ମାଧଵ ଭଗିଆ ସମ୍ବାଦ(ସମନ୍ଵୟ)

ଗାଁ ମୁଣ୍ଡ ବରଗଛ ମୂଳ ଚା' ଦୋକାନ। ମାଧଵ ନିଜ କାନ୍ଧରୁ କୋଦାଳଟାକୁ ଗଛ ମୂଳେ ଆଉଜାଇ ରଖିଲା। ବିଲରୁ ଫେରି ଖରା ତାତିରେ ସେ ପୂରା ଝାଳନାଳ। ମୁଣ୍ଡରୁ ଗାମୁଛା ଫିଟାଇ ବିଞ୍ଚି ହେଉ ହେଉ ଦୋକାନୀ ଟୋକାକୁ କହିଲା, "ଆରେ ବାବୁ, କଡ଼ା ଚା' ଗିଲାସେ ଦେଲୁ, ମୁଣ୍ଡଟା ପୂରା ଫାଟିଯାଉଛି।"

ତା'ପରେ ସେ ଟିକେ ଦୂରରେ ବସିଥିଵା ଗାଁର ପାଠୁଆ ଯୁଵକ ଭଗିଆ ଆଡ଼କୁ ଚାହିଁଲା। ଭଗିଆ ସବୁବେଳେ ଦୁନିଆ ଯାକର ଖବର ରଖେ। ମାଧବ କହିଲା, "କିହୋ ଭଗିଆ! ସେଇ ସକାଳୁ ଦେଖୁଛି ତମେ ସେହି କାଚ ଆଲମାରୀ ଭଳିଆ ମୋବାଇଲ୍‌ଟାକୁ ଚାହିଁ ବସିଛ। କଣ ଏତେ ସେଥିରେ ଅଛି ଯେ ଦୁନିଆଯାକର ଜ୍ଞାନ ଵିଜ୍ଞାନ ତମ ମୁଣ୍ଡ ଭିତରେ ପଶିଯାଉଛି?"

ଭଗିଆ ମୋବାଇଲ୍‌ରୁ ଆଖି ନହଟାଇ ହସିଲା ଆଉ କହିଲା, "ମାଧବ କକା, ତମେ ବୁଝିପାରିବନି। ମୁଁ ପଢ଼ୁଥିଲି ଯେ ଵୈଜ୍ଞାନିକମାନେ କୃତ୍ରିମ ବୁଦ୍ଧିମତା ଵା AI ଟେକ୍ନୋଲୋଜି ତିଆରି କଲେଣି। ଏହା ମଣିଷ ଭଳି ଵିଭିନ୍ନ ତଥ୍ୟକୁ ପଢ଼ି ଉତ୍ତର ଦେଇପାରୁଛି, ଡାକ୍ତରୀ ତଥ୍ୟ ଵିଶ୍ଳେଷଣ କରିଵାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଛି। ଟେକ୍ନୋଲୋଜି କେତେ ଆଗକୁ ଗଲାଣି ଦେଖୁଛ?"

ମାଧଵ ଚା' ଗିଲାସଟାକୁ ହାତକୁ ନେଇ କହିଲା, "ହଁ ହୋ, ତମର ସେଇ ଵିଜ୍ଞାନ! ମୁଣ୍ଡ ଖେଳାଇ ଖେଳାଇ ମଣିଷକୁ ଏବେ ପାଗଳ କରିଦେଲାଣି। ଛୋଟ ପିଲାଠୁ ବୁଢ଼ା ଯାଏଁ ସମସ୍ତେ ମୋବାଇଲ୍ ଧରି ବସିଛନ୍ତି। କାହା ଭିତରେ ଟିକେ ମାନଵିକତା ନାହିଁ କି ପରସ୍ପର ସହ କଥା ହେଵାକୁ ସମୟ ନାହିଁ। ବୁଦ୍ଧି ଛାଡ଼ି ହୃଦୟ ଲଗାଇଵା ଦରକାର। ତମେ ସେଇ ଯେଉଁ ଖବରଟା ଶୁଣିଲନି? କେତେକ ପାଠୁଆ ଓ ବୁଦ୍ଧିଆ ଲୋକ ମନ୍ଦିରର ଦାନବାକ୍ସରୁ ଟଙ୍କା ଲୁଟି ଧରାପଡ଼ିଲେ। ଖାଲି ବୁଦ୍ଧି ଥିଲେ କଣ ହେଵ, ହୃଦୟରେ ପଵିତ୍ରତା ନାହିଁ!"

ଭଗିଆ ମୋବାଇଲ୍‌ଟାକୁ ପକେଟ୍‌ରେ ରଖିଲା। ସେ ଜାଣିଥିଲା ମାଧବ କକାଙ୍କର ଜୀଵନର ଅଭିଜ୍ଞତା ବହୁତ, କିନ୍ତୁ ଵିଜ୍ଞାନକୁ ସେ କେଵଳ ମେସିନ୍ ବୋଲି ଭାବନ୍ତି। ଭଗିଆ ଶାନ୍ତ ସ୍ୱରରେ କହିଲା, "କକା, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଵିଜ୍ଞାନକୁ ଏତେ ତୁଚ୍ଛ ଭାବନ୍ତୁନି। ଆଜି ଆପଣ ଯେଉଁ ଦୁର୍ନୀତି କଥା କହୁଛନ୍ତି, ସେସବୁ ଧରାପଡ଼ିଲା କେମିତି? ସେଇ ସିସିଟିଭି କ୍ୟାମେରା ଆଉ ବ୍ୟାଙ୍କ୍ ଟ୍ରାକିଂ ଯୋଗୁଁ ତ? ଅର୍ଥାତ୍ ଖରାପ ଲୋକ ନିଜ ବୁଦ୍ଧି ଲଗାଇ ଚୋରି କଲା, କିନ୍ତୁ ତାକୁ ଧରିଲା କିଏ? ସେଇ ଉନ୍ନତ ପ୍ରଯୁକ୍ତିଵିଦ୍ୟା।"

ମାଧଵ ଟିକେ ଚିଡ଼ିଗଲା। "ଆରେ, ତମେ ଖାଲି ଯନ୍ତ୍ରପାତି କଥା କହୁଛ! ମୁଁ କହୁଛି ମଣିଷର ଦୟା ଓ ଧର୍ମ କଥା। ଆଗକାଳରେ ମଣିଷ ପାଖରେ ଵିଜ୍ଞାନ ନଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସେ ଶାନ୍ତିରେ ବଞ୍ଚୁଥିଲା।"

ଭଗିଆ ବୁଝାଇଲା, "ଶାନ୍ତିରେ ବଞ୍ଚୁଥିଲା ସତ, କିନ୍ତୁ ଆୟୁଷ କେତେ ଥିଲା? ଆଜିଠୁ ଶହେ ଵର୍ଷ ତଳେ ଗୋଟିଏ ହଇଜା କିମ୍ବା ବସନ୍ତ ରୋଗ ଆସିଲେ ପୂରା ଗାଁ ସଫା ହୋଇଯାଉଥିଲା। ଡାକ୍ତରୀ ଵିଜ୍ଞାନ, ପରିମଳ ଵ୍ୟଵସ୍ଥା ଓ ଟିକା ଆସିଲା ପରେ ଯାଇ ଲୋକଙ୍କ ଆୟୁଷ ବଢ଼ିଲା। ତେବେ ଆଗକାଳରେ ବି ମଣିଷ ପାଖରେ ଵିଜ୍ଞାନ ଥିଲା । ହଳ ଲଙ୍ଗଳ,ଚକ,ଖଣ୍ଡା,ଧନୁ ତୀରଠାରୁ ତମର ସେ କୋଦାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁକିଛି ଯାହା ଆଜି ଦେଖୁଛ ସେସବୁ ଆଉ କ'ଣ କି ? ସେଗୁଡ଼ିକ ସବୁ ଯନ୍ତ୍ର ଏଵଂ ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ବଳରେ ସେସବୁ ଲାଭ ହୋଇଛି ତାହା ଵିଜ୍ଞାନ ଅଟେ । ଦେଖ ଥୋକେ ଖିରସ୍ତାନୀ ଓ ପଠାଣ ଆଗେ କହୁଥିଲେ ଯେ ପୃଥିଵୀ ମାତ୍ର ୬୦୦୦ ଵର୍ଷ ତଳେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା କିନ୍ତୁ ଵିଜ୍ଞାନ ଯୋଗୁଁ ଆମେ ଜାଣିଲେ ଯେ ପ୍ରାୟ ୩୫୦ କୋଟି ଵର୍ଷରୁ ଅଧିକ ସମୟ ପୂର୍ଵେ ପୃଥିଵୀରେ ସରଳ ଜୀଵନର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଥିଲା । ତା'ପରେ ଅସଂଖ୍ୟ ପିଢ଼ିର କୋଟି କୋଟି ଵର୍ଷର ଜୀଵଵିଵର୍ତ୍ତନ ମାଧ୍ୟମରେ ଆଜିର ଵିଵିଧ ଜୀଵଜଗତ ଗଠିତ ହୋଇଛି ବୋଲି ଵିଜ୍ଞାନ ଆମକୁ ଜଣାଇଲା ।"

"ମାନେ ଆମେ ମାଙ୍କଡ଼ରୁ ଆସିଲେ?" ମାଧଵ ହସିଲା।

"ଠିକ୍ ମାଙ୍କଡ଼ ନୁହେଁ କକା, କିନ୍ତୁ ଆମେ ଓ ଆଜିର ଵାନରମାନେ ଗୋଟିଏ ସାଧାରଣ ପୂର୍ଵଜଙ୍କଠାରୁ ଆସିଛୁ," ଭଗିଆ କହିଲା।

"ଆମର ନିଅଣ୍ଡରଥାଲ୍ ଓ ଡୋନେସୋଵାନ ଭଳି ଅନ୍ୟ ମାନଵଜାତି ମଧ୍ୟ ଥିଲେ, ସେମାନେ ବି ନିଜ ପରିଵାର ଗଢ଼ୁଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଆମେ Homo sapiensମାନେ ଆଜିଯାଏଁ ବଞ୍ଚି ରହିଵାର ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ହେଉଛି ଆମର ପରସ୍ପରକୁ ସହଯୋଗ କରିଵାର କ୍ଷମତା, ଜଟିଳ ଭାଷା ଏଵଂ ସାମାଜିକ ସଂଗଠନ। ପ୍ରକୃତିରେ ଯେଉଁ ଜୀଵମାନେ ନିଜ ପରିଵେଶ ସହ ଅଧିକ ସଫଳତାରେ ଖାପ ଖୁଆଇ ପ୍ରଜନନ କରିପାରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଵଂଶଧାରା ତିଷ୍ଠି ରହିଵାର ସମ୍ଭାଵନା ଅଧିକ।"

ମାଧଵ ନିଜ ବିଡ଼ିରେ ନିଆଁ ଲଗାଇଲା। "ହଉ, ତମର ସେଇ ପୁରୁଣା ଯୁଗ କଥା ଛାଡ଼। ସହରରେ ସେହି ବୁଦ୍ଧିଆ ଲୋକମାନେ କେମିକାଲ୍ ଦିଆ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇ ରୋଗରେ ପଡ଼ୁଛନ୍ତି। ଆଉ ଆମେ ଗାଁରେ ଏଇ ଯେଉଁ 'ପଖାଳ ଭାତ' ଆଉ 'ଆଳୁ ପୋଡ଼ା' ଖାଉଛେ, ଏଥିରେ କେଉଁ ଵିଜ୍ଞାନ ଅଛି? ଏଇଟା ତ ଆମ ପୂର୍ଵାପୁରୁଷରୁ ଚାଲି ଆସିଥିଵା ଖାଦ୍ୟ ପରମ୍ପରା ଆଉ ସ୍ନେହ ମମତାର ମିଶ୍ରଣରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ !"

ଭଗିଆ ଜୋରରେ ହସିଉଠିଲା। "କକା! ପଖାଳ ଭାତ ହେଉଛି ଜୀଵଵିଜ୍ଞାନ ଵି ବାୟୋଟେକ୍ନୋଲୋଜିର ଗୋଟିଏ ଚମତ୍କାର ଉଦାହରଣ। ଭାତରେ ପାଣି ଦେଇ ରାତିସାରା ରଖିଲେ ସେଥିରେ କିଣ୍ୱନ ଵା ଫରମେଣ୍ଟେସନ୍ ପ୍ରକ୍ରିୟା ହୁଏ। ଏହା ଫଳରେ ଖାଦ୍ୟର ଅମ୍ଳତା ଏଵଂ କେତେକ ପୋଷକତତ୍ତ୍ୱର bioavailability ଵା ଶରୀରଦ୍ୱାରା ଗ୍ରହଣ କରିଵାର କ୍ଷମତା ବଦଳିଥାଏ।"

"ଆଉ ଆଳୁ ପୋଡ଼ା?" ମାଧଵ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ପଚାରିଲା।

"ଆଳୁକୁ ନିଆଁରେ ପୋଡ଼ିଲେ ତା' ଭିତରେ ଥିବା reducing sugars ଏଵଂ amino compounds ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଜଟିଳ ରାସାୟନିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ହୁଏ, ଯାହାକୁ 'Maillard reaction' କୁହାଯାଏ। ସେଥିପାଇଁ ଆଳୁ ପୋଡ଼ା ଵା ସେକା ହୋଇଥିଵା ଜିନିଷରୁ ଏତେ ବଢ଼ିଆ ବାସ୍ନା ଓ ସ୍ୱାଦ ଆସେ। ତେଣୁ ଵିଜ୍ଞାନ ଖାଲି ପରୀକ୍ଷାଗାରରେ କିମ୍ବା ଯନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ନାହିଁ, ଆପଣଙ୍କ ପଖାଳ କଂସାରେ ବି ଅଛି!"

ମାଧଵ କିଛି ସମୟ ଗୁମ୍ ମାରି ବସିଲା। ପଖାଳ ଆଉ ଆଳୁପୋଡ଼ା ଭିତରେ ବି ଵିଜ୍ଞାନ ଥାଇପାରେ ବୋଲି ସେ କେବେ ଭାବି ନଥିଲା। ତଥାପି ସେ ନିଜର ମୂଳ କଥାକୁ ଫେରିଲା। "ହେଲେ ଭଗିଆ, ମାଆର ଛୁଆ ପ୍ରତି ସ୍ନେହ, ଦୁଃଖୀକୁ ଦେଖିଲେ ମନରେ ଆସୁଥିଵା କଷ୍ଟ—ଏସବୁ କ'ଣ ଵିଜ୍ଞାନ? ଏଇଟା ତ ହୃଦୟର କଥା। ତମ ଵିଜ୍ଞାନ କ'ଣ ହୃଦୟର ଭାଵନାକୁ ତିଆରି କରିପାରିଵ?"

ଭଗିଆ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହ ବୁଝାଇଲା, "କକା,ଜୈଵିକ ଭାବରେ ହୃଦୟର ମୁଖ୍ୟ କାମ ହେଉଛି ଶରୀର ସାରା ରକ୍ତ ସଞ୍ଚାଳନ କରାଇଵା। ହଁ, ଆମର ଭାବନା ଓ ଆଵେଗ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମସ୍ତିଷ୍କ, ସ୍ନାୟୁତନ୍ତ୍ର, ହରମୋନ୍ ଏଵଂ ଶରୀରର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରଣାଳୀ ପରସ୍ପର ସହ ମିଶି କାମ କରନ୍ତି। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ମାଆ ଓ ଛୁଆର ପାରସ୍ପରିକ ସମ୍ପର୍କରେ ଅକ୍ସିଟୋସିନ୍ ଭଳି ହରମୋନ୍‌ର ଭୂମିକା ଥାଏ। ତେବେ ମଣିଷର ସଂସ୍କୃତି, ନୈତିକତା ଓ ସାମାଜିକ ବନ୍ଧନ ଏତେ ଜଟିଳ ଯେ ତାହା କେଵଳ କିଛି ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥରେ ସୀମିତ ନୁହେଁ। ମାନଵିକତା ହିଁ ଆମକୁ ଏକ ସୁନ୍ଦର ସମାଜ ଗଢ଼ିଵାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।"

ମାଧବ ଆଉ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ କଲା, "ତାହେଲେ ଆମେ ଦୟା କରୁଛୁ, ଆଉ ପଶୁମାନେ ଖାଲି ଲଢେଇ କରୁଛନ୍ତି?"

"ନା କକା, ତାହା ବି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସତ ନୁହେଁ," ଭଗିଆ କହିଲା। "ଅନେକ ପଶୁଙ୍କ ଭିତରେ ମଧ୍ୟ ସହଯୋଗ, ସ୍ନେହ ଓ ସମସ୍ୟା ସମାଧାନର ପ୍ରଵୃତ୍ତି ଦେଖିଵାକୁ ମିଳେ। କିନ୍ତୁ ମଣିଷର ଵିଶେଷତା ହେଉଛି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜଟିଳ ଭାଷା, ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ଚିନ୍ତାଧାରା ଏଵଂ ସାମୂହିକ ସଂସ୍କୃତି, ଯାହା ଆମକୁ ଏକ ଭିନ୍ନ ସ୍ତର ପ୍ରଦାନ କରେ।"

ଏତିକିବେଳେ ହଠାତ୍ ଜୋରରେ ପଵନ ବହିଲା। ଆକାଶ କଳାହାଣ୍ଡିଆ ମେଘରେ ଢାଙ୍କି ହୋଇଗଲା। ଦୋକାନୀ ଟୋକା କହିଲା, "ମାଧଵ କକା, ଆସ, ପାଖ ଚଉପାଢ଼ୀ ଭିତରକୁ ପଳାଇଵା, ନହେଲେ ପୂରା ଭିଜିଯିଵା ।"

ସମସ୍ତେ ଯାଇ ଚଉପାଢ଼ୀର ବାଉଁଶ ଖଟିରେ ବସିଲେ। ଝିପିଝିପି ଵର୍ଷା ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଖଟି ଉପରେ ଥିଵା ଇଲେକ୍ଟ୍ରି ବଲ୍‌ବଟି ଜଳିଉଠିଲା।

ଭଗିଆ ଆଲୁଅକୁ ଦେଖାଇ କହିଲା, "ଦେଖନ୍ତୁ କକା, ଯେମିତି ଏହି ଆଲୁଅ! ଏହି କୃତ୍ରିମ ଵିଦ୍ୟୁତ ବାହାର କରିଵା ପାଇଁ ଫାରାଡେ, ଟେସଲା ଏଵଂ ଅନେକ ଵୈଜ୍ଞାନିକ ଓ ଇଞ୍ଜିନିୟର ନିଜ ଶ୍ରମ ଲଗାଇଦେଲେ। ଵିଜ୍ଞାନ ଓ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ଆମକୁ ଶକ୍ତି ଆଉ ସାଧନ ଦେଲା। କିନ୍ତୁ ସେହି ଆଲୁଅରେ ଆମେ ବସି କାହାର ଉପକାର କରିଵା ନା କାହାର କ୍ଷତି କରିଵା—ସେଇଟା ଵିଜ୍ଞାନ ସ୍ଥିର କରେନି, ସେଇଟା ମଣିଷର ନୈତିକତା ସ୍ଥିର କରେ।"

ମାଧଵର ମୁହଁରେ ଶେଷରେ ଏକ ସ୍ମିତହାସ୍ୟ ଖେଳିଗଲା। ସେ ବୁଝିପାରିଲା ଯେ ଵିଜ୍ଞାନ ଓ ମାନଵିକତା ପରସ୍ପରର ଶତ୍ରୁ ନୁହନ୍ତି।

ମାଧଵ କହିଲା, "ଆରେ ଭଗିଆ! ତୁ ଠିକ୍ କହିଲୁ। ଵିଜ୍ଞାନ ଆମକୁ ଶକ୍ତି ଦେଉଛି ଯେ 'ଆମେ କ'ଣ କରିପାରିଵା', କିନ୍ତୁ ମାନଵିକତା ଶିଖାଉଛି ଯେ 'ଆମେ କ'ଣ କରିଵା ଉଚିତ୍'।"

ଭଗିଆ ହସି ହସି ସମ୍ମତି ଜଣାଇଲା। ଗାଁ ଚଉପାଢ଼ୀର ସେହି ଵର୍ଷା ଭିଜା ସନ୍ଧ୍ୟାରେ, ମାଧଵ ଆଉ ଭଗିଆ ଦୁହେଁ ମିଶି ନୂଆ ଏକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ପାଇଲେ। ଵିଜ୍ଞାନ ଏବଂ ନୈତିକତା—ଦୁଇଟି ଯାକ ସାଥୀ ହୋଇ ଚାଲିଲେ ହିଁ ଏକ ସୁସ୍ଥ ଓ ଶୃଙ୍ଖଳିତ ସମାଜ ଗଠନ ହୋଇପାରିଵ । ଵର୍ଷା ଛାଡ଼ିଵା ପରେ, ଦୁହେଁ ମୋବାଇଲ୍ ଫ୍ଲାସ୍ ଲାଇଟ୍ ସାହାଯ୍ୟରେ ଗାଁର କାଦୁଅ ରାସ୍ତା ଦେଇ ହସି ହସି ନିଜ ଘର ଆଡ଼କୁ ଚାଲିଲେ।