ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ଏକ ନିଆରା ଵ୍ୟଙ୍ଗୋକ୍ତି: 'ଘିନି ଉଡ଼ିଵା' ଶବ୍ଦର ତାତ୍ପର୍ଯ୍ୟ, ଵ୍ୟୁତ୍ପତ୍ତି ଓ ପ୍ରୟୋଗ

ଆମ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସମୃଦ୍ଧ, ଭାଵପ୍ରଵଣ ଓ ଵିଵିଧତାରେ ଭରା ଏକ ପ୍ରକୃତ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଭାଷା। ପ୍ରତିଦିନର କଥାଵାର୍ତ୍ତାରେ, ଗାଁ ଗହଳିର ଖଟିରେ କିମ୍ଵା ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ମେଳରେ ଵ୍ୟଵହାର ହେଉଥିଵା ଅନେକ ଢଗଢମାଳି ଓ ରୂଢ଼ି ଓଡ଼ିଆ ସାମାଜିକ ଜୀଵନର ଜୀଵନ୍ତ ଚିତ୍ର ଵହନ କରିଥାନ୍ତି। ଭାଷାରେ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ କେଵଳ ଅଭିଧାନିକ ଅର୍ଥରେ ସୀମିତ ନ ରହି, ବେଳେବେଳେ ସମୟ, ପରିସ୍ଥିତି ଓ ମାନଵୀୟ ମନସ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଅନୁସାରେ ନୂଆ ରୂପ ନେଇଥାନ୍ତି। ଏହି କ୍ରମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାକୋଷରେ ସ୍ଥାନିତ ହୋଇଥିଵା ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ରୋଚକ, ସ୍ଥାନୀୟ ଓ ଵ୍ୟଙ୍ଗାତ୍ମକ କ୍ରିୟାଶବ୍ଦ ହେଉଛି 'ଘିନି ଉଡ଼ିଵା'। ଏହି କ୍ରିୟାଟି ମୁଖ୍ୟତଃ କୌଣସି ଵ୍ୟକ୍ତିକୁ ସାମାନ୍ୟ ଚିଡ଼ାଇଵା, ଥଟ୍ଟା କରିଵା କିମ୍ଵା ତାଙ୍କ ସାଜସଜ୍ଜାକୁ ନେଇ ରହସ୍ୟ ଵା ଗମାତ କରିଵା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ପ୍ରୟୋଗ କରାଯାଇଥାଏ। ଏହାର ସିଧାସଳଖ ଅର୍ଥ 'ଅତି ସୁନ୍ଦର ଓ ଚମତ୍କାର ଦେଖାଯିଵା' ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ପ୍ରଶଂସା ଅପେକ୍ଷା ଵ୍ୟଙ୍ଗ ଵା କଟାକ୍ଷ ଆକାରରେ ଅଧିକ ପ୍ରୟୋଗ ହୋଇଥାଏ।

ସାଧାରଣତଃ ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଵ୍ୟକ୍ତି ନିଜ ଵୟସ, ଅଵସ୍ଥା କିମ୍ଵା ପରିଵେଶ ସହିତ ଖାପ ଖାଉନଥିଵା ଭଳି କୌଣସି ଅତି-ଆକର୍ଷଣୀୟ ଵା ରଙ୍ଗୀନ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥାନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଲୋକମାନେ ଆମୋଦିତ ହୋଇ ଏହି ପଦଟିର ଵ୍ୟଵହାର କରନ୍ତି। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ଆଗକାଳରେ ଗାଁରେ ଯଦି କେହି ଵୟସ୍କ କିମ୍ଵା ବୁଢ଼ାଵୟସର ଵ୍ୟକ୍ତି ହଠାତ୍ ଗୋଟିଏ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରଙ୍ଗର ପାଟଖଦି ଵା ବହୁମୂଲ୍ୟ ଵସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଦାଣ୍ଡକୁ ଵାହାରୁଥିଲେ, ତେବେ ସାହି ପଡ଼ିଶା କିମ୍ଵା ସମଵୟସ୍କ ସାଙ୍ଗମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖେଇ କରି ମଜାରେ କହୁଥିଲେ, "ଏ ବୁଢ଼ାଵୟସକୁ ରଙ୍ଗୀନ ପାଟଖଦି ଭାରି ଘିନି ଉଡ଼ୁଛି ହୋ।" ଏଠାରେ 'ଘିନି ଉଡ଼ିଵା'ର ଅର୍ଥ କେଵଳ ସୁନ୍ଦର ଦେଖାଯିଵା ନୁହେଁ, ଵରଂ ଵୟସର ଅପରାହ୍ନରେ ଏତେ ଚକମକିଆ ଵସ୍ତ୍ରର ଚୟନ ଯେ ଟିକେ ଅସ୍ୱାଭାଵିକ ଓ ଆଖିଦୃଶିଆ ହୋଇପଡ଼ିଛି, ତାହା ଦର୍ଶାଇଵା ଅଟେ। ଏହା ଏକ ପ୍ରକାରର ନିଷ୍ପାପ ଥଟ୍ଟା ଵା ଗମାତ, ଯାହା ଓଡ଼ିଆ ସମାଜର ପାରସ୍ପରିକ ସ୍ନେହ ଓ ସାମାଜିକ ଵନ୍ଧନର ଗଭୀରତାକୁ ପ୍ରମାଣିତ କରିଥାଏ।

'ଘିନି ଉଡ଼ିଵା' ଶବ୍ଦଟି ଦୁଇଟି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କ୍ରିୟାପଦର ମିଶ୍ରଣରୁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି, ଯଥା 'ଘିନିଵା' ଏଵଂ 'ଉଡ଼ିଵା'। ପ୍ରଥମେ 'ଘିନିଵା' ଵା 'ଘେନିଵା' ଶବ୍ଦର ଉତ୍ପତ୍ତି ଵିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କଲେ ଜଣାଯାଏ ଯେ, ଏହା ସଂସ୍କୃତର 'ଗ୍ରହ' (ଗ୍ରହଣ କରିଵା) ଧାତୁରୁ ଵିଵର୍ତ୍ତିତ ହୋଇ ଆସିଛି। ପ୍ରାକୃତ ଭାଷାରେ ଏହା 'ଗେହ୍ଣ' କିମ୍ଵା 'ଗଣ୍ହ' ରୂପ ନେଇଥିଲା ଏଵଂ କାଳକ୍ରମେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ଏହା 'ଘେନିଵା' କିମ୍ଵା ଗ୍ରାମ୍ୟ ପ୍ରୟୋଗରେ 'ଘିନିଵା'ରେ ପରିଣତ ହେଲା। ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭାଷାକୋଷ ଅନୁସାରେ, 'ଘେନିଵା'ର ଅନେକଗୁଡ଼ିଏ ଅର୍ଥ ରହିଛି। ଏହା ଧାରଣ କରିଵା, ମଞ୍ଜୁର କରିଵା, ଦେହରେ ଭରିଵା ଵା ପିନ୍ଧିଵା, ସମ୍ମାନ ଦେଵା ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କୌଣସି କଥାକୁ ଵିଵେଚନା କରିଵା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଵିଭିନ୍ନ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଵ୍ୟଵହୃତ ହୁଏ। ଵିଶେଷ କରି ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭାଷାକୋଷରେ ଏହାର ଷଷ୍ଠ ଅର୍ଥଟି  'ମାନିଵା, ଶୋଭା ପାଇଵା କିମ୍ଵା ସୁନ୍ଦର ଦେଖାଯିଵା' ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି । ଉଦାହରଣସ୍ୱରୂପ "ନ ଘେନିଲା ପରି..." ଅର୍ଥାତ୍ ଯାହା ଶୋଭା ପାଉନାହିଁ। ସେହିପରି ଦେହରେ ଵସ୍ତ୍ର ଵା ମାଳା ଧାରଣ କରିଵା ଅର୍ଥରେ ମଧ୍ୟ "ମାଳ ଘେନିଲେ ଜଣେ ଜଣେ" ବୋଲି ପ୍ରୟୋଗ କରାଯାଏ। ତେଣୁ 'ଘିନିଵା'ର ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଲା ନିଜ ସହିତ କିଛି ଯୋଡ଼ିଵା ଵା ଗ୍ରହଣ କରିଵା, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଦେହର ଶୋଭା ଵର୍ଦ୍ଧନ ହୋଇଥାଏ।

ଏଠାରେ ଆଞ୍ଚଳିକ ଭାଷାଗତ ଵୈଚିତ୍ର୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୟାନ ଦେଵା ନିତାନ୍ତ ଆଵଶ୍ୟକ। ଅଵିଭକ୍ତ ସମ୍ଵଲପୁରର ଵିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ 'ଘିନିଵା' ଶବ୍ଦଟି 'କିଣିଵା' ଵା To purchase ଅର୍ଥରେ ବହୁଳ ଭାବରେ ପ୍ରଚଳିତ।  'ଘିନି ଆନ୍ଵା' (କିଣିଆଣିଵା), 'ଘିନି ଖାଇଵା' (ଆହାରୀୟ ଦ୍ରଵ୍ୟ କିଣି ଖାଇଵା) ଏଵଂ 'ଘିନିଲା ଲୋକ' (କିଣାଦାସ ଵା ଅନୁଗତ ଵ୍ୟକ୍ତି) ଇତ୍ୟାଦି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ଆଜି ବି ପ୍ରଚଳନ ଅଛି । ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟର କଥା ହେଉଛି, ସମ୍ଵଲପୁରୀ ପ୍ରୟୋଗରେ ମଧ୍ୟ 'ଘିନି ଖାଇଵା' ଶବ୍ଦଟିକୁ ବେଳେବେଳେ ଵ୍ୟଙ୍ଗାର୍ଥରେ 'ସୁନ୍ଦର ଦେଖାଯିଵା' ଵା 'ଶୋଭା ପାଇଵା' ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଵ୍ୟଵହାର କରାଯାଏ। ଏହା ପ୍ରମାଣିତ କରେ ଯେ, ଓଡ଼ିଶାର ଵିଭିନ୍ନ ପ୍ରାନ୍ତରେ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକର ଉଚ୍ଚାରଣ ଏଵଂ ପ୍ରାଥମିକ ଅର୍ଥରେ ଭିନ୍ନତା ଥିଲେ ହେଁ, ସେଗୁଡ଼ିକର ଲାକ୍ଷଣିକ କିମ୍ଵା ଵ୍ୟଙ୍ଗାତ୍ମକ ପ୍ରୟୋଗରେ ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ରହିଛି।

ଘିନି ଉଡ଼ିଵା କ୍ରିୟାରେ ଥିଵା ଦ୍ୱିତୀୟ ଶବ୍ଦଟି ହେଉଛି 'ଉଡ଼ିଵା', ଯାହା ସଂସ୍କୃତ ଶବ୍ଦ 'ଉଡ୍ଡୀନ' ସହିତ ସମୋଦ୍ଧୃତ ବୋଲି ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭାଷାକୋଷର ମତ ଏଵଂ ଏହାର ମୂଳ ଭାରୋ-ଇରାନୀୟ ରୂପ  *udᶻdiHyáti ଥିଲା । ଉଡ଼ିଵା କ୍ରିୟାର ସାଧାରଣ ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଆକାଶମାର୍ଗରେ ଗତି କରିଵା। କିନ୍ତୁ ଭାଷାକୋଷ ଅନୁସାରେ ଏହାର ଅନେକ ଲାକ୍ଷଣିକ ଅର୍ଥ ମଧ୍ୟ ରହିଛି; ଯେପରିକି ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଵା, ଶୂନ୍ୟରେ ଚାଳିତ ହେଵା, ମନ ଵା ହୃଦୟ ଅସ୍ଥିର ହେଵା, କଥା ଚାରିଆଡ଼େ ପ୍ରଚାରିତ ହେଵା, କିମ୍ଵା ଅତି ଵେଗରେ ଗତି କରିଵା। ଯେତେବେଳେ 'ଘିନିଵା' (ଶୋଭା ପାଇଵା ଵା ଦେହରେ ଧାରଣ କରିଵା) ସହିତ 'ଉଡ଼ିଵା' (ଶୂନ୍ୟରେ ଉଡ଼ିଵା ଵା ଚାଳିତ ହେଵା) ଶବ୍ଦ ଯୋଡ଼ି ହୋଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଅର୍ଥଗତ ଚମତ୍କାରିତା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ।

ଏହି ମିଶ୍ରଣର ମନସ୍ତାତ୍ତ୍ୱିକ ଅର୍ଥ ହେଉଛି, ଵ୍ୟକ୍ତି ଜଣକ ଯେଉଁ ଵସ୍ତ୍ର ଵା ଅଳଙ୍କାର ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ତାହା ଏତେ ମାତ୍ରାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଵା ଅସାଧାରଣ ଯେ, ତାହା କେଵଳ ଦେହରେ 'ଘେନି' ନାହିଁ, ଵରଂ ଦେଖଣାହାରୀଙ୍କ ଆଖିକୁ ଝଲସାଇ ଦେଇ ଶୂନ୍ୟରେ 'ଉଡ଼ୁଛି'। ଅର୍ଥାତ୍ ତାଙ୍କର ସାଜସଜ୍ଜା ଏତେ ଉତ୍କଟ ଭାବରେ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଯେ, ତାହା ପରିଵେଶରେ ଏକପ୍ରକାର ଅସ୍ଥିରତା ଵା ଆଲୋଡ଼ନ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି। ଇଂରାଜୀରେ ଯାହାକୁ ଆମେ 'Over the top' କିମ୍ଵା 'Loud dressing' ବୋଲି କହୁ, 'ଘିନି ଉଡ଼ିଵା' ହେଉଛି ତାର ଏକ ଖାଣ୍ଟି ଓଡ଼ିଆ ରୂପାନ୍ତର। ଯେତେବେଳେ ସେହି ବୁଢ଼ା ଲୋକଟି ରଙ୍ଗୀନ ପାଟ ପିନ୍ଧି ଆସନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଵୟସର ଗାମ୍ଭୀର୍ଯ୍ୟ ତୁଳନାରେ ସେହି ପାଟର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଅଧିକ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୁଏ, ସତେ ଯେମିତି ପୋଷାକଟି ଵ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱକୁ ଟପି ନିଜେ ଉଡ଼ି ବୁଲୁଛି!

ଏହି ଗୋଟିଏ ଛୋଟିଆ କ୍ରିୟାପଦରୁ ଆମେ ପ୍ରାଚୀନ ଓଡ଼ିଶାର ଗ୍ରାମ୍ୟ ଜୀଵନର ସାମାଜିକ ସ୍ଥିତି ଵିଷୟରେ ଅନେକ କିଛି ଅନୁମାନ କରିପାରିଵା। ଆମ ସମାଜରେ ଵୟସ ଓ ପରିସ୍ଥିତି ଅନୁସାରେ ଆଚରଣ ତଥା ପରିଧାନର ଏକ ଅଲିଖିତ ନିୟମ ରହିଆସିଛି। ଵୟସ ବଢ଼ିଵା ସହିତ ଲୋକମାନେ ଶାନ୍ତ, ସରଳ ଓ ନିରାଡ଼ମ୍ଵର ଵସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଵାକୁ ସମାଜ ଆଶା କରିଥାଏ। ଯେତେବେଳେ କେହି ଏହି ଅଲିଖିତ ନିୟମକୁ ଭାଙ୍ଗି ଏକ ଭିନ୍ନ ସାଜରେ ବାହାରକୁ ଆସନ୍ତି, ସମାଜ ତାଙ୍କୁ ତୀଵ୍ର ସମାଲୋଚନା କରିଵା ପରିଵର୍ତ୍ତେ ଏହିଭଳି ରସାତ୍ମକ ଵ୍ୟଙ୍ଗ ମାଧ୍ୟମରେ ସଚେତନ କରିଥାଏ। 'ଘିନି ଉଡ଼ିଵା' କେଵଳ ଏକ ଶବ୍ଦ ନୁହେଁ, ଏହା ହେଉଛି ମଣିଷର ଲୁଚି ରହିଥିଵା ଯୌଵନର ଇଚ୍ଛା ଏଵଂ ସମାଜର ମୃଦୁ ଶାସନ ମଧ୍ୟରେ ଥିଵା ଏକ ମଧୁର ସଂଘର୍ଷର ପ୍ରତୀକ।

ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାକୋଷରେ ସ୍ଥାନିତ ହୋଇଥିଵା ଏହି 'ଘିନି ଉଡ଼ିଵା' ପ୍ରୟୋଗଟି ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ପ୍ରକାଶିକା ଶକ୍ତି ଏଵଂ ଵ୍ୟଞ୍ଜନା ଧର୍ମର ଏକ ପ୍ରକୃଷ୍ଟ ଉଦାହରଣ। ଗୋଟିଏ ପଟେ ଏହା ମୂଳ ସଂସ୍କୃତ ଧାତୁରୁ କ୍ରମଵିକଶିତ ହୋଇ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାରେ ନିଜର ଆଞ୍ଚଳିକ ପରିଚୟ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିଛି ଏଵଂ ଅନ୍ୟ ପଟେ ଗୋଟିଏ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସାମାଜିକ ଆଚରଣକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିଖୁଣ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶ କରିଵା ପାଇଁ ଏକ ଉପଯୁକ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ପାଲଟିଛି। ଆଧୁନିକତାର ପ୍ରଭାଵରେ ହୁଏତ ଆଜିକାଲିର ସହରୀ ପରିଵେଶରେ ଏହିଭଳି ଖାଣ୍ଟି ଶବ୍ଦମାନଙ୍କର ଵ୍ୟଵହାର କମି କମି ଯାଉଛି, କିନ୍ତୁ ଏହାର ଵ୍ୟୁତ୍ପତ୍ତି ଓ ପ୍ରୟୋଗ ଶୈଳୀକୁ ଅନୁଧ୍ୟାନ କଲେ ଆମେ ଆମର ମାତୃଭାଷାର ଅତୁଳନୀୟ ଗଭୀରତା ଏଵଂ ଆମ ପୂର୍ଵଜମାନଙ୍କର ସୂକ୍ଷ୍ମ ରସବୋଧକୁ ସହଜରେ ଉପଲଵ୍ଧି କରିପାରିଵା। ଵାସ୍ତଵରେ, ଏଭଳି ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକ ହିଁ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷାର ପ୍ରକୃତ ଅଳଙ୍କାର, ଯାହାକି ସର୍ଵଦା ଆମ ସାହିତ୍ୟ ଓ ସଂସ୍କୃତିର ଆକାଶରେ ଚମତ୍କାର ଭାବରେ 'ଘିନି ଉଡ଼ୁଥିଵ'।