ଫୁଟବଲ ଵିଶ୍ଵକପ୍‌ରେ ଭାରତ ଖେଳୁ ନାହିଁ ଏଥିପାଇଁ କ'ଣ କ୍ରିକେଟ୍ ଓ ବିସିସିଆଇ ଦାୟୀ କି ?

ଫୁଟବଲ୍ ବିଶ୍ୱକପ୍‌ରେ ଭାରତର ସ୍ଥାନ ନାହିଁ ଦେଖି କୋଟି କୋଟି ଭାରତୀୟଙ୍କ ହୃଦୟ ଵ୍ୟଥିତ ହେଉଅଛି । କିଛି ଭାରତୀୟ ଅଵଶ୍ୟ ମଜାଳିଆ ଢଙ୍ଗରେ କୁହନ୍ତି ଯେ ଯେହେତୁ ଫୁଟବଲ ଵିଶ୍ଵକପ୍‌ରେ ପାକିସ୍ଥାନ ନାହିଁ ତେଣୁ ଭାରତୀୟମାନେ ବି ସେଥିରେ ଯୋଗ ଦେଵାକୁ କେବେ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇନାହାନ୍ତି । ତେବେ ମହାଭାରତୀୟ ସମାଜର ଏକ ବଡ଼ ଵର୍ଗ ଫୁଟବଲ ଵିଶ୍ଵକପ୍‌ରେ ଭାରତ ନରହିଵା ନେଇ କ୍ରିକେଟ୍ ଓ BCCI ଉପରେ ଦୋଷ ଲଦି ଦେଉଛନ୍ତି । 

ଅଧିକାଂଶ ଲୋକେ ସେଇ ଗୋଟିଏ ଵାକ୍ୟ କୁହନ୍ତି ଯେ "କ୍ରିକେଟ୍ ଯୋଗୁଁ ଭାରତରେ ଅନ୍ୟ ଖେଳ ବୁଡ଼ିଗଲା।" ସମାଲୋଚକମାନେ ଅତି ସହଜରେ ସମସ୍ତ ଦୋଷ ଭାରତୀୟ କ୍ରିକେଟ୍ କଣ୍ଟ୍ରୋଲ ବୋର୍ଡ (BCCI) ଏଵଂ ଦେଶର କ୍ରିକେଟ୍ ପାଗଳାମି ମୁଣ୍ଡରେ ଲଦି ଦିଅନ୍ତି। ଅଭିଯୋଗ ହୁଏ ଯେ କ୍ରିକେଟ୍ ସବୁ ପାଣ୍ଠି, ପ୍ରଚାର ଓ ସମ୍ପ୍ରସାରଣକୁ ଗ୍ରାସ କରି ଦେଇଛି, ଯାହାଫଳରେ ଫୁଟବଲ୍, ହକି କିମ୍ବା ଆଥଲେଟିକ୍ସ ଭଳି ଖେଳଗୁଡ଼ିକ ଅବହେଳିତ ହୋଇ ରହିଗଲେ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଯୁକ୍ତି କେତେଦୂର ସତ୍ୟ? ଯଦି ଆମେ ଭାରତର କ୍ରୀଡ଼ା ଇତିହାସ, ସାମାଜିକ ସଂରଚନା ଏବଂ ବିଗତ ଦଶନ୍ଧିଗୁଡ଼ିକର ଅର୍ଥନୈତିକ ସ୍ଥିତିକୁ ଗଭୀର ଭାବେ ଅନୁଧ୍ୟାନ କରିଵା ତେବେ ଜଣାପଡ଼ିବ ଯେ ଏହି ଦୋଷାରୋପ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିତ୍ତିହୀନ। ପ୍ରକୃତ କାରଣ କ୍ରିକେଟର ସଫଳତା ନୁହେଁ ଵରଂ ଆମର ସାମୂହିକ ମାନସିକତା, ଭୌଗୋଳିକ ସୀମାବଦ୍ଧତା ଏଵଂ ଦାରିଦ୍ର୍ୟର ପୃଷ୍ଠଭୂମି ଅଟେ ଯାହା ଭାରତୀୟ ଜନମାନସକୁ କ୍ରିକେଟ୍ ଆଡ଼କୁ ଆପେ ଆପେ ଆକର୍ଷିତ କରିଥିଲା।

ଆଜି BCCI କୁ ଵିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ଧନୀ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କ୍ରୀଡ଼ା ସଂଗଠନ ଭାବେ ଦେଖି ଅନେକେ ଭାବନ୍ତି ଯେ ଏହା ସଦାସର୍ଵଦା ଏମିତି ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଇତିହାସ ସାକ୍ଷୀ ଅଛି, ୧୯୮୩ ମସିହାରେ ଯେତେବେଳେ କପିଳ ଦେଵଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଭାରତୀୟ ଦଳ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ଵିଶ୍ୱକପ୍ ଜିତି ଦେଶକୁ ଗୌରଵମୟ କରିଥିଲା, ସେତେବେଳେ ସେହି ଵିଶ୍ୱଵିଜେତା ଖେଳାଳିମାନଙ୍କୁ ପୁରସ୍କାର ରାଶି ତଥା ଉଚିତ ପାରିଶ୍ରମିକ ଦେଵାକୁ ବି BCCI ପାଖରେ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ଅର୍ଥ ନଥିଲା। ସେହି ସମୟରେ ଲତା ମଙ୍ଗେସକରଙ୍କ ଏକ ସଙ୍ଗୀତ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଆୟୋଜନ କରି ଖେଳାଳିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପାଣ୍ଠି ସଂଗ୍ରହ କରିଵାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା।

୧୯୮୩ କିମ୍ବା ତା’ ପୂର୍ଵରୁ ଯେତେବେଳେ BCCIର କୌଣସି ଆଧିପତ୍ୟ ନଥିଲା, କୌଣସି ଅର୍ଥବଳ ନଥିଲା, ସେତେବେଳେ ଭାରତ ଅନ୍ୟ ଖେଳଗୁଡ଼ିକରେ କେତେ ଆଗରେ ଥିଲା? 

ସେତେବେଳେ ଓଲିମ୍ପିକ୍ସରେ ଆମେ କାହିଁକି ଵ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ପଦକର ଵନ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରୁନଥିଲୁ? ସେହି ସମୟରେ ଭାରତ କାହିଁକି ଭଲିବଲ୍,ବେସବଲ୍,ବାସ୍କେଟବଲ୍ ,ରଗବି ଓ ଫୁଟବଲ ଆଦି ଖେଳଗୁଡ଼ିକରେ ଵିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ପ୍ରଗତି କରିପାରିଲାନି? 

ହକି ଖେଳରେ ମଧ୍ୟ ଭାରତ ଶେଷଥର ପାଇଁ ଅଲମ୍ପିକ୍ସ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ୧୯୮୦ ମସିହାରେ ଏଵଂ ଵିଶ୍ୱକପ୍ କପ୍ ୧୯୭୫ ମସିହାରେ ଜିତିଥିଲା। ଏହାପରେ ହକି ଖେଳରେ ଭାରତ କେବେହେଲେ ବି ବଡ଼ ଵିଜୟ ଲାଭ କରିନାହିଁ । ନବେ ଦଶକର ପ୍ରାରମ୍ଭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ BCCI ଆଦୌ ଧନୀ ନଥିଲା। ଏପରିକି ଭାରତରେ ମ୍ୟାଚ୍ ପ୍ରସାରଣ କରିଵା ପାଇଁ BCCIକୁ Doordarshanକୁ ଓଲଟା ଟଙ୍କା ଦେଵାକୁ ପଡ଼ୁଥିଲା। ନବେ ଦଶକର ଶେଷ ଆଡ଼କୁ (୧୯୯୯ ବେଳକୁ)BCCI ଆର୍ଥିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏକ ଆତ୍ମନିର୍ଭରଶୀଳ ଓ ଲାଭଜନକ ସଂସ୍ଥା ପାଲଟି ସାରିଥିଲା କିନ୍ତୁ ତାହା ଆଜି ଭଳି 'ମହାଶକ୍ତି' ଵା ଅତି ମାତ୍ରାରେ ଧନୀ କ୍ରୀଡ଼ା ସଂଗଠନ ନଥିଲା। ୨୦୦୬ ପରେ ହିଁ BCCI ଏକ ଧନୀ କ୍ରୀଡ଼ା ସଂଗଠନ ହେଵାକୁ ଲାଗିଲା । ତାହେଲେ ୧୯୮୦ରୁ ୨୦୦୬ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହକି ଖେଳରେ ଭାରତ କାହିଁକି ଗୋଟିଏ ବି ଅଲମ୍ପିକ୍ସ ସ୍ଵର୍ଣ୍ଣ ପଦକ ଵା ହକି ଵିଶ୍ଵକପ୍ ଜିତିପାରିଲା ନାହିଁ ? ଏଥିପାଇଁ ବି କ'ଣ BCCIକୁ ଦାୟୀ କରାଯିଵ କି ? 

ଯଦି କ୍ରିକେଟ୍ ହିଁ ଅନ୍ୟ ଖେଳର ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ହୋଇଥାନ୍ତା, ତେବେ କ୍ରିକେଟର ଦରିଦ୍ରତା ସମୟରେ ଅନ୍ୟ ଖେଳଗୁଡ଼ିକ ଶୀର୍ଷରେ ରହିଵା କଥା। କିନ୍ତୁ ଵାସ୍ତଵତା ଥିଲା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ। ଏଥିରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ ଯେ ସମସ୍ୟା କ୍ରିକେଟ୍ ମଧ୍ୟରେ ନାହିଁ, ସମସ୍ୟା ଆମର ଵ୍ୟଵସ୍ଥା, ଭିତ୍ତିଭୂମି ତଥା ସାମୂହିକ ଆଗ୍ରହ ମଧ୍ୟରେ ହିଁ ରହିଛି ।

ଭାରତୀୟ କ୍ରୀଡ଼ା ସମୀକ୍ଷକମାନେ ପ୍ରାୟତଃ ଗୋଟିଏ କଥା ଭୁଲିଯାଆନ୍ତି ଯେ, ନବେ ଦଶକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫୁଟବଲ୍ ଓ ହକି ଭଳି ଖେଳଗୁଡ଼ିକ ଭାରତର ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳ ପାଇଁ ଅପହଞ୍ଚ ଏଵଂ ଏକ ପ୍ରକାର ମହଙ୍ଗା ଥିଲା। ଏହି ଖେଳଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଉପକରଣର ଆଵଶ୍ୟକତା ପଡ଼ୁଥିଲା। ଏକ ଭଲ ଗୁଣଵତ୍ତାର ଫୁଟବଲ୍, ଯେଉଁଥିରେ ପଵନ ଭରି ଖେଳାଯାଇପାରିଵ କିମ୍ବା ଏକ ଆଧୁନିକ ହକି ଷ୍ଟିକ ଏଵଂ କଠିନ କର୍କ ବଲ୍ କିଣିଵା ଗାଁ-ଗହଳିର ସାଧାରଣ ପରିଵାର କିମ୍ବା ପିଲାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆଦୌ ସହଜ ନଥିଲା।

ପ୍ରଥମ କଥା ହେଉଛି, ଏହି ଖେଳ ସାମଗ୍ରୀଗୁଡ଼ିକ ସହଜରେ ସ୍ଥାନୀୟ ବଜାରରେ ମିଳୁନଥିଲା। ଯଦି କେବେ ଛୋଟ ଓ ମଧ୍ୟମ ଶ୍ରେଣୀର ସହରରେ ମିଳୁଥିଲା, ତାହାର ମୂଲ୍ୟ ଏତେ ଅଧିକ ଥିଲା ଯେ ଗ୍ରାମୀଣ ଅର୍ଥନୀତି ତାହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିପାରୁନଥିଲା। ଗ୍ରାମୀଣ ଅଞ୍ଚଳର ଲୋକେ ନବେ ଦଶକ ପୂର୍ଵରୁ ବଡ଼ ସହରଗୁଡ଼ିକୁ ସେତେ ଯାଉନଥିଲେ ଏଵଂ ଯଦ୍ୟପି ଯାଉଥିଲେ ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ସୀମିତ ଅର୍ଥଥିଵାରୁ ଏହି ମହଙ୍ଗା ଖେଳର ଵସ୍ତୁ କିଣିପାରୁନଥିଲେ ।

ହକି ପାଇଁ ସମତଳ ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ପଡ଼ିଆ କିମ୍ବା ପରଵର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଆଷ୍ଟ୍ରୋଟର୍ଫ୍‌ର ଆଵଶ୍ୟକତା ପଡ଼ିଲା, ଯାହା କେଵଳ ସହରୀ କ୍ରୀଡ଼ା ସଂଘ ଵା ବଡ଼ ବଡ଼ କ୍ଲବ୍ ମଧ୍ୟରେ ସୀମିତ ରହିଗଲା। ଫୁଟବଲ୍ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏକ ବଡ଼, ପ୍ରଶସ୍ତ ଏଵଂ ସମତଳ ଘାସ ପଡ଼ିଆର ଆବଶ୍ୟକତା ଥାଏ। ଫଳରେ, ଏହି ଖେଳଗୁଡ଼ିକ କେଵଳ କିଛି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଧନୀକ ଵ୍ୟକ୍ତି, ସହରୀ ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନ କିମ୍ବା ଧନୀ ପରିଵାରର ଖେଳ ଭାବେ ସୀମିତ ରହିଗଲେ। ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳର ସାଧାରଣ ଜନତା ଏହାକୁ ସାମୂହିକ ଭାବେ ଆପଣେଇ ପାରିଲେ ନାହିଁ।

ଏହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଵିପରୀତ ଥିଲା କ୍ରିକେଟ୍ ଖେଳର ଚରିତ୍ର। କ୍ରିକେଟ୍ ଦେଖିଵାକୁ ଏକ ଵିଦେଶୀ ଓ ସାହେବୀ ଖେଳ ଭଳି ମନେହେଲେ ମଧ୍ୟ ଭାରତୀୟମାନେ ଏହାକୁ ଅତି ସହଜରେ 'ସ୍ୱଦେଶୀକରଣ' ଵା ଆପଣାର କରିଦେଲେ। କ୍ରିକେଟ୍ ଖେଳିଵା ପାଇଁ କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ମହଙ୍ଗା ସରଞ୍ଜାମର କଡ଼ାକଡ଼ି ଆଵଶ୍ୟକତା ଗାଁ ପିଲାଙ୍କ ପାଇଁ ନଥିଲା। ଭାରତୀୟମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଥିବା 'ଜୁଗାଡ଼' ବୁଦ୍ଧି କ୍ରିକେଟକୁ ପ୍ରତିଟି ଗଳି ଓ ପଡ଼ିଆକୁ ନେଇଗଲା।

ବ୍ୟାଟ୍ ଵା ବଲ୍ ପାଇଁ ଦୋକାନ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବାକୁ ପଡ଼ୁନଥିଲା। ଯଦି ବ୍ୟାଟ୍ ଦରକାର, ଗାଁର କୌଣସି କାଠ ମିସ୍ତ୍ରୀ ପାଖରୁ କିମ୍ବା ନିଜେ କାଠ ପଟା ଵା ଗଛର କାଠକୁ କାଟି ସୁନ୍ଦର ବ୍ୟାଟ୍ ତିଆରି କରାଯାଇପାରୁଥିଲା। ଅଶିରୁ ନବେ ଦଶକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଓଡ଼ିଶାର ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ମାଟିଘର ବହୁତ ଥିଲା ଏଵଂ ଚାଳଛପର ହେଉଥିଲା । ଚାଳଛପର କ୍ଷେତ୍ରରେ ନଡ଼ା ଓ ତାଳବରଡ଼ା ପତ୍ର ଲାଗୁଥିଲା । ତାଳବରଡ଼ାର ବାହୁଙ୍ଗାରୁ ତାଳଦଉଡ଼ି ବାହାର କରାଯାଉଥିଲା ଏଵଂ ତାକୁ କୁରୁଟ ଵା କୋରଟ ଓ ତାଳଦାଢ଼ି ଇତ୍ୟାଦି କହୁଥିଲେ ଯାହା ଚାଳଛପର ପାଇଁ ଵ୍ୟଵହୃତ ହେଉଥିଲା ।‌ ତେବେ ସେହି ତାଳ ବାହୁଙ୍ଗାର ଆକାର ଦୃଷ୍ଟିରୁ ତାକୁ ପିଲାଏ କାଟି ତହିଁରୁ କ୍ରିକେଟ୍ ଖେଳ ପାଇଁ ବ୍ଯାଟ୍ କରୁଥିଲେ । ତାଳ ବାହୁଙ୍ଗାରୁ ଗାଉଁଲି ବେସ୍ ବଲ୍ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଛୋଟ ଆକାରର ବ୍ୟାଟ୍ ମଧ୍ୟ ତିଆରି କରାଯାଉଥିଲା । ପୁଣି ଛୋଟ ପିଲାଙ୍କ ପାଇଁ ତାଳବାହୁଙ୍ଗାରୁ ତାଳଫୋଟକା ବାଜା ମଧ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଥିଲା । ଗାଆଁପିଲାମାନେ‌

ତାଳପତ୍ରରେ ପେଣ୍ଡୁ ତିଆରି କରୁଥିଲେ। କେହି କେହି ତାଳପେଣ୍ଡୁ ତିଆରି କରି ତା ଉପରେ ସାଇକେଲ ଟ୍ଯୁବ୍‌ର ରବର ଗୁଡ଼ାଇ ତହିଁରୁ କ୍ରିକେଟ୍ ବଲ୍ ତିଆରି କରୁଥିଲେ । 

ୱିକେଟ୍ ପାଇଁ ବାଉଁଶ କିମ୍ବା ଅମରୀ ଗଛର ବାଡ଼ି, କାନ୍ଥରେ କୋଇଲାରେ ଅଙ୍କାଯାଇଥିବା ତିନୋଟି ଗାର କିମ୍ବା କେଵଳ ଦୁଇଟି ଇଟା ହିଁ ଯଥେଷ୍ଟ ଥିଲା। ଏହି ସହଜଲବ୍ଧତା କାରଣରୁ କ୍ରିକେଟ୍ ଭାରତର ଗରିବ ଶ୍ରେଣୀର ପିଲାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତି ପ୍ରିୟ ହୋଇପାରିଲା। ଗରିବ ଦେଶର ଵିଶାଳ ଜନସଂଖ୍ୟା ସେହି ଖେଳକୁ ହିଁ ବାଛିନେଲା, ଯାହା ସେମାନଙ୍କ ପକେଟକୁ ସୁହାଇଲା ଏଵଂ ଯେଉଁଥିରେ ଆନନ୍ଦ ଅସୀମ ଥିଲା। କ୍ରିକେଟ୍ ପ୍ରକୃତରେ ଭାରତୀୟ ଗରିବଙ୍କ ଖେଳ ପାଲଟିଗଲା।

ବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀର ଶେଷ ଭାଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭାରତ ଦରିଦ୍ର ଓ ସୀମିତ ସମ୍ବଳର ଦେଶ ଥିଲା। ଏକ ଵିଶାଳ ଜନସଂଖ୍ୟା ନିଜର ଦୈନନ୍ଦିନ ଗୁଜରାଣ ମେଣ୍ଟାଇଵା ପାଇଁ ସଂଘର୍ଷ କରୁଥିଲା। ଏଭଳି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଯେକୌଣସି ସମାଜ ସେହି କ୍ରୀଡ଼ାକୁ ପ୍ରଶ୍ରୟ ଦିଏ, ଯାହା ଅତି କମ୍ ସମ୍ବଳରେ ଏଵଂ ସର୍ବାଧିକ ଲୋକଙ୍କ ସହଭାଗିତାରେ ଖେଳାଯାଇପାରେ। ଭାରତର ଲୋକମାନେ ସେଥିପାଇଁ କବାଡି ଓ କ୍ରିକେଟକୁ ଅକୁଣ୍ଠ ଭାବେ ଭଲପାଇବା ଦେଲେ।

କବାଡି ପାଇଁ ତ କୌଣସି ସରଞ୍ଜାମର ଆଵଶ୍ୟକତା ହିଁ ନଥିଲା । କବାଡ଼ି ପାଇଁ କେଵଳ ମାଟି ପଡ଼ିଆ ଏଵଂ ଦେହର ଶକ୍ତି ହିଁ ଯଥେଷ୍ଟ ଥିଲା। ସେହିପରି କ୍ରିକେଟ୍ ମଧ୍ୟ କମ୍ ଜାଗାରେ, ଗଳି-କନ୍ଦିରେ, ଅମଳ ହୋଇସାରିଥିଵା ଧାନ ବିଲରେ ଅତି ସହଜରେ ଖେଳାଯାଇପାରୁଥିଲା। ଗୋଟିଏ ବ୍ୟାଟ୍ ଏବ୍ଵଂ ଗୋଟିଏ ବଲରେ ପୂରା ଗାଁର ୨୦-୩୦ ଜଣ ପିଲା ମିଶି ଦିନସାରା ଖେଳିପାରୁଥିଲେ। ଅଳ୍ପ ପିଲାରେ ମଧ୍ୟ କ୍ରିକେଟ୍ ଖେଳି ହୁଏ । ମାତ୍ର ଦୁଇ ତିନି ଜଣ ମଧ୍ୟ କ୍ରିକେଟ୍ ଖେଳି ପାରୁଥିଲେ । କେଵଳ ଜଣେ ଵ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଗୋଟିଏ କାନ୍ଥରେ ପେଣ୍ଡୁ ମାରି ଫିଲ୍ଡିଙ୍ଗ୍ ,ବ୍ୟାଟିଂ ଓ ବୋଲିଂ କରି କ୍ରିକେଟ୍ ଖେଳି ପାରୁଥିଲା । ଅନ୍ୟପଟେ, ଫୁଟବଲ୍ ପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଖେଳାଳିଙ୍କ ପାଖରେ ଭଲ ଜୋତା ରହିଵା ଆଵଶ୍ୟକ, କାରଣ ଖାଲି ପାଦରେ କଠିନ ଚମଡ଼ା ବଲକୁ କିକ୍ ମାରିଲେ ଆଘାତ ଲାଗିଵାର ଭୟ ଥାଏ। ଏହି ସବୁ ଆର୍ଥିକ ଏଵଂ ଭୌତିକ କାରଣ ଯୋଗୁଁ କ୍ରିକେଟ୍ ପ୍ରତିଟି ଭାରତୀୟର ମାନସିକତା ସହ ଯୋଡ଼ି ହୋଇଗଲା।

ତେବେ ବ୍ରାଜିଲ୍ ମଧ୍ୟ ଏକ ଦରିଦ୍ର ଦେଶ ଥିଲା ତଥାପି ବ୍ରାଜିଲ୍‌ର ଲୋକେ କାହିଁକି କ୍ରିକେଟ୍ ନୁହେଁ ଵରଂ ଫୁଟବଲ୍‌କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ ବୋଲି କେହି କେହି ପ୍ରଶ୍ନ କରିପାରନ୍ତି । 

ପ୍ରକୃତରେ ବ୍ରାଜିଲରେ ପିଲାମାନେ ଗଳିରେ ଖେଳିବା ପାଇଁ କୌଣସି ଜୋତା କିମ୍ବା ଅସଲି ଫୁଟବଲ୍‌ର ଅପେକ୍ଷା କରୁନଥିଲେ। ସେମାନେ ପୁରୁଣା କପଡ଼ାକୁ ଗୁଡ଼େଇ, ମୋଜା ଭିତରେ ପୁରାଇ କିମ୍ବା ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ବୋତଲକୁ ମୋଡ଼ି ଗୋଲ୍ ବଲ୍ ତିଆରି କରୁଥିଲେ ଏଵଂ ଖାଲି ପାଦରେ ହିଁ ଖେଳୁଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଫୁଟବଲ୍ କେଵଳ ଏକ ଖେଳ ନଥିଲା, ତାହା ସେମାନଙ୍କ ନୃତ୍ୟ (Samba) ଏଵଂ ଜୀଵନଶୈଳୀର ଏକ ଅଂଶ ଥିଲା। ଭାରତର ପିଲାମାନେ ମଧ୍ୟ ଠିକ୍ ସେହିଭଳି ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଜୁଗାଡ଼ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ତାହା ବହୁତ ପରେ ଅଶି ନବେ ଦଶକ ସମୟରେ ବେସ୍‌ବଲ୍ ଓ କ୍ରିକେଟ୍ ପାଇଁ କଲେ। ଗଛର ଡାଳ ଵା କାଠ ପଟାକୁ ବ୍ୟାଟ୍ ଏଵଂ ଟେନିସ୍ କିମ୍ବା ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍ ବଲ୍‌ରେ ସେମାନେ କ୍ରିକେଟ୍ ଖେଳିଲେ। ବ୍ରାଜିଲର ପିଲାମାନେ ଯେଉଁ ସହଜତା ଫୁଟବଲରେ ପାଇଲେ, ଭାରତୀୟ ପିଲାମାନେ ସେହି ସହଜତା କ୍ରିକେଟରେ ପାଇଲେ।

ଭାରତ ଦୀର୍ଘ ଵର୍ଷ ଧରି ବ୍ରିଟିଶ୍ ଶାସନରେ ଥିଲା। ଇଂରେଜମାନେ ଭାରତକୁ କ୍ରିକେଟ୍ ଖେଳ ଆଣିଥିଲେ। ଆମର ସାମାଜିକ ଗଠନ ଏମିତି ହେଲା ଯେ, ବ୍ରିଟିଶମାନଙ୍କୁ କ୍ରିକେଟରେ ହରାଇଵା ଏକ ସ୍ୱାଭିମାନର ଵିଷୟ ପାଲଟିଗଲା । ରାଜା-ମହାରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ କ୍ରିକେଟକୁ ପ୍ରଶ୍ରୟ ଦେଲେ। ତେଣୁ ସ୍ୱାଧୀନତା ପୂର୍ବରୁ ହିଁ କ୍ରିକେଟ୍ ପ୍ରତି ଏକ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଆକର୍ଷଣ ତିଆରି ହୋଇସାରିଥିଲା। ତେବେ କ୍ରିକେଟ୍ ଭାରତରେ ଅଶି ଦଶକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସହରାଞ୍ଚଳରେ ହିଁ ସୀମିତ ଥିଲା । ଭାରତର ଗାଆଁଗଣ୍ଡାରେ ଅଶି ଦଶକରେ କ୍ରିକେଟ୍‌ର ଲୋକପ୍ରିୟତା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା । 

ସେପଟେ ବ୍ରାଜିଲ୍ ଓ ଆର୍ଜେଣ୍ଟିନା ଭଳି ଦେଶଗୁଡ଼ିକରେ ୟୁରୋପୀୟ ପ୍ରଵାସୀ ତଥା ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକମାନେ ଫୁଟବଲକୁ ଅତି ଶୀଘ୍ର ଏକ ସାମୂହିକ ଖେଳ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିନେଇଥିଲେ। ସେଠାରେ କ୍ରିକେଟର କୌଣସି ପ୍ରଭାବ ନଥିଲା। 

ଫୁଟବଲ୍ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ, ଶାରୀରିକ ସଂଘର୍ଷ ଏଵଂ ନିରନ୍ତର ଦୌଡ଼ିଵାର ଖେଳ। ଏଥିପାଇଁ ଉଚ୍ଚ ପ୍ରୋଟିନ୍ ଯୁକ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଏବଂ ଶାରୀରିକ ଶକ୍ତିର ଆବଶ୍ୟକତା ଅଧିକ ଥାଏ। ଲାଟିନ୍ ଆମେରିକୀୟ ଦେଶଗୁଡ଼ିକର ଖାଦ୍ୟପେୟରେ ମାଂସର ମାତ୍ରା ଅଧିକ ଥାଏ, ଯାହା ଗରିବ ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏକ ପ୍ରକାର ଶାରୀରିକ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଦିଏ। 

ଏପଟେ ଭାରତର ଅଧିକାଂଶ ଗ୍ରାମୀଣ ଅଞ୍ଚଳରେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ କାରଣରୁ ପୁଷ୍ଟିହୀନତା ଏକ ବଡ଼ ସମସ୍ୟା ଥିଲା। କାର୍ବୋହାଇଡ୍ରେଟ୍ ପ୍ରଧାନ ଭାତ ଓ ରୁଟି ଭଳି ଖାଦ୍ୟ ଯୋଗୁଁ ୯୦ ମିନିଟ୍ ଧରି କ୍ରମାଗତ ସ୍ପ୍ରିଣ୍ଟ୍ ମାରିଵା ଭଳି ଷ୍ଟାମିନା ତୃଣମୂଳ ସ୍ତରରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଵା କଷ୍ଟକର ଥିଲା। କ୍ରିକେଟ୍ ଏକ ଦକ୍ଷତା-ଭିତ୍ତିକ ଵା Skill-based ଖେଳ ଏଵଂ ଏହି ଖେଳରେ ଜଣେ ଖେଳାଳି ଶାରୀରିକ ଭାବେ ଅତି ବଳବାନ ନହେଲେ ମଧ୍ୟ କେଵଳ କୌଶଳ ଓ ବୁଦ୍ଧି ବଳରେ ସଚିନ ତେନ୍ଦୁଲକରଙ୍କ ଭଳି ଵିଶ୍ୱର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଖେଳାଳି ହୋଇପାରିଵ । 

୧୯୫୮ ମସିହାରେ ମାତ୍ର ୧୭ ଵର୍ଷ ଵୟସରେ ପେଲେ ବ୍ରାଜିଲକୁ ଵିଶ୍ୱକପ୍ ଜିତାଇଲେ। ତା’ପରେ ୧୯୬୨ ଓ ୧୯୭୦ରେ ମଧ୍ୟ ଜିତିଲେ। ବ୍ରାଜିଲର ପ୍ରତିଟି ଗରିବ ପିଲା ଦେଖିଲା ଯେ ଫୁଟବଲ୍ ଖେଳିଲେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳିପାରିଵ ଏଵଂ ଵିଶ୍ୱରେ ନାଁ ହେଵ।

ଭାରତରେ ସେହି କାମ ହକିରେ ୧୯୮୦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହେଲା କିନ୍ତୁ ହକି କେଵଳ ଧନୀକ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତଥା ସହରାଞ୍ଚଳରେ ହିଁ ସୀମିତ ଥିଲା । ଭାରତର ସଂଖ୍ୟାଗରିଷ୍ଠ ଗ୍ରାମ୍ୟ ଲୋକେ କୌଣସି ଗୋଟିଏ ଖେଳକୁ ପାଗଳ ଭଳି ଭଲ ପାଉନଥିଲେ ଯେମିତି ବ୍ରାଜିଲରେ ପଚାଶ ଷାଠିଏ ଦଶକରୁ ଥିଲା । 

ତେବେ ୧୯୮୩ରେ କପିଳ ଦେଵ କ୍ରିକେଟ୍ ଵିଶ୍ଵକପ୍ ଜିତିଵାରୁ ତାହା ଗାଆଁ ଓ ସହର ଚାରିଆଡେ଼ ଚର୍ଚ୍ଚିତ ହେଲା । ଲୋକମାନେ କ୍ରିକେଟ୍ ପ୍ରତି ଆକୃଷ୍ଟ ହେଲେ । ୧୯୮୯ ପରେ ସଚିନ ତେନ୍ଦୁଲକଙ୍କର ଵିସ୍ଫୋରକ ଖେଳ ପ୍ରତିଟି ଭାରତୀୟ ପିଲା ପାଇଁ ପ୍ରେରଣାର ଉତ୍ସ ପାଲଟିଗଲା । ଯଦି ଭାରତ ୧୯୫୦ କିମ୍ବା ୬୦ ଦଶକରେ ଫୁଟବଲରେ କୌଣସି ବଡ଼ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସଫଳତା ପାଇଥାନ୍ତା, ତେବେ ଆଜି ଚିତ୍ର ବଦଳିଯାଇଥାନ୍ତା।

ବ୍ରାଜିଲର ଅଧିକାଂଶ ସହର‌ ସମୁଦ୍ର କୂଳରେ କିମ୍ବା ସମତଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅଵସ୍ଥିତ ଯେଉଁଠି ଖୋଲା ପଡ଼ିଆ ଵା ବେଳାଭୂମି ସହଜରେ ଉପଲବ୍ଧ। ଭାରତ ଏକ କୃଷିପ୍ରଧାନ ଦେଶ। ଏଠାରେ ଜମିଗୁଡ଼ିକ ଚାଷ ପାଇଁ ଵ୍ୟଵହାର ହୁଏ। ଗାଁ ଗହଳିରେ ଖେଳିଵା ପାଇଁ ବଡ଼ ଖୋଲା ପଡ଼ିଆ ଅପେକ୍ଷା ଛୋଟ ଜାଗା କିମ୍ବା ଗଳି ଅଧିକ ମିଳେ, ଯାହା ଗଳି-କ୍ରିକେଟ୍ ପାଇଁ ଅଧିକ ଉପଯୁକ୍ତ।

ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଉଭୟ ଭାରତ ଓ ବ୍ରାଜିଲ୍ ଦେଶରେ ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ବ୍ରାଜିଲ୍ ନିଜର ଦାରିଦ୍ର୍ୟକୁ ଫୁଟବଲ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ଅଭିଵ୍ୟକ୍ତ କଲା ଏଵଂ ଭାରତ ନିଜର ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଓ ସୀମିତ ସମ୍ବଳକୁ କ୍ରିକେଟ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରକାଶ କଲା। ତେଣୁ ବ୍ରାଜିଲର ସଫଳତା ଏହା ପ୍ରମାଣିତ କରେ ନାହିଁ ଯେ ଭାରତରେ ଫୁଟବଲ୍ ନହେଵା ପଛରେ କ୍ରିକେଟ୍ ଦୋଷୀ ଵରଂ ଏହା ଦର୍ଶାଏ ଯେ ପ୍ରତିଟି ଦେଶର ଜନମାନସ ନିଜ ପରିସ୍ଥିତି ଅନୁସାରେ ନିଜର ପ୍ରିୟ ଖେଳ ବାଛିନିଏ।

ପୁଣି ଆମ ଭାରତୀୟ ସମାଜରେ ଏକ ସାଧାରଣ ପ୍ରଵୃତ୍ତି ଅଛି ଯେ ଆମେ ସଫଳତାକୁ ପୂଜା କରୁ। ୧୯୮୩ ଵିଶ୍ୱକପ୍ ଵିଜୟ ପରେ ଭାରତୀୟ ଗଣମାଧ୍ୟମ ଵିଶେଷ କରି ତତ୍କାଳୀନ Doordarshan, କ୍ରିକେଟକୁ ପ୍ରତିଟି ଘରର ଵୈଠକଖାନାରେ ପହଞ୍ଚାଇ ଦେଲା। ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ଗରିବ କିମ୍ବା ମଧ୍ୟଵିତ୍ତ ପରିଵାରର ପିଲା ଦେଖିଲା ଯେ କ୍ରିକେଟ୍ ଖେଳି ଜଣେ ଦେଶର ହିରୋ ହୋଇପାରୁଛି, ସେତେବେଳେ ତା’ର ସ୍ୱପ୍ନ କ୍ରିକେଟ୍ ଚାରିପାଖରେ ହିଁ ବୁଲିଲା।

ସୁନୀଲ ଗାଭାସ୍କର, କପିଳ ଦେବ ଏଵଂ ପରେ ସଚିନ ତେନ୍ଦୁଲକରଙ୍କ ଭଳି ମହାନାୟକଙ୍କ ଆଵିର୍ଭାଵ ଭାରତୀୟ ଜନମାନସରେ କ୍ରିକେଟର ସ୍ଥାନକୁ ଅଦଳବଦଳ କରିଦେଲା। ଅନ୍ୟପଟେ, ଫୁଟବଲ୍ ଵା ଅନ୍ୟ କ୍ରୀଡ଼ାରେ ଆମ ପାଖରେ ସେଭଳି କୌଣସି ବଡ଼ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସଫଳତା ନଥିଲା, ଯାହା ସମଗ୍ର ଦେଶକୁ ଏକାଠି ବାନ୍ଧି ରଖିପାରିଵ। ୧୯୮୦ ପରେ ଭାରତ ହକିଖେଳରେ କୌଣସି ବଡ଼ ସଫଳତା ପାଇନଥିଲା । ଲୋକମାନେ ସାମୂହିକ ଭାବେ ଫୁଟବଲ ଓ ହକିକୁ କେବେ ସେଭଳି ଗ୍ରହଣ କଲେନାହିଁ କାରଣ ସେମାନେ ସେହି ଖେଳରେ କୌଣସି ବଡ଼ ଭାରତୀୟ ସଫଳତାର ସାକ୍ଷୀ ହୋଇପାରିନଥିଲେ।

ଏଠାରେ BCCI ର ସଫଳତାର ରହସ୍ୟକୁ ବୁଝିବାକୁ ହେଵ। BCCI ସରକାରଙ୍କ ଠାରୁ କୌଣସି ଆର୍ଥିକ ଅନୁଦାନ ନେଇ ଚାଲେନାହିଁ। ଏହା ଏକ ସ୍ୱୟଂଶାସିତ ସଂସ୍ଥା। ୧୯୮୦ ଓ ୯୦ ଦଶକରେ ଯେତେବେଳେ ଭାରତୀୟ ଅର୍ଥନୀତି ଉଦାରୀକରଣ ଆଡ଼କୁ ଗଲା ସେତେବେଳେ BCCI ମାର୍କେଟିଂ, ଟେଲିଭିଜନ ବ୍ରଡକାଷ୍ଟିଙ୍ଗ୍ ରାଇଟ୍ସ ଓ ସ୍ପନ୍ସରସିପରର ଠିକ୍ ଵ୍ୟଵହାର କରି ନିଜକୁ ଧନୀ କରିଦେଲା । BCCI ଏକ ଵ୍ୟଵସାୟିକ ମଡେଲ୍ ତିଆରି କଲା ଯାହା ଆଜି IPL ଭଳି ଏକ ଵିଶାଳ ବ୍ରାଣ୍ଡରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି।

କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟପଟେ, ଭାରତୀୟ ଫୁଟବଲ୍ ମହାସଂଘ (AIFF) କିମ୍ବା ହକି ଇଣ୍ଡିଆ ଭଳି ସଂଗଠନଗୁଡ଼ିକ ଦୀର୍ଘ ଦଶନ୍ଧି ଧରି ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ରାଜନୀତି, ଦୁର୍ନୀତି ତଥା ଅପ୍ରଶାସନର ଶିକାର ହୋଇ ରହିଲେ। ସେମାନେ ତୃଣମୂଳ ସ୍ତରରୁ ପ୍ରତିଭା ଖୋଜିପାରିଲେ ନାହିଁ କି ଖେଳକୁ ମାର୍କେଟିଂ କରି ପ୍ରାୟୋଜକ ଵା Sponsors ଆଣିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଯେତେବେଳେ BCCI ନିଜର ପରିଶ୍ରମ ଓ ଵ୍ୟଵସାୟିକ ଦୂରଦୃଷ୍ଟି ଯୋଗୁଁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲା, ତାକୁ ଦୋଷ ଦେଵା ଅପେକ୍ଷା ଅନ୍ୟ ସଂଘଗୁଡ଼ିକର ଵିଫଳତାକୁ ସମାଲୋଚନା କରିଵା ଅଧିକ ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତ। ଆପଣ ନିଜେ ଅପାରଗ ବୋଲି ଅନ୍ୟର ସଫଳତାକୁ ଅଭିଶାପ ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ।

ପ୍ରୋକ୍ତ ଆଲୋଚନାରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଯେ ଭାରତ, ଫୁଟବଲ୍ ଵିଶ୍ୱକପ୍ ନଖେଳିଵା ପଛରେ କ୍ରିକେଟ୍‌ଖେଳର କୌଣସି ହାତ ନାହିଁ। ଦୋଷ ଆମ ସାମାଜିକ ସଂରଚନାରେ ଅଛି । ଆମେ ଦୀର୍ଘ ଦଶନ୍ଧି ଧରି କ୍ରୀଡ଼ାକୁ ଏକ କ୍ୟାରିୟର ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିପାରିନଥିଲୁ। ଦୋଷ ଆମର ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଓ ଭିତ୍ତିଭୂମିର ଅଭାବରେ ଅଛି ଯାହା ଗାଁର ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଫୁଟବଲ୍ କିମ୍ବା ହକି ଷ୍ଟିକ ବଦଳରେ କାଠ ବ୍ୟାଟ୍ ଧରିଵାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିଥିଲା। ଆଜି ସମୟ ବଦଳୁଛି। ଭାରତର ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିତି ସୁଧୁରୁଛି। ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ମଧ୍ୟ ଏବେ ଫୁଟବଲ୍, କବାଡି ଏଵଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରୀଡ଼ା ପାଇଁ ଆଗ୍ରହ ଓ ସୁବିଧା ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଛି। ତେଣୁ କ୍ରିକେଟ୍‌କୁ ଶତ୍ରୁ ଭାବେ ନଦେଖି, କ୍ରିକେଟର ସେହି ସଫଳ ପରିଚାଳନାଗତ ମଡେଲକୁ ଅନ୍ୟ କ୍ରୀଡ଼ାରେ ପ୍ରୟୋଗ କରିଵାର ଆଵଶ୍ୟକତା ରହିଛି। ଯେଉଁଦିନ ଭାରତୀୟ ସମାଜ ଓ ସରକାର ଫୁଟବଲ୍‌କୁ ତୃଣମୂଳ ସ୍ତରରୁ ସେତିକି ଭଲପାଇଵା ଓ ସୁବିଧା ଦେବେ, ସେଦିନ ଭାରତ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଵିଶ୍ୱକପ୍ ମଞ୍ଚରେ ଜଗତ ଜିତିଵ। କ୍ରିକେଟକୁ ନିନ୍ଦା କରି ଅନ୍ୟ ଖେଳର ଉନ୍ନତି କେବେ ବି ସମ୍ଭଵ ନୁହେଁ।