ ହୋଇଥିବେ । ମୁଁ ଏହାପରେ ମୁଦୁଲିକୁ ପଚାରିଲି, “ଆଚ୍ଛା ମୁଦୁଲି, ଏ ବଣ ଭିତରେ

ଏକୁଟିଆ ରହିଵାକୁ ତମକୁ ଡର ଲାଗେ ନାହିଁ ?” ''ଡର ?'' ମୁଦୁଲି ହୋ ହୋ ହସି ଉଠିଲା । ଶାଳ ବଣରୁ ଦଳେ ପକ୍ଷୀ ଉଡ଼ିଗଲେ । ସେ କହିଲା, ‘ଏମିତି ଦିନ ଯାଇଚି ସାର୍, ଯେତେବେଳେ କି ଏଇ ଡାକବଙ୍ଗଳା ହତା ଭିତରେ ମୋତେ ବାଘ ହାବୁଡ଼ିଚି । ହେଲେ ମୋର ଗୋଟାଏ ରଡ଼ିରେ ଛାନିଆ ହୋଇ ଲଙ୍ଗୁଡ଼ ଜାକି ପଳେଇଵାକୁ ବାଟ ପାଇ ନାହିଁ ! ସରକାରୀ ହୁଦା କାନ୍ଧରେ ପଡ଼ିଥିଲେ ବାଘ ତ ଛାର, ନିଜେ ଯମ ମଧ୍ୟ ଆମ ପାଖରେ ପଶିଵାକୁ 'ଡରିଵ ।'' ହୁଦାର ଏଭଳି କରାମତି ଥିଵାର କଥା ମୋତେ ଜଣା । ମୋହନ ମୁଦୁଲିକୁ କହିଲି, “ତମେ ତା’ହେଲେ ଏଇଠି ଅନେକ ଥର ବାଘ ହାବୁଡ଼ିଚ ?

ବଡ଼ ବଡ଼ ଆଖି କରି ମୁଦୁଲି ଆରମ୍ଭ କଲା, “ତମକୁ ମିଛ, ମତେ ସତ ବାବୁ! ହେଲେ କଥାଟା ପରା କାଲି ପରି ମୋ ଆଖି ଆଗରେ ନାଚି ଯାଉଚି । ଆଗେ କ’ଣ ଥିଲା ଏ ଜାଗା । ଏଠିକି କୋଉ ରାସ୍ତା ଥିଲା ନା ଘାଟ ଥିଲା । ଜଙ୍ଗଲରୁ ଶିକାର

କରିଵାକୁ, ମହାରାଜ ତାଙ୍କ ପିଲଝିଲା, ବନ୍ଧୁ ବାନ୍ଧବଙ୍କୁ ନେଇ କେବେ କେମିତି ଅସନ୍ତି ।

ଆଉ ଆସନ୍ତି ନାଲିଆ ମୁହାଁ ସାହାବମାନେ । ସେମାନଙ୍କ ମେମ୍‌ସାହାବ ଆଉ ବଡ଼ସାନ ବାବାମାନଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗରେ ନେଇ । ଏଠି ଖୋଲା ମେଲା ଜାଗାରେ ଘରଟାଏ ତ ଠିଆ କରିଦେଲେ । ପାଚିରି ନା ଫାଚିରି ! ଘର ପଛପଟରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଚି

ଜଙ୍ଗଲ ପୁଣି ଏମିତି ସେମିତି ନୁହେଁ ।' ଦିନବେଳେ ବି ଖରପଡ଼ିଵା ମୁସ୍କିଲ୍ । ରାତି ତ ରାତି, ଦିନରେ ବି ବାଘର ରଡ଼ି ଶୁଣିଚି । ସାହାବମାନେ ହାତୀ ଚଢ଼ି ଆସନ୍ତି, ଦିନାକେତେ ଫୂର୍ତ୍ତି କରି ବାହୁଡ଼ି ଯାଆନ୍ତି । ମୁଁ ଯୋଉ ଏକାକୁ ସେଇ ଏକା ।ସେତେବେଳେ ନୂଆ ତ ! କୋଉ ଏ ଦେଶର ଭାଷା ମତେ ଜଣାଥାଏ ଯେ, ଏଠିକାର ଆଦିଵାସୀ ପରଜାମାନଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ କଥାଵର୍ତ୍ତା ହେବି !”

"କିଛିଦିନ ରହିଲା ପରେ ଏଇ ଜଙ୍ଗଲ ପାଇଁ ମନରେ ଗୋଟାଏ ମାୟା ଭରି ଗଲା । ଫଗୁଣ ଚଇତ ମାସରେ ଗଛେ ଗଛେ ନୂଆ ପତର ଭରି ହୋଇଯାଏ । ଶାଳ ଫୁଲର ମହକରେ ମନ ଉଲୁସି ଉଠେ । ସେତିକିବେଳେ ଚାଙ୍ଗୁ ମହୁରୀର ତାଳେ ତାଳେ ପାଦ ପକେଇ ବାହାରି ଆସନ୍ତି ପରଜୁଣୀମାନେ । ସେମାନଙ୍କ ଖୋଷାରେ ନାଲି ହଳଦିଆ ବଣୁଆ ଫୁଲ । ମୁଁ ଘଣ୍ଟା ଘଣ୍ଟା ଧରି ସେମାନଙ୍କ ନାଚ ଦେଖୁଥାଏ, ନିଜକୁ ଭୁଲିଯାଇ । ସତ କହୁଚି ବାବୁ ! କେବେ କେମିତି ଘରକୁ ଗଲେ ସେଠି ମୋର ମନ ମୋଟେ ଲାଗେ ନାହିଁ । ଛାଟିପିଟି ହୋଇସପୁଣି ଏଇଠିକି ପଳେଇ ଆସେ ।” ମୁଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ମୁଦୁଲି ଆଡ଼େ ଅନାଇଥିଲି । ବଣ ଵିଭାଗର ଏଇ ଅପାଠୁଆ ଚୌକିଦାରଟି ତେବେ ଜଣେ କବି ! ମୁଦୁଲି ପୁଣି ଆରମ୍ଭ କଲା

''ଚୌକିଦାରର ଘର ତ ତମେ ଦେଖୁଚ ବାବୁ ! ସେଇଠି ମୁଁ ରହୁଥାଏ । ଗାଁ'ରୁ ଆସି ପହଞ୍ଚି ଥାଆନ୍ତି ମୋର ଘରମଣିଷ ଆଉ ପିଲା ତିନୋଟି ।” ମୁଦୁଲି ହାତ ଉଠାଇ ପିଲାମାନଙ୍କର ଵୟସ ଜଣାଇ ଦେଲା । ମୁଁ ଅନୁମାନ କଲି, ବଡ଼ଟି ଆଠ,ଦଶ ଵର୍ଷର ହୋଇଥିଵ । ଆଉ ସାନଟିକୁ ଖୁବ୍ ବେଶିରେ ପାଞ୍ଚ ଛଅ । ମୁଦୁଲି ଆରମ୍ଭ କଲା, “ସେଦିନ ଛାଇ ନେଉଟାଣି ମୁଁ ହାଟରୁ ଫେରୁଥାଏ । ଭୋକରେ ମୋ ପେଟ କଁ କଁ ଡାକୁଥାଏ । କେମିତି ଘରେ ପହଞ୍ଚି ଆଗ ପଖାଳ କଂସା 

ପାଖରେ ବସିବି । ଏଇ କଥା ଭାବୁ ଭାବୁ ମୋ କାନରେ ପଡ଼ିଲା ପିଲାମାନଙ୍କର ପାଟି । ସେମାନେ ମତେ ଦେଖି ଏକା ସାଙ୍ଗରେ ପାଟିକରି ଉଠିଲେ, “ବାପା,ଦେଖିଵ ଆସ, ଗୋଟାଏ ଘୋଡ଼ା କି କ'ଣ ଆମ ଦୁଆରେ ଆସି ବସିଚି ।” “ଘୋଡ଼ା" ମୁଁ ଚକିତ ହେଲି । ସେମାନେ ଗାଁ’ରେ ଥରେ ଅଧେ ଆମ ରଜାଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ଅବା ଦେଖିଥିଲେ । ହେଲେ, ଏଠି ଘୋଡ଼ା କୁଆଡ଼ୁ ଆସିଲା ? ତେବେ କଣ ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ି କିଏ ଶିକାରୀ ଆସି ପହଞ୍ଚିଚି ?” “ମଝିଆଟା ତା' ବଡ଼ ଭାଇକି କହୁଥାଏ, "ଦେଖ୍, ତା' ଦିହରେ କେମିତି ଗାର ପଡ଼ିଚି । ଭାଇ, ଆମର ଆକୁ ଆଣିଵା ।” ସାନ ଝିଅଟା ପୁଣି କହୁଥାଏ, 'ମୁଁ

ଆ' ଉପରେ ବସିବି । ପିଲାଙ୍କର ଘୋଡ଼ାକୁ ଦେଖି ମୋ ରକତ ଏଣେ ପାଣି ଫାଟିଯିଵା ଉପରେ । ସତ କହୁଚି ବାବୁ ! ମୁଁ ସାହସ ହାରି ନାଇଁ । ମୋ ଆଖିରେ ଖାଲି ପିଲାମାନେ ନାଚୁଥାଆନ୍ତି । ସେମାନଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ଅନାଇ ପଚାରିଲି, ତମ ବୋଉ କାଇଁ ? ବଡ଼ ପୁଅ ଜବାବ ଦେଲା—"ସିଏ ଯାଇଚି ତଳକୁ ପାଣି ଆଣିଵାକୁ” । “ଏତେ ବଡ଼ ବାଘ ଏତେ ଦିନ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହିଵା ଭିତରେ ମୁଁ କେବେ ଦେଖିନାଇଁ । ଏଇଠୁ କୋଡ଼ିଏ ହାତ ଛାଡ଼ି, ସେଇ ନିମ ଗଛ ପଛେ, ଯୋଉଠି

ଏବେ ଗାରେଜ ହେଇଚି, ସେଇଠି ବସିଥାଏ ଜଙ୍ଗଲର ରାଜା । ଧୀରେ ଧୀରେ ଲଙ୍ଗୁଡ଼ ପିଟୁଥାଏ । ବାବୁ, ମୋର ତ ପିଳେହି ପାଣି ହୋଇଗଲା । କେମିତି ଛାତି ପଥର କରି ମୁଁ ପାଦେ ପାଦେ ଆଗେଇ ପିଲାମାନଙ୍କ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚିଲି ଆଉ ସେମାନଙ୍କୁ ଘର ଆଡ଼କୁ ନେଇ ଘରେ ବନ୍ଦ କରିଦେଲି, ସେ କଥା ତମକୁ ବୁଝେଇ ପାରିବି ନାଇଁ । ମନେହେଉଥାଏ, ଯେମିତି ମୋ ଉପରେ ଗୋଟାଏ ଯୁଗ ବହିଗଲାଣି ! ଯାହାହଉ, ପିଲାମାନଙ୍କୁ ନିରାପଦରେ ରଖିଦେଵା ପରେ ମୋର ସାହସ ଫେରିଆସିଲା । ବାରଣ୍ଡାରେ ଡେରି ହୋଇଥିଲା ଫାର୍ଶାଟାଏ । ସେଇଟାକୁ ହାତରେ ଧରି ମୁଁ ନିଜେ ଏଥର ବାଘର ମୁହାଁମୁହିଁ ହୋଇ ଧରମ ଡାକ ମାରିଲି- ଦେଖ ମାମୁ, ତୁ ଜଙ୍ଗଲର ରାଜା । ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଯା' । ସେଠି ତୁ ତୋର ବୁଲ୍ ଖା', ପି' । ଏ ସରକାରୀ ବଙ୍ଗଳା । ମୁଁ ଚଉକିଦାର । ଡୁ’ଟୀ ଉପରେ ଅଛି । ଭଲଗତି ଅଛି ତ ଏଠୁ ଚାଲିଯା” ।” ମୁଁ ଜାଣେ, ବାଘ କେବେ ମୁଦୁଲିର କଥାକୁ ଖାତିର କରି ନ ଥିବ । ଆଇନ୍ ନମାନିଲେ ଯେ ଦଣ୍ଡ ଭୋଗିଵାକୁ ପଡ଼େ,ବାଘ ସେ କଥା ଵା ଜାଣିଵ କାହିଁକି । “ଗୋଟାଏ ରଡ଼ି ଛାଡ଼ି ବାଘ ମୋ

ଡାହାଣ ପଟକୁ ଡେଇଁ ପଡ଼ିଲା ।”

ମୁଦୁଲି ଏଥର ଆତ୍ମପ୍ରତ୍ୟୟର ହସ ହସି କହିଲା—"ପୁଅ ମନେ ମନେ ଏକା ସିଆଣା ! ଡାହାଣ ପଟରୁ ମାମୁଙ୍କୁ ଯେ ଶିକାର ଧରିଵାକୁ ସୁଵିଧା ହୁଏ, ସେ କଥା ଏତେଦିନ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହି ମୁଁ କ'ଣ ଜାଣି ନ ଥିଲି । ମୁଁ ସାଙ୍ଗେ ସାଙ୍ଗେ ବୁଲି ପଡ଼ିଲି । ଏଥର ବାଘ ଠିକ୍ ମୋ ବାଁ ପଟରେ । କେତେବେଳେ ମୋର ଯବାନ୍ ବେଳ । କେତେବେଳଯାଏ ଆଉ ଏ ହରକତ ସହିଥାଆନ୍ତି । ଠିକ୍ କଲି ଏ ବାଘଟାକୁ ପାନେ ନ ଦେଲେ ଇଏ ଏଠୁ ଘୁଞ୍ଚିବ ନାଇଁ । ଦି ହାତରେ ଫାର୍ଶା ଉଠେଇ ଏଥର ଲଢ଼େଇ ପାଇଁ ତିଆର ହେଇଗଲି।” ମୁଦୁଲି ନିଜେ ଠିଆ ହୋଇପଡ଼ି,ତା'ର ସେତେବେଳର ସ୍ଥିତି ମୋତେ ବୁଝାଇ ଦେଇ କହିଲା–‘ମୋର ଭୀମ ରୂପ ଦେଖି ସେ ଘୁଡ଼ୁ ଘୁଡ଼ୁ ହୋଇ ରଡ଼ି ଛାଡ଼ି ମତେ ଡରାଇଵାକୁ ଲାଗିଲା । ଆରେ ହଟ୍ ! ମୁଁ ହେଲି ସର୍କାରୀ ଲୋକ । ଏଇଥିକି ମୋର ଡରାଣ ପଡ଼ିଚି ! ଠିକ୍ କରିନେଲି ବାବୁ,ଯାହା ହେଉ ପଛେ ବାଘ ସହିତ ମୁଁ ଲଢ଼ିବି । ତେଣୁ ଫାର୍ଶା ଉଠାଇ ତା’ ଆଡ଼କୁ ମାଡ଼ିଗଲି ।”

“ହଠାତ୍ ଢୋ’ କରି ଶବ୍ଦଟାଏ ହେଲା । ବାଘଟା କେମିତି ଚମକି ପଡ଼ିଲା ଆଉ ଆଖି ପିଛୁଡ଼ାକେ ଗୋଟାଏ କାନଫଟା ରଡ଼ି ଛାଡ଼ି ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରକୁ ମାରିଲା କୁଦା । ମୁଁ” କଥାଟା ବୁଝିପାରିଲି ନାଇଁ । ମାତ୍ର ଦେଖିଲି ପାଣି ମାଠିଆଟେ ଛିନ୍‌ଛତର ହୋଇ ପଡ଼ିଛି । ପଛକୁ ବୁଲି ଦେଖିଲି,ବୁଲା ବୋଉ ଏଡ଼େ ଏଡ଼େ

ଆଖିରେ ବାଘ ଆଡ଼କୁ ଚାହିଁ ରହିଛି । ଜାଣିଲି, ଏଇଟା ବୁଲା ବୋଉର କାମ ।”

ବୁଲା ବୋଉ କହିଲା—“ତମେ ବାଘ ଆଡ଼କୁ ମାଡ଼ିଯିଵା ଦେଖି ମୁଁ” ଆଉ କ'ଣ କରିଥାନ୍ତି ! ମୁଁ ମୋ ବଳ ଖଟାଇ ବାଘ ଆଡ଼କୁ ଫୋପାଡ଼ିଲି ପାଣି ମାଠିଆଟା” !

“ଦେଖିଲ ବାବୁ, ବାଘ ମଧ୍ୟ ମଣିଷ ପାଖରେ କେମିତି ହାର୍ ମାନେ I”

(ଷଷ୍ଠ ଶ୍ରେଣୀ ସାହିତ୍ୟ ବହିରେ ଏହି ଵିଷୟଟି ପୂର୍ଵେ ପଢ଼ାଯାଉଥିଲା । ଏହାର ଲେଖକ ଡକ୍ଟର ହେମନ୍ତ କୁମାର ଦାସ ଅଟନ୍ତି 🙏)

ଅୟଂ କଃ

ଦିନେ ପଣ୍ଡିତ “ସଦାଶିଵ ଶିରୋମଣି” ତାଙ୍କ ଗୃହରେ ସଂସ୍କୃତ ଜାଣିନଥିଵା “ହଳଧର” ନାମକ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସହ କଥୋପକଥନ କରୁଥାନ୍ତି । ଏମନ୍ତ ସମୟରେ “ଗଦାଧର ଭାରତୀ” ନାମକ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ପଣ୍ଡିତ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ ହଳଧରଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟକରି ଶିରୋମଣୀଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ “ଅୟଂ କଃ” ? ( ଅର୍ଥାତ୍ ଏ କିଏ ?) !!! ଶିରୋମଣି ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ,ପରେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କଥା ହେଲା ଏଵଂ ଵିଦ୍ୟାଭୂଷଣ ଚାଲିଗଲେ ।

ହଳଧର “ଅୟଂ କଃ” ଏ କଥାର ଅର୍ଥ ବୁଝି ନ ପାରି କୌତୁହଳାକ୍ରାନ୍ତି ହୋଇ ଶିରୋମଣିଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ 

ପଣ୍ଡିତେ “ଅୟଂ କଃ” କଥାର ଅର୍ଥ କଣ କି ?

ଶିରୋମଣି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ସେ କଥାରୁ ତୁମକୁ କ’ଣ ମିଳିଵ ତୁନି ହୁଅ,ଯାଅ !

ହଳଧର-କାହିଁକି ? 

ଶିରୋମଣି- ସେ ବଡ଼ ମନ୍ଦକଥା ହଳଧର ! ଏପରି ମନ୍ଦ ଗାଳି ଆଉ ଜଗତେ ନାହିଁ । କିନ୍ତୁ ପଣ୍ଡିତ ଲୋକ କହି ତ ପକେଇଲେଣି,ସେ କଥା ଧଇଲେ ଆଉ କ'ଣ ହେଵ ?

ହଳଧର ରାଗି ପାଚି ଏକବାରେ ନାଲି । ସଦାଶିଵ ଶିରୋମଣିଙ୍କି କହିଲା, ଖୋ ରେ ! ତା ପଣ୍ଡିତପଣିଆ ତା ଘରେ ଥାଉ ମ ! ମୁଁ ତାକୁ ଛାଡ଼ିବି ? (ଏହା କହି ପଣ୍ଡିତଙ୍କ ପଛରେ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ଵଶ୍ବାସରେ ଦଉଡି଼) ହେ ପଣ୍ଡିତ,ତୁ ଅୟଂ କଃ,ତୋ ବୋପା ଅୟଂ କଃ ତୋ ସାତପୁରୁଷ ଅୟଂ କଃ ତୋ ଚୌଦ ପୁରୁଷ ଅୟଂ କଃ ତୋର ଯିଏ ଯେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି ସମସ୍ତେ ଅୟଂ କଃ !!!!

•••••••••••••••••••••••••••

ଶିକ୍ଷା ନିତାନ୍ତ ଆଵଶ୍ୟକ,ଅନ୍ୟଥା ଅନେକ ସମୟରେ ହତାଦର ହେଵ । ଏହା ଗଳ୍ପର ମୂଳ ଶିକ୍ଷା । 

(ଵି.ଦ୍ର—ପୁରୁଣା ଉତ୍କଳ ସାହିତ୍ୟ ପତ୍ରିକ ଵଲ୍ୟୁମ୍ ୧,ଅଙ୍ଗରସ ଵିଭାଗରେ ଏଇ ହସକଥାଟି ପୂର୍ଵେ ପାଇଥିଲି ,ଏ ଗଳ୍ପରେ କେତେକ ଶବ୍ଦ ଓ ଵାକ୍ୟ ପରିଵର୍ତ୍ତନ କରାଯାଇଛି  ଉପସ୍ଥାପନ କରାଯାଉଛି )

କାଳକୂଟ ପୁରାଣ

ଏଣ୍ଡୁଅ ଆଉ କାଳକୂଟ ଦୁଇଜଣ ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ବନ୍ଧୁ ଥିଲେ । ଉଭୟଙ୍କର ଉଚ୍ଚ ଆଶା ଥିଲା ଯେ ସେମାନେ କେମିତି ଈଶ୍ଵରଙ୍କଠାରୁ ବର ପାଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବେ । ତେଣୁ ଉଭୟେ ଵର ପାଇଵାକୁ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ । ଈଶ୍ଵର ସେମାନଙ୍କ ନିଷ୍ଠା ପରୀକ୍ଷା କରିଵା ପାଇଁ କହିଲେ ମୋତେ ଭାରି ଶୋଷ ,ଯିଏ ପାଣି ଆଣି ଦଵ ତାକୁ ମୁଁ ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ଶକ୍ତି ଦେବି । ଏଣ୍ଡୁଅ ଆଉ କାଳକୂଟ ଜଳ ଯୋଗାଡ଼ରେ ଲାଗିଗଲେ । ଏଣ୍ଡୁଅ ଅତି ବୁଦ୍ଧି ଖଟେଇ ଗୋଟେ ଚଉପତାରେ ନିଜ ମୁତ୍ରକୁ ସଂଗ୍ରହ କରି ତାକୁ ଆଣି ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଲା । ଈଶ୍ଵର ତାହା ମୁତ୍ର ଜାଣିପାରି ଅଭିଶାପ ଦେଲେ ଏଣିକି ଏଣ୍ଡୁଅ ଆତ୍ମରକ୍ଷା ପାଇଁ ନିଜର ସବୁ ବୁଦ୍ଧି ଖଟେଇଵ ‌। ଏଣ୍ଡୁଅ ସେଇ ଦିନଠାରୁ ଆଜି ଯାଏଁ ଵିପଦ ଦେଖିଲେ ସେଥିରୁ ମୁକୁଳିଵାକୁ ମୁଣ୍ଡ ଟୁଙ୍ଗାରି ବୁଦ୍ଧି ବାହାର କରୁଛି । 

ଏଣେ କାଳକୂଟ ଚାରି ଆଡ଼େ ବୁଲି ବୁଲି ଘାସ ଉପରେ ଓ ସାରୁଗଛ ପତ୍ର ଉପରେ ଥିଵା ଜଳକୁ ଚଉପତାରେ ସଂଗହ କରି ଆଣି ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପିଇଵାକୁ ଦେଲା । ଈଶ୍ଵର କାଳକୂଟର ସେଵାଭାଵ ଦେଖି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଵର ଯାଚିଲେ । କାଳକୂଟ କହିଲା ପ୍ରଭୁ ମୁଁ ଗୋଟିଏ ନିରୀହ ଜୀଵ ସମସ୍ତେ ମୋତେ ମାରି ଖାଇଯାଆନ୍ତି ତେଣୁ ଆପଣ ମୋର ସାରା ଶରୀର ଵିଷଵତ୍ କରିଦିଅନ୍ତୁ । ଭଗଵାନ ଟିକେ ଭାବି ତାକୁ ତଥାସ୍ତୁ କହି ଵର ଦେଇଦେଲେ । ତାପରେ କାଳକୂଟ ଦିନା କେତେ ଥିର୍ ଥାର୍ କରି ରହିଲା ତାପରେ ମଣିଷ ବିଲେଇ କୁକୁର ବାଘ ହରିଣ ମାଛ ଷଣ୍ଢ ଯାହାକୁ ପାଇଲା କାମୁଡି଼ ଗୋଡ଼ାଇଲା । କାଳକୂଟର ଏତେ ଅହଂକାର ହୋଇଗଲା ଯେ ସେ ଭାବିଲା ମୁଁ ହିଁ ହର୍ତ୍ତାକର୍ତ୍ତା ଦୈଵ ଵିଧାତା ।‌ କାଳକୂଟର ଏତାଦୃଶ ଅହଂ ଅସ୍ମିତା ଦେଖି ଭଗଵାନ ତାହାର ସ୍ମୃତି ଲୋପ କରାଇଦେଲେ ଏଵଂ ଗୁପ୍ତରେ ତା ଲାଙ୍ଗୁଡ଼ରେ 'କାଲି' ଏହି ଶବ୍ଦ ଲେଖି ଦେଲେ । କାଳକୂଟ ମର୍ତ୍ତ୍ୟଲୋକକୁ ଫେରି କାହାକୁ କାମୁଡ଼ିଵାକୁ ଗଲା ବେଳେ ପଛକୁ ଲାଙ୍ଗୁଡ଼ ଆଡ଼କୁ ଚାହିଁ ଦେଇ 'କାଲି କାମୁଡ଼ିଵି' ବୋଲି ଲେଖା ହୋଇଛି ଦେଖି କାମୁଡ଼ିଲା ନାହିଁ ଓ ପ୍ରତିଦିନ ଏହିପରି 'କାଲି' 'କାଲି' କରି ଆଦୌ କାହାକୁ କେବେବି କାମୁଡ଼ିପାରିଲା ନାହିଁ। କାଳକ୍ରମେ ସେଇ କାଳକୂଟର ଚମ୍ପେଇନେଉଳ,ତେଲଗୁଣି ସାପ ଆଦି ଅନେକ ଛୁଆ ହେଲେ କିନ୍ତୁ ପୂର୍ଵଜଙ୍କୁ ମିଳିଥିଵା ଅଭିଶାପ ଯୋଗୁଁ ଵିଷହୀନ ରହିଲେ । 

(ଏହି ଲୋକକଥା ଆଧାରରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ''ଚମ୍ପେଇ ନେଉଳି 'କାଲି' କରିଵା" ପ୍ରବଚନଟିଏ ଚଳୁଅଛି । ଯେକୈଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଵାକୁ ଯାଇଁ ପ୍ରତିଦିନ 'କାଲି' କରିବି 'କାଲି' କରିବି ବୋଲି ଯେ କହେ ଓ ଆଦୌ ସେ କରି ପାରେ ନାହିଁ ସେ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହି ପ୍ରଵଚନ ପ୍ରୟୋଗ କରାଯାଏ ।‌)

•••••••••••••••••••••••••

ଚମ୍ପେଇନେଉଳ : ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ ଚମ୍ପେଇନେଉଳକୁ skink କୁହନ୍ତି । ଚମ୍ପେଇନେଉଳ Scincidae କୁଳର ଜୀଵ ଏଵଂ ଏହି କୁଳରେ ଶହେରୁ ଅଧିକ ବଂଶ ତଥା ୧୫୦୦ରୁ ଅଧିକ ଜାତିର ଚମ୍ପେଇନେଉଳ ଅଛନ୍ତି। Scincidae ଚମ୍ପେଇନେଉଳ କୁଳକୁ ସାତୋଟି ଉପକୁଳରେ ଵିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି । ଏହି ଉପକୁଳଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ Acontinae ଉପକୁଳରେ ପଦହୀନ ସର୍ପ ସାଦୃଶ୍ୟ ତେଲୁଗୁଣି ସାପ ଵା ତେଲୁଗୁଣିଆ ଚମ୍ପେଇ ଅଛନ୍ତି। Egerniinae ଉପକୁଳରେ ଵିଭିନ୍ନ ଜାତୀୟ ରୂପରଙ୍ଗର ଚମ୍ପେଇ ଅଛନ୍ତି। Eugongylinae ଉପକୁଳରେ ଲମ୍ବା ଲାଞ୍ଜଯୁକ୍ତ ଚମ୍ପେଇ ଅଛନ୍ତି। 

Lygosominae ଉପକୁଳରେ ଆମ ଗାଆଁ ଗଣ୍ଡାରେ ଦେଖାଯାଉଥିଵା ଭାରତୀୟ ଚମ୍ପେଇନେଉଳ ଅଛନ୍ତି। 

Mabuyinae ଓ Scincinae ଉପକୁଳରେ ନାନାରଙ୍ଗର ଚମ୍ପେଇ ଅଛନ୍ତି।Sphenomorphinae ଉପକୁଳରେ କାଳକୂଟ ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା ଲାଲ ଲାଞ୍ଜିଆ ଚମ୍ପେଇ ଅଛନ୍ତି । ମୋଟ ଉପରେ କହିଵାକୁ ଗଲେ ଝିଟିପିଟି ଜାତୀୟ ଜୀଵଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚମ୍ପେଇନେଉଳ କୁଳରେ ସର୍ଵାଧିକ ଵିଵିଧତା ଦେଖାଯାଇଥାଏ। 

ଵିଭିନ୍ନ ଓଡ଼ିଆ ନାମ : ଚମ୍ପେଇନେଉଳର ଓଡ଼ିଶାରେ ଅନେକ ନାମ ଅଛି ଯଥା : ଚମ୍ପେଇନୁଳି, ଚମ୍ପେଇନେଉଳି,ଚେମ୍ପରୁଳି,ଚମ୍ପେଇନଲି,ଚମ୍ପାନାଉଳି,ଚମ୍ପେଇନାଳୀ,ଚେମ୍ପେଇରୁଳି,ଘିର୍‌ଲିଖା,ହାଉଳି,ଆଉଲି,କାଳକୁଟ,କାଲକୁତ,ଗିରୋଳ,ଗେରୁଲ,ଗିଲର୍,ଗିଲ,ଗିହ୍ଲ,ଘିରଲୋ,ବଳଦଲୁକାନି,କେତରାଳି,କେତ୍ରା,କେତ୍ରି,କେଲ୍ କେତ୍ରା ଓ କେତେରା ଇତ୍ୟାଦି ଇତ୍ୟାଦି 

ଵିଷାକ୍ତ ? : ପ୍ରକୃତରେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଚମ୍ପେଇନେଉଳି ଵିଷାକ୍ତ ନୁହେଁ ତେବେ ଏ ଜୀଵ ନିଜ ଶିକାରକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗିଳିଵା ଆଗରୁ କାମୁଡ଼ିଥାଏ ବୋଧହୁଏ ସେଥିପାଇଁ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏ ଜୀଵ ଵିଷାକ୍ତ ବୋଲି ଏକ ଭ୍ରମ ଧାରଣା ଜାତ ହୋଇଥିଲା ଏଵଂ ତତ୍ ଆଧାରରେ ପରେ ଏଭଳି ଏକ କାହାଣୀ ପ୍ରଚଳିତ ହୋଇଛି । 

ଏଣ୍ଡୁଅ କାହିଁକି ମୁଣ୍ଡ ଟୁଙ୍ଗାରିଥାଏ : ନିଜର ଦୃଷ୍ଟିଶକ୍ତିକୁ ଗୋଟିଏ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ କେନ୍ଦ୍ରିତ କରିଵାକୁ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଏଣ୍ଡୁଅ ସହିତ ଯୋଗାଯୋଗ ସ୍ଥାପନ ପାଇଁ,ଗତି କଲାବେଳେ ଶରୀରର ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରିଵା ତଥା ଶିକାର କିମ୍ବା ଶିକାରୀର ଦୂରତା ଆକଳନ ଆଦି ଅନେକ କାରଣ ହେତୁ ଏଣ୍ଡୁଅ ମୁଣ୍ଡ ଟୁଙ୍ଗାରିଥାଏ । 

ଲୋକକଥା : କେରଳ, ତାମିଲନାଡୁ,କର୍ଣ୍ଣାଟକ,ଅଵିଭକ୍ତ ଆନ୍ଧ୍ର,ଓଡ଼ିଶା ଓ ଏହାର ହୃତ ଵିଚ୍ଛିନ୍ନାଞ୍ଚଳରେ ଏହି ଲୋକକଥାଟି ସାମାନ୍ୟ ସାମାନ୍ୟ ପରିଵର୍ତ୍ତନ ସହିତ ଲୋକମୁଖରେ ପ୍ରଚଳିତ। କେରଳରେ ଚମ୍ପେଇନେଉଳିକୁ 'ଅରଣ' କୁହନ୍ତି,ଏ ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକକଥା ଅନୁସାରେ ଚମ୍ପେଇନେଉଳି ସମସ୍ତଙ୍କୁ କାମୁଡ଼ି ଗୋଡ଼ାଇଵାରୁ ଭଗଵାନ ତାହାର ସ୍ମୃତି ଲୋପ କରିଦେଲେ ଫଳତଃ ସେ କାମୁଡ଼ିଵା ହିଁ ଭୁଲିଗଲା ।

ମାଧଵ ଭଗିଆ ସମ୍ବାଦ —୨(ଅଣ ଓ ତିଅଣର କଥା)

ମାଧଵ ଆଜି ରାଗିଛି,ତାକୁ ଫେସବୁକରେ କିଏ ବହେ ଶୋଦି ଦେଇଛି ତେଣୁ ତା'ର ଭାଆରି ମନଦୁଃଖ। ଭଗଵାନ ଦାଶ ଓରଫ୍ ଭଗିଆ ମାଧିଆଟାର ଶୁଖିଲା ମୁହଁ ଦେଖି କାରଣ କ'ଣ ପଚାରନ୍ତେ ସେ ଚଢ଼ାଗଳାରେ କହିଲା “ହଇବୋ... ଫେସବୁକରେ ଏବେ ସବୁ ମହା ମହା ପଣ୍ଡିତ ବୁଲୁଛନ୍ତି ହୋ , ମୁଁ ତରକାରୀର juiceକୁ ଆଉ ତରକାରୀ ଵା curryକୁ ଓଡ଼ିଆରେ କ'ଣ କୁହନ୍ତି ବୋଲି ଗୋଟିଏ ଗୃପ୍‌ରେ ପଚାରିଦେଲି ଯେ ଜଣେ ମୋତେ ଅଣଓଡ଼ିଆ ଆଖ୍ୟା ଦେଇ ଦେଲା । କହିଲା ହଇରେ ଅଳପେଇଶା ତୋତେ ଝୋଳ,ଅଣ ଓ ତିଅଣ ଜଣାନାହିଁ ଯେ curry ଆଉ juice କହୁଛୁ ? ହଇଏ ଭଗିଆ ଭାଇ ତମେ କୁହ ତ ମୋର ଭୁଲ୍ କ'ଣ? ତିଅଣ ଆଉ ଅଣ କ'ଣ ଖାଣ୍ଟି ଓଡ଼ିଆ ଶବ୍ଦ? 

 

ଭଗିଆ କହିଲା ନାଇଁ ଯେ ମୋତେ ଆଗେ କହ ଆମେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଅଯଥା ହିନ୍ଦୀ ଇଂରାଜୀ ଆରବୀ ପାର୍ସୀ ତୁର୍କ ପର୍ତ୍ତୁଗୀଜ୍ ଶବ୍ଦ କାହିଁକି ଵ୍ୟଵହାର କରିଵା ? ଶବ୍ଦ ନଥିଲେ ଅଲଗା କଥା, ଶବ୍ଦ ଥାଇ କାହିଁକି ଝୋଳ,ଅଣ କୁ juice ପୁଣି ତିଅଣକୁ curry କହୁଥିଲୁ ଶୁଣେ ? 

ମାଧଵ ଚିଡ଼ିଯାଇ କହିଲା “ଖୋରେ ! ସହର ସାରା ଲୋକେ ଜୁସ୍ କରୀ କହୁଛନ୍ତି ମୁଁ କହିଦେଲି ଯେ ଆକାଶ ଛିଡ଼ି ପଡ଼ିଲା ? ହେଇଟି ସେ ନିଆଁଲଗା କଥା ନକହି ମତେ ଆଗେ ତୁଣ ଓ ଅଣ କଥା କୁହ ! ଆମେ ଓଡ଼ିଆ ତ ପଖାଳଖିଆ ଜାତି , ପଖାଳ କଂସାକୁ ଲୁଣ ତୁଣ୍ଡପୋଡ଼ା,ଆଚାର,ବଡ଼ି,ମାଛ ଭଜା ,ଶାଗ ଭଜା ଓ ପୋଡ଼ା ପୋଡ଼ିରେ ଆମ ମନ । ତାହେଲେ ଆମ ପୂର୍ଵଜ କ'ଣ ତୁଣ ଖାଉଥିଲେ ନା ? 

ଭଗିଆ ତା କଥା ଶୁଣି ଅଳ୍ପ ହସି କହିଲା ନାଇଁରେ ପାଗଳା ଓଡ଼ିଆ ଜାତି ପ୍ରକୃତରେ ତିଅଣଖିଆ ଜାତି । ଓଡ଼ିଶାର ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ଲୋକେ ଏବେ ବି ତବତ ଭାତ ଖାଇଲାବେଳେ ଥାଳିଏ ଭାତକୁ ବେଲାଏ ତୁଣ ଲୋଡ଼ନ୍ତି। 

 ତବତ ଭାତ ହେଉ କି ଚକୁଳି ଏଣ୍ଡୁରି ପିଠା ଅବା କ୍ଷୀରି ଜାଉ ଆଦି ମିଷ୍ଟାନ୍ନ ହେଉ ସବୁ ଦରଵ ସହିତ ଓଡ଼ିଆଏ ତୁଉଣ ଵା ତିଅଣ ଟିକେ ଲୋଡ଼ନ୍ତି । ଓଡ଼ିଆମାନଙ୍କର ତୁଣ ପ୍ରତି ଆଦର ଏତେ ଯେ ଭୁଜା,ଚୁଡ଼ା,ହୁରୁମ ଓ ଲିଆ ଆଦି ଭ୍ରୁଷ୍ଟ ତଣ୍ଡୁଳ ସହିତ ମଧ୍ୟ ତିଅଣ ମିଶାଇ ଖାଇଵାକୁ ବଡ଼ ସୁଖ ପାଆନ୍ତି । ବାକି ସବୁ ଭାରତୀୟ କେଵଳ ଡାଲି ଖାଉଥିଲାବେଳେ ଓଡ଼ିଆ ଏମିତି ଏକ ଜାତି ଯେ ନିଜର ତିଅଣପ୍ରେମ ଯୋଗୁଁ ଡାଲି ମଧ୍ୟରେ ପରିବା ମିଶାଇ ଡାଲମା କରି ଖାଏ । ତେଣୁ ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ପାଇଁ ତିଅଣ ବଡ଼ ଗୁରୁତ୍ବପୂର୍ଣ୍ଣ । 

ମାଧଵ କଥା କାଟି କହିଲା ଆଉ ଆଉ ସେ ଅଣ କାହାକୁ କୁହନ୍ତି? ତୁଣ ଓ ଅଣ ଗୋଟିଏ ନା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ? 

ଭଗିଆ କହିଲା ହଁ ତିଅଣ କଥା ପଡ଼ିଲେ ଅଣ କଥା ବି ଆପେ ଚର୍ଚ୍ଚାକୁ ଚାଲିଆସେ ‌। "ତିଅଣ ଓ ଅଣ"ର ସମ୍ପର୍କ ନିଵିଡ଼ । ତିଅଣରୁ ଅଣକୁ ଵିଚ୍ଛିନ୍ନ କରିଦେଲେ ତିଅଣର ସ୍ଵରୂପ ସଂହରିଯାଏ(ବଦଳିଯାଏ) ପୁଣି ସେ ଅଣହୀନ ଜୁକୁଜୁକିଆ ତିଅଣର ସ୍ଵାଦ ବି କିଛିଟା ପରିଵର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ । ଓଡ଼ିଶାରେ ନାନା ଜାତୀୟ ତିଅଣ କରନ୍ତି । ବଡ଼ଓଷାରେ ଅଟକାଳି ଓ ଗୋଟାପିଠା ସହିତ ଘାଣ୍ଟ ତିଅଣ ହୁଏ । ଖଟାଯୁକ୍ତ ଆମ୍ବିଳ ତୁଣ ଵା ଖଟେଇ ତିଅଣଠାରୁ ତେଲ ଵ୍ୟଵହୃତ ହେଉନଥିଵା ଆଣ୍ଟାନି ତିଅଣ ଯାଏଁ,ଭଲ ଭାବେ ସିଜିନଥିଵା ପରିଵାଯୁକ୍ତ ଅସଙ୍ଘଡ଼ ତିଅଣଠାରୁ ବାଉଁଶ ଗଜାର କରଡ଼ି ତିଅଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଓଡ଼ିଶାରେ ଶତ ସହସ୍ରାଧିକ ତିଅଣ କରାଯାଏ ‌। ତେବେ ତୁଉଣ ଵା ତିଅଣ ଓ ଅଣ ସହିତ ଆମେ ଓଡ଼ିଶାଵାସୀ ଯେତିକି ପରିଚିତ ତିଅଣ ଓ ଅଣ ଶବ୍ଦର ଵ୍ୟୁତ୍ପତ୍ତି ସମ୍ବନ୍ଧରେ ସେତେ ସଚେତନ ନୁହନ୍ତି। ନଗରାଞ୍ଚଳର ଲୋକେ Curry କିମ୍ବା ତରକାରୀ ଓ juice, Soup ଓ ଝୋଳ ଶବ୍ଦ ହିଁ ଅଧିକ ଵ୍ୟଵହାର କରନ୍ତି ଫଳତଃ ତନ୍ମଧ୍ୟରୁ କିଛି ଲୋକଙ୍କୁ ତିଅଣ ଓ ଅଣ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭେଦ ତଥା ଅର୍ଥ ହିଁ ଜଣାନାହିଁ। ତେବେ ଓଡ଼ିଶାର ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ଲୋକେ ତିଅଣ ଵା ତୁଉଣକୁ ତରକାରୀ ଵା Curry ଅର୍ଥରେ ପ୍ରୟୋଗ କରୁଥିଲାବେଳେ ଝୋଳ ଵା Soup ଅର୍ଥରେ ଅଣ ଶବ୍ଦ ଵ୍ୟଵହାର କରନ୍ତି । 

ସେଇଠୁ ମାଧଵ ପଚାରିଲା ଆଚ୍ଛା ତୁଣ, ତରକାରୀ ଓ curry ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ କ'ଣ ?

ଭଗିଆ କହିଲା,

ତିଅଣ , ତରକାରୀ ଓ curry ଗୋଟିଏ ଖାଦ୍ୟ ଦରଵର ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାଷାର ନାଆଁ । ତିଅଣ ଵା ତୁଉଣ ଓଡ଼ିଆ, ତରକାରୀ ପାର୍ସୀ ଆଉ curry ହେଲା ଇଂରାଜୀ। ହେଲେ କେତେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ତରକାରୀ, curry ଓ ତିଅଣ ମଧ୍ୟରେ ଅର୍ଥଗତ ପାର୍ଥକ୍ୟ ଥିଵା ଜଣାଯାଏ ଏଵଂ ସେଇ ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକମାନେ ଆମିଷ ଜାତୀୟ ଵ୍ୟଞ୍ଜନକୁ ତରକାରୀ ତଥା curry କୁହନ୍ତି ଆଉ ନିରାମିଷ ଵ୍ୟଞ୍ଜନକୁ ତୁଉଣ ଵା ତିଅଣ କହିଥାନ୍ତି। ଅର୍ଥାତ୍ ଅଣ୍ଡା କରୀ ଵା ଅଣ୍ଡା ତରକାରି ଆଉ ପୋଇ ତିଅଣ ଏହିପରି କୁହାଯାଏ। 

ଉତ୍ତର ଶୁଣି ମାଧଵ ମନରେ କ'ଣ ଭାବି ପଚାରିଲା ଆଚ୍ଛା ଏଇ ତିଅଣ ଓ ଅଣ କ'ଣ ଗୋଟାଏ ଶବ୍ଦରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି ନା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଶବ୍ଦରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି ? 

ଭଗିଆ କହିଲା ବୁଝିଲୁ ମାଧିଆ ଆମ ଓଡ଼ିଶାରେ କେଵଳ ତିଅଣ ଓ ଅଣ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ହିଁ ନୁହେଁ ଵରଂ ଏ ଶବ୍ଦଦ୍ଵୟର ଵ୍ୟୁତ୍ପତ୍ତି ସମ୍ବନ୍ଧରେ ମଧ୍ୟ ଲୋକଙ୍କ ମନରେ ନାନା ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵ ଭରି ରହିଛି ଫଳତଃ ଉଭୟ ଶବ୍ଦର ସୃଷ୍ଟି ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଅନେକେ ଭ୍ରମାତ୍ମକ ମତ ରଖନ୍ତି। କେହି କେହି କୁହନ୍ତି ତୁଉଣ ଓ ଅଣ ମିଶି ତିଅଣ ‌ଶବ୍ଦ ହୋଇଛି ପୁଣି ଆଉ କିଛି ଲୋକେ କୁହନ୍ତି ତିଅଣ ଶବ୍ଦରୁ ଅଣ ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି। ଆହୁରି ମଧ୍ଯ କେହି କେହି ଅନୁମାନ କରନ୍ତି ଯେ ଵ୍ୟଞ୍ଜନ ଶବ୍ଦରୁ ଅଣ ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି। ତେବେ ପ୍ରକୃତରେ ତୁଉଣ ଵା ତିଅଣ ତଥା ଅଣ ଶବ୍ଦଦ୍ଵୟ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଶବ୍ଦ ମୂଳରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି ଏଵଂ ଅଣ ଶବ୍ଦର କୌଣସି ସଗୋତ୍ରୀୟ ସମ୍ପର୍କ 'ଵ୍ୟଞ୍ଜନ' ଶବ୍ଦ ସହିତ ନାହିଁ। 

ତାହେଲେ ତିଅଣ ଆଉ ଅଣ ଶବ୍ଦ କୁଆଡ଼ୁ ଆସିଲା ? ମାଧଵ ଅଥୟ ହୋଇ ପଚାରିଲା !

ଭଗିଆ କହିଲା ଶୁଣେ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ ତେମନ ବୋଲି ଶବ୍ଦଟିଏ ଅଛି। ତିମ୍ ଧାତୁରୁ ଭାଵାର୍ଥେ ଆର୍ଦ୍ର କରିଵା ଅର୍ଥରେ ଲ୍ୟୂଟ ପ୍ରତ୍ୟୟ(ଅନ) ଯୁକ୍ତ କରି ତେମନ ଶବ୍ଦ ନିଷ୍ପନ୍ନ କରାଯାଇଛି। ଓଦା କରିଵା ଵା 

ଆର୍ଦ୍ରକରଣକୁ ତେମନ କୁହନ୍ତି,ଵ୍ୟଞ୍ଜନକୁ ତେମନ କୁହନ୍ତି ,ରନ୍ଧା ଯାଇଥିଵା ଖାଦ୍ୟକୁ ବି ତେମନ କୁହାଯାଏ। ଏଇ ତେମନ ଶବ୍ଦଟି ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ତିଅଣ ରୂପରେ ଚଳୁଅଛି । ସେହିପରି ଅଣ ଶବ୍ଦଟି ତିଅଣରୁ ଆସିନାହିଁ ଵରଂ ଏହା ପ୍ରାକୃତ ମୂଳର ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଓଡ଼ିଆ ଶବ୍ଦ ଅଟେ । ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଭାରତରେ ଜଳକୁ ଅନସ୍,ଅର୍ଣ୍ଣସ୍ ଓ ଅଣ୍ଣ କୁହାଯାଉଥିଲା। ଜଳ ଅର୍ଥଜ ପ୍ରାକୃତ ଅଣ୍ଣ ଶବ୍ଦଟି କାଳକ୍ରମେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ତିଅଣର ଜଳୀୟ ଅଂଶ ଅର୍ଥରେ ପ୍ରୟୋଗ ହେଉଅଛି ।

ଉତ୍ତର ଶୁଣି ମାଧଵ ଆହୁରି କ'ଣ ପଚାରିଵ ବୋଲି ଉଦ୍ୟତ ହୁଅନ୍ତେ ଭଗିଆ ତାକୁ ପୁଣି କେବେ ଭେଟିଲେ କଥା ହେଵା କହି ସେଠାରୁ ଚାଲିଗଲା...

 

ଶିକାର

ବାଘର ଭଣଜା ଶୃଗାଳ ନୂଆ ନୂଆ ଭେଣ୍ଡିଆ ହେଇଥାଏ । ଯୁଵସୁଲଭ ଅହଂ ଭାଵ ଘେନି ସିଏ ବାଘମାମୁର ଆଗେ ଆଗେ ଚାଲିଵାକୁ ବଡ଼ ସୁଖ ପାଏ ହେଲେ ପଛରୁ ଅଵା ଏତଡ଼ୁ କି ସେତଡ଼ୁ କିଏ ଆସୁଛି ସେତ୍ତାକୁ ମୁଟେ ନିଘା କରେନି । ବାଘ ମାମୁ କେତେ ଥର ବୁଝେଇଲା “ବାପ ଇଏ ଜଙ୍ଗଲ ଭୁଇଁ ସଵଧାନ ହେଇକିରି ଚଳିବୁ ନୋହିଲେ କୋଉ ଜୀଵ କେତେବେଳେ ଡେଗି ପଡ଼ି ଶଙ୍ଖୀ କାମୁଡ଼ି ଦଵ କେ ଜାଣେ” ! ହେଲେ ୟେ ନୂଆ ନୂଆ ଭେଣ୍ଡା କୋଉ ଶୁଣୁଛି ଯେ ? ଶେଷକୁ ଦିନେ ବାଘମାମୁ ଅତିଷ୍ଠ ହୋଇ ଭଣଜା ଶୃଗାଳକୁ ପାନେ ଦଵ ବିଚାରି ନିଜ ମାମୁଁ ଝିଅ ଭଉଣୀ ଚିତାବାଘୁଣୀ ପାଖକୁ ଗଲା । 

କିଛି ଦିନ ପରେ ବାଘମାମୁଁ ଓ ଶୃଗାଳ ଭଣଜା ଦିହେଁ ଜଙ୍ଗଲରେ ଆଗ ପଛ ହେଇକି ଶିକାର ଉଣ୍ଡୁଥାନ୍ତି । ବାଘମାମୁ ପୁଣି ତା ଭଣଜାକୁ କହିଲା ବାବୁ ଏ ଥାନଟା ଭାରି କାନ୍ତାର,ଦେଖି ଚାହିଁ ଚାଲୁ ଥା । ଶୃଗାଳ ଭଣଜା ସବୁଥର ପରି ଏଥର ବି ମାମୁକୁ କହୁଥାଏ ”ମାମୁ ଗୋ ମୁଁ ପା ତମ ଭଣଜା , ମୁଁ ପୁଣି ପଛକୁ ଚାହିଁବି ? ତମ ନାଆଁ ପଡ଼ିଵନି ? ବାଘର ଭଣଜା ଫୁଣି ଡରି ମରି ପଛକୁ ଅନେଇ ଅନେଇ ଚାଲୁଛି ! ଜଙ୍ଗଲୀ ଜୀଵ ଏତା ଦେଖିଲେ କିୟଣ ଭାବିବେ ? ତାଛଡ଼ା ମାମୁ ତମେ ମତେ ବାଳୁତ କାଳରୁ ଶିକାର ଵିଷୟରେ ଏତେ କଥା ଶିଖେଇଛ ଯେ ମୁଁ ତୁମ କୃପାରୁ ଶିକାର କରିଵାରେ ଏକବାରେ ବେତ୍ତା ହେଇଗଲିଣି !”

ବାଘ ଦେଖିଲା ୟାକୁ ଆଉ ବୁଝେଇ ଲାଭ ନାହିଁ କି ସେ ବୁଝେଇଲେ ବି ୟେ ବୁଝିଵାର ନାହିଁ ତେଣୁ ଆଉ କିଛି ନକହି ମଉନ ରହିଗଲା । 

ଏ କଥାଵାର୍ତ୍ତା ମଧ୍ୟରେ ମାମୁ ଭଣଜା ଦିହେଁ ଜଙ୍ଗଲ ମଝାମଝି ହେଲାବେଳକୁ ଚିତାଟେ କୋଉଠି ଥିଲା କେଜାଣି ଶୃଗାଳ ଉପରକୁ ଗୋଟେ ପଟୁ ଆଡ଼ଚିରା ମାରିଦେଲା ଆଉ ଚାହୁଁ ଚାହୁଁ ତା ପଛରେ ଏମିତି ଆଣ୍ଠିକୁଣ୍ଠି ଧୁପିଲା ଯେ ଵିଚରା ଶୃଗାଳଟି ହଗି ମୁତି ପଳେଇଗଲା । 

(ଵି-ଦ୍ର: ମୁଁ ଶିକାର କରିଵାରେ ବେତ୍ତା ହେଇଗଲିଣି ମନେ କରି ଶୃଗାଳଟା ଶେଷରେ ଚିତାବାଘୁଣିର ଅତର୍କିତ ଆକ୍ରମଣର ସାମ୍ନା ନକରିପାରି ପଳାୟନ କଲା । ଶୃଗାଳ ଭଳି ଆମର ଏଠି କିଛି କଵି ଲେଖକ ବୁଦ୍ଧିଜୀଵୀ ବି ଅଛନ୍ତି ଯୋଉମାନେ ପଚାଶ ଶହେ କଵିତା ପ୍ରବନ୍ଧ ଲେଖି ଦେଲାପରେ କହି ଦିଅନ୍ତି “ମୁଁ ଅଭିଧାନ ଦେଖେନି ମ ! ଯାହା ମନରୁ ଆସିଲା ଲେଖିଦିଏ 😁” । ସେମାନେ ମନେ ମନେ ଭାବି ନେଇଛନ୍ତି ଯେ ଅଭିଧାନ ଵିଶେଷତଃ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭାଷାକୋଷରେ ଥିଵା ତଥା ଲୋକମୁଖରେ ପ୍ରଚଳିତ ସବୁ ଶବ୍ଦ ଜାଣି ଦେଇଛନ୍ତି 🤣। ଯୋଉ କଵି ଲେଖକ ବୁଦ୍ଧିଜୀଵୀ କହୁଛି ମୁଁ ଅଭିଧାନ ଦେଖୁନି ସେ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭାଷାକୋଷର ନିତ୍ୟ ପଠନ ପାଠନ କରୁ , ଫଳତଃ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ହଜି ଯାଉଥିଵା ଦେଶୀୟ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ପ୍ରୟୋଗ ସାହିତ୍ୟରେ କରି ନିଜ ରଚନାର ମାନବୃଦ୍ଧି କରିଵା ସହିତ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ମହତ୍ତ୍ଵ ବଢ଼ାଇପାରିବେ । ଦି ଚାରିଟା ତତ୍ସମ ଶବ୍ଦ ଓ ଆଉ ଆଠ ଦଶୁଟା ଆରବୀ ପାର୍ସୀ ତୁର୍କ ଇଂରାଜୀ ପର୍ତ୍ତୁଗୀଜ୍ ଶବ୍ଦ ପୂରାଇ ସାହିତ୍ୟ ରଚନା କରି ଦେଲେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର କି ଲାଭ ? ମୂଳ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ତ ହଜି ହଜି ଯାଉଛି 🙄 )

ସ୍ନାନଯାତ୍ରା ପଛର ଵିଜ୍ଞାନ କ'ଣ ?

“ସ୍ନାନ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ସ୍ନାନ ମଣ୍ଡପରେ ତିନିଠାକୁରଙ୍କର ସ୍ନାନ ଯାତ୍ରା ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥାଏ ।”

ଏହି ଵାକ୍ୟଟି ହୁଏତ ଅଣଓଡ଼ିଆମାନେ ବୁଝିନପାରିପାରନ୍ତି କିନ୍ତୁ ଜଣେ ଓଡ଼ିଶାଵାସୀ ନିଶ୍ଚୟ ବୁଝିଯାଆନ୍ତି କାରଣ ଏହି ଵାକ୍ୟର ଭରି ରହିଛି ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତିର ଉପାଦାନ ଯାହା ନିଆରା ଓ ଅନନ୍ୟ । ଜ୍ଯୈଷ୍ଠ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ହିଁ ଜଗନ୍ନାଥ ଦେଶରେ ସ୍ନାନ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଭାବେ ଖ୍ୟାତ । ଏହି ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ ଶ୍ରୀଵିଗ୍ରହଙ୍କର ସ୍ନାନ ମଣ୍ଡପରେ ସ୍ନାନ ଵିଧି ସମ୍ପାଦିତ ହୁଏ । ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରରେ ଯେଉଁ ମଣ୍ଡପରେ ଜଗନ୍ନାଥ, ବଳଭଦ୍ର ଓ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ପ୍ରତିମାମାନଙ୍କର ଜ୍ଯୈଷ୍ଠ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ ସ୍ନାନ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରାଯାଏ ତାକୁ ସ୍ନାନ ମଣ୍ଡପ କୁହାଯାଏ। ସେହିପରି ଜ୍ଯେଷ୍ଠ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ରର ସ୍ନାନ ମଣ୍ଡପରେ ଯେଉଁ ମହାସ୍ନାନ ଉତ୍ସଵ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ ତାହା ସ୍ନାନ ଯାତ୍ରା ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା ।

ଚତୁର୍ଦ୍ଧା ମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କୁ ୧୦୮ ଗରା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରାଯାଏ l ୧୮ ଗରା ଜଳରେ ଚକ୍ରରାଜ ଶ୍ରୀସୁଦର୍ଶନ, ୨୨ ଗରା ଜଳରେ ମା' ସୁଭଦ୍ରା,୩୩ ଗରା ଜଳରେ ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀବଳଭଦ୍ର ,୩୫ ଗରା ଜଳରେ ମହାପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀ ଜଗନ୍ନାଥ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି ।  ଶ୍ରୀଵିଗ୍ରହଙ୍କ ଉପରେ ବହୁପରିମାଣରେ ପାଣି ଢଳାହେଵାଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ରଙ୍ଗ ଛାଡ଼ିଯାଏ; ଏଥିପାଇଁ ସ୍ନାନଯାତ୍ରା ପରେ ସେ ମୂର୍ତ୍ତିମାନଙ୍କୁ ପୁନର୍ଵାର ଚିତ୍ରିତ କରିଵାକୁ ୧୫ ଦିନ ଲାଗେ। ସେ ସମୟରେ ଭକ୍ତମାନେ ଠାକୁରମାନଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରି ପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଉକ୍ତ ୧୫ ଦିନକୁ 'ଅଣସର' ବୋଲାଯାଏ। କାରଣ ସ୍ନାନାଧିକ୍ୟ ଯୋଗୁଁ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ଥଣ୍ଡା ଧରିଥିଵାରୁ ଯାତ୍ରୀଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦେଵାକୁ ତାଙ୍କୁ ଅନବସର ଵା ଅଣସର ହୁଏ ବୋଲି ବୋଲାଯାଏ। ଚିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟ ଶେଷ ହୋଇଗଲେ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କର 'ନଵଯୌବନ' ବେଶକୁ ଯାତ୍ରୀମାନେ ଦେଖନ୍ତି ଓ ତତ୍ପରେ ନଵଚିତ୍ରିତ ମୂର୍ତ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଆଷାଢ଼ ଶୁକ୍ଳ ଦ୍ୱିତୀୟା ଦିନ ରଥକୁ ନିଆଯାଇ ରଥଯାତ୍ରା କରାଯାଏ।

 ଵସ୍ତୁତଃ ଆମ ପର୍ଵ ପର୍ଵାଣୀଗୁଡ଼ିକର ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହାସିକ ଵୈଜ୍ଞାନିକ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଆଦି ଵିଭିନ୍ନ ଦିଗ ରହିଛି ।

ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକଵାଦୀ କୁହନ୍ତି ଯେ ସ୍ନାନଯାତ୍ରା ସମୟରେ ପର°ବ୍ରହ୍ମ ମାନଵୀୟ ଲୀଳା ଦ୍ବାରା ଜୀଵକୁ ଏହା ସୂଚେଇ ଦେଉଛନ୍ତି ଯେ ଶମ ଦମ ଆଦି ଷଟ୍ ସମ୍ପତ୍ତି ସ୍ଵରୁପ ଜଳରେ କାମ କ୍ରୋଧ ଲୋଭାଦି କଳୁଷ ରଙ୍ଗ ଧୋଇଦିଅ,ତେବେ ମୋର ପ୍ରିୟ ହୋଇଵ।ଏହି କ୍ରିୟା ସମୟରେ ଜ୍ଵର ରୂପ ଭବବାଧା ଆଦି  ଆଘାତ ବି ସହି ଯା'। 

ତେବେ ଏହି ସ୍ନାନଯାତ୍ରା ପଛରେ ରହିଛି ସମାଜକୁ ଏକ ସାଵଧାନୀ ଵାର୍ତ୍ତା । ଆଗକାଳରେ ଜ୍ଯୈଷ୍ଠ ମାସରେ ମୌସୁମୀ ପ୍ରଭାଵରେ ହଠାତ୍ ଵର୍ଷା ହେଵା ଯୋଗୁଁ ନାନା ମହାମାରୀ ରୋଗ ଵ୍ୟାପୁଥିଲା । ତେଣୁ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ମହାମାରୀ ରୋଗରୁ ରକ୍ଷା ପାଇଵା ପାଇଁ ଦେଵୀ ଆସ୍ଥାନରେ ପୂଜାର୍ଚ୍ଚନା ହେଉଥିଲା ଏଵଂ ଆଜି ବି ଅନେକ ଗ୍ରାମରେ ଏହି ପ୍ରଥା ରହିଛି ।‌ ତେବେ ସମାଜକୁ ଶିକ୍ଷା ଦେଵାକୁ ପ୍ରତିଵର୍ଷ ଶ୍ରୀବିଗ୍ରହମାନେ ଜ୍ଯୈଷ୍ଠ ପୂର୍ଣ୍ଣମାରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି ଓ ଜ୍ଵରରେ ପଡ଼ନ୍ତି । ପ୍ରକାରନ୍ତରେ କଳିଙ୍ଗ ଦେଶର ପ୍ରକୃତ ଅଧିପତି ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥ ତାଙ୍କ ଭ୍ରାତା ଭଗିନୀଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ସମାଜକୁ ଶିକ୍ଷା ଦେଉଛନ୍ତି ଯେ ଜ୍ୟୈଷ୍ଠ ମାସରେ ଅପେକ୍ଷାକୃତ ସାଵଧନତାର ସହିତ ସ୍ନାନ କରି ନିଜକୁ ଜ୍ଵରାଦି ରୋଗରୁ ଦୂରେଇ ରଖନ୍ତୁ । ଆଜି ଅଵଶ୍ୟ ଅନେକେ ସ୍ଵଚ୍ଛ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରୁଛନ୍ତି ତଥାପି ଏବେବି କିଛି ଗ୍ରାମଵାସୀ ଵର୍ଷାଦିନରେ ସୁଦ୍ଧା ନଦୀ ଓ ପୋଖରୀରେ ଗାଧୋଉଛନ୍ତି । ଗ୍ରାମର ଜଳାଶୟଗୁଡ଼ିକ ସ୍ଵଚ୍ଛ ଜଳଯୁକ୍ତ ନହୋଇଥିଵାରୁ ସେଭଳି ଜଳ ରୋଗର ଵାହକ ହୋଇଥାଏ । 

ଆମ ପୂର୍ଵଜ ଏହା ଜାଣିଥିଲେ ତେଣୁ ସେମାନେ ସ୍ନାନ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ସ୍ନାନ ମଣ୍ଡପରେ ତିନିଠାକୁରଙ୍କର ସ୍ନାନ ଯାତ୍ରା ଅନୁଷ୍ଠିତ କରିଵାର ପରମ୍ପରା ଗଢ଼ିଥିଲେ । ଏହା ହିଁ ଆମ ମହାନ ଜଗନ୍ନାଥ ସଂସ୍କୃତିର ମହାନତା । 

ଘସି ଓ ପାଉଁଶକୁ କାହିଁକି ଛେନା କୁହାଯାଏ ?

ରସଗୋଲା ହେଉ କି ଛେନାପୋଡ଼,ଛେନା ଵ୍ୟଵହାର କରି ଵିଭିନ୍ନ ମିଠା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ । ପନୀର ଓ ଛେନା ଏକାପରି ଖାଦ୍ୟ ଦରଵ ହୋଇଥିଲେ ବି ପ୍ରକାର, ଵ୍ୟଵହାର ଓ ସ୍ଵାଦ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ହୋଇଥାଏ। ପନୀର ଅପେକ୍ଷା ଛେନା ନରମ ଏଵଂ ଏହି ଉଭୟ ପ୍ରକାରର ଖାଦ୍ୟ ଦରଵକୁ Cheese ଶ୍ରେଣୀଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି । 

ନାନାପ୍ରକାରେ ଛେନା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ । କ୍ଷୀର ଛିଣ୍ଡିଗଲେ ଛେନା ହୁଏ, ଦହି ନିଆଁରେ ବସିଲେ ଛେନା ହୁଏ । ପ୍ରଥମ ପ୍ରକାରର ଛେନାକୁ ଦୁଧଛେନା ଓ ଦ୍ଵିତୀୟଟିକୁ ଦହିଛେନା କହନ୍ତି । ଲେଖିକା କେଥରିନ୍ ଡୋନଲୀ ତାଙ୍କ ପୁସ୍ତକ The Oxford Companion to Cheeseର ୩୭୩ତମ ପୃଷ୍ଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଵେଦରେ ପଳାଶ ଗଛର ଛାଲ ତଥା ବରକୋଳି (Ziziphus mauritiana) ଆଦି କେତେକ ପାଦପର ଫଳରସ ଵ୍ୟଵହାର କରି ଛେନା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯିଵା ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି । ଦଶମ ଶତାବ୍ଦୀର ଲୋକୋପକାର ତଥା ଦ୍ଵାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ମାନସୋଲ୍ଲାସ ଭଳି ଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡ଼ିକରେ ମଧ୍ୟ ଛେନା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ତଥ୍ୟ ଅଛି । ଚରକ ସଂହିତାର କେତେକ ତଥ୍ୟ ଆଧାରରେ ବି ଏନ୍ ମାଥୁର ଓ ସୁନୀଲ କୁମାର ଆଦି ଗଵେଷକମାନେ କୁହନ୍ତି ଯେ ଭାରତରେ ପ୍ରାୟ ଦୁଇହଜାର ଵର୍ଷ ପୂର୍ଵରୁ ଲୋକଙ୍କୁ ଛେନା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଵାର ପ୍ରଣାଳୀ ଜଣାଥିଲା । 

ଏଇ 'ଛେନା' ନାମକ ଦରଵର 'ଛେନା' ନାମର ଵ୍ୟୁତ୍ପତ୍ତି ସମ୍ବନ୍ଧରେ କିଏ କେତେ ପ୍ରକାରେ ମତ ଦିଅନ୍ତି । କେହି କେହି କୁହନ୍ତି ସଂସ୍କୃତ 'ସନ୍ତାନିକା(ଦୁଧସର)' ଶବ୍ଦରୁ 'ଛେନା' ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି ତ ଆଉ କେତେକଙ୍କ ମତରେ ସଂସ୍କୃତ 'ଛିନ୍ନ' ଶବ୍ଦରୁ 'ଛେନା' ଶବ୍ଦ ଜାତ ହୋଇଛି । ତେବେ Sir. Ralph Lilley Turner ତାଙ୍କ ଵ୍ୟୁତ୍ପତ୍ତିକୋଷ "A comparative dictionary of Indo-Aryan languages"ରେ 'ଛେନା' ଶବ୍ଦଟି ସଂସ୍କୃତ ଶବ୍ଦ 'ସ୍ତ୍ଯାନ' ଵା 'ସ୍ତ୍ଯୈନ୍ଯ'ର ପରିଵର୍ତ୍ତିତ ରୂପ ହୋଇଥିଵା ମତ ରଖିଯାଇଛନ୍ତି ଯାହା ଆଜି ଅନେକେ ଭାଷାଵିଦ ଗ୍ରହଣ କରିସାରିଛନ୍ତି । 

ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଛେନାର ନାନା ଅର୍ଥ ରହିଛି । ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭାଷାକୋଷରେ ଛେନା ଶବ୍ଦର ଚାରୋଟି ଅର୍ଥ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି । 

ପ୍ରଥମତଃ ଦଧି ଓ ଦୁଗ୍ଧରୁ ଅଗ୍ନିସଂଯୋଗରେ ଵା ଅମ୍ଳରସଯୋଗେ ଯେଉଁ ପିଣ୍ଡ ବାହାରେ ତାକୁ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ 'ଆମିକ୍ଷା' ତଥା ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ 'ଛେନା' କୁହାଯାଏ । ଏଇ ଛେନା ଶବ୍ଦର ଵ୍ୟୁତ୍ପତ୍ତି ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଉପରେ ଆମେ ଆଲୋଚନା କରିଛନ୍ତି । 

ପୁଣି ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ 'ଛେନା' ଶବ୍ଦଟି ଵିରକ୍ତି ପ୍ରକାଶ ନିମନ୍ତେ "କିଛି ନାହିଁ" ଅର୍ଥରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରୟୋଗ ହୋଇଥାଏ । ଯଥା—ମୁଁ ପୁଅ ପିଛା ଶହ ଶହ ଖରଚ କଲି, ସେ ଛେନାଟା ପଢ଼ିଲା।”

ହେଲେ ଛେନା ଶବ୍ଦର ଗୋଟିଏ ଅର୍ଥ ଵିରକ୍ତ ଭାଵ ଘେନି "କିଛି ନାହିଁ" କେମିତି ହେଲା ? 

ଏହାର ଉତ୍ତର ସମ୍ଭଵତଃ ଗୋଜାତ ଦ୍ରଵ୍ୟର ପ୍ରସ୍ତୁତିକରଣ ପ୍ରଣାଳୀ ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚିରହିଛି । 

ପ୍ରଥମେ ଆଉଟା ଦୁଧ ଶୀତଳ ହେଵା ପରେ ତହିଁରେ ମହି ପକାଇ କିଛି ସମୟ ରଖିଦେଲେ ଯେଉଁ ଗାଢ଼ ଥଲଥଲିଆ ପଦାର୍ଥ ହୁଏ ତାକୁ 'ବସା ଦହି' ବୋଲାଯାଏ ଓ ବସା ଦହିରେ ପାଣି ମିଶାଇ ତାକୁ ମୁହାଇଁ ସେଥିରୁ ଲହୁଣୀ ବାହାର କଲା ପରେ ଯେଉଁ ଜଳୀୟ ପାଦାର୍ଥ ହୁଏ ତାକୁ ଘୋଳ ଵା ଘୋଳ ଦହି ଵା ଚହ୍ଲା ବୋଲାଯାଏ। ଦହି ମୁହାଁଇ ସେଥିରୁ ନଵନୀତ ଵା ଲହୁଣୀ ବାହାର କରାଯାଏ । ଲହୁଣୀକୁ ତରଳାଇ ଘିଅ ବାହାର କରାଯାଏ। 

ଗରମ ଦୁଧରେ ଲେମ୍ବୁ ରସ,ଖଟା ଵା ଫିଟିକିରି ମିଶାଇ କିମ୍ବା ଦହିକୁ ନିଆଁରେ ବସାଇ ସେଥିରୁ ଛେନା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ । କିନ୍ତୁ ଛେନା ହୋଇସାରିଵା ପରେ ତହିଁରୁ ଆଉ କୌଣସି ଦରଵ ବାହାରିପାରେ ନାହିଁ । ଫଳତଃ ଯେହେତୁ ଛେନା ପରେ ଆଉ କିଛି ହୋଇପାରେ ନାହିଁ ତେଣୁ ଏହିକାରଣରୁ ଛେନା ଶବ୍ଦଟି "କିଛି ନାହିଁ" ଅର୍ଥରେ ପ୍ରୟୋଗ କରାଯାଇଥାଇପାରେ । 

ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖଯୋଗ୍ୟ ଯେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ "ଛେନା ଓ ଛେନାଗୁଡ଼" ଏ ଉଭୟ ଶବ୍ଦ ଵିରକ୍ତି ସୂଚକ "କିଛି ନାହିଁ" ଅର୍ଥରେ ପ୍ରୟୋଗ କରାଯାଏ । 

ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭାଷାକୋଷରୁ ଜଣାଯାଏ ଯେ ଆଗକାଳରେ କାନଫୋଡ଼ା ହେଵା ବେଳେ ପିଲାର ହାତରେ ଛେନା ଗୁଡ଼ ଦେଇ ପିଲାଙ୍କୁ କହୁଥିଲେ "ଛେନାଗୁଡ଼ ଖା", ପିଲା ଛେନା ଗୁଡ଼ ଖାଇଵାରେ ଲାଗିଥିଲା ବେଳେ ଭଣ୍ଡାରି ତା କାନକୁ ଛୁଞ୍ଚିରେ ଟୁକ୍ କିନି ଫୋଡ଼ି ଦିଏ । ଏଥିପାଇଁ ଲକ୍ଷଣାର୍ଥ ପିଲାଙ୍କୁ ଭଣ୍ଡାଇଲା ପରି ଅଳ୍ପ ମୂଲ୍ୟର ଲୋଭନୀୟ ଵସ୍ତୁକୁ ଓଡ଼ିଶାରେ କ୍ରମେ ଛେନାଗୁଡ଼ କୁହାଗଲା । ଆଜି ସିନା ଗୁଡ଼ ଓ ଛେନାର ମୂଲ୍ୟ ବଢ଼ିଯାଇଛି କିନ୍ତୁ ଆଗେ ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ପାଇଁ ଛେନା ଓ ଗୁଡ଼ ଅତି ସାଧାରଣ ତଥା ସହଜରେ ଘରେ ଘରେ ମିଳିଯାଉଥିଵା ଵସ୍ତୁ ଥିଲା । ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ପାଇଁ ଛେନା ଓ ଗୁଡ଼ ଥିଲା ଅଳ୍ପ ମୂଲ୍ୟର ଵସ୍ତୁ ତେଣୁ ପରେ ହୁଏତ ଏହି ଅର୍ଥ ଆହୁରି ପରିଵର୍ତ୍ତିତ ହୋଇ ଵିରକ୍ତି ଵାଚକ "କିଛି ନାହିଁ"ରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଵା ସମ୍ଭଵ । 

ଏତଦଵ୍ୟତୀତ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭାଷାକୋଷରେ ଛେନା ଶବ୍ଦର ପାଉଁଶ(Ashes) ତଥା ଘସି(cowdung), ଏହି ଦୁଇଗୋଟି ଅର୍ଥ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି ‌। 

ହେଲେ ପାଉଁଶ ଓ ଘସିକୁ କାହିଁକି ଛେନା କୁହାଯାଏ ? କ'ଣ ଏଭଳି କହିଵା ଠିକ୍ କି ? 

କାହିଁକି ପାଉଁଶ ଓ ଘସିକୁ ଛେନା କୁହନ୍ତି ତାହା ଜାଣିଵାକୁ ହେଲେ ଆମକୁ ଏଇ ଦୁଇଟି ଛେନା ଶବ୍ଦର ଵ୍ୟୁତ୍ପତ୍ତି ଇତିହାସ ଜାଣିଵାକୁ ହେଵ । 

ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭାଷାକୋଷରେ ଛେନାର ଦୁଇଗୋଟି ଅର୍ଥ କେଵଳ ପାଉଁଶ ଓ ଘସି ଲେଖାଅଛି କିନ୍ତୁ ଏହାର ଵ୍ୟୁତ୍ପତ୍ତି ସମ୍ବନ୍ଧରେ କୌଣସି ତଥ୍ୟ ଦିଆଯାଇନାହିଁ । 

କିନ୍ତୁ Sir. Ralph Lilley Turnerଙ୍କ ଵ୍ୟୁତ୍ପତ୍ତିକୋଷ "A comparative dictionary of Indo-Aryan languages"ରେ ଉଣ୍ଡିଲେ ଆମେ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର ପାଇଯାଆନ୍ତି । 

ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦ ଅଛି 'କ୍ଷାମ' , ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭାଷାକୋଷରେ ଏହାର ଅନେକ ଅର୍ଥ ଥିଲେ ବି ଏଠାରେ ଆଲୋଚନା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ତହିଁର ଦୁଇ ତିନୋଟି ଅର୍ଥ ଉଲ୍ଲେଖ ଯୋଗ୍ୟ । କ୍ଷାମର ଗୋଟିଏ ଅର୍ଥ ଶୁଷ୍କ, ପାଉଁଶ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଥାଏ । ତାପଯୋଗୁଁ ପୋଡ଼ିଯାଇ ଥିଵା ଵା ଦଗ୍ଧ ଅର୍ଥରେ ବି କ୍ଷାମ ଶବ୍ଦ ପ୍ରୟୋଗ ହୋଇଥାଏ । ପୋଡ଼ି ଅଙ୍ଗାର ଵା ପାଉଁଶ ହୋଇଥିଵା ଦରଵକୁ କ୍ଷାମ କୁହନ୍ତି ଏଵଂ ଏହି ଅଵସ୍ଥା ଆଉ କିଛି ନୁହେଁ ପାଉଁଶ ଅଟେ । ଏ କ୍ଷାମ ଶବ୍ଦରୁ ହିଁ ପାଉଁଶ ଅର୍ଥଜ 'ଛେନା' ଶବ୍ଦଟି ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଚଳୁଅଛି । ଏହି କ୍ଷାମ ଶବ୍ଦରୁ ଗୋଟିଏ ପଟେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ପାଉଁଶ ଅର୍ଥଜ 'ଛେନା' ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଵାବେଳେ ଆଉ ଏକ ଦିଗରେ ବଙ୍ଗାଳୀ ଓ ଅହମିଆ ଭାଷାରେ ପାଉଁଶ ଅର୍ଥରେ ছাই ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି । ଆଜି ବି ଉତ୍ତର ଭାରତର ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ କେଉଁଠି କେଉଁଠି ପାଉଁଶକୁ छाई କହୁଥିଵାର ଶୁଣାଯାଏ ଏଵଂ ସେ ଶବ୍ଦଟି କ୍ଷାମ ମୂଳର ଶବ୍ଦ ଅଟେ । 

ମାତ୍ର ଛେନାର ଅର୍ଥ ଘସି କେମିତି ହୋଇପାରେ? 

ପ୍ରକୃତରେ ଏହି ଛେନା ଶବ୍ଦଟି ଆଉ ଏକ ଭିନ୍ନ ମୂଳରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି । ଏହି ଛେନା ଶବ୍ଦର ପ୍ରାକ୍ ଭାରୋପୀୟ ରୂପ ଥିଲା *śakana ଵା ଶକନ୍ ଯାହା ପରେ *chakana ଵା ଛକନ ହୋଇ ଶେଷରେ ପ୍ରାକୃତ ତଥା କଥିତ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ ଛଗଣ ରୂପେ ଚଳିଲା । ଶକନ୍'ର ମାନକ ସଂସ୍କୃତରୂପ ଥିଲା ଶକୃତ (śákṛt) ଯାହାର ଅର୍ଥ ଗୋଵର ଅଟେ । ତହୁଁ ପ୍ରାକୃତ ଶବ୍ଦ 𑀙𑀕𑀡 (chagaṇa) ଶବ୍ଦଟି କ୍ରମେ 𑀙𑀸𑀡 (chāṇa) ଓ 𑀙𑀸𑀡𑀻 (chāṇī) ହୋଇପରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଛେନାରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲା। କାଳାନ୍ତରେ ଏହା କେଵଳ ଓଡ଼ିଶାର ପଶ୍ଚିମାଞ୍ଚଳରେ ବଞ୍ଚିକି ରହିଗଲା ଏଵଂ ଅନ୍ୟତ୍ର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଅର୍ଥ ଘେନି ଛେନା ଶବ୍ଦ ପ୍ରଚଳିତ ହେଵାରୁ ସେସବୁ ଅଞ୍ଚଳରେ ଘସି ଅର୍ଥରେ ଅପ୍ରଚଳିତ ହୋଇଗଲା । ଆଜି ଭାରତର ଵିଭିନ୍ନ ଭାଷାରେ ପ୍ରାକୃତ ଛଗଣ ଵା ଛଗନ ମୂଳରୁ ଅନେକ ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇ ଘସି ତଥା ଗୋଵର ଅର୍ଥରେ ଚଳୁଅଛି । 

ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ:- କନ୍ନଡ଼ ଭାଷାର ಸಗಣಿ (sagaṇi),ମାରୱାରୀ ଭାଷାରେ छणारौ,ପଞ୍ଜାବୀ ਛਾਣਾ(chāṇā),ସରାଈକୀ ଭାଷାରେ छाना, ଗୁଜରାଟୀରେ છાણું (chāṇũ),ସିନ୍ଧୀରେ छेणु ଓ छेणो, କୋଙ୍କଣୀ ଓ ମରାଠୀରେ शेण(śeṇ),ମରାଠୀ ଭାଷାର ବର୍ହାଡୀ ଶୈଳୀରେ शेन(śen),ଅହିରାନୀ ଭାଷାରେ शेन(śen),ମଳୟାଳମରେ ചാണകം (cāṇakaṁ) ଓ ତାମିଳ ଭାଷାରେ சாணி (cāṇi) ଇତ୍ୟାଦି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ଘସି ,dung ଵା Cowdung ଅର୍ଥରେ ଵ୍ୟଵହାର ହେଉଅଛି ଏଵଂ ଏ ସମସ୍ତ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ମୂଳ ପ୍ରାକୃତ ରୂପ ଥିଲା ଛଗଣ ଵା ଛକନ । 

ଏଣୁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ 'ଛେନା' ଭଳି ଯଦି କୌଣସି ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦର ଚାରି ପାଞ୍ଚୋଟି ବହୁତ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଅର୍ଥରେ ପ୍ରୟୋଗ ହେଉଥିଵାର ଦେଖନ୍ତି ତେବେ ଜାଣିବେ ତାହା ପ୍ରକୃତରେ ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦ ନୁହେଁ ଚାରି ଵା ତତୋଃଧିକ ଶବ୍ଦ ମୂଳରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଵା ଚାରୋଟି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଶବ୍ଦ ଅଟେ । 

 

ମୂଳ ଆର୍ଯ୍ୟଭାଷାର ସମ୍ବନ୍ଧଵାଚକ ଶବ୍ଦ

ମୂଳ ଆର୍ଯ୍ୟଭାଷାର ଅନେକ ଶବ୍ଦ ଆଜି ବି ଆମେ ନିଜର କଥିତ ଭାଷାରେ ଵ୍ୟଵହାର କରୁଛନ୍ତି ଏଵଂ ସେ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ପୁଣି ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଭାଷାରେ ମଧ୍ୟ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଚଳୁଅଛି ।‌ ଯଦି ଆମେ ପ୍ରାକ୍ ଭାରୋପୀୟ ସମ୍ବନ୍ଧଵାଚକ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଵା ତେବେ ଜାଣିପାରିଵା ଯେ ଅତି ପ୍ରାଚୀନ ଆର୍ଯ୍ୟ ସମାଜରେ ଚଳୁଥିଵା ସମ୍ବନ୍ଧଗୁଡ଼ିକ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଆମ ସମାଜରେ ଯଥାଵତ୍ ରହିଛି ।‌ ତେବେ ଚାଲନ୍ତୁ ପ୍ରାକ୍ ଭାରୋପୀୟ ଭାଷାପରିଵାରର ଏହିପରି କିଛି ସମ୍ବନ୍ଧଵାଚକ ଶବ୍ଦ ଵିଷୟରେ ଜାଣିଵା ଯାହା ଆଜି ବି ଉଭୟ ୟୁରୋପ ତଥା ଏସିଆର ଵିଭିନ୍ନ ଭାଷାରେ ସମ ଅର୍ଥରେ ଚଳୁଅଛି । 

ଗୃହର ସବୁଠାରୁ ମହତ୍ତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ ସଦସ୍ୟା ହେଲେ ମାଆ । ମୂଳ ଭାରୋପୀୟ ଭାଷାରେ ମାଆ ପାଇଁ *méh₂tēr ଶବ୍ଦ ଥିଲା ଏଵଂ ସେଥିରୁ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ mā́tṛ, mātṛ́ ହୋଇଛି , ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ମାଆ ଶବ୍ଦ ଏହି ମୂଳରୁ ଜାତ । ଏହି ମୂଳ ଶବ୍ଦରୁ ପୁଣି ବହୁତ ପରେ ଜର୍ମାନିକ୍ ଭାଷା 

ଇଂରାଜୀରେ mother ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା । ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ମାଆ,ମାଈ ଭଳି ଶବ୍ଦ ଏହି ମୂଳର ଶବ୍ଦ। 

 

ଗୃହର ଅନ୍ୟତମ ଗୁରୁତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସଦସ୍ୟ ହେଲେ ପିତା । 

ମୂଳ ଭାରୋପୀୟ ଭାଷାରେ ପିତାଙ୍କୁ *ph₂tḗr କୁହାଯାଉଥିଲା ଏଵଂ ସେଥିରୁ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ pitṛ́ ହୋଇଛି । ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ ଜର୍ମାନିକ ଦେଇ ପରେ ଏହି ଶବ୍ଦଟି father ହେଲା । ତତ୍ସମ ପିତା ଏହି ମୂଳର ଶବ୍ଦ । 

ଆଗେ ଗୃହରେ ଅନେକ ଭାଇ ରହୁଥିଲେ ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରିଵାକୁ ଶବ୍ଦଟିଏ ଲୋଡ଼ା ହେଵା ସ୍ଵାଭାଵିକ କଥା । 

ମୂଳ ଭାରୋପୀୟ ଭାଷାରେ ଭାଇଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ ପାଇଁ *bʰréh₂tēr ଶବ୍ଦ ଚଳୁଥିଲା ।‌ସେଥିରୁ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ bʰrā́tṛ ହେଲା ଏଵଂ ପରେ ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ brother ହୋଇଛି। ଓଡ଼ିଆ ଶବ୍ଦ ଭାଇ ଏହି ମୂଳର ଶବ୍ଦ ଅଟେ। 

ଗୃହରେ ଭଉଣୀ ବି ରହୁଥିଲେ ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରିଵାକୁ ଶବ୍ଦଟିଏ ଲୋଡ଼ା ହେଲା । ମୂଳ ଭାରୋପୀୟ ଭାଷାରେ ଭଉଣୀଙ୍କୁ *swésōr କୁହାଯାଉଥିଲା । ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ ଏ ଶବ୍ଦ svásṛ ହେଲା ଯାହାର ଅର୍ଥ ଭଗିନୀ , ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ ଏହି ଶବ୍ଦରୁ ଜର୍ମାନିକ ଦେଇ sister ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି । 

ଗୃହରେ ବାପା ମାଆ ପୁଣି ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ସମ୍ବୋଧନ କରିଵାକୁ ଶବ୍ଦ ଲୋଡ଼ିଲେ । ମୂଳ ଭାରୋପୀୟ ଭାଷାରେ ଝିଅକୁ ସମ୍ବୋଧନ ପାଇଁ *dʰugh₂tḗr ଶବ୍ଦଟିଏ ଚଳୁଥିଲା ଯହିଁରୁ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ dúhitṛ ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇ ଚଳି ପରେ ତାହା ଦୁହିତା ହୋଇଛି । ସେହିପରି *dʰugh₂tḗr ଶବ୍ଦଟି ଜର୍ମାନିକ ମୂଳରୁ ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ daughter ରୂପେ ମଧ୍ୟ ଚଳୁଅଛି । 

ସେହିପରି ମୂଳ ଭାରୋପୀୟ ଭାଷାରେ ପୁଅକୁ *suHnús କୁହାଯାଉଥିଲା । ପରେ‌ ଏ ଶବ୍ଦ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ sūnú(ସୁନୂ) ହେଲା । ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ ଏହି ମୂଳର son ଶବ୍ଦ ପ୍ରଚଳିତ । ପ୍ରାଚୀନ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟରେ ଏହି ସୁନୂ ଶବ୍ଦ ଵ୍ୟଵହାର ହୋଇଥିଵା ଜଣାଯାଏ । 

ମୂଳ ଭାରୋପୀୟ ଭାଷାରେ ସେହିପରି ପୁଅକୁ *putló କହୁଥିଲେ ଏଵଂ ତାହା ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ putrá ରୂପେ ଚଳିଲା । ତେବେ ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ ଏହି ମୂଳର ଶବ୍ଦ ନାହିଁ କିନ୍ତୁ ଲାଟିନ ଭାଷାରେ ଏହା ସହିତ ସଗୋତ୍ରୀୟ puklo ଶବ୍ଦଟି ପୁଅ ଅର୍ଥରେ ପ୍ରଚଳିତ । ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ସେହି ପ୍ରାଚୀନ ଶବ୍ଦ ମୂଳରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇ 'ପୁଅ' ଶବ୍ଦ ଆଜି ବି କଥିତ ଭାଷାରେ ବୋଲାଯାଉଅଛି । 

ମୂଳ ଭାରୋପୀୟ ଭାଷାରେ ନାତିକୁ *(h₂)népōts କୁହାଯାଉଥିଲା ଯାହା ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ nápāt ହେଲା ଏଵଂ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ନାତୀ ହେଲା । ଇଂରାଜୀ ଭାଷାର neve(ପ୍ରାଚୀନ) ଓ nephew ଏହି ଶବ୍ଦ ମୂଳରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି । 

ମୂଳ ଭାରୋପୀୟ ଭାଷାରେ ନାତୁଣୀକୁ *(h₂)néptih₂ କହୁଥିଲେ ଯାହା ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ naptī́ ହେଲା । ପରେ ଜର୍ମାନିକ ମୂଳରୁ ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ niece ଓ nift(ପ୍ରାଚୀନ) ଶବ୍ଦ ଚଳିଲା । 

ମୂଳ ଭାରୋପୀୟ ଭାଷାରେ ସ୍ଵାମୀଙ୍କ ଭାଇଙ୍କୁ *deh₂iwḗr କହୁଥିଲେ ଯାହା ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ devṛ́, devará ହେଲା, ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଦିଅର ହେଲା । ପ୍ରାଚୀନ ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ ସମାର୍ଥକ ସମୋଦ୍ଧୃତ ଶବ୍ଦ tācor ଚଳୁଥିଲା ଯାହା ଆଜି brother in lawର ପ୍ରୟୋଗ ଯୋଗୁଁ ଲୁପ୍ତ । 

ଭାଇର କନିଆ(ସ୍ତ୍ରୀ)ଙ୍କୁ ମୂଳ ଭାରୋପୀୟ ଭାଷାରେ *snusós କହୁଥିଲେ ଯାହା ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ snuṣā ହେଲା ।ପ୍ରାଚୀନ ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ ସମାର୍ଥକ ସମୋଦ୍ଧୃତ ଶବ୍ଦ snoru ଚଳୁଥିଲା ଯାହା ଆଜି sister in lawର ପ୍ରୟୋଗ ଯୋଗୁଁ ଲୁପ୍ତ ।  

ମୂଳ ଭାରୋପୀୟ ଭାଷାରେ *wedʰ- ଶବ୍ଦଟି ପ୍ରତିଜ୍ଞା, ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି,ବନ୍ଧନ, ନେତୃତ୍ୱ ଆଦି ଅର୍ଥରେ ଚଳୁଥିଲା । ଭାରତରେ ସାତ ଜନମ ସାଥିରେ ରହିଵାର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ନେଇ ଵିଵାହ ହେଉଥିଲା ବୋଲି ଏହି ଶବ୍ଦରୁ ଵଧୂ ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି, ସେହିପରି ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ ଏହି ମୂଳ ଶବ୍ଦରୁ wed ଶବ୍ଦ ଵିଵାହ ଅର୍ଥରେ ପ୍ରଚଳିତ। 

ଶଶୁରଙ୍କ ପାଇଁ ମୂଳ ଭାରୋପୀୟ ଭାଷାରେ *swéḱuros ଶବ୍ଦ ଥିଲା ଯାହା ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ śváśura ହେଲା, ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଶଶୁର ହେଲା। ପ୍ରାଚୀନ ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ ସମାର୍ଥକ ସମୋଦ୍ଧୃତ ଶବ୍ଦ swēor ଥିଲା ଯାହା ଆଜି father in law ବୋଲାଯିଵା ଯୋଗୁଁ ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ ଅପ୍ରଚଳିତ ହୋଇଅଛି । 

ଶାଶୁଙ୍କୁ ମୂଳ ଭାରୋପୀୟ ଭାଷାରେ *sweḱrúh₂ କୁହାଯାଉଥିଲା ଯାହା ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ śvaśrū́ ହେଲା, ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଶାଶୁ ହେଲା। କିନ୍ତୁ ପ୍ରାଚୀନ ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ ସମାର୍ଥକ ସମୋଦ୍ଧୃତ ଶବ୍ଦ sweger ଥିଲେ ବି mother in law ବୋଲାଯିଵା ଯୋଗୁଁ ଏହି ଶବ୍ଦ ଆଜି ସେ ଭାଷାରେ ଚଳୁନାହିଁ । 

ପ୍ରାକ୍ ଭାରୋପୀୟ ଶବ୍ଦ *syo(w)ros ଶବ୍ଦଟି ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ ଶ୍ୟାଳ ତଥା ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଶଳା ହୋଇଛି। ତେବେ ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ ଏହି ମୂଳ ଶବ୍ଦ ନାହିଁ କିନ୍ତୁ ରୁଷୀଭାଷାରେ ପତ୍ନୀଙ୍କ ଭାଇଙ୍କୁ шурин (šurin) କୁହାଯାଏ ଯାହା ଏହି ମୂଳ ଶବ୍ଦରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି । 

ପ୍ରାକ୍ ଭାରୋପୀୟ ଭାଷାରେ *ph₂tr̥wyos ଶବ୍ଦ ଥିଲା । ତହିଁରୁ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ ପିତୃଵ୍ୟ(ଭେଣୋଇ) ଓ ପିତୃଵ୍ୟା(ପିଉସୀ) ଶବ୍ଦର ସୃଷ୍ଟି । 

ସେହି ପ୍ରାକ୍ ଭାରୋପୀୟ ଶବ୍ଦରୁ ପ୍ରାଚୀନ ଗ୍ରୀକ୍‌ରେ πάτρως (pátrōs, “paternal uncle”),ଆଵେସ୍ତାନୀରେ 𐬙𐬏𐬌𐬭𐬌𐬌𐬀 (tūiriia, “paternal uncle”) (> *(p)tərvya), ପ୍ରାଚୀନ ପାର୍ସୀରେ افدر (afdar, “paternal uncle”), ଲାଟିନ ଭାଷାରେ patruus (“paternal uncle”) ଓ ପ୍ରାକ୍ ଜର୍ମାନିକ୍ ଶବ୍ଦରେ *fadurwijô (“paternal uncle”) ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା । 

କିନ୍ତୁ Maternal uncle ଅର୍ଥରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଵ୍ୟଵହୃତ ମାମୁ, ଓଡ଼ିଆ ତଥା ହିନ୍ଦୀ ଶବ୍ଦ ମାମା ତଥା ସଂସ୍କୃତ māma ଶବ୍ଦ ପ୍ରାକ୍ ଦ୍ରାଵିଡ଼ *māma ଶବ୍ଦ ମୂଳର ଅଟେ । ସେହିପରି ଭାତୃଜାୟାରୁ ଭାଉଜ ଓ भौजाई,ଆର୍ଯ୍ୟ ଓ ଆର୍ଯ୍ୟା ଶବ୍ଦରୁ ଯଥାକ୍ରମେ ଅଜା ଓ ଆଈ ଆଦି ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି । ସଂସ୍କୃତ ନନାନ୍ଦା ଶବ୍ଦରୁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ନଣନ୍ଦ ଶବ୍ଦ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି । ସମୟ ସହିତ ମୂଳ ଆର୍ଯ୍ୟଭାଷାର ଅନେକ ଶବ୍ଦରୁ କ୍ରମେ ମୂଳ ଆର୍ଯ୍ୟଭାଷାର ଵିଭିନ୍ନ ଶାଖାରେ ଜାତ ନୂତନ ଭାଷାଗୁଡ଼ିକରେ ନୂଆ ନୂଆ ସମ୍ବନ୍ଧଵାଚକ ଶବ୍ଦମାନ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି ।

ସ୍ଵାର୍ଥୀ ବାଦୁଡ଼ି

ଆଜକୁ ପ୍ରାୟ ୫୨ ନିୟୁତ ଵର୍ଷ ତଳେ ବାଦୁଡ଼ିମାନେ ଆକାଶରେ ଉଡ଼ିପାରୁଥିଲେ । ସେତେବେଳେ ପକ୍ଷୀ ଓ ପଶୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୀଷଣ ଝଗଡ଼ା ଲାଗିଗଲା । ବାଦୁଡ଼ିମାନେ 

ନିଜ ଇତିହାସ ଜାଣିଥିଲେ । ସେମାନେ ଜାଣିଥିଲେ ତାଙ୍କ ପୂର୍ଵଜ ମୂଷା ଜାତୀୟ Scrotifera ଜୀଵ ଥିଲେ । ହେଲେ 'ଜୀଵଯୁଦ୍ଧ'ରେ ବାଦୁଡ଼ିମାନେ ପଶୁ କି ପକ୍ଷୀ କାହାର ପକ୍ଷ ନନେଇ ନିରପେକ୍ଷ ରହିଲେ । ସେମାନେ ଥିଲେ ସ୍ଵାର୍ଥପର ତେଣୁ ଯୋଉ ଦଳ ଜିତିଵ ତାହା ପକ୍ଷରେ ରହିଲେ ଲାଭ ଵିଚାରି କୌଣସି ପକ୍ଷକୁ ସମର୍ଥନ କରୁନଥାନ୍ତି। ଧୀରେ ଧୀରେ ଦେଖାଗଲା ବିରାଡ଼ି ଓ ମର୍କଟ ଜାତୀୟ ଜୀଵଙ୍କ ଯୋଗୁଁ ପଶୁମାନେ ଜିତିଵାକୁ ଲାଗିଲେ ଫଳରେ ନିଜ ପୂର୍ଵଜଙ୍କ ଦ୍ଵାହି ଦେଇ ବାଦୁଡ଼ିମାନେ ପଶୁମାନଙ୍କ ପକ୍ଷଧର ହୋଇଗଲେ । ତାପରେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇଗଲ,ଗରୁଡ଼,କାଉ,ଛଞ୍ଚାଣ ଓ ଗିରିଧ ଭଳି ଟାଣୁଆ ଵୀର ପକ୍ଷୀଜାତିମାନେ ବାହାରିଲେ । ସେତେବେଳେ ତ ଆଧୁନିକ ଵିରାଡ଼ି,ମୂଷା ଓ ମର୍କଟମାନଙ୍କର ପୂର୍ଵଜ ଆଜିର ମୂଷାଙ୍କ ଆକାରର ଥିଲେ ତେଣୁ ଏହି ନୂତନ ପକ୍ଷୀଜାତିମାନେ ଏମାନଙ୍କର ସହଜରେ ଶିକାର କରି ପକ୍ଷୀଦଳକୁ ଵିଜୟ ଆଡ଼କୁ ଆଗେଇ ନେଲେ । ବାଦୁଡ଼ି ତ ସହଜେ ସ୍ଵାର୍ଥପର ଜାତି ସେମାନେ ଯେତେବେଳେ ଦେଖିଲେ ପକ୍ଷୀମାନେ ଜିତିଲେଣି ତହୁଁ ତାଙ୍କେ ଅଵିଳମ୍ଭେ ଦଳ ବଦଳ କରିଦେଲେ ‌। ବାଦୁଡ଼ିମାନେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କର ପକ୍ଷ ଦେଖାଇ ଓ ଆକାଶରେ ଉଡ଼ିପାରିଵାର କ୍ଷମତା ଦେଖାଇ ପକ୍ଷୀଦଳରେ ମିଶିଗଲେ । ଅନେକ ଵର୍ଷ ଲଢ଼େଇ ଚାଲିଲା ଏଵଂ ଶେଷକୁ ପକ୍ଷୀ ଓ ପଶୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସନ୍ଧି ହୋଇଗଲା । କିନ୍ତୁ ସ୍ଵାର୍ଥୀ ବାଦୁଡ଼ିମାନଙ୍କର ସ୍ଵାର୍ଥପର ବୁଦ୍ଧି ବୁଝି ପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ନିଜ ନିଜ କୁଳରେ ରଖିଲେ ନାହିଁ । ସେଇ ଦିନଠାରୁ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାଦୁଡ଼ିମାନେ ଏକଘରକିଆ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି । କାଉ ଆଦି ପକ୍ଷୀମାନେ ବାଦୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିଲେ ହୁରୁଡ଼େଇ ଦିଅନ୍ତି। ବାଦୁଡ଼ିମାନେ ପଶୁଥିଲେ,ପକ୍ଷୀ ସମ ଆକାଶରେ ଉଡ଼ିଲେ କିନ୍ତୁ କୋଉ କୁଳକୁ ହେଲେ ନାହିଁ । 

(ମନୋଜ ମିଶ୍ରା ଭଳି କିଛି ସ୍ଵାର୍ଥୀ ବି ଅଧୁନା ନିଜର ଓଡ଼ିଆ ପରିଚୟ ଛାଡ଼ି କେଵଳ ସ୍ଵାର୍ଥ ସାଧନ ପାଇଁ ପର ବୋପାର ପରିଚୟ ଧରି ବୁଲୁଛନ୍ତି, ଡେଉଁଛନ୍ତି । ସେମାନେ ବି ବାଦୁଡ଼ିଙ୍କ ପରି ଦୁର୍ଯୋଗ ଭୋଗିବେ କାରଣ ଯୁଗେ ଯୁଗେ ସତ୍ୟର ହିଁ ଜୟ ହୋଇଛି । ଓଡ଼ିଶାର ପଶ୍ଚିମାଞ୍ଚଳ ହିଁ ପ୍ରାଚୀନ ଉଡ୍ରଦେଶ ତେଣୁ ସେଠାରେ ଓଡ଼ିଆ ଜାତି ଭାଷା ସଂସ୍କୃତି ଲିପି ଓ ସାହିତ୍ୟର (ଚର୍ଯ୍ୟାଗୀତି) ଜନ୍ମ । ଉଡ୍ରଦେଶକୁ ମିଛରେ ଠୋଶଳ କହିଦେଲେ ସତଟା ବଦଳି ଯିଵନି )

ଶନିଦଶା

ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀଲୋକ ତା ପୁଅର ଵିଵାହ ପାଇଁ ଝିଅ ଠିକ୍ କରିଵାକୁ ପଡ଼ୋଶୀ ଗାଆଁକୁ ଯାଇଥିଲେ। ଝିଅଘର ଏଣେ ନିଜ ଝିଅ ପାଇଁ ଚିକିରିଆ ବର ଉଣ୍ଡୁଥାନ୍ତି । ଝିଅର ଯୋଗ୍ୟତା ବୋଇଲେ ଦଶମ ଶ୍ରେଣୀରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ । ଝିଅଘରକୁ ପୁଅର ମାଆ ଯାଇଥିଲା,ତାକୁ ଝିଅର ମାଆ କହିଲା ମୋ ଝିଅ ଯେମିତି ତା ଶାଶୁଘରେ ଖଟିଵନି ତାକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି ମୁଁ ଵର ଉଣ୍ଡୁଚି । ତମେ ମୋତେ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦିଅ ଯେ ତମ ଘରେ ମୋ ଝିଅ ଖଟିଵନି ବୋଲେ ମୁଁ ତୁମ ପୁଅ ହାତରେ ମୋ ଝିଅକୁ ଦେବି । ପୁଅର ମାଆ ଵିଚାରି କରେ କ'ଣ 🙄 ସହଜେ ଆଜିକାଲି ପ୍ରେମ ବିନା ଝିଅ ମିଳିଵା କଷ୍ଟ,ଜ୍ଞାତି ପରିଚିତ ବି ସେ ପ୍ରେମ ଭୟରେ କାହାର ବାହାଘର ଠିକ୍ କରାଉନାହାନ୍ତି କି ମଧ୍ୟସ୍ଥି ହେଉନାହାନ୍ତି । ପୁଅ ସୁନ୍ଦର ଡଉଲ ହେଲେ କ'ଣ ହେଵ ପୈତୃକ ସଂପତ୍ତି କହିଲେ ଛୋଟିଆ ବାଡ଼ି(ବାରି) ଖଣ୍ଡେ ଆଉ ବିଲ ଦି ଚାରିଖଣ୍ଡ ଅଛି । ଵର ଜଣକ ସରକାରଙ୍କ ଚାକର ହୋଇଥିଲେ ଅଵା ଆଶାଟିଏ ଥାଆନ୍ତା କିନ୍ତୁ ସେ ଗୋଟେ ସାଧାରଣ ବେସରକାରୀ ସଂସ୍ଥାର ନିମ୍ନ ବେତନ ପ୍ରାପ୍ତ କର୍ମଚାରୀ ତେଣୁ ତାକୁ ଝିଅ କିଏ ଦେଵ ? 

ବାଧ୍ୟ ହୋଇ ପୁଅର ମାଆ ଝିଅର ମାଆ ସର୍ତ୍ତରେ ରାଜି ହୋଇଗଲା ‌। ବାହାଘର ହେଲା,ଵୈଦେଶିକ ଶୈଳୀରେ ରିସପସନ୍ ହେଲା ଆଉ ଵର କନ୍ୟା ଦିଟା ସିଂହାସନରେ ରାଜା ରାଣୀ ଭଳି ବସି ମେଞ୍ଚେ ଫୋଟୋ ଉଠେଇ ଫେସବୁକରେ ଢାଳି ଗଦେଇ ଦେଲେ । 

ହେଲେ ସେଇଦିନ ରାତିରେ ହେଲା କାଣ୍ଡ । କାଣ୍ଡ କ'ଣ ହେଲା ଜାଣିଵା ଆଗରୁ ତା ପଛର କାହାଣୀ ଜାଣିନେଵା ଉଚିତ୍ ହେଵ । 

କଥା କ'ଣ କି ଝିଅର ଜଣେ ଅନ୍ୟ ଜାତିର ପ୍ରେମିକ ଥିଲା ଯିଏ କୋଟା ଯୋଗୁଁ ସରକାରୀ ଚାକିରୀ ପାଇଥିଲା । ସରକାରୀ ଚାକିରୀ ପାଇ ସରକାରୀ ଦଳର ଭକ୍ତ ହୋଇ ସେ ଭ୍ରଷ୍ଟାଚାର ବଳରେ ଚାରି ମହଲା ପିଟି ଦେଇଛି ଆଉ ଏଣେ ଗଦା ଗଦା ଟଙ୍କା ବି ରଖିଛି । ହଁ ତା ରୂପଟା ସିନା ସିନ୍ଧିଖୋଳା ଚୋର ପରି କିନ୍ତୁ ଏ ଦେଶରେ ଵର ସନ୍ଧାନ ତଥା ପ୍ରେମ କରିଵା ସମୟରେ ଵର ଓ ପ୍ରେମିକର ଵୟସ କି ଚର୍ମରଙ୍ଗ ନୁହେଁ ଵରଂ ଧନ ଓ ଚାକିରୀ ଦେଖାଯାଏ । ଝିଅର ମାଆ କିନ୍ତୁ ଜାତି ଭିନ୍ନ ଯୋଗୁଁ ୟେ ଟୋକାକୁ ପସନ୍ଦ କରୁନଥିଲା ତେଣୁ ବହେ ଧନ ଓ ବଡ଼ ସରକାରୀ ଚାକିରୀ ଥାଇ ବି ଝିଅ ଦେଉନଥିଲା । ହେଲେ ଝିଅର ମନ ତ ଟୋକାଠିଁ ଲାଖିଛି । ବାହା ହେଲେ ପ୍ରତିଦିନ କେମିତି ଦଶ ପଟ ଶାଢ଼ୀ ପିନ୍ଧିଵ,ଷୋହଳ ରଙ୍ଗର ଲିପିଷ୍ଟିକି ଲଗେଇଵ ଓ ପଚିଶ ହଳ ହାଇ ହିଲି ପିନ୍ଧି ପଚାଶ ଲଖିଆ ଗାଡ଼ିରେ ନଗର ବୁଲିଵ ଝିଅ ସେଇ ସପନ ଦେଖୁଥାଏ । 

କିନ୍ତୁ ଦୈଵ ଦୁର୍ଯୋଗକ୍ରମେ ଝିଅର ବାହାଘର ତାହାରି ଜାତିର ଜଣେ ଟୋକା ସହିତ ହୋଇଗଲା ‌। ବାହାଘର ପରେ ଝିଅ ତିନି ଦିନ କ'ଣ କରିଵ ବୋଲି ବହୁତ ଭାବିଲା । ଶେଷରେ ତୃତୀୟ ଦିନ ବାଥରୁମ ଭିତରୁ ତା ଚାକିରିଆ ପ୍ରେମିକ ପାଖକୁ ଫୋନ୍ ଗଲା । 

ଚତୁର୍ଥୀ ଦିନ ରିସେପନ୍ ପରେ ଵର କନ୍ୟାଙ୍କ ମିଳନ ହୋଇଥାନ୍ତା କିନ୍ତୁ କନ୍ୟାଟି କୌଶଳରେ ଵରକୁ କ'ଣ ଗୋଟେ ଶୁଙ୍ଘେଇ ଦେଲା ଆଉ ସେଠୁ ରାତି ଅଧିଆ ଚାରିଟା କବାଟ ଖୋଲି ପ୍ରେମିକ ତୁଲେ ପଳାଇ ଗଲା । 

ଏ ଘଟଣା ଵର୍ଷେ ପାଖାପାଖି ହୋଇଗଲାଣି। ଚଉଠି ରାତିରେ ଵିଵାହିତା ସ୍ତ୍ରୀ ଛାଡ଼ି ପଳେଇଥିଵା ଟୋକାଟି ଆଉ ଗୋଟାଏ ଝିଅକୁ ବାହା ହେଇ ଛୁଆଟେ କାଢ଼ି ଦେଲାଣି କିନ୍ତୁ ତା ସ୍ତ୍ରୀ କିଛି କାମ କରୁନି ଵରଂ ପୁଅର ମାଆ ହିଁ କୂଅ ନଳକୂଅରୁ ପାଣି ଆଣୁଛି ଘର ଓଳାଉଛି ଭାତ ରାନ୍ଧୁଛି ଇତ୍ୟାଦି ଇତ୍ୟାଦି ୩୦୯ କାମ କରୁଛି ।

ଏପଟେ ଯୋଉ ଝିଅଟି ଚଉଠି ରାତିରେ ଅଜାତି ପ୍ରେମିକ ତୁଲେ ପଳାଇଥିଲା ତା ଚାକିରିଆ ପ୍ରେମିକର ଏବେ ଶନିଦଶା ପଡ଼ିଛି । ଶନି ଦଶା ବୋଲେ ଏଇଆ ଯେ ୨୫ ଵର୍ଷର ସରକାର ବଦଳି ନୂଆ ଦଳର ସରକାର ଆସିଵାରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟାଚାରୀଙ୍କ ଉପରେ ଘନ ଘନ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ହେଉଛି । ଏ ଅଜାତି ପ୍ରେମିକ ମହାଶୟ ବି ଦଶ ଵର୍ଷ ହେଲା ବହୁତ ଅଧର୍ମ ବିତ୍ତ ସାଉଁଟିଥିଲେ ପୁଣି ପୂର୍ଵ ଶାସକ ଦଳର ପ୍ରଶଂସକ ସମର୍ଥକ ତେଣୁ ଏବେ ନୂଆ ସରକାରର ୟାଙ୍କ ଉପରେ କୋପ ଦୃଷ୍ଟି ପଡ଼ିଛି । 

ଗାଆଁରେ ବି ଏ କଥା ଇତି ମଧ୍ୟରେ ଶୁଣାଗଲାଣି । ଲୋକେ କୁହାକୁହି ହେଉଛନ୍ତି ଦଶ ଵର୍ଷ ତଳେ ଯୋଉ ଶନି ଦଶା ଝିଅର ଵର ଉପରେ ପଡ଼ିଥିଲା ସେଇ ଶନି ଦଶା ଏବେ ଝିଅର ପ୍ରେମିକ ଉପରେ ପଡ଼ିଛି । ମୁଁ ଶୁଣିଲାରୁ କହିଲି ହଉ ପଡ଼ୁ ପଡ଼ୁ ସବୁ ଭ୍ରଷ୍ଟାଚାରୀଙ୍କ ଉପରେ ଶନିଦଶା ପଡ଼ିଲେ ହିଁ ଦେଶର ମଙ୍ଗଳ ଯେ...

(କଳ୍ପିତ...)